Skip to main content

Full text of "Ius naturale rebus creatis a Deo constitutum. Ex obseruatione p. Iuonis Parisini ordinis Capucinorum S. Francisci"

See other formats


lUS NATURALE 
REBUS CREATIS A 

DEO 

CONSTITUTUM. EX 
OBSERUATIONE... 

Yves : de Paris, Timbro non 

identificato 



Digitized by Google 



£x Uibliulheca 
majori Goll. Rom. 
Societ. JesQ 



■ 4 



I 

Digitized by G 




I V s 



NATVRALE 



Digitized by Google 




vs 

NATVRALE 

REBVS CREATIS 

A DEO CONSTITVTVM 

£2r OBSERVATIONE P- 1V027IS PARISINI 
Ordims Capucimrum S. Fra ncifci. 





P A R I S I I S, 

Apud Viduam 8c DIONYSI VM THIERRY , viriacobea, fub 
fignis S. Dionyfij , & ciuitatis Parifienfis. 

M. DC. LVIII. 

CumPrjuilegio BfgiSi& Do^ornm J^^robatiorjihwl 



Google 



Jt 



t 1 . 



• . r 



-.1. 



' -ti 



Pigitizcd by Goo^lc 



IMPRIMENDI LlCeNTIA; 

F' SimpUcianus a MedioUnd Ordinis FF, CMpucktomt^ 
Generalts Minifter, Itcet immerittis 
K^' in ChrifiB Tatri Imni T^ari/tno eiujdem Ordmii CmeiQ' 
mitm& Exdefi$$$m. i", 

iVm a duobus prsdcceiToribtts ooftris. R. P. alias impcrclta 
ifuedt Ikenda geneialis , vt qozctimqQe. compqpcfcc opcra , 
^^uobitt oriiinis liolbi Tlieologis prins teaSik & appioban pielo 
commitcere poflec , 9c dofilem conceffioois confinaatioiiem poAo- 
lec anobb : id ipfum squum ducenrcs , Prxfentium litteranmk vir- 
toie prcdiQrim faculcatem a prxdecefToribus noflqs elargitam, cc^ 
firmamus acque imparnmur. In qaorum fidem praffenres offidj no- 
llri figillo munitas , & manu propria fubfignacas , Dedimus Romz^ 
pridic Aonas Septeinbris. i6)6. 

F. SiwpliriMMi iiiaiflcE Gcnccal. 




EGo infialcripciis^ttincialis Prouinciaf Parificilfis fracrum mi- 
Qorum Cipacinonim vifa licentia Ad. Reuer. Pacris Generalis 

ordinis noftri qua permictitur R. P. luonj Parifino Concionatori 
ciufdcm ordinis , & Prouincii Parienfis ex deffinitori , typis man- 
dare Ubrum , cui ticuius efl:, lus Naturale rebus creacis a Deo con- 
ilicucum , Inhzrendo fupradidlz iicentis , confencio quantum in 
me eft, vc exccucioni mandecur , leruacis infuper omnibus aliis de 
inreferuandis. Dacum PariGis die laniarij 

f . Mcol» PmiiBcialM itt. 



iiij 



Digitized by Google 



EGo Fracer Seaerinus de Morlais Prouiiictalif Capntfinonim 
Briunniae ex mandaco Reuer. ad. P. Getaeralit acceat^Ie^ H* 
brum hunc , cui titulus eft Ihs NAturale a R. P.IuonePariGnocom. 

pofitum , & miraius fum macerias , formr , & ftjrli ordinatam VC' 
nuftatem , c[ux ita multiformis fapientii Dcimyftcria humanoaptac 
ingenio , & Dei confilio , vt dum mens inftruitur , pic moueacur 
in Deum affcdus. Scriba do(5fcus proferc dc tbcfauro fuo noua & 
verera , diuina & httmana aux iuri publico concedic » (icquc typis 
perpeciiis mandandum ctmeo , ad Dei gloriam homunmi pcr- 
fedionem. In coancntu noftro Rkcdonenfi, die i(. Deoemh. an. 

F> Scaeriiiai qni fiipca. 



NOs F. lofephus i^icrienfis Co&cionator Capncinus, inProuin. 
cia Briiawiic Definicor , nec non Conuencus R.hedonenfis 
Guardi.iniis , librum cui ciculus cft /«* MAtnrale rebus crcatis a Dco 
conftitucum, lix obferuatione R. P. luonis Parifini ordinis noftri 
concionatcris, diligenccr cuoluimus , ncc modo omnia quar in co 
concinentur ,fidei cacholicx & bonis moribus non dillcncanca rc- 
perimus, verum auchoris pietacem 6c do£^rinam , coc iam vol^mini- 
httstefiacamyin hoc potiffimom opcre conlpicQam aduertimus ^ 
dom enim cunda ad primum principium, vltimumque finem pcom 
icdueiti mm iolum natnralis, fed etiam dtttint ittiii patrocinium 
fokepiile diceflclut cfl: Vndc $immam jrei Chriftianz iniuriam fore 
ceamimoti fi tam prarclarum opos ,toc onuftum diuiais tjrpisnoh 
mandaretur. Hoc ergo teftimonium authori, libroque naturali iure 
debitum Izti fublcripfimus in conuentu noAro Rncdoaenfi die a ' 
Aprilisao.i«j7. . ' 

V ' F. loTephoi Yiaicnfis Cencionat«r CapaciB. ^ 



Digitized by Google 



Llbcr hic dc iurc Naturali R. P. luonis Exdefinicoris a nobis 
acuratc pcrlctSlus , in nullo a fidc Catholica Apoftolica &Ro- 
tnana difTendre vifus cll , fed clegancem naturx cx incelligcntia 
fium(|uam non operancis imagiaem ezhibere, eiafdci41atci Aglc gcs» 
qnibiis-^iuiierfi» fabfiftic maados , morihiai cou g ^ ibii M fi|||^^ 
commodicas proponare.PobIica(nbinde lace dtgflrai^ 
mns , ip(b aoniocis nomine , band minoi qoam icMldk c6pia; Qw^ 
nicore , & methodi nouitatc commendacum. In aoniteta Capiift 
Panfienfi ad palude^ Oie &i Noncmb. an. 1657. 

F. Hieronimus Seooiiends , eiurdem Conuentdl 
GattdMO. Dcfiaiioi lcTlieolagUBPiofefbc. 



F. Manialit RkOMfnfis. C»puc* 
Slcm TMo|iB uftor. 





PRIVILEGE D V ROY, : 

- • « 

OVl^i^AK LA aaACE DEDIEV, KOXi 
de Jrinoe ^ «le . Nausrc A noi am^ dc ieaits 
Cofnfeiliers , lesgcns tcnans not .Coiin de Parie^ 
nicnsv BaBlils , Sen^icfaaiix, Preuods , du . leurs 
Licutenaos , Ae a cous autres nos lufllciers & Of. 
Hcicn quil apparticndra, Salut. Noftrc chcr & bicn 
ame ie R. P. Yues de Paris Predicatcur Caf>u- 
cin , nous a tres humblcmenc fait remontrer qu'il a nouucllcmenc 
compofe vn Uure incicule' , h^s NaturaUy lequel il defireroic faire im- 
primer& mettrc au iour, s il nous plaifoit luy vouloir pcrmctrc; 
Nousrcqueranc pour cettefin luy oAroyer nos Lectresfurce ncccf. 
faires. A C£S CAVSES ne voolant prioer le pubik d vn fi bel Ou. 
urage Nous luy auoos permy & odlroy^, permettons & o^faroyons 
de lairc imprimcr lcdit Ltore lacicul^ ius Nitntrde , par tels Libraire 
quebon luy (cmblcra , piQur iccluy vendre & debicer cn tcl voiu. 
mcs , marges & cara(fleres qu'il auifera bon cllrc, pcndanc Tcfpace 
dc dix annecs , a commenccr duiour que ledic Liure aura e/le ache- 
uc d'imprimcr poujLiit J*«*X»*crc ,fois ; fiiifant trcs exprcfTes inhibi- 
tions & d cfl< H tef a tbuccs pcrfonnesqucls qu'ils.foienc, d imprimer 
ou faire imprraei^ , en too^ou en partie , vendre , dcbiccr , concre- 
i^JreiMfn apporccr de ipohcre&stiB d.cs pays Eftrangcrsaucnn exem. 
plaire defdics Liurer, eft iquelqtte langue ou noutntere qoe ce foit^ 
fons le confentemenc dudit Ezpofant , ou de cciix qut auronc droic 
de luy , a pcinc dc rrois iBi|^bN?n^;^ > & de tout d^n^, 
doimnages, &intercfts,auec connfcation des Excmplaires contre. 
fiucSy a la charge d'cn mectrc trois exemplaires S^auoir , dcux en 
noftre Bibliochcque , & vnc cn cellc dc noftrc cher & fcal Cheua- 
lier Ic ficur Seguier Chancelicr , Duc de Viliemor, &c. auanc que dc 
l cxporer cn vcntc , iuiuanc noftrc rcgleraenc, Si vous mandons 
que des prcfences vom ayez a fiaire ioiiir ledic Expofanc, plai- 
aemenc & patfiblementi contraignant t(|us ceux qu il appartiendm 

gir coutes voyes deuSs & railbnnables. Cah tel eft noftre plaifir. 
onne aParis Ic ij. iour de Fevrier i6)l» £t de noftre Kegne le 15« 
Par leRoyenroi^ConfeiU Sigod, R.OV^ 

Lt 1L.P. Ydei • eediilrtndpoctilePfiiiilegecyderrus, alavenfiieDcniiThietty.aci 
Dcnil TUeiiy fimfib , poyt oi ioiUile tempt poni pu kelay. Feit ce iS, Feotlet i<jS. 

» • ' 



t 

Digitized by Google 




INDEX 

LEGVM IVRIS NATVRALIS 



Prasfatio. 



pag. r. 



CAPVT VNICVM. 




Lex natufA efta Deo, 
Natur.t lex efi 'vmuerfalh. 
Lex natnra eft aterna 'ventatss* 



^.2. pag. 12 



LIBER PRIMVS- 

DE CAVSIS ET RERVM PROD VCTIONE 



Praeiacio. 



pag.io 



Vnum cft .ance malca* 



Lex T. r' pag. i/ 

Vmtas efi in multitudine, §. 2 -pag. it 

^fcenfio mentis ab vnitate corpofea ad diuinam. $. ^.pag. 
A Umdus ab vnitate diuina creatus ordinatus. §.^p.2^ 
Vmtas dtutna fufta mMtudtnem , multis exprefa nomini' 
bus» S. ]/• pag* 



Diyiiized by Google 



Dnftnfm. i-y-p^g. '■^ 



Oportuic mundum conftarc multis , diuerfis 
etiam contrariis qux venircnt m vnionem. 

' ^ ,-^5;^,t 

Mulntudtms compUmmum efl Mffire.na. § ■ - P J^ 

msimtUtudims cxtrmum comram^a.. T^Tvtt 
licrum prtncma fiint inte r fe c o ntrart^. J- ^J 

proccdtt aUto temperata, TTV^ 
Co ntrariorum vnione fta t ^ntu^rfum - 4^ . 

Prim« caufe fubordinantur inferiores. 

Trtmi'cauf. proximiores funi ^afcaiores, -p-.U 
Spintualta prxfunt corporets, " — . . C 

Extrema medtt s i nientats conneatint u r 



Omnia funt in omnibus. 

pag' 

Jn cxleftibus partes referunt totum. ' 

EUmenta funt tnfe mutuo- ^ /• p 6q 

Homo coTnpendtum eji mundt' / — ^ 



Quidquid exjftir, agic,& vulcefle caufa. 

Lex ■ — — 

N On ejl vn i c u m fblHm a^cm in mundo. ; ^ fj^' 

^"nlf^ ''^' '^'''^'^'^' caufur ^m fo^morum tulcU sll 

^ Agic nacura propter finem. 

Lex - = ^ — — :,. 

Ei^mma jiu loca fn^^^, ^,,^titaus (lU vindicant, 
Ammaluim fofmattofit pruf t er a6i;onem , atUo proptcr conje^ 

atmonem hom t u ntiememis. ^ $ 2 pa/77 

Ab errattones tnfoltt*p,ubam co^jfuetum orMnem. / p' 

^ Cuiuflibct agentis naturalis limicata efl poteftas. 

Ipf€ r f r u m f ff ^ mi^potemiis ii m ites [ > onunr ^ ^fj; J 

S Hnt c ifudamJn^uUrcs potcntla rebus agindis commcnfUrau 

Totenti^ pr^fcriptis /oci limitibus coircentt^r. % 3 p gf 

Ad tempus conce{fa funt hic omnes potentia , ilUqHe alS 
nant vel concidunt. ^ ^ 



Caufa: vniuerfales vc necefiTarium , fic communem 
«qualem , contmuum influxum fibifubdicis 

inferioribus larciuncur. 
Lex.8. ^ 

I nferiorihH^ ne c eS^rius cft caufx fuperioris influxus. Z 



S^md neceffariumefl.etiam commune & expofitum efl \ rt~r^ 



Cauf»fupmor,s .c^udU cfHn inferior^s infl»^„s. tff '"J 



/ Google 



Infciis , etiam ingratis & inuitls infcrioribus auxi: 

liantur fuperiora. 

Ne/cmtihus ex alto hona connngunh %- Yj*g' tro 

iBonum noft\e negat tngrais, v "J!^' ^[Tc 

Jnuitis prxfiatur afixfiium^ \ *• P^£- 



Cau& ruperiofes^fuos habenc effeaus pro diuerfa 
recipicntium difpofitione. 

Li>: ro. [ t^i' 

Vts eadem in dfuerjq materia tranfit in varios , vel contrarHft 
emus. i-^-P-^H 
Vis JUperior apte recepta furgere poteflin e^e^um naturx Jtn- 
gulari fuperiorem. ''P-^^f 

Adala honis permixta funt,y vga^t^^ '^' '^^! 

Mata bonm in ifonum ifertir. S- f « /^- ' 

Bona malus verttt tn malum. j. p. 



Mundo rebufque fingulis natura feu diuina lex 

imperat. 

Lex //. • ■ P^i-nS 

In neceffariis imptrium naturs merum elt, ^.i.p.ii^ 

Voluptas aliicit in bonum. % z.p.r}% 

Volor (S vis exigit , quod slias fponte nonjieret. /4^ 

^ermittuntur qux non multum nocent, $• ^-p- ^fJ, 
Jmperantts poteftatis eft^ ali(]ua prater confuetum ordinem in^ 

dulgere. « $ 5/>./^/ 



■ M ■ i «■ 



Publica priuatis funt praeferenda. 

Lex 12.' t^' ^Sf^ 

Tars vniuerfo fuo dehet congrmrt. . , . . S. t-p-i 



Tars expomtur fMiturpro pdttte tittms^ ! > C . 

Stf^^m fidfUeott0eent> exfeUmttHtdm d^rutmur. %.s-pi6}, 

Caii(k vmaerralcs fapplMit ddbaas fiagiilamitiK 

parficuUri deficiente /kccurrit vnimrfidis. §^iSm 
Caufk vniHerfelu immedidte fotefi ohire mmfts Jit^fditrii ^fa 

Qmfotefiplui .fottfimimif. ^f^/jl^, 

Cai»&. fiiis e&aibus func pra?(Vantiorcs aQdqaicair, 

virCQtc^bcncficio. • 

Lex i4y . . - ^^wtv ' pof^ r^r 

Anti^mtas jm frimtds efi l^himus Pralatiftnis & e^UauU 
tftulus, m . » 

C4uf^ fufertentvirttts emnet,"- • • • ■ • 2.p.\Sc 
Principiorum beneficemia. cmris efi excellentior. $. 

Agcns agit fibi fimile. 

Caufe ymuer/aUs nonfirmss led mtalitstes fitas imprimm 
tnjertofikus. ' * f r p 191 

/w/? nf^«i mmkmfe propaganM. defiieritm^ i 2PA97 
Mutuuseftimervtrumquejexummnor. $.^./ xo(> 

Amor fiexeediS^ torquet, tenufemtus ulomniu feiix efi. $, ^ J 

matadehetePcomugiifides, '■ s,/pL^i^ 
Perpetuumjii eoniugii fiedus^ ; $.z-^alsij 



Dlsbilia fonc reram opdmaram imtia. 

Le:i. ifi . - - pdf;. xri 

Jnitia geri&dbiliumjfunf fnolefdrua', virtuiemdxima. § i.f^xip 
Difitius dutatura^ ffj^amiora leate/tdturaferfifiti^i^f^tii 
Judu^mlim dAUAui rirum . i-S- f* 

u4b ortu tenera formaaJU (mt, !• 4* /< 2if 

£xrimti$s fe/fdeut fifuetttid* S-j^f-ti^ 



. Parenccs infirmos fuos foecus amanc fouenc, 
' cducac*. .... 

Lexrz' f^g' ^S^ 

Jnftgnis eft parentum amor pro fatu/ fui tuteldi ^.r.p.ziv 
Matrts temrior & intimior efi affeiius» $• s . pag- 2$f 

Matres nutricef filiorum. $• j. pag- 

^d fstrem fertmet fracifua liherorum inBitutio. i-^-f ^-^9 

— — : — " [ '' 

I^aca beneficas fibi caofiis agnofoint. 

LextS. 

Ofims im t ef t m» tdemifrs fidfnfitturMS nft ak iUis Mci- 
fumt' $/.^.*^> 
Netta caufisfms ktnefieis ffratktidiiiem exhthiH* $. i*f*i^f, 

• . ■ 

£ffe£los condngentes &c degeneres non laedonc 
caofs fii^s nobilicacem. 

' ' Nacura quancum licec £&cic quod mclius eft. 

^ • ' * • ' ■ 

tex io. ' ' ' f^g- 2$! 

^aufa principali.velcon/ueto frocedendi modode/kkmcfimi' 
U quid/uhfittuit. §• t-fi^' ij^ 



In realis prafenfU dtfcau , optAf natHra confequitur per 
imagines, . ^-^. pag. ^sS 

LIBER SECVNDVS 

DE RERVM CONSERVATlQNH 

& augmentis. 



Rebus a fuis caufis infita funt qugdam permanen^' 

tise pnncipia. 

Corpora fcnjmlii nz clifjiiiAnr agendo , /oUdis mtuntur fnnda ' 
^^^^i^- ~* \ $. i.^ag. 2<f$ 

Vis imenor prmpumn efl m rehus pcrmamntiA vrinapiuml 
2. pag. ttfj. 

Rerum fractpua, vis eft in medio* i.^-pag.a^f^ 



Qugfunt omnia bonum fibi conueniens quo 
poirinc conferuari. 

pag. t6 p 

V iuentibus innatus efi amor fui \ ftiAque conferftationis. §. /. 
pag. 270. 

J nnatus eft hni conuenientis fenfus & appetitus* §. p. 27^ 
Corpusfertur tn locum fui conferuatiuum* $. j. pag. 17 (f 
\numquodque fcipfum prafert alteri, $.^.p,2p^ 
'Prius neceyarits proutdetur, §. s pag.28^ 



Nihil fit vel agit feipfo, fed indigct auxiliis. 

Lexj, ;>4/. 28 

InfitA funt rebus ad fm perfe^ioncm potentia. %'t\pag*28x 



j Google 



S^s non mmus fatiendo , quar^ agendo ferjiciantur, ^.z.f.zS/f 



Ageos congrnis inftra&am efle debet mediis 8c 

,]nftnimenti& 

Nshil nSe fit fine congruis orvanis^ $• J^pag, 29j( 

Qm ddt nm, dat & afta adillam media. f • pag, 99^ 
Mediorim & inftrumntomm nudtitstdo fecuriw, $. spag. »pS 
Bona, hms mdUs epsairtnda fmt- 4- 4- f^ S^ 

JUufiria , medus sttttfirihus perfictmntssr: f . /. /ny- foj 

Perpetssd conssetsit ejje mdus, s^ vfssssots aiterssmisr jedper'' 

ficimtstf. %'^*p*g-3l>^ 
Mutantter aist reftsdimstssr mMa , atm ejfe defierim vttUa. 

$. 7. pa£. jio, , 
Qtiod eminet foteft agere Vil msOit w/ fatteis adbHntis mdnt. 

Expedit islssptatsdo 'wm fuperiorem per medU diff^ f-P^ . 



Mota canAa feraancur &c proficiunc. 

Lex $: ■ ' t P^^' 

Omnia confiant motu quietel . $ r- P^g- 3'7 

^uiete motus temperatur. $.^.pa^.jip 

'Flus eft motus quam quietis, §-3- P'*^- 

Motu resferuamur, fitu & torpore depereunt, §'4"P^^- 

Qmd vm loco Meft, motus quartt in alns, S j pag,j2j 



yires confumpts reparantar alimentis. 

Lex . St9 

X^aturdfrofrusd^ficiemihshficomiertk i^^fsso 
QuA ajfmssttittstr»etimn affcutnt^ . ^ *• 

Vis 



• 

Digitized b'y Google 



Vis a£liaa cerds & determioacis modis procedic. 

Ltx 7. t^'}sx 
Agm fiagiiim frofmt intcadtt, 4Uinis fi rm imm$/cet, $. / 

Qhad inmditHf ofportunt frfcifiiudim efi* $. 9,f.$^ 
Ordin4tafitliciter procednttft i>$,f,$^% 
SimiU tton in finik" f.^*^^4^ 

Scanc omnia mucois auxiliis. 

Lex g. pa£. _?49 

Inferiora d^nt 'Vt acctpiant' i- p ^fo 

Damur fuperjlua pro neceffariis, §.f. p. ^s4- 

Beneficimn qmd danti non efi diffcile , faciU eonctdendim- 



Similia fe quaoriinc 6e amic^ comp]e£lunCQir. 

Fn^ififiihlkiminfstrmifittSk 1*/«^./^/. 

£o»ftiiffiim9t ndttern eoneiUaf» $, r, f. ^4 

SimiUorprafertttr minnsfimiR* hPf-S^f 

Jmindttm efi vniri fimHilfns, S*4-fS^S 

SimHidfinnt vnione fortiora /eque {rotegmnl |. /. p. /^0 

StmHifttnvniofoUcoi^ansefi* §,^,f.$y^^ 

Appeconc oomia non cancum con(eraari , &d & 

augeri* 

Lex 10, fag. ^^i 

Jntentio natura frima tendit in ai^menmm, ,f /. {. 379 

jiffetitusdu^enticaterisfeXenttwefu §.2.^.3^2 

Difficilia qua pulchra, $. $, fag- j 

ymtuqnodnoucrefeitttmnmtur, ^\¥"f^'S^^ 



Oigitized by Google 



Incrememum fit fenpm & per gradus- 
uii4da nolunt minm , eleuata deprimi, 
Augmtntis fofitus e^ serminus. 



Viaehda norunc fuas hoftis fai Tim. 

Smtmnt ammalia quU fofimt 'vakMit. 5. i p^^^p 
Vt fimit , fic oftentat nntnird viresfias, f^i»f' 499 

Qmi i»bo(t€*oid$imttMinfi/wunf tft , decmamia ftrd* 
fftfftt* $*S'f-404 

Fortiora prxaalenc infirmis^ 

Ltx. tz. pag. 4tf<f 

JEquum efi dehiliora fro ndtuntfua modo^fubmfottnttoribus^ 

§. f. 

V im fotenttorum fmemtm natura moderatur. 2. ^ag. 4.^$^ 

Scspe contraria dum impugnanc perficiunc. 

• ** * 

Ltx t$. ' f^£*H^j 

Contrma tttxta fe fofkd ma^ affarent. $, /. f, 4/^ 

^ emntms wxms fkt viritm eoae^mt ex/iieam. 5. 

Opprefla fe vindicanc in libercacem. 

Lex /4. fogr. j^2r, 

Non wwm epmnw Utertdtit » fidm mfitntia. $. i. p- ^29 
T mtma Uerfas mtimr in vetitmit' r; f . r. p- ^2$ 
Solmtexetiire qua fe refiitneim m Uhrtdtem. s- f- 4^ 



lilZ 



ed by Gbogle 



Vim vi repellere licet» 







IllatA 'Vi. a^ua pote/t ejje deffenjto. 




Aialts vrgentibus occurrendum attfimo remedto» 




Expelluntnr tntns nociwt- 




T^rAUtfd mala modis opportunis vitantur. 





Dolis fe tucntur qux non poflTunt viribus. 

DoUs etiam valida proficiunt, $. /. p. 

Vt ytm tta dolos certts LimtttbHs natufa conclufit. §- 2. p. 449 
Doliis folet cjje rehiis tnprmts prAjidium. §. /.^. 4J2 

Cum vires proprix non fufficiunt aduocantur 

extcras. 

Malis /i/j^ulis fingiila protiifa ftm remedta. $. i.p, ^jS. 

Stmiha datofigno^ ?nut(mm tmpbrant auxtltum: $. %.p, j^6o 

iJatts a pattente dolorts jtgnts auxtiiantur fimilta. §.j. p.^6f 

Vtinfirmafe tueantur, adharent fortioribtis. ' ' j- 4.^. ^<fS 

Vrgente communi penculo diucrfa etiam comraria fociantur. 
J. /. pag. 47/. - . • 



Fuga& latebraefunt vltimum infirmitatis 
' prsEfidium. 

Lex iS. 

Jnfirma fugiunt a nocentihus Utent. JJTJT^^ 

Jmperfeaa tST indecora pudor tegit, %.2,p. 

Sxpe 'uis tmmica cedendo frangttur- §. ^.p. 4^8 1 

AUU quadam laientia minus nocent. J^^fpffJs 



E daobus malis minus eligitur« 

Lex rp, fag. ^90 

Semel vUiafoUm fm$ vi^oriinj in fofiirMm fubiici^ S. /• 



Plurima vim fingularem pafTa rellicuuntur in 

in(egram« 

r • 

Lex 20. pag. 4^/ 

Forma Ufas fuas qualitates reflituii' ^-i-p' 49^ 

Quod tibi fitri non vis, alteri ne ficeris- ^.s.pag* yof 

Ai alterati re^itutiomm efi mcejjaru contrari] vexantis om- 

ntmoda ccjfatio* fag. /c/ 
Vera liberatto & refiitutio frocedif a caufa vnineffali* f ^ 

pag' J06' 

Cafus muUa rtfiituit. $. s- f^g- S^f 

LIBER TERTIVS 

DE RERVM ALTBRATIONE ET 

iDterita. 



Prae&tio. P^g-T'} 
. Compoilcum eft natura fua diflblubile. 

Lisetl p^gSfP 
Coa^ofiti iifibttimm taatint em imfeiif fotm^ortsimtrmtn' 
tiOn fLfag.fii 



Remm corpotearum doracioQi prxfizos eft 

Krminus. 

LtX 2\ 

Magts aama mtnus dmrMtt. l ^ ^/o 



Malum futurum fxpd %na qu«dam & prodigia 

M^m immmens dtmrps nmthus ftomdtntU fism&^^^l!^ 
lV4/^w natur^ funf vt flurimum maU iam incipientis fe^ 



Alteratio pnEcedtc corrnptionem. 

SoUteJJenexmqmdammakmm. %^4ijtf 
B^fimimsaliftand^ Ontinpt intiritmt. $'Spi- j% 

Alcerationis & corruptioniicaui» fant intenue vd 

externas. 



Ab his quibus conftamus , dcftruimur. 



fiil 



Exceflu plurima dcpcrcunr. 

Ohmii recipientem quMet excedens coJM. § . /'^^. 5 // 
Tranfims ab «xtnm in slmd fine medto periculofus. $. 2. 
M4^€on€iMmtproprMmj€COM(erfisvirilfM^ i $>p^g'j<i2 



Infcriora dcfidunt deficicnte principiorum 

influxo. 



fag, $66 



Pcrit adio vicaquemediis ad conferuationcm 
ncceffariis deftituta. 



VitiatBc corrtunpit diflimilium approximatio. 

Ex W*r«»/ . /^»<tf» O- imcri. 

Pttmtiaru uMtimudd dtfimtnfqiu mag" 

Pcrtina^ oppugnatio valida quaequc deftruir. 
jufefHeniens gnmms efi. S- «-p^^- 

^^^^^^ 

Rapitilngulosctiamimmeritoj vniucrfiditcr indifia 

' calamitas. 

Lex nl , ^ ^^^'^^^ 



Digitized by GoogI( 



Praefentiunc pleraque fui diflbJutionem, 

Lex 

Hmim MwMsefi mmis [ua prmfi) & meditatio, 



Vc in prindpio fic in fine contingit infirmitas. 

Confumft4 vtmtts rcfidm^\ etmcMm foiel |. i^f^^.^o^ 



Ambit natura honcfto fine concludi, 

Maximus infote lahor. iJ^^i^af^^i 
B.ermnabemmmie fS ^emkm mgkr/Uet effe cHpid^as^l 



Optimi corrapcio pelSma. 
Animal horret fuae ipeciei cadauer. 



Quorumdam compofitorum partes diffolutae reti- 
nem vim fic fenfiim priftina^ (bciecacis. 



LexiS* 



f^. 



ynamquodque rcfoluitur in ea ex quibus 
» conftac. 



A priuacioneadhabicum non dacur Rcgreflus. 
Lix to« 

^liiTitihaes t corfiftionet , frmMttom^fHhlunMrium % tran- 
feum in Ifutum meHmm. f • hpag, 6 ^ 




ivs 



._ iju,^.jd by Googl 




t ".ll 





'VsTiNiANvs Imperator * artcm bohi & xd\n , qua rid »• * 
publicx pnuarequa: rcquntur ; rerum diuinarum atquc jup^ 
humanarum, mlti atque iniulh lcicntiam optima datu- 
rus mcthodo, ab vniucrfaUbus orditur , ciu^que primani 
ducic origincm a lurc nacuralL Ulud duplex dicic clTci 
^iiori narii.rfii 4Bfi»»'f «»nni|i awimanm ,.Qua: in mari, (\ux in 

t^yAUaA quod vocat ius ffmms^qv^^Gff vtim- • ....j 
humanz , iIHs proprium , nec cum drteds »tfS8Bi> 
ttbus communa Qobd voiac^ niachun oriduie »• cemque fatioi D.Auguft. 
nabili difpciitione conftec | ijuod omnia {e teneanC y ratilaue Hic* .^^•dcM^^ 
ceflionibus in nodos fuos vrgcaniur ; quod cceli prsfcriptas nabcant 
amphtudmes, ftationcs , pcriodos ^ ouod clcmcnta fuas fibi fcruenc 
regioncs quod fcrantur lcuiora furlum , grauiora dcorfum , motu- 
que proprio fibi vindicent,quas vis extcrnarapuerar ; quod dics & nor^ 
hyems & zftas quies & adio cempusonme pattiantur ^ quod adliuis 
paffiua, corraptionibiti geneitttiones reijwndeant } qncid oppontae , ^ 
qnahttces mediis condhencur > qood^ vniquique fpeciei Gt indiqi vis 
ad (ni coriferuationem , propagaticoem, in integrum reftitutioocmi 
quod coognia media ducant ad propoGcos fines^ & iimiliaquae futs 
opportune locis exequimur , )us ci\ a peo nature datum. PiuiiWl * ^"^^ 4^ 
lex eft, ratio toti mundo, & partibus cius fortiter & fuauiter in^ ^^^^* 
ierta (ic perpctua , co quod imperantis vim omncm pnsttQntC i^vltCQ c.||.T.jf. 
rubiicientium vtihcati iunda voiuptas. : . ... 

* . ;^ . r I * • r I • ^Plotm hb. 

• Ica Dcus vniucrli temperac liarmoniam , vt li quis cotum orbis &.dePcoaidf 
Ipacium , & in eo (ingula , totumque tempus vno confpicere poflec 
intuitu j pertpedurus fic vnicuiqueiufta rependi, aliaque paififb aliif 
tia.ibnare» vc toci pott&num onCinia CQnionfiot. Mini<kbec Iuec 
dfeooniboaiicift ie6retodoiniiiaiicii.nUtansinfluxu>qtto fit'vfc 

A 



Digitized by Google 



I 



z Praefatio. 

611111» conftUit eie fdntrariis in opponcum nicentibos , explicato ta- 
mcn omni fuo conacu, non k dcflruanc , fcd fuicianc, cx bello paz» 
Ci diflimilibus zmuli» ornatus & pulchritudo,ex rerum lapfu furgat 
pcrenis illc motus , quem ars noftra non valcc imitari. Eminentif- 
limus cum fic Deus mundum ad fui finxic imagincm , vnum cum 
ipfc fic vnus , incorruptibilem cum fiz a:tcrnus, rocundum cum fic 
iniiaiius &c orauium maximum , vicalibus feminibus cxornacum , 8c 
ex fefc caaCta. gignemem cum ipfc fii fumma vica , (ummus amor, 
lamma bonicai 9t fceeaoditati 
Id conccniplatus in monte 8c rapm fuo Moyfes duit ^ Sacerdos» 

philo i«- inde Religionis fimul & regiminis teges accepit ^ * Eam maxim^ qoa 

6xM.t.de SummttsPonti^ totius mundi figuiam vede prxferebat, vc Deum 

Meaatchia. pj|{fet]| oramrus , cum filij, feilicec mundi,iimiUtudine & pacroci. 
nio placarec. id fandi fapientes proficebancur cotum opus Dei, ve- 
Jutmunus fibi collacum curiofb gratoquc animo luftrarc , vt indc 
. primo difcercnt adlus fjos moderari fccundum lcgcm qua condidic 
& regit vniucrfa ; tum vt per gradus fcnfibilium caufarum ad ipfum 
authorem confccnderent. Inuifibilia cnim ipfius a creaiura mundi, 
per ca qu£ fad:a func inccUcc^^a conipiciuncur , inquic Apoilolu^ , ■ 

r Roauu I '^inpitcrna quoque eius vircus dioinicas. 

r.io. ' * • Sed qui^ nen Hccc omnibp. j4-- raff^»w> . b i inff ^ conrcn > p la.tiaBi< 
-"-*tnontcm accedere , raiilSSllfflSmiiUnm conlcendere , iufque natura^ 
lc, prouc eft fplendidis viuifque caradieribus defcriptom in^coeloi^ 
elementis , animalibus, Icgere, ncc omnes tali nafcuntur getiio, qni 
percipiat hanc crcacurarum hnguam , ad lucrum huic infirmitati 
prouilum ella Dco , qui voluit nos non muruaco tancum , feJ in- 
nato proprioque luminc dirigi. Diuina mcns, mcncibus ad lui (uniU- 
tudinem creacis imprcdit ideas veri redii|ue,quibus veluc principiis 
nicantur opcracVones fuac, tum fpeculattnary lum pradicae , hacque 

t loaa. I. communi luce » t pnmoua lox illuminac onmem nominem venlen;. 
cem In kuiic mufiacun. Nain li naturs irrationali largicus eft arcem, 
qua rocdiorum eleftione congroa finem fuum confcquitur $ fi elc 
nenca red^a hnea gcomeitic^y vc citifGm^ repetunc fttum cencrum { 
fi &gaciffimc rucurrit aer nacurz ne detur vaicuttm ; (i quxUbec ani. 
malium fpecies, vnam habec artem fiiis omnibus indiuidui^commu- 
- ncm , qua non aberranc in boni fui confccucionc , tcI mali fuga , 

• - mulco magis animus omnium capax & re<fior , ad imicacioncm Dei 
vniuerfalem agendorum ideam , mundumquc mccUigibilcm prs fc 

I, MatC fi- ^^^^^' Non eftdcccrior corporibus,qux anccaducntitias qualitates, 

cio. Theoi. polfidenr (uas natntalcs : non eft iolaccundior namra qux cx femi. 

piM6jiii.li. inbus mfitis fuos icBCUs cducit Raaodnatio mobilis eft > dum ab 

**** ' •liodcfecndicinaliodyicadebccinnidlfflpfei^ 



Digitized by Google 



Praefatio; ' -3 

fpedebus, ficut motus omnis a quiete (lue {labilt aliquo exorditur^ 
ac tendic ad ibbile. Mens dcfiniens eflemias rerum debet habere 
elTentiales rationes , (icut fenius per accidcntales fpecies judicantde 
accidentibus & c]uia mens iudicat dc fallacia fenfuum & phanra- 
fiXy debcr mnui ellentialibus rationibus, ne J^faquoque fallarur,& 
indigcat iudicio virturis ahcuius fupcrioris. Cognitio intelledualis 
cit raedia mtcr diuinam & fenfitiuam, crgo medias habet conditio- 
nes iotcr Dcum qui cognofcic per efTeniiam fuam immobilem , & 
lenfas qoi cogDolcuncper mobilca (|uatitates» & {pectes peregrioas. 
Piirx mentes io & refpidoiit» (enfus in alia ibldm , fic ordo vAiaerfi 
cz^t vt amina mentis (enfufque particeps , non modo eztra fe for^ 
tnas , Ced in fe quoque refpiciat. Haruro ^cierum ope , indicanc 
• etiam inezperti , de pulchritudine , conc^ncu, iufticia , pieute , forti. 
tudine j In publicis comitijs , fcrt de regimine judicium plebs, in rc- 
gimcn nunquam affumpta , fuffragijs non ponderatis fednumeratis, 
quafi fcicntiis inftruclilfimo par fit quilibet folius naturalis luminis 
capax, Multa difcimus fine magiftro, & qua^ a magiftro accipimus, 
ca recohmus & cxaminamus ad inceriorem reguiam veritatis. Difci- ^ 
pulus antequam audiac , Oepe prziagic audientia , auditaque reddic 
meliora & vetiorai SGcpius etfi non aadiac, ex fe paric,vnde qui do* 
cec eft podiis minifter quam magifter,vc4iii colic agrum natutft GA 
facundum , & qui curac corpus indic^ vi in fanicacem (c leftituetiS. 
Nemo canibus prsrtat fagacicatcm venatoriam , cquis currcndivc* 
locicatcm , fcd latentcm virtutcm vfu cxpergefacit , ita dicunt Pla- 
tonici docentem, nonprsllare, fcd excitarc intclligcntiam aDco 
mcntibus humanis infufam. Laudamus alicnas arics & virtutcs quac 
cuni vim noftram agcadi fupcrcnt, placcnt tamcn quia refpondcnc 
impreirx no1>is re^ & pakhritttciiiiis idex. Prxclara pauci proba- 
fent, fi boni cttiufqae tea!Ru etiam ad impares non venirec; carerec 
&ma magnofttm virorom &a celebritate , fi etiam minoribas tefti. 
bos non effet contenta, fi pr^ftantiflimus quilqae non gattderetin* 
ter populos digito mohftiari , & dicier hic eft. 

' Hxceftlexnaturccordibus noftrtsinfcuIpta,quxdici poceftha- 'D.Tho.it. 
bitus, in quantum continec aliqua prscepra, quse habitu in ipfa ra- JJ^****' 
tione funtjgcntibus omnibus communia & immutabilia j &c quac- 
rcsjinquit Tertuhanus/ Dci legcm, habcns communem iftam, in kLtb.de€(H 
publico mundi, in naturahbus tabulis, adquas & Apoftolus prouo- 'oj*"»*** 
cac , delcripcam. ' Monftrum cft " quidquid ab illis dcHcic , imo fphilo lud. 
ia^rilegiam in Deum naxarx Dominam & autorem » talts in nobis i ^^^'"^- 



m Tcrtul.cte 
co. 

Chri- 



confcientije , bonoram maloromqae icientisc legillatorem. Non eft Toco 
nobis opus difcere , quod roalum eft homicidium & fbrnicatio vn. " 
4e cnm Dofniaus talia prohibec» didc fimp&cicer non occides , tion ^*^' 



Digitized by G 



'4 Praefatio. 

luaci^ul. mcechaberis non additi caufa , quafi fcicntibus loquatur. Adatn 
commiffo pcccato, ftatim (e occukauit , excufauit , mulicr crimcii 
in rcrpentcm rcjccit : Abel primitias Deo ofFcrt, tabefcit Cain quo J 
obtulerit indigna , & poft fratricidium , crimcn fuum vcnia mdi- 
gnum fatccur, licec iflllla ninc ilium vrgcrec minis &c imperio fcrip. 
o Tertuiian. cft lcK. PcGeatts'* jgititt omnis anima, & rea 0c teftii eft » in tancum 
iib.de cefti. |^ toom , in (luantum teftis veritatis^ 4b ftabit ante ocoles Dei in 
S frijl ^ liienMiicii nihil tial>ens diccre. fine dubio animie aliqua dU 
dantiy quam litceris crcdendum eft , inquit Tertttlianus quia priof 
i anima quam litteia. Ideo Paulus aic, qui fmc Icge peccauerunc , tt- 

nc Icgc pcribunc , non lcgc fcripca accufantc, fed confcicntia. Cum 
FSenecaep, aliquis ^ patrii j parentibus , amicis beneficia rependenda dixerit; 
^•4- pigcis & igr.auis res omnes raale cefliiras, aduocatum ifta non qua:- 
runc , affeclus ipfos mouenc , &c natura vim fuam exerccnte profi- 
ciunc. Gcrunc animi rerum omnium honcftarum femina qua: ad. 
monitione excicancur , non alicer quam fcintilla flacu leni adiuCA 
ignem ham eacplicat. Denique prima vcritas exprellam fut imagi* 
^ oemfedtin mundo Angehco, coelefti, elementari , peifef^oque 
lam opere , veri bomque ideas omnes in lipmine oticrocofino, eom». 
pendioiafVnitaque magis radiorum ccdleAione conclunc 

Agno&o naturat &>^ix collacum pr£ czteris bencficium ; Im- 

-^ ■■Pfi O ^fe^ u i^ju» — pti^^i^' » q"* nobis h?c procul ab ip- 

jbd^^ttiVnis , intimos illos & immortales fplendorcs mcntibus no- 
ftns addidic, yelut tutclares genios, quorum audito confilio , nullus 
^ nifi concumaz abenat. Gratiam hanc teftata ci\ gens omnis igne k- 
cro perpecuoque in templorum adytis magnareligione (emato, qui 
lucem tc ardorem omnis bonipr«(iilem in pedoris arcano vigentem 
Ijgnificarec: facentur omnes dari ius & legem naturx omnium ho- 
jPiHMir minum cordibus in(culpcam , qua fit vtgentes quaelegem nefciuni^ 
ca qua: legis font fiicianc : fcd mihi mirum videcur quod quales iin& 
ills nacura* Ieges,nullusadhuc»in tanta (cribendi licenda, iatis di- 
ftinxerit , expoluerit. 

Forte vifum eft certos nos de illis cffcdos Dei magiftcrio , certio- 
res effici non debere minus autiienticis autorum commentanis ; in- 
tus fcripca excemo non indigere prxconia^ (ludiis non quzrendum 

Siod incldgentianatttrs , nobis qua^tum & proprium eft ^ vcque 
imSyril foli & hinc nuUas poneoaQt imagincs,quia(atismanifeftd 
omntum fimiet fubiichmt a(pedlibus , (ic per ie notas naturis leges 
expofitoribns non indtgere. Id (ine dubio verum efiet, fi mens nn- 
mana feinpet in (e conuerfa, (ilcnte terum ezternarum motuumque 
fcniibilium tumulcu , vocem Dei nacuneque docilis perciperec..Ac 
nnnc mobihs ^ inquicu nuilquam Gbi confiat» (pargiuu: 6t cogica^ 



Digitized by Google 



• - Pra^fatio. j 

kiones fuasmomiiia hota & ignota dimictit,tiec taot^hi inQtaf ^ fcd 
redit, & in ea qua: deferuic & damnauic ^ rcuoluitur. Adijce qQod 
ira, mccu , cupiditate, falfis opmionibus concutitur , tramfertur , & 
turbaca non magis natur^ legcm, quam aqua commota cccno mix- 
ra faciem cali rcferat, Indc fic vt omne^in cuiuflibct artis aut fcien- 
ax,[cu fpccuiatiua; leu pradiicaE dubiis,prouocenc ad Ipgcm nacura- 
lem, 6c hanc pro fc ftarc, pro fc dcccrncrc fadis ctiam mductioni- 
bus profiteattmr , c^m tamen certum erroris aivumentum fic ipla 
fententiarum contradii^io. Qukm vatjii> vana riScuIa phiIo(bpho- 
rum anciquorum & hsreticorum dcliramenta ^iiihii tamen fin^i po>^ • 
teft a ratione tam alienum , qubd auchorem & {e<2am veluc natuiaA 
li lumine diredtam non habueric. Confule pecuniarum auidom, in- 
cxhaulta cupiditate thefauris inferentcm quod aliis (ibiquc neget; ' 
ambitiofum confule ad dignitares pcr indigna qua?quc confccndcn-s. 
lem, confule voluptatibus difflucntem , alium ocio torpentcm, 
alium aulx lc furao pafccntcm , alium ad arma pr.Tcipitem & hu- 
mano cruorc iatiandum , horum quifque tibi dicet fe naturam fuam 
ieaui , ducetn optimam, idque (ibi boniim eilc quod dum habetuc 
dele6bic, dum abcft > torquet. San^ (icuc ais dioptticn quxdam ica 
conibrmat ipecuU , vi obiedorum fpecieu aliam quam accepccinc 
cmitcant, luceque colorum encelcchia ad monftrificas & i vcio- pc^ 
TUt^ alicnas figuras confingcndas abutanturi fic varijs cupiditatibltt 
infeda: & diftorta; mcntes naturx lcgcm dum violant, h^ ng Gbi fiu 
ocrc & patrocinari mcntiuntur. 
Vndc tam grauc, humanac focietati fimul & Rcligioni timcndum 
crimcn , nifi ex eo quod leges ilbc MStx nacurales non func de- 
.terminatx,& illas quifque prout liboeiic velut le(biun regulam con. 
torquec , fttifque vd iniquilfimis votis <&plicac. i^c^c aflenuicluris 
confiilti totum cioile jus ducerc fiiam origincm a jure Aaniraii, eiui 
tamen pauciflimas recenfent Icgcs, ' quibus ficmaris foeminc ' 
coniondio, liberorum procrcacio & cducatio. nobis cumani- Jj! ^*"*" 
mantibus communes func : ac hortiinis ratione prsditi fingularc jos, 
'ad hxc cria reuocanc prarcepta, ' honefte viucre, altcrum non I«dc- t?. j.lnftit; 
re, ius fuum cuique tnbucre. Hcbrici ' dicunc feptem prarcepca na- ^ 
turalia Noe filus idel} cundis hominibus data fcilicct de viranda t"^den. de 
idololacria, dc Deo bcnediccpdo , non malediccndo, dc obcdientia j"*!."*" 
regimini doili pnsftanda , tiim prohibitiones homicidij,concubitus d 
inccEftuoli nefandi» fiirci v4 rapinc , & non comcdcndi mcm^ 
brum vitti animalis. Quis non vidct bas a lorifeonfiiltis de ab Hfe- 
btaris notatas naturx leges nimis an^Aascfte» qoafiiam niinis vni. 
oerfales , alias nimis fingulares non fufficere ad bomane meods 
pencolofisvetfiuiiis .dtfcdioncmin fpecoiatiujs moialibus. Apo^ 

Aiij[ ^ 



brzo.l 
lO. 



Digitized by Google 



6 * Praefatio. • 

rieodicerc^ fuiit ampbores nitidiaue magicveriads xtemx fontes, 
quos ratio tum cx fe, ianati(que (peciebus , tum cx vniuerfi rpeda. 
culo ducat, Sc ad dubij cuiuUibet folucionem pcrennes fibi fcrucr. 
Quamuis confideremus hominem eflc rerum omnium menfuram, 
proptcr infitas quas diximils vcri redique idcas , quia ramcn illae 
conful^, & indudlis crrohbus delcci funt in multorum animis, non 
funt ab onmibus exquircnda; , fed tantum a fapicncibus , quorum 
mens dhmnini boc lumen puriot excipit £e leddit. Yndc pcr 
vToUusino. noiniiPnMiiinem Chriftum/ fecundum Denm creamm inlnftiaafle 
nachusapad vcritatc, ccceriiuflc illuminad de refticud hodieque cum hBd cum 
phocium Bi- j^^^ controucrfic , non cuiuflibec hominis , fed ari>icrio iudicioque 
bnHu vm dinmuncur. 
Idem ergo nunc apud me recurrit votum , quod initio digefti mct 

{^ropofueram , fcilicet vt in fingulis fcicntiis peritiHimi , Philofophi 
peculaciui & pradlici, Medici, Machemacici, Iurifpcriti,Theologi, 
ahj qui variam nacuri indolem morcfque populorum tum hifto- 
riis edodi, tum pcregrinationibus experti , conuenirent. in hoc /a. 
cro fapicncum conceUii , Deo przfide, (i fiercnt abftradz propofi- 
riones» cammque ad cmrinam ilefiecac» rarionis tum imprewe, cum 
-i^ncib ezculcvhaberetnr examen » cerco conftarec quaenam debe- 
renc in album nacuialis cranferibi^ cum fuis ezceptionibus 6e 
iimitationibijjt ^»"*^^ . 

Qui fciretFTas naturje lcges, fciret artem Dei qua mundum con-i 
didit, concinnauit, admmiitrat •, hoc elfet fortem humanam fupcr- 
grcdi , ad confiUura & regiraen orbis admitti cum feparacis mcnti, 
bus,qutbus in pacrandis miraculis tota viscft ez fcientia, qua notas 
ai^uorum qualitaces ojpporcun^ jpafiGuis applicanc* O quam mlh, 
^ feehx , artema ferec Rdpublica, u legibus ztemis mundt regeretur, 
fi pars hwc rationalis in mundo pr£cipua,vniuerfo fiio ratione coiu 
fimciret • Has igimr naturx leges inquirere marimum opus « & Re- 
maiedatis cura dignifnmum, iicholis , regimini , Reiigioni , for- 
mandis moribus, dirimendis concrouerfiisvdliflunum}vndeprinceps 
plus fibi laudis jEtem^quc famac compararct , quam Imperator lu- " 
ftmianus ex digcftis in ordinera lurifperitorum refponhs ^ plus cft 
cnira lcgura fontcm quam cius riuos , chcfaurum quam eius ramcn- 
ca qua:dam aperuiflc , & intcgrum hti^c aeternac veritatis ciponerc 
ipcculum, in quo , quantura hic liccc , ad inftar bcatarum mcncium 
cendofiones videamus in pnncipijs. 

At quia dacur nobis tale bonum opcare, non coniequi bbc in fcr- 
reo izculo; in quo plurimoram confilia limt, vt fiicum rebus , onus 
popuUs, bella finidmis inferant, iufaue naturale,non fequendi ,fcd 
abroguidi inos inualeac , licebit mihiy qnamuis omnium minimo. 



Digitized by Google 



Prafacio.. 7 

hums foihaianls pretiofiifimzTei,' |irdf(a(fioiu l|i||dle(ljK^^ 
cooieiitirc. Vindicabo, qnancika in me-eftijiufnanar hacurae 4igtii^f 
caceni,& piiifiaio parente dacas nobis ad tuielttn & fplendorem le^ 
l^es; dicam eciam intA;fis profucura , &iiverum finguli noluefi^f 
audire , jus publicum periecpiar a^one publisa,ipiiimci rcit ({diw 
fcientia tcfte judicibus. 

Solenc mathematici, cum non fuppetunt illis fnculcates, vt niachi- 
nas, turrcs , munitiones , jere, lignis , lapidibus conltruanc, illascx 
charta , auc ductis folum lineis Cic efformarc > vc ars in aBgudo , veluc 
a mateckr coniittionibo& abftiada ie §att6ta ideanmi confeqiiota ^ 
magnis iofficiac edendis operibns. SiC 4c ego Im Nm^dt re^util 
oposj coHans molcocum fapicntom'chefiucis perficienduni , k^MSMSi 
libiierit ^ fimdamencis iniuuxnndura , rudi quadlatn'adQmbtii^.iie 
delineatum propono. In magnis cencaiTe vicium non eft , <:o{iddhA» 
bunc mihi lapientes , fi artis huius diuinse cyrocinium aggntdlUs ^ 
aberrem in mulds peritorum confilio rcformandts. Non crk crrof 
fine frudiu , (1 foclicioresgenios zmutationc prouocaueriC ad ana* 
pUora. 

Ceterum cum mihi non decur iuris naturalis archecypum concem- 
plari, lUud qualc {Ic , cx anui£Bnpco quod tot (scula probarunc COB* 
iiciam,compoiiainque ius naturale adP ttiiin jtifeielttiifa. AnifM^ 
ixms cius cn^kanis reducitnr ad perfenos, ce» 4£liones ad pdfe^ 
nas , quarum causa'' ius omne confticuittir , pertmebic liber piimus ''i. >. c de 
dc cauiis agentibiu dc pcodncemibus ^ ad res refercur liber Tecutt* ^ ^ 
dos , de rerum eonfcruacionc & profeftu-, Tertius dcnique ad z&io^ 
nes, fciliccc de rerum alceratione & interitu , vc cnmi poft litertf in* 
rer contranas parics conteftatam , rcs ei cui us competit , iadicM 
fententia dcfertur, fic pofl: ad^iones & pafliones jcquiflimo naturac 
iudicio cedunc infirmiora forcioribus. Ica videbuncur res in fuo prin-* 
cipio, medio, finc quibus velut iimicibus coca earum eziftencia cqii« 
tinetiir. 

Leges diftinximns in paragraphos, qui fmgulas varum parccs ez* 
ponunc breui lencencii pro lege accipiendi ; qui fequnnrar difcur. 
< fus poffunc efle loco commeacarij , vc opinor , non ingiaci , rerum 
originemindaginecuriosa fcrucaniibus. Nam pcobare conatus iiim 
quod gracis ab omnibus fupponicui' , luris ciuilis regulas , Phyfics, 
medics, moralis, politica:, mechanicx, arcis cuius libct prxcepca in- 
niti leginaturali veluc fundamcnco. Adcuiufque pwopoficzleeiselu- 
cidationcm,dclibo quafdam indudliones confcrtim& copionus iam 
expofiias in Digcfto lapientix , cuius mcchodo quidquid eft, quid- 
quid dici ;^uc cxcogiiari poceft reducicur ad iS. temuuos fibi mutub 
combinacoSy fed quia non omnes capiunc verbnm iftudy fie cum in 



8 Prxfaiio. 

iUo.oparfc cuiuHibet pfopaads piopoficionis ampliflima ibppedke^ 
t|ir iiiaceria,formalis cattiea vericas rerom iltic congeftarum non 
te^c omnibus ( Nunc illam ex naturae principiis deducere conamttfA 

vcramque, fi aSucrcas ledtor, fic conficimus encycIopacHiam fcicn- 
riarum , cpnuenient cnim mier (c, fi conueniant m communi natii- 
ra; prmcipio. Liceat igitur alibi iam a mc didla rctcntarc , ad huius 
argumenti probationcm, iifdcm armis mdiucrfo conflidlu deccrtarc, 
iifdcm vti lyrx fidibus, eadem voce , vc decucric , inHcxa in diuerib' 
CQn^enm,(icut iifHem elfimetuis alicer atque aliter teniperacisvtitiir 
namra in mixtorom CQQ&muitione , & vc furgat nouum hoc opiis 
mihi concedatnc educere maceriam ex. lapidicma , quam feciiurif 
|»|lblici,cius tamen vfu cum aliis C(Hnoiianitcr mihi feruato. 

P^ppiicum mihieft,.non foium contcmplaiioni} fed ctiam ho. 
minum sdificationi fcribere ^ lud calorcm addere, ne philofophia 
noftra fiz fterilis, & fine fperaco ftudiorum noftrorum frudlu. Ideo 
cum, lex natura? fit rerum omnium rite perficicndi^rum rcgula , cx 
illa conabor clicerc qua? pertment ad publicos piiuatofquc morcs 
fomundos , propofitionibus facillimis , nuUius captum cxecedcnti- 
bu5 , fcd inxquali ftylo^eo quod auchores in mareine nocacos indu- 
co proprus linrv#bis ioqqentea^ Vc ^uiMaahce&Diintf diuinaqutf 
ttai3tuu concemplacio or^^ri^^l iljg^g" procgtlar i^^imiccimus c^miC 
iiiiiiiiiHjA^ illfliii^i^r^T^^^r"^! "^^^*" vericatis fcnfiis^i^w^ 
dbrtfpi^Rc^noc iuris naturalis corpus : inquirec de Icgis nara-( 
' ... . ^ ralis origine , vniuerialitatc , pcrpctuitate > vt prifixis illuftribus ti- 
tulis dignicas eius prius denuntictur , quam inquirentibus appareat, 
( & quilibct diuinain mtelligens ad cius ftudium cum rcucrentia 
mundus accedac , procul a ic , rcbufquc pcUens quidquid propha- 
num eft;. Tocum opus refundamr ad laudem & gloriam Dei qui eft 
principitmi huius Icgis, cui milico, cui quidquid eft in me lads ac* 
cepcttnRfcKOyfc in iacram dicatatumque ul 




Lex 



Digitized by Google 




lus Naturalc. 

A jh. A A A A A Jl jIl j»L A Jl A, lit . 
IVWWVlif WWIf VffHVIIfflif llfVfflff HVI I 

NATV%AE EST A DEO. : 
CAPVT VNiqVM 
|. I. 

Xpancis quz pr«£ui iiiiniis, etiam Ipiiia & ratiQfl^ 
cercum cft cUii legqjci fucune , icilicet laios fizolque 

rcbus omnibus inficos cxiftcndi & agendi modos, 
quibus conllat mundi tocius , partium & /afculorura 
ferics ordinatilfima. Quod coelicirculariter moucantur 
&indcfe{ro curfu fibi pra:fcriptas mipleanc periodos j quod clemen- , 
ca fuas fcruenc regioncs & qualitaces , qubd pifces gau4eant aquis, 
aues acre,qu6d plancarum & jUUiqancium pro fpecici ctilufcjue rar 
tioiie eerta (tc confennaiioy determin$ita. pcitenci^ , in^limn; m ^ci^ 
tum quid appeticus, rummavidetur redcti lawcilm 4|cicgr,<9lk^^iiv 
lum nacQra}faancHjc»(H;ia{ci7pluribqs inkM^ defiflii^ercameifkiif 7Ub.de nM 
snis elemcntis cemperacbncm. Arifto(fiIiy4jj|jj|ei|e principium tno. ^ 
tus & quictis, in co in quo cft pcr fc non per accidcns. Vocans il- 
jam principium videcuc inquifitioju iuxuccs ponere» qi)id ^iuin stVgs^ 
principium. 

Altius (iirrczic Placo , quem merico diuinum vocaot , quia naru-^ 
lam rccuUc in Oeum, cuius quatuor dicic eflfe Icgcs , * diuinam <3u« xi,ic\«^ 
cft in ipCQS meate 1 coeleftem fen fitcom ; teniaapk a^ffiEajcfa wjsfi^ ^''na«n ' 
omnibus ratione carencibus iiiditam} quaciaQi h9n^9«)isi|.n^ > 
£cay>cam mentibus ad veri redlique nocitiaai fic a|(ei^m. Pfi 0n> PbXifL 
mam in Deo eziftentem legem , {ignifici^^lMqiexiftentes in iiiieyil^, ■ 
€tXL diuino incelfigibiles formas , omnium rcrum e0e<fbrices , vcra.^- 
rerum eflentias , quas ideas appellac : adibpulaniur huic renienci? 
noftri Thcologi , ' dum admittunt in Deo idcas vcluc primordjales •D.Tho.u 
omnium caufas , nam cum omnia fint a Deo , non a cafu fa(5la, nc- *^"*^* "^*' 
ccflarium eft in eius mente omnium ctiam fingulariuro ideas pca:- 
exiftcrc obie(3:iuc , ad quarum {imilitudinem cun(5? Crcauic , concc- 
pitque ab zccrno modum gubcrnandi creaturas , idcft conccpitmo* 
dum quibus vnaquarque creaciKa deb^CifQas aiftipnes excrcei«d & 
in inrainnm finem dirigi : hic aucem cionecpcns; diuvur .^Mntistftiibit 
alind cft quam \tt aeterna.: ab cccma iafinits fuae pcrfediiionis,^..: 
done beacus , nuUis indigqs , fibi- cantum neccftarius I\bierd yoliiit ad- • ' ' ' 
cnra ncs aUas \ ft pcoducen». | qusc (uae bfioitacis ciTf nt.niwifcstQ^ 

B 



Digitized by Google 



lo lus Naturalc, 

h De Diuin. fui muItipUcata! qasdam imagincs , quibus , itquit D. Dionyfius , \ 
nominib. c. amplificatur vnicc , multiplcxquc fic ex vno, nec ab vnitatc difccdic, 
KS.i.&cap. qjjQ^j cffcntijs omnibus lupereffcntialitcr cxcmptus. Sic confti- 
tuit omnes intcUigentes fubftantias, virtutes & opcrationcs , abom- 
ni corruptione , mortc , matcria , gcnerationc libcras , vt illi quan. 
cum fas cft conformentur , boni (pcciem prz (e fcrant ^ & iuxta le- 
gis di(5lamen mfcriorcs fuos bonorum cx fummo bono promanan- 
tium participcs rcddant. Poft facras iftas (andibafque mentes huma. 
nam animam creauic corruptionis cxpcrtem,quaepoteft ad fummum 
bonum promoucri , & cx illo promanantcs illuminationcs capere. 

Eadcm diuina bonitas vc cft immenra, fediffudit etiamad caqu£ 
longius a natura fua diftabant, fcilicet ad produdioncm rerum cor> 
poralium , (cd dum proccdunt ab intcUeduali caufa , & omnium 
prima ratione , ctiam rationis fpcciem vbiquc pr£ fe fcrunt,primoin 
partium ad Cc mutuo Sc ad cotum pulcherrima conncxione , tum ia 
ordine qui cft fenfibilis qujcdam ratio , & in motu citiflimo ad fua 
ccnrra, cumab illis rcuulfa funt. Viucntibus autcm Dcus imprcilic 
fpccics quibus fibi bona difccrnunc a noccncibus , & dum vnaquz-< 
que rcs ad optimum confequendum nicicur pro captu fuo , fum- 
' mum bonumomnis boni fontcm appetit, & ca m principium iuum 

rcflexionc Dco miniftrat cunda propter fe operanci. 

Ciim vides horologium rotis fuis optima proportione fic inftm- 
(5tum , vt motus folis fcquatur & proclamcc , vim hanc numerandi , 
cocleftibus fc conformandi non triouis ferro , fed artifici qui flc ma- 
teriam diftinxic , motum in przccps , intcrpofua rtatis interuallis 
quietc , contcmpcrauit. Cum oblcruas fagittam rcda via fcopum 
petentcm & attingcntcm , ftatim infcrs lignum pondcrc fuo jaccns 
hunc fibi motum cclerem , coccum hanc ele£bionem fibimet non 
dedilTc fed imprefla vi , ab oculo dodaque manu fagittarij fuiflc 
diredum. Similitcr cum^rationc carentia, raateris pcnitus immerla, 
variatamenraiionis opcra ad fui conferuationem facere,ccrtiflimum 
argumcntum cft diuinsc fapientia cuncla prout ipfis expeditmouen- 
tis. Pcr vcrbum , diuinam fcihcct rationem omnia facSi^a funt, & in- 
' de rctinenc quoddam rationis veftigium , vt argenti mafla per liqui- 
dum aurum tranficns, non fit quidem aurum , fcd aurata lupcrficic 
qu2 quantumuis longe iateque du^i, fueric, originis fu£ fulgorcm 
reiinet. 

Haec , inquis , omnia fic agunc cx naturac fua? legc , vcrum eft, 
fcd dum iegem dicis notas lcgiflatorcm , fic ordinantcm, dirigcn* 
e.lib. 4- de ccm , moucntcm , coniraria prohibentem. Vtar Scnccsc vcrbis , 
b«acf.|c*p. ^ inquit, natura quam Deus, & diuina ratio tori mun- 

ao & partibus eius in feru ^ quocumquc ic flexeris ibi illum vidc- 



Digitized by Google 



lus Nacural^* li 

bis oecarreiitMia tibi, nlhil ab illo vactt* on» (bam inplet, vt t«* 
ititia > probicas , prudentia / fbrticiido , ihi^itag viiiM «und boviA 
{bnc qttidqiiid honim tibi pkcneric, animus placet,-ka quidqnii 
fanonis in rebus macerialibus occurric, Dei cim^ f egencis H^KtUi 

eA ) dc quo paulo poit plura fumus ditfluri. 

Efiiilgct potifTimum primxuz rationis radius in hominc triplici * 
quadam cxccHentia. i. Cum fic rationalis , lux qus alijs cxtra & fu- 
pcrficic tenus accidit , illi propria & cffentialis cfte(5ta ci\. i. Rcdi 
verique icnfus & aftcdlus intimo cordi fuit indicus, quo tum in fpc- • 
culatiuiSy tum in praiSiicis, vc diduzn efl; dirigicur^ candcm (i vicip 
fiio cvm illi propria , tum fuperaddica 4az obfcurenir MCVires le** * 
gcin cbrdibus inicriptam monis fenfibfles obiicerannt , hanc eon^ 
dem pocdl legere in aperto «etiorara ^ cldnencoriim , & creacunu 
rum Ubro, feruaca fut cAra ciewm pcOportione. ln emnibus tama 
vigcc aequitas, Gc clementa^plantz, animalia pro naturz Cux modo 
fideiiter opcrantur , vt hinc du&x fint ccrtiorcs arnum & morum 
rcguli. Pigrum rcmittit fapiens ad formicam •, nimis de futuro fol- 
licicos , & de diuina prouidentiadiSidcntes Chrillus confidcrare iu- 
bec ftores qui cum nullam aganc ^i curam pretiofe camcn vc- 
iliuncur, & aues^, ciuibus de viv^u prouifum eft licec nihil ferauc & 
nietaiit.. Nox tioiai in«Gcat ftieiinam, inquii/ D.''Bmiai!dtas^*cdm * 
creanua irracionalis doccc hottuncm noadum perofidem-^Iom^a- fj^^^™ 
tum , vt inuifibilia Dei per eaqux fada fimt copljpida B tur, «cia«iik ft^7* 
fpiricualis infcnfibiUum rcgione pcrcgrina,viamveritacis difcac k Cetti, 
ubus. PaflimD.Bafilius, D. Ambrodus, D. Auguftinus, citeri patres 
Ecclcfi«e mundanum opus contcmplantcs , indc ducunt exprclTam ad • 
hominum mores fofmandos difciplinat* , hanc Sandti lacob , Aa* 
toniuSjPatriarch^r & Eremits legebanc in aperco mundi iibro.' 

Fecerunc hanc triplicem veritatis coUationeni iapieoces ^ vc cilet 
originali foo coniformis , diiigenter obfetuarunt quid didbMC Ib. 
ftindus, latio ^ communis natura } legem enim habebant,^ oon vt i dcno u 
hominum ingenijs ezcogicacum, nec vt fcicum aliquod populoruffl, ^1*8^* 
led vt «temum quoddam quod vniueiilim mundum regerec, im- ' 
* pcrans » prohibeiuque. Legem icaque non incocpi^ ciUn icripcae(^ 
fed tumcumorca cft,ortaaucem fimul eft cum diuina mencc. Hinc 
dicit Ariftotelcs ' qui lcgem prxefTe iubcc , iubet prajefTc Deum , e). Polid. 
& hoc fenfu legiftacorcs antiqui ' leges opcimas quas dabant popu- *^*"* 
lis citra mendacium aflcrcbant illasie tcccpiflc a Dco : cui didanti, .*^"^'L^' 

r » > cin. in P!a- 

iubenti voccm luam cribueranc. Redtor enim , inquic Placo, ^ ciui~ co. Mmcm 
lembal^t (cientiami non oonununi taotiUn cum catceris homiiii- ^'"„'^f<!l^^' 
hus facione , ied infofione quadam (ingutari quam pecebat iSaio* 
mosk j tot fiidusymitte doroine iapiencum de codljs Jandtis tois^ 9t ^5*^ *- 



Digitized by Google 



n lusNaturaie. 

^&dt m^okudmis tus vt mecum fit, & mecom laboret , acc^p-* 
ICIeia.AIc. ^° profitebatur fcptifido illo candelabro' Tcmpli in auo lu- 

)ttDJdii.lib. men vnum crac ccetcris maius & cmincntius, quia (icuc a role flel* 
9.ftt0aMt. j^^ {i^. niaxime principum mcntes a Deo lumcn mucuantur. Initio 
kt» $ T ff R-O"^^"^ ciuicaiis " populus fine ceru legc, fmc jure certo a^ebat, 
deeiigiiiu. omniaque mana ^ regibus gubemabantur., & poft mutuatasa Grs- 

ds leges^ poft.diaer& iari^cuonim -refpoda , longamque de jui» 

.oc^^qttamtexQenint liiftociam poft varias regiminis.miKitionei^ 
. fioii rdpondicinidOy ic popoliisjus omne fuum oanftalit in prind-. 

iL.i.f.de pc"^ ' deincepfi potuitlegcm fiwere,vduc.potcntiaB Deimim- 
conftituc. - Aec (apieatia; (ux con(cius. sa fuit ratio cur monarchicum regimeii 
Pdoap. jyjp gentiummagis rcccptum fueric,quia Dcum rationis & natura- 

lis legis principium populi vencrancur in vno ab ipfo .iubiUMto» 

principe y ciufdemque iegis.uuclari genio. • 



i 'NdSurd lex efi vniucrfalis, 

MVndusquiailviiiutprimi fui principij manifeftationem vna« 



^ ^ Lfl,Liii(i> jnjaww*^ — coinmuni lcge regitur qu« 

SiDwl^nktCTfi.iSP^^^*^™'"^^^**'^*^^"'"» P^'' fcprimo rcferturim 
communcbonumtotiusvniucrfiquodvnicum cft,ncmpcmundi per- 
fedio, &abiIIovnico.bonQjtanquamatermino vnicatcm habet. Cum 
• aucem les ctema iit in mence< diuinaratio gabernandi creaturas , (e- 
qainirqiubd omnes iltt fiibiefts fint, irrationa|J^ per naniralem cank 
tnm inclinationem , racionales vero pcr>cogmcioiiem iadiciam$ 
.vnde £[t vc tue liber^ , ill<c ncccfrario fubijciantar , propricqoelcx 
2terna hibec racioncmlegisrrcipofta hominum & angelonim.» qnk 
illi foli habenc hberam aroitdiim^ ac ptoinde ibli poifiint piopcid 
obligari fub peccato. 
^c.Thom. Omnibus communis lcx cft '"quod bonum Ct appecendum, & 
M.q.94.a. contra malum fugicndum. At quiabonum edin conucnicnti, &ali> 
quod eft proprium fingulis fpcciebus, obicdis.potcntias , potentijs 
organa, vcrilque congruas ai^iones certis inclufas limitibas iapicns 
oenna concempetaaic Vnifbtmis cft primi mobilis motai oomes 
' iecam lapiens CGBUii « {inguNI tamcn plancds & oAaajc rphenc 6m 
•iiilgalariscftf qaem nunquam defin^nce nanquam aberrance cariii k 
jnomento fuz crcationifi lcqaati fum & in pofteram iequcntur. 
T«rraE jus eft proximum mundi centro locum tenere , {uis hbrari 
;pondctibus,(upcriorum affluro.ditati»fcBCundaii; ajirifinim medias 



0 



uyiu^cd by Google 



lusNaturale. * ij 

indetCffflifuiU l^ridne mpiuUft,cuBda penectat li^ decur vicuuoi j ^ - * , ' 'r 
diflimus fupcriorum & inferiorurri proxcncta : Igni ios cft congre-. 
gandi homogenea,cli(rolutione compofitorum hcterogcdea feparan- 
di, & in fe , quod conlienic , conucrccndi. Ac ne ius hoc vt in ciuili 
foro ^ (ic in nacurx proccilu vanum a:lUmcs,qua{i non pariat adio^ 
nem . " cotum vbi(|ue probat^ur a<^ioiubus yhc vi&.<|Ujehbec indca pa- n l. 14: IT. 
*lam etfedu concf^nonim vuSbore ie ptoittb NMii aisr ien^ Vel anuis <te oU.* 
oppre(fiis emiqtt^vindicacqaeiiipdioreni Iqcam (jhi dpbitum } dEi^'^- 
ia limilicer, fint aerea , czteris humcxcibu|i fuper&hincuf : pi^ 
Jedbu in aijuam lapis , cum plus lAbcac juris aa cencrum > cogic. 
aquamloco cedere vtimumipfc pecac. Ordinacas huiu/modi adlb^, 
jies lercmias ° mcrito vocat ccrli & cerrs legem , qui febus^infenfi- oia^yii 
bilibus c6 magis imperat . quo minus ah illa lc poflunt eximcrc, »• 
ficuc ars fe pocontius cxplicac iu jnaceru .vim impfcj|am iaciUus cx-. 
cipicnte (imul &: conlcruante. 
Eificic crgo nacurae lcx , vc omou bonum appecant , fed {ingul<c * 
' i^ies (num, (imul omnes bonum itone crjeatum, multiplcx , & iic 
mfinici qaamdam espre^Gpneni Jtodentnr aifeqpL Singolis wiraaliqiff 
ipeciebns-iiia inra (nnc, (iue pc»cenu« , .docet ^ toierciie , quibnsxel^tuSk . 
•on contcarium niccntibus , vdnt adtooe legiaiitt.przualcnc. lus eil 0C 
bonnm pifcibus in aquis digcrc , auibus in aa-c>.calpis&lumbricis ja 
terra:aquil«, lconi, delphmo, lucio, citcris ad rapinam nacis ani- 
malibus, prjtdaro aggrcdi occulco forticudmis fuz Icnfu ,6cvt ha- 
bcanc ampUus alimencum in ignco cempcramcnco ncccflarium. At 
ceruis, lcpoabus,.coiumbis,pifciculiisi'uaialatebris&fugarccuri*> ' 
tas eft. 

Cnih ab vniiace diuina cunda procedant, vnuni s^onit omflia^ 
leraacl.isBnlenagencium proporcione ^nam bonum ad quod nacnra . . 
prouocac vnicuique fpeciei debec effe commenjruiMiuiil^ ne jGC 
aftionnm confuiio ^ jic fab vcilis ^cic in nociua csco qno*. 
dam impccu rcs incurrant , totierque fruftratp fine Angulari \ pcr 
tot aberrationes , ab vniiferfah fuo fine natura dccidac. Propcerea . ■ 
luftinianus ^ a iure naturah , quod natura omnia animaniia docuic, 
diitmxic lus gentium , quod iolis hommibus rationc pra:ditis pro- P^^**?» 
prium eft , vt cft crga Dcum , pacriam ^ & parcntcs Jlcligio ; qu«- '****^V .. 
dam^^oinnibns cominania(iinc,vcinatis.& foemiase coniun^iQ^niu 
torum edttcacio ^ quis populus iuftam non.a;ftimeCjlccepijs.benejS(Qis 
viccm rcpeodcre , dacam jiominibas £dem iejrasie ? quis .pdidGida^ 
]Qgatos.,.fQedifragos , dccepcores non horreat > &: graui/nmis pccnis 
Coiircendos non iudicet. Vcrum eft .4iuer(bs eile apud diuerias gen^ ' 
ces ricus; fcd diucrncaccm hanc cfficic communis omnibus racio,.pO. 
f^is enim talibw Ipci^ pctip^um,» .temporis .circonnanciis , idim * ' 



s 



Digitizedby Google 



l^, * lus Naturale. 

|Ub.|.cei»: ^ vtidduoque qai tc6tc fipic , fertetiir iQdkiam. Eft , inmiit D. Au 
guftiAiis ; *^ lilVniSi vera incctior , non ex conloetttdine iudicans . fed 
cx let^c rcdi/fitna Dci omnipotcntis qu^ formacur morum diuerficas, 
&CutiL iok fic diuerflcas dierum in diuerfis rcgionibus , cum idcm 
fctttpcr iplc fitjficuc in vna domo pluribus fcruis diucrfa mandac of- 

• . . ficia lex cEConomLT •, morbofquc varios , varijs curac mcdicamcniis 
medicma. Sic humanx menci diuinicus infita ratio pro cali , foli, 
^enij variccacc varios cfficic populorum mores,advtiliSyhcMiefii>it^ 
cundi booi confequutit^niefti. 

. \^lk hob vhiiier(ali geniium omniiim fpedaculo quidam occairanc 
fekint mores , aui primdmab cfto pamonis aUcoias editi,dominan* 
tiimieciam iii raintoa poccntia fumm^ peGCamiom imitacionc pcr- 
ucrfa > fenfim ih Conraecodinem abieronc : vc cadaucribus hoftium 
vefci, promifcuam cxercere libidincm, cx rapro, fut^is & latrocinijs 
viuere. Scd Iisec rara.apaucis probaca, vcluc inaufpicata prodigiac^- 
• ceri mirantur & tiorrcnt ; Vndc ficut monftra & miolicz qujcdam ab- 

crrationcs , non deftruunc , imo probant , vc diccmus , nacura; con- 
fuccum ordincm , fic mirus illc quorundam populorum furor , fpc- 
dabilcs magis cfficit in csteris resionibos , nuionis & hn w a nir a ri » 
legcs. Cum ia finguUs dimacibiis mb diaerfo cdJo , diuerfi contiii. 
zunt habitas in yario tefiaivm marifquc fitu diueribs opiortcac 
dlemores , ius ciaitewiWHqt» *cgioni vcl ciuitati ^roprium confti- 
rotutti cft , feruato tamen vniuerlalis lcgi? titulo , tum quod omncs 
f L. i.ff. dc ciufdcm foli ciues adftringit , nam jura ' non in fingulas perfonas: 
•ioft. &i«c. gciieralitcr conftituuncur ; tum quod in cotum non rcccdic a iurc 
naturali , rcilicet a conucnicnti boao profcqucndo , quod alitcr noa 

pofTec obuneri. . 
L. ».ff dc Lcx icrijurcftcommune pr«ccptum,*communi8ReipabHc«Ipon. 
do Ug. U I. pg'' aonum ad cuius prsefcripcum omnes qui in ea Rcpublica 
funt >rtcatriiriftitaercdcbent.IarisiUiii$inioamanacar^profeaum 
eft ' ddhde qa^daiki in confactadinem ex viilitaos racione Vene- 
IS^^^ rimc* , poAcA r« & l natata ptbfeaas , & «mfaetadine probatas, 
q. »«• legiim metas & religio faaxerant. Lex cft diumarum & humanarum 
HPluurch. rcrum rcgina illi cnim imperarc conucnit , tum ob mulca , cum 
Udo leg^. qjjjj ihiAius cft & inuencum j cum auccm dicitur lcgem pnncu 
pibiis imperarc dcbcrc , non cft incclligcndum dc lege in rfbulis, 
fcripca , (cd dc animaca intus in ipfa rationc quae fcmpcr cura ipfo 
conuerians , non {mic fine cuccla fui viuett. 

Si Gallis in Gallia digcntibus, non licet adHifpanijetegeffl yiaeEe» 
vi»bi graiil (eraos iiomines habere,quanco minus licebic bratorum 
mdres & paffiones indaete, cdm^eninuhomo fit rationaIi$,<kquod- 
Ubet eios racione quod in & ptsdpttom fpccificuQi eft agac » fe- 



by Google 



lus Naturale. i| 

quitur quod vicam inlticuere dcbet lionad (c&fiim^fed ad rationem. 
Intur cum paifim dicimt Phibrophi , natiirae (e &piem accomma> *i 
£i I * vt illi nihil defic» ad nacuiam viuendu|n $ hcc de nuionalina- "'^'^* 
cuia debenc inte!ligi,a]ibqoin fi lenfibus 9c paffionibus homincsde- 
berent ab(^rahi (icuc animalia , iurcre ^ lapere inftar leonum , piiu 
euefcere (Icuc Cues , luxuriari (icuc caper } exceris omntbus allatiai^ 
Ixfos infcqui , inuidere , raordcrc ficuc canes , nacura*qu£ in c^ce- 
ris tendit ad optimum , hic in deccrius laberetUTjde homine pr^ftan- 
liori crcaiura faccrct brutum, 

Qui viuit ad rationcm viuic ad naturam , cuius opus rationc & in- ^ 
telligentia proccdic i natura ellars diuiiia quam humana ratio , Deo 
dirkente , & opos fitum per illamimpfente ,mille modis imitatur & 
petncit. Hinc artes omoes ex adione naturali ca(u contingente ,du. 
dut originem ; naiuralltcr laudantem , gaudentem « irafeentero^ 
dolentem imitaotur pidores , poecx, Khetores ; hamani corporis 
^tes omnes (crutatur medicina « helas (anat , luxaus reftituit , cx. 
oedentet humores ad debicam origini tcmperiera ceoocat. luftitia 
communis virtus , fiium vnicuique tribucns diuinam imitatur iu or- 
bis diftributione lapientiam. Cum lurifprudcntia dcfinitur rcrum di- 
uiiiarum atquc humanarum n^iicia , iuili acque iniuil:i fcicntia, vni« 
ucrialcm fc profitcturjcum rcgulas conilittut dirimcndis controucr- 
Cjs neceOarias , mdttet ^ tales cffc^ tc non « iUis jus fumatur , fcd I^mT 
tt iore qood eft > rcgola filc'| itbd ancem jus vnde ioris regola du- 
eic originem ,non eft fimplidcer idcm jus iti diuerfis ca{ibujs ob(cr« 
Hkcum , & in reeulam tranHatum , fic cnim jus ciuile feipfum regix^ 
laret ; Cafus ilU ungularcs fub diueriis femper fpeciebus & circum- 
ftantijs , varij , mutabiles , ex natura fua produccrc non pofrunt,ni« 
fi jus incertum , varium , quod verc non eft , & quod in certam^ ' 
vniuerlalem lcgcm lcu rcgulam non coalcfcit. lus crgo vnde rcgula 
iuns fumitur , lus cfl: naturalc , quippc primzuum , conlbns, vni- 
ucrfalc, & quod vereefl:, fcilicccratiohumanxmenti diuinitusinfita, 
cui (icuc immobili mobilcs juris cafus & deciHones innicuncur. Vnde 
di6bi lex t. (ubdit regulam efle quamdam caulae conjon^nem ; 
qoid autem obieruat eandem in diuerfis cafibus vigencem 6c ree- 
nantem zquitatem, nifi rado } Nam vt radius vifualis linea re^tim- 
ma ccndens in obicdum examinat re^odinem regularum,quibus 
in dioerfis (uis dirigcndis operibus vcuncor anificcs , fic legcs regit-. 
lafque juris ciuilis probat ad amuflim ratio , vnde dicitur legis ani- 
ma , qu.T non mmus moucrc debcc judiccm, quam lex , fiquidcm ^^o'^"^^ 
lex nihil eil aliud quam rationis cxpreiho , & vbi lex non eft , ratio bon^ ' 



nac. 



nacuralis tacita quxdam lcx ell:, inquicPaulus. ' Scire Icges,*noneft ^ ^ 
vcrba carum tcncrc, fed vun ac potcftaccm, nara legis & reguls ri- icg.b! 



Diyiiized by Google 



i5 Iu5 Naturalc 



ui (une » «pnim vtiiiate nobis nanualiter indiu flucntes, qu« vt 
in fapiencum mente pufior cft, fic lemper eil cvMifiileiKUx femper 
ad iiiam eft pronocandum ; mucatisrerum & cemporum circumdan- 
cijs, legem pontiuamauc abrogac ,auc illi derogai pcr priuilcgia vcl 
xquicaccmcadem femper manens^utabilia dirigcns, reftituenfque 
diuinitus inHca ratio. Igitur fi fcientis , icgcs, arres a naturali legc 
fluenceSyfunc voiuerrales, mulco roagis ipia caecerarum ptincipium, 
cUci debetvniiier^. 

Npn cenfetar lex , vt diximns» nifi Gt vnioerlalis» non appftret au- 
«m vniaerfilis , nifi rerum plurimaium in quibiis viget ennmeratio- 
ne &Aa} Non igicur boc in opere imporcuna videri debec indudio, 
qux legem iplam natune de qua qusricur vniuerfalitate fua probac,* 
ic operis titiuo propefito refponder. Videmus lurifconTulcos in hoc 
tocos eflc , vc vnius lcgis lacentem rationcm veluc animam , pluribus 
(imilium lcgum decretis ftabiliant, & liic notatur juris apex peritilfi- 
mis foium pcruius , nofTc rerum materia diuerfaruni , ratione {imi- 
lium conuenicnciam. Ingrauis £ri (blutione non ell importuna fcd 
grata quinaric numpiorum effuforum rcpecicio ^ donec implcac 
Sipiiktam deluti finnmam' j fic madx vetiiatit menti cedit in 
ibiiitiui letum in vna veritate ooihcidcntuim multimda Debi- 
Jei Ibttt oenli quibus noo placet in longinqua prolpedtts ^ angufta^ 
littttmemes, & enroxiecakalHam decepcs» qua; nocih opere nacuras ' 
legeni vniuetlklem profitenti hzrent ungularibus,ampliora nec op. 
tantes , nec capientes. Non aduenunc didum ab Aridotcle prima 
principia nobisindudlionenotafieri-, difcimus, inquir , aut indudlio- 
ne , auc demonftracione ; eft aucem demonftracio cx vniucrfalibus, 
indudio vero ex particularibus i impoifibile verb eft vniuerialia con- 
tcmplari nifi per mdu<5kiones j fic deprehcndimus fpeciem obferua- 
tis pluribus iadiuiduis, eamvniooce panicipantibus. Hanc metho^ 
dnm liequitur & prccipit in nouo ftiD orgatio Baconius Angliz Can* 
cellarias , (cilicet vc conftitttantnr tabuw comparatiux qus noten^ 
eandem itf diuerfis (ubiedtis naciiram , cum a particdarilHis afcen- ' 
deredocet ad axiomaaminbia,dcinde mediaytandemgeneialiilinuu 
Longum eftec hic in quauis propofica lege per omnes nacurse fiQUS 
diffundi, fiiificiec pauca delibare qua; non ad izdium prolixa , fed 
breuicer viam indigicanua vidcbuotur mentibus ad vmuerfi %c<^- 
cuium nacis* 



L yi. .- jd by Google 



- # 

lus Ni^rale; 



Lex natwrd efi 4tern4 vmt4tU- 

• . . . • ' . •', . . ... 

• i ;•• . : -■ f ^,. 

St cbhcemplemikrBeiini ia ftiioriiiuisim leilicet (jiaui pdtefitiaiu; 
ds omiiia qu£ cz illa pfbdire poiTunc poflibdia & futura perfe^ 
«aiflimc comprchcndcmcm; in hac infinita eflentiaycui nihil denoi 
uo poteftadijci, idea: rerum rationes U exemplaria funt ab xtemO> 
Vt initium non habucrunt , ita non patientur exitum , qu« nunquani 
defmcnt, fedquandiu durabit mundus erunt immot.T fpecierum i 
tnocuum , vicimtudinum , a<^iQnum omnium rcgula:. Agnokit illas 
^ mirabuadus cxclamat Prophcta : In aEtcrnum Dominc verbum 
tuyra perinanec in coeld ) in generationem & gcneracionem vericas 
tua^ fiind^fti cekram ^ permanet % ordinatione tua perfeiienic diet ' 
quoniam onmia feniimu cibi. A creationis /uac momentb ^hame cds^ 
leftes implent {Hraeicriptas £ibi periodos indefefla ciiicuirione j idem 
iemper iitarum motus , eadem incxhaufta fblissliinatyccceronim pLU 
Betarum vis; ailignatas fibi quahcatcs &rcgiones (emanc elemenca, 
• & hmc laudanc fapicntcs agricufcuram , «> quod cxtra raundum ciui- »d 

lcm dQlis rcfcrcum , fortun* ludibrijs cxpofitum , nacuram cadcm 'ib.«.deGei 
Ijcmpcf lcgc proceddntem COHtemplatur. Idcm fcmpcr in ammali. 
bus plantis fpedenim nmt^erus ; indiuidimrumLcinufquc eadcm ^ 
iSmiparconfotinacm,ideminftin€huye«dempotentiiB . 
euinteicmfemperfinein Jireds ,Hcec inccr coc inatefic «^fe^his qus^ . ' . 
dam continganc monfti^» fed yt dicimus fterilia , ne longids conia; 
' £0 gcaileiur.. 

Quis nifi condicionis fuz ncfcius ignorat , nacuralicer impiei&t 
efte cordibusiiominum a?ternas & jmmocasquafdam vericacts,*qiue *)NAto.iJe, 
quod mehus, quod pejus fic , ollendunt etiam in fenfibilium appc- 
tituum tumultu: Vndc Galcnus ^ aftcrit concra Pyrhonios dari cer. 
tum dc rebus iudicium, nam ex ipfo artes omncs parant fibi apta or "Lib.aco^^ ~ 
gana,peripfumc«teraiudicancur. Hinc approbac methodur.i quar ^«no«*«>ari» 
in viramque parcem rationcs adducic , vc iudicium naturale quod 
melius eft eligat. Lez ifta, iccnndom D.Thoniam» ' dici poteft hsL- * «1.94* 
bitus , in quantnm continec aliqua przcepta qux habitu in ipfa ra^ ^ 
rione func, &eftcommunis-& immortaiis quancum ad prima prin* 
cipia. Obleruarunc, inquit Philo , ^ anriqui Patriareh» quod poftea ' ' '^- '^^ A- 
Icgibus fanditum fuit , vnde dicendi func aniraata: lcgcs , a. qiiibua • 
lcges fcriptJE dcfumpia? funt : fic vt nihil ahud contmcant, quam 
vpccrum .patrum .commenuria ^ in ^mbu« corum di<^a fadaque nac*.. 

C 



Digitized by Google 



i8 lus Naturale. 

• 

rantur. Ab omnl nrculo & a primis gcntium omnium icriptoribus 
laudata fuic m Deum , in patriam & parentes pictas , in aducnis 
forticudo, benefidis acceptis repeofa ^racia , aioicK , eciaiii inimicit 
ieruatafides. Semper culta & laudibus ezcepca fiiic» fenper eric htc 
ti.f .viiift. iufticia > qux prscipic honefte vwere , alcenitti non Ixdere » ius luum 
<ie iuft. tc auque iribuere ; SBquum quod quifque pucanit in fe , flmiliter 
*iikqiiQd ^quum pucaie comia 6 $ di» aon niBeic quod quiique fibi fieri 
jf^ku, noilec Quantumuis humans memi peccara tenebras ofFudcrint, 
imprefla primxua lux luccc in tenebris" , Scicenebne iiiam non Cic ' 
comprclicndunc , <quin homo iaudct ctiam in lioftibus virtuccm , m 
k reatum arguat iynderclis , & a pouiicentia non niG deiperatione 
dctcrrcacun 

Rationcmhanc & aequitatcm , {inguiis non amentibus indicam^ 
pfttdeoiiafluilis cniiftulit tn boiuim publieum, icgcfque (anciuic, 
^u« cum flmdatat imt in SBcema luturati veiicace , paticer immon;^ 
• Lib.r.^ htatem fibi pplliccntur. IHaio ' leges Reipublicse daiurai inuocac 
Adaftriam, dininam prouidcnciam , potcntwGmam ineuitabiUnm le- 
gum dominam , quia leges a ie condicas optabat immorcalci; Vt 
poiuic ideas a nMceria, loco, tempofe pocnicusabftradbs , extra mu- 
tgcionum aleam poficas, quz nucanccm tor mocibus nacuram firma- 
renc , in quibufdam indiuiduis peccantcm rcfticuerenc , fic opcac 
Rcmpublicam rcgi icgi^ ^ i ^ loitar faci necciTario llantibus. Inde 
k inin.iib. mos fmc Viiias m cabuUs xrcis inciderc ad pcrpecuicatem momcnci, 
§/h*^'9i^4f^VAWim cuAodtbus ne quid vel minimum ezillis excidetec Mqu 
'LeaiiLf^iill^ renini quHius ccccfse conformari debcieiK apud iwilRii-^ m 
•L.is*ani. ian^uario {eruabantur. Theodofius Imperator " prxcipit in fingulis 
C.Theoa. (lacionibRs pnbUc^ conftitui men(uras & pondera znea vci lapiden 
^o^po.'^' legitima cum prcpofitis, vc fraudare cupiemibus firaudandi adima- 
" pun. Ub. tur poccftas : ipfi nummi," vt fint commune reram pretium & dif. 
G dtconn ficulcacibus permutarionum ac(jualicacc valoris (ubucnianc , formi 



{mblica percuciuncur : func publicc conftituti menfbres ** agrorum , 
rumcnci , rerum czccrarum> ne iaiiat ipiamet qua: faldtacem dcbec 

cond.inpu- III * * 

U.boReti excludere,rcgula. 

ncdtfi de Suoc icgcs iila: maceriales ad ititciieduaUum ezemplar immutabi- 
"^™*'' lei aecttiuflibet arbitiioiioaieliaxihinccancadelegibiiii^ 
«ladigefto tandiscauiio,vcfiifiusaliasopofui 'omnesenim fimdane fiinc in 

6pienc.tit. nacuiali lege, quam propterea extendere licet , non umen ab ea 
^fy^SL pcnicus dilccdcre^nam vtarborfcmper radicibus haerere dcbec cerne 
& darario viide fugic alimencum , fons origini fuz vnde conangit iiU pertnni- 
J1l*6 Cde **** ^^^^ diffundicur , Cic rc<5him & aequumomne calccfl: 

Mticitc. quia confencic cum jurcnacurall Igicur (i rcrum macerialium cerccC, 
dcterminatz & immucabilcs func origines & mcnfurati fi foi iuds. 



Digitized by GooglCj 



lus Naturale. 19 

temporum , foccundicatis parcns nunquam aberrataut corrumpitur* 
fi fontium aut fluniinum capica olim lacra fucre , ne quis illa tcmc" 
rarct , cur naiuralc ius cxcerorum origo non iciuaiur pariter , ccr- 
tum, fixum, immucabilc, & a prauis hominum opinionibus , iWx- 
{\im. 

Vc auicm dienitas , vniuerfalitas legis naturalis pcndct cx co 
quod conltituca mit a Deo,'arterno decreca, & in ipia rerum crea- 
tionc promulgaca , opcimum videcur nacura duce menccs ad ipfius 
condicoris & legiflacoris Dei cognicionem transferrc. Naiii vt lux fo- 
lis prius feipfam quam cazcera manifciUc , &: ipfa mcdiauce vidctur 
fo! i Cic Dcus fciplum ofFcrt priiis humanar mcnti , hnic per creacuras 
ad exprelliorcm cius cognicioncm deucnimus. Principium cll:, a quo 
manat in nos vis omnis ^ mcdium, in quo fumus & moucmur nnis 
vhimus , qui prius intendi dcbct. Pia mcns a bono , pcr bonum, in 
bonum circum agiiur •, agnofcitaudorcm fuum , vi plus diligat , di- 
ligendo magis cognofcit,nec cnim fine luce (unt charitatis inccn- 
dia, nec ipfa carent pra:mio, nam cognofcencem & amantem , antc 
bonus, nunc iuftiflimus Deus donis amplioribus muncrat. Hinc igi- 
mr ordiipur jus naiurale , & dc prima cau{a prius loqucmur quam 
d.. o^ccris. 



ius Natural 



e. 




LIBER PRIMVS 



Dc caufis 6c Rerum produdione. 



, Atvra cum toto fuo fplcndido coelorum , elemenio- 
rum mixtorum plantarum animalium , (pccicrum appa^ 
ratu , cum hac amplifllma farculorum & gcnerationum 
^i^^^^ fucceflione, fic amice fibi coniundlas habet partes om- 
nes, Vt vnum quid efiiciant , vnam infinita? perfed:ionis & pulchritu- 
dini$ imaginem. Dabicur aliquando nobis in artcrniiatc bcaia , cui 
nihil prxteritum & futurum tali gaudcrc fpc£Vacu!o , & rcrum tcm- 
porumque omnium prrcfcns , Cic integrura hoc diuinse fapicntia! mi- 
raculum , vno vcluc obtmu contcmplarl At nunc cuni fluentia rap- 
tim & in tranfltu lantum pcrcipiamus , fradis ctiam fj^cciebus ct 
praetcnto futuroquc collcclis , nitendum faltem nobis cil , hajc mc- 
liori quo poffumus ordinc per partcs vclut palpando pertradlare. Vt 
igitur \n rerum exiltentium proercfTu caufs fuos prxcedunt effedus, 
lic nobis ius naturale rcfcrentibus , illi iam obfequente mcthodo , 
priiis dicendum efl de caufis , nam & ab carum inquifitionc dicic 
phyfjc. Arillotcles ' incipiendam eflc phyficam contemplationcm. 

Sic medici priiis (crutantur vcnarum originem in hepatc , artcria- 
rum in cordc , neruorum jn cerebro , &c in fpins vertcbris quam co^ 
rum propagines omnes accurata (cquantur anatome. Fontium & flu- 
ininum capita potiflimum nocanc gcographi \ qui texerunt ^cncalo- 
^ias, (criem earum pofterolque ab antiquiflimo parente vclut ramos 
a trimco deducunt. Ipfc Moyfcs * orbis gcnefim defcripturus fic iri- 
cipit , in principio crcauit Dcus ccclum & terram. Nocac compcn- 
diofo , dida6to camcn fermone, primum omnium principium Dcum 
cx nihilo produccntcm ccelum & terram, veluc nufculum &: focmi- 
nam vndc prodircnt fuiurae gcncrationcs. 

Sane ficut oculus proccdcns c tenebris in locum illum-natum, 
momcnco conucrcitur ad diffufar lucis origincm , tum rcrum eius im'* 



tex.i. 



• Gen.1. 



Digitized by Google 



Liber primus. i\ 

prcfl^onc vinbilium fpcdtaculo pdfcitur : Sic vbi primum fc mcns ad 
alicuius obiodli noritumi accingic , fecrcto quodam impctu caulani 
tcntat u-iucnirc , non occurrit , cam auguratur. Prrludit a?tcrni. 
tati , moras indignata , conatur fupra matcriam , fupra tcmpus vc 
cflcntia? dignitatc, (ic acumme cognitionis crigi. Vclunt emmcntcr, 
fic compcndiosc polTidcntur cfTcdus m fuis caufis : confufa quidcm 
primo h<fc ci\ notitia, fcd qux difponitad dilucidiorcm , dlim quod 
prxlibatum cll in originc , pcobatur in cfTedlibus. Hacfublata gcrle- 
rali rerum m caufis luis contcmplationc ^ lion proccdic inquifitio , 
quin illam ad fingulos grcffus fillac mcns, caufam cicigcndo fpccia- 
lem, qua: non habctur fmc gcncrdli prxnotionc. Ordicmur crgo a 
retum caufis, vniucrlalibus primo , tuni veniemus Ad medias 8c lub- 
ordinatas, carumquc proprios cffedlus, fi ad id prsllandum , & ad 
exponcndas vniucrfi lcgcs,lucem hobis & auxilium dedcric prima lu- 
cis & bonitatis omnis caula Deus, ad cuius culium inilaurandum,fife 
Jiacc priraa lcx. 



Fnum cfi 4nt( multa Ux prima, , 

:' l 

• xi . 

NOn cft iam duod dohquerdrnur de rcrum namra , quafi hobfs 
indidcric defiderium , ncgaueric pofrcfllonem vcritatis , cuili 
primam hanc ca-terarum vclut origincm ^ vcl inculta ratio cognoC 
cat, oculus manufquc (cntiat, vndiquc fcrmo nobis ctiam alia cogi- 
tahiibus , pcrfonct. Quis non intclligic fe dum numcrac vnitatcm 
pra?mittcre, &ab ea fcqucntcs iiuci numcros ? a pundto exigua: & 
non diuifibilis quantitatis fluit jinea •, a liiica qua: vnam habec quan- 
titaiis extcnfioncm procedit fuperflcics , a qua tandcm folidum , vc 
ab vnitatc muliitudo ^ fic citcraruih rcrimi principia j quo fuperibra, 
eo flmt fimpliciora, 

In (cparatis mcntibu*:, vt corruj^tiohi fic geheratiorii non obhoxiis, 
vnius (pccici vnum cll ihdiuiduun^ In cartcris abvnogencrc pendenc 
fpccics, ab vna fpccic fluunt indiuidua; Ex Arillotclc,plures orbium 
mocores ab vno pcndcnt niotorc; primum mobile fitii fupcrius mo- 
tu luo fimplici carteros orbcs circumducit; lucis fenfibilis tons vnicus 
fol ; femen iilfito fibi turgcns calorc , collcdloque in fui ccntrunl 
/piritu , fenfim fc promouet ad formatiohcm ahmialis : intcr partc^i 
primas conccdic cerebro , fubltantiie fimilitlidinc fibi mdg^is affini, 
motionilquc futuro principio \ tum hepar vcharum , cor artcriarum 
origincm conllitucns, vbique multitudincm ducit ab Vnitatc. Caulis 



2Z ^ lus Natursje. 

eLl qui in plantis fimplez (uper terram ailurgic , rami ^ caiile fiffi 
mulriplices prodeum. In lineis maihcmaf ids redum eft ance circula- 
rc, quia re^him e^ fonnc vnius (implids , drcularis aucem linea , eil 
duarom fopnarum » eo qupd habec formam comiesi & concaui. Li- 
cec omn^ adxta, (inc compo(ica ex quatuor elcmeniis , rmeuta ca. 
meti vonmpraicipuum elemcntum fequuntur , ficut in quolibec cle- 
menco vna praeclomiiutur qualitas ; lapides func tcrrci , mdtalla {unc 
aquca , planta; acrcie , animalia ignea, igncus eil ilIi»vigor, nulium- 
que nifi fub vno pullulac. 
Tandcm dc quacumque re fiac fermo , prxponituc ardculus quo fi< 
«ndmB in gnificetur vnitas , priulquam expoiuuur edencia j ' vnura enim eft 
^T"!^' iupf^ cns , quia quidquid cft vnum edcncia pariter efl , non i cosu 
* ' uerfo quidquideric elJencia, ftacim erit & vnuia Eft fupra ens , quia 
» picQs mt- verificacur de pocencia & adu , & de oppo(icis. * Omnis po(l vni* 
h^pbJ?©!" wcm numerus , vnicace pcrfedus & confummatus eft , fola vnitas 
* • limplcx a fc pcrfc<aa,non egredicur fe , fed indiuidua fimplicitate & 
folitaria (ibi cohacrec , quia fuperell fibi nullius indiga , plena 
(uis diuiiiis. Entis rationi multitudo & compoficio non repugnat, re- 
pugnac autcmrationi &: conccpiui vnitaiis fublimioris, fcilicet fim' 
plicioris& prima-ua:. Vmtas eil pra:llantior cflcntia , & fe habec ad 
illam eflcnthi ficut circulus ad cenctum > dSendam eiiim firmat can^ 
quam cardo ouidam ; vndc m arqia .qn r abcft ab ectte.habcc tamca 
•vnitatemj. vnitas oninioin prtndpinm,cum illam omnist 

participenc. 

f^aitM efi in miiiiimline. 



ANtecedicvnitas mulcicadinem quia prododc, &quia producir» 
prodiidc ctiam con(en]ac,& in ca velut impeians re(idec :nam 
vniras eft in (ingularibus, alioquin non eflec muicicudo quz eft toU 
lediio vnitatum. Invnaquaque liiiex pane inuenitur punAum ; li- 
neam Tffi^ginfltmir per fluium pundi} ica ternpus proccfnone mo- 
roenti , numeros proce(nonc vnitatis ; quod fi in multitudinc non 
i^Ietvnum tcrminans, eflec mulcitudo infinita', indillinda, occu. 
pans cotius matcria: capacitatcm, & cxcludcns quidquid aliud cx ca 
ficri polTec. Si cotum igitur aliquod ific finitumi fi ad illud part<?s&: 
ad fc mueuo rcfpcdura habenc, & inter fc conuenianc, id conftac 
vnitaiis virtute iicrL 
Conferuacio oninis ab vniface, deftrudio &incericus l ^xaGoac 



Liiyilizea by VoO 



Lftbet pfinuisr . t$ 

» In vna fpica mulwi gtaua^diftiftdis funt ordinata cellulis, in granaca « Theophr, 
Sc aliis ff udibus CiOiiinittiii t^llbnir c^^jmtne, in aliis aon , peadent ^ 
iaiiienabvi»isulice»ab yno nnm cUids iBftuxwn per ^^^^* 

imniiffiuas ooBciiiQai^ 

tase , <pua fintta : inttlncadiiidn afttt dioifim iinMii^fic lciml 009 
apprehendimasi vniuccfilia condpiuntnrpcr vhom genotant nam 
fpccidn 'j ita eregem > turbam , populna» conbipinlnft po modmn 

vnias, cuius ungularia fimc partes. Iia norat Gellius , propric& finc 
licentia , mille dici in fingulari , vt mille hominumocciduur , coclum 
& arenam femper m fingulari nuraero dici , non m plurali. Ordo 
conlHtuitur vnitatc i numeri quorum eflTemia cll m pluraiitatc, con- 
formancur ab vno , centum incelligimus per femel ceniics vnum, 
hoc e|l conibu(5iionem ez icmd ccncies repecita mias& • 1 1 ' * ' ■ ' '7 

- — : — ■ -'. — : — ^ ' . . ' ) ' 

• • . t • ! . ' 7 • ' • • • • i1 

Vldimus vnitatcm efTe ante multa &: inmultis-,ab illa multicu,< , .,1 « 
dinem acortum fic coniiAcnciamroucuari, vnde ficvc mundus • . " 
ex diuciiis conurariif<][ue comj^ottCOt (it fimul vnum proftcr VJOtf^v 

tem prtium , eacani coonciioitem « ordiaccn» fii|Bai.t ^ tamcnnittli 
ta , c^uia in co fqnt contfafk^miaiicfc-liabcnces dlciicfaks dilfe^ 
lentias , prindpom, mediam»fincm^ metps» cfle^as, |ia(lioii<i» 
{Jdona oppodias. Ciim aucem haec concraria , (ciiicct vnum ac<]tio 
nulta finc in ente peifed^ conflaca , debet extare caufa principaJis 
qu^ author fic huic vni, quod fic vnum , & huic mulritudmi quod 
fit muUicudo, & vt fint inuicem conciliata-, neque enira multitudo , 
cum fic vnitati opj^ofita, poteil eilc caufa.^vnius^ nec iocerfe hxc op- 
pofita poffunt vltro conciliari. ' ' 

Cum omnia proptcr compoficionem & multitudinem fibi pro- 
priam non finc verc vnum, deoct dari vnitas cnius panicipamiciiot 
& confenicotttr. Oponet ab viiiate in materia jacentc^aicendcrc ad 
vcram Sc abfolotam vnitatcm (icntlk vita addidacorporiy ad vicam, 
idcft animam feparacam , vd fepteabitem ^ ab incelle<5tu qui eft in 
aoima , ad intelldftom purom atque fubilancialem , licuc in vno 
quoquc genere deueninir aid id dood eft in ipfo primum. A calort 
aut luminc mixto frigori aut tcneDris , ad caforem lumcnque pu;, 
nidimum perueniendum, ratio naturaquc docct j ab entc temporali, 
quod quodammodo ell non enti permixtum , ad ens arternum •, fie 
q!6 vniute imperfeda,ad vmcacem pcrfcchihniam £c ab^oUiciifimam. 



Digitized by Google 



24 lui. Natuiale; 

. • . Ad circularem jeqiiali/Iiroaiii figutaruin cxtctx in^quales rejii- 
* . .:: . ctmtQr ) & lUfl^ aii «CBtniiii indiui&bile squalicaits' iiiiciiim v Saaioii 
accMcmales acl ibbftantialci OBrmpdbiles^flke^ad iifoorropcibiiemfle 
itiiiiiiiflbilein , vc afcenius qui in mdius proficic » perficiatur in opti» 
SBo> Simiiicer fupra formas fubflantiales mobiles tubftantiay cft^ni* 
marrarionalis per fubnanciam imroobilis, mobilis per operadonem ; 
(opdriprann cll AngeluSjCwiftansadu & potentia, fed fimul & fu- 
bito omnia fimul intelligens , itaque cft multicudo^ efTentia & ope- 
ratioac immobilisiat cum fupra numerum (it vnitas, eric fupra An-* 
gelum vnus , xtcrnus , immobjlis , fimplex Deus , tanto potenciifi- 
mus, quanto fimpliciHimus , quia in vnitate poteibts. 
^ Eftante creaturarum mulutudinem propria jefleiKiali fua boni- 
rD.Dyoidi: tate infinit^ beaiiis ;Tideo dicitur in Ibiptarisantiquusdieniin, quia 
nomioib. c. locumm immeniitace luaytempus m xterniiatey motus m immuta- 
io> bilitate conilituit \ vc vniias vbique reperitur in nnmeris y daiis illis 
inirium, inediamj finemj vc centrum & pundlum in lineis , & ia 
toto drculo reperitor. Ita Deus vbique piaelens , in mentibus ideas 
& rationes , in natura (emina , in materia formas effundir, figulifquc 
rebus potcntiam intimam , fu2E imaginem , quae eft vniias ad quam 
Grcg fe res coiligit, ficccntrum fuum atiingit. * Sic Deus eft inira vc ex- 
^*"^^- tra fit , fic circum !ans vt pcnetrct, (ic prxfidec vc portec, fic portat 
vt pracddeat. Sicut partic t^i^ caiifit^adcftpanicqlaw <<feAui^ vtifetiis 
ignico , (ic vninemli \ implet opas fimm » fed eft in onu 

iiibas , quia in eo omnia fiinty qme nifi cflenc in co, noh cfient. FaU 
]ir nos ^phancafia condpiens Deuni rpairfiim pcr corpoialem mondi 
injiehinam} nam corpocalb machina eft vmbra quxdsun exilis quc 
Innumerabiliter tn paruas partes diuidicur , habetque paruitacem inh 
terminabilem, roagnitudincm terminatam , at vere vnus , vere ma- 
gnus Dcus ,& magnitudinis eius non cft finis , m quo quidquid cft, 
c^cum eilomae nugnum^iofinicum , imparubile* 



Mtmiim vmi4ttt Mod €tumu cS^ ordiMw» 

I . '* • t 

V 

SVpremum coclorum tranfgredere, id enim menri Iicet,&exal.' 
to vide pendentcm in vacuo machinam hanc corpoream ; cum 
{it corpus, non eft entium nobiliflimjm, fpiritualem cnim nacuram 
efle praeftantiorem probat vcl ipfa mens tua , illud comprehcndcns, 
meciieas, fuperans ^ & vltra luuites tum loci^ tum exiilcntix , vota 

' cogi(auone(que 



Digitized by Gt) ^s^»- 



Liber primus^ »f 

cogitsuionefqiite foas miccens : non (e corpus hoc prsdutit , qoia 
concnuliftofia fupponuncur, fiiide vtjttodaccfec, honfiiifle vc pro.; 
^lyceifetur. Confiilas fiiiile parces in xcemo cbao , nuli & indieeila 
tnole, & tandem hinc erupifle , (edefque proprias-occupaire , mbu- 
.loliixn cft, & a racione penitus alienunii vc (ciljcec bcmum rerapora- 
le fir, malum SEternum, bonique principium. Vndc fic vc pcr illimi- 
ta.tam ad antc durationem vircs iWx eonropitdc remanfcrinc? vndcfic 
vc stcerna mernc caligine inlucem , de pocencia in adum^ dc non 
dlc ad cxillcnciam cmerferunc ; vt ordo tx confufione , ex curpicu- 
dine pulcl^udo , vis exinfinmtate 'piodieriC) fibiqoe latidtu tatlii^ 
dus ^ertt inoffido^ non dando quod poierat >*a]R vanut (ibi vtf- 
lens praftue quz non habebat? Vt igitur efe&us omnes iuas agnoC 
^t caufas fupra (e pofitas vnde ducnnt originem-, vt qoidquidmio* 
uetUr^abalio mouetur ; vc 5ndemus*corpoia cxkyScex macerix pa. 
*jrentisininio rerum iacentis conditione torpentia, fufcitari perfor- 
mam abextra venienccm,affincmque naturs fpiricuaii , (ic ratio con, 
uincic dari mencem fupremam £rqua fapientis potencia^huiusingen- 
lis opcris creacricem & moderatnccm. ' 

Id ciarius patebic fi conie(Slis incra machinam hanc oculis , par- 
tiuni cius fiumerain^£n9iB,.«Mrdmem , viresf, motiones harmonicd 
coptetnperatas, mediis «nrema condliaMibw pi^exeris. Ordinem 
non confticuit nifi ratio, qu£ cum dii^edanisn partiom condioones 
omnes acuratilTime nouerit, iflas vocat ih coiimiunidpcm» tempcra'» 
tis fmgularom viribus aliarum mixtione , prouc exigit xqualicacislex^ 
boni communis,idccT, intcnriquc finis confcquutio. Ita nullus ra- 
tionc prsditus palaiium , rite difpofitis ad fecrctum & magnificcn- 
tiam parribusi^allus horologium , rotis, pondcribus , contradione 
{cnfim fc in naturam fuam rellituentc tempus nobis meticns ^ ma- 
chinas bellicas , ad arbicriom iereno folgurantes ^ & fimilia cafibus 
adfcribic, non arti* Si vel minimum opus di^ftisinordloem partibus 
arguic opificis artem & pocentiam , qualis & ddbet Txtt Sc potentia^ 
quae mundanam machinam amplimdintttantsi j tali difjpofueric or- 
*^ine,incanco fecericft continueiic obfequio, vc a coc Ixculis nihil 
aberrec , opufque nanirx fic.perpetnuffl opus intelligenridr^omroa^ 
debet effe fapiencia rebus innumeris , diuerfis , contrariis , maximi^ 
miDimKque squa bonitate prouidens : iumma potcilas qux haec in- 
gentia corpora, vircs omncs (uas in a6tum, impctu velut ncccflario 
cx fc modum nclcicnte, proferentia continet : qua: veiut frino co- 
' hibec igncm , ne cscteris corporibus loco fiK)erior,a<£iiuitace prs- 
flantior , aeris fibi vicini, faucntiTque c^huerm in fe viribus , totom 
orbem depafcatori nefibi debitam terrac fiiperfidem oceanus vindi- 
cet ae vt in not fltco tcmpore liniiteque mox cecefluius excuiyat) 
' D 



26 lus Naturalc. 

qiiod dies &«doz, hyems & xflas , planmnim afpe^ , «c cdiTd. 
pdonc genciacioiififrCCfCM (e»per pcocechnc pet^^ 



^^!mmmi yivpM maUkudmm imthis ixfftff^ tnminHfus. 

Q Eofit hoc andquiras » imflUexenmt {apiemes jooeai vnum cufi»» 
Odcih, ledorcsnquevniuecfi , anmnim ac (pifkumy «ijy^^^ani htu 
|us operis dominuft^ acaccificem , cui nomen omne conuenit : vis il> 
•Natar. q. K^um vocacc , noo cnabis , inqoil Scncca, ^faic cft enim ex 
lib. X. c«p. quo (ufpenia nint omnia , cauia caafarum : vis illum prouidenttam 
dicere, redlc dices •, elt enim cuilis confilio huic mundo prouidetur 
vt inconcuffus eat, & adus fuos cxplicet vis illum iiaturam vocarc, 
non peccabis , ell entm cx quo nata funt omnia , cuius fpiritu viui- 
mus : vis illum vocarc mundum , non fallcris , iplc enim cil totum 
quod vides , cot partibus inditus , & fe iulhiicns vi iua. ^ Licct 
» seneca 4. attiic rcrum auchorem » Libccam vocare qiiia priauSm ab eo(e- 
debcnef. c i|iinitiii vis, HeKulcm qain ni iniiida , MeNairium quiar prima..a* 
tio penes illtffli l oucm Fo p^f'^ miigMcm pieciccm (. Sala^^ 
doaaigno- ftiiin^ I n I m\i |i||||prfMMIWII 1 1 ;.Marccm , propcer 
«Smct j iiiiaiiiil^finj iiiii in iiinptn vtgorem motutbinaturaliuro, 'oinoia 
Ao looo. * ciufdem Dei funt nomina varic vtentis fua potcfbte , ^ vel vicarias 
* Cyrill. vices iuas tribucntis lum planetis , tiim gcmis qm fub ipfo rcguntor- 
Ub!"."^. bem.*nomina Deus habec orania quoniam pater eft omnium , no- 
Aug. Epift. mcn quoquc nullum habet , quouiam vnusclt Pacer.^Dcus cft quod 
e^Ttifmeg. ^^^^^™ ipfis cft, hocum (amcn omiiium , vt lint , cauia , ' dc i» 
oyiiM. c. f. Pahcfaffo Rom^omniiun Deorumtemplo , erac altare termint illi. 
CuraJiAo nic^^inmedio cc^ aficrco & fitb dio, vcvnitasi fiipta mulritudi- 
pem>.& es vtiicam muUitudo lacefligerccur : fic idolaiaana Vel ipfi> 
naiurse liimine rcatuai fiutm: j|B||(MWi pluralitatem numinum ia 
^njtmtditi raundoprxndcntenumiinitatem rcmlit. Defcecau fitlicec* 
^tCGelo |yccepta noillra ThepIogia,cogicur tamen diuerfis inadzquatit 
conccptibus, boniiatis , mi(cricordi£ , potencis > iafimtepcxfciiSlaiA 
diuuum eiknuam j|»otttpoBdt, cxptimcre, , - ^ :.. • ;;p:n..T : , 




Digitized by Google 



Libcr primus. 



'SufrsmMkmfStmHlHformemniUmfm^Mftn^ . 

Dtiftnfitii • r .1 » 

$.6. : » 

FOdiciter quidem procedk liacc per cxeactiras Ddcognino » & 
ranonis noftne vdut pamis prscipuus, fummo p» ccterisaino- 
- le colinir : com iiintis imer tempus & aecenuiatem medij, pulcliram 
eft |en(iis'rationi(que cemporarias vires secertiicati confecrare ^ cum 
lanien difcurdis ille (ic mobilis & muliiplex, inniii dcbcc immobili & 
jnnato nobis diuinicatis (cnfiii. Nam vc oculusabhorrecab abyffo, (ic 
animus (ibi reli^us naturaliter cum fit limitatx virtutis , auerfaretur 
cognitioncm infiniti, & qus de illo diccrcntur , non magis intclli- 
gercc , quam carcus a natiuitate colores , nifi prouocarcc illum & 
crigerec ha:c infita fummi boni pr.Tlibj.tio. Idco Rcligioncni crga 
Deum, inter leges naturx, lulquc gcmium refcrc lulluuaiius, ^ quu Vjj 
nuUa natio cam Tera , qua: in hoc generali cultu, (bciecacis hniiBiiiaB)' 

liiplfbncilietuir. ^ '^^^'^'mmmlillii^^'- ■ : 

Sicut aeilfinea^e auribus innato nonaifdui;r,;ac pienus luminc ocu- 
lusvidec lumen , vt folem per (bkm ipfum videmus,ita Dcus fine Dco * 
noncognofcitur. PricedicergOjiirmacSc dirigicmaltiplicitatcm ratio- . r ' 
cinacionis in inquifitione Dci, ha;c vna nobis mfita ad Dcum incliru- • ' ' 
lio. Lux cil: qua: luccc m tencbris, quam tenebrs non comprehcn- • ' ' '* 
dunc, necpenitus obnubilancy hcct ciunvrcrum terrcnarum curis & 
pHionibus obfcuretur 4 reiiioiicic camen vbi fe pro&rt aliqua ratio bD.Aagiaft 
vei crdKura qu» Deum referc» ^ (icut«bUteEaci\insniius aucvulcus tie aoa. 
alicniiis reminilcimur, pcaefentibus-cognauis qnihnfHam obiedis qu£ chridiaAibi 
fpedes anciquas fefiioenc. Non eg6c hau longi pi0cei!uacione-^fed>*T ' . * 
pndens habec quod opcas^quivalec ineinoriaiuc nen vtitur hac Dei ' ' 
per creacuras inquificione , non quzrit vericatem pcr ambigua , fkbitit . . .„ ^ 
iuiatempermocUm, vnum per multitudincm,fed in fc videt , auchr, 
cangit quodammodo Deum , anima quic fe puram illibatamque fcr- 
uauerit. Cstera qux extra nos funt , motu, laborc, ihidio qua:runus, 
duuna vcrb cum intra nos finc , quiete , ocio, tranquilluate compre. i Terrolian. 
hcnduntur. ' Cum anuna omnibus femire prarilcc , ab inicio Ibrtica lib.de carne 
cll lui & authoris fui fenfum; - habec fiflntDum fimn^ &4ntimum, in "j^ 
quo Deus velut in propiciatorio fedet , & ad vericans cuiuflibet lioc-iwu c. ly. 
tiiiaii^fimdtt oracuu. " In cirocdo vnicns eft lociis cennilquocab- y^j^^P'^' 
teRn'partesdei)D«iaris,&quodib^ quaii quodambquamasiiii- 

D ij 



Digitized by C 



iS lus ^[aturale. 

rc ^'Mninatur , fic animus , qui per multa diffipatur , in vno fiii, vbi 
Deus eft,rcquicrcic. Ingens opulentia mcntis qu*E quoties pretiofbs 
Dci & naturar cupit thefauros , illos non aliunde , fed ex proprio 
cruic finu ; vndc tantum crefcic virtuce , quancum creucric vnione, 
& coUedts in ccncro fui radiis , liice (imul & calore , ibiem diuinum 
C3cpccileii& 

. • »\ • _ 

. . , .' f * 7« 



archec^ 



kEvs igicur,vc probauimus, eft fupcremincns vnitas, ante om- 
'nia, omnium idapa,fons, cfFc6lrix, confcruatrix , mundus ipfc 
archecypus (unpliciftimus , mundum crcauic rcndbilium ex mulcis 
compoucum, vnicatis luae duSkn iecreto incer diueria concariaque 
t icmperlniam. Singulis rpeciebus indidit proprium inftindum,{au' 

ad ka&isi diuedi» mociis vim diredricem accipitmt. Nobiliori pard 
ceteris dominamrz homint (cilicet ad jmiltiformes a^his ^o » vna 
przlidec nanvalicer mfita vcritas , qua fic gqui boniquc confciens, 
omnium arbi^jjg^jttAiw'""" NWIjlSlilM^fi^^ 
cei&s iciat vtlTmulnml 
*D.ABvaa. At qijia folet ex alto periculoHor cfle lapfus &' pcrucrfa diuinjc 
g.a. ceii- perfedionis imitatio erac futtira primo ex Angelis £c. hominibus 

• ^ Gcterilqiie deinceps infinicc cuialdam abecratiQii» caii£i , praniidic 

mahmi noc diuina boniias ,9cvt pararet remedium , verbum vcu 
loic incamaiL Perieiac homo volens fieri {imiUs Deo , inquit D. Ber* 
-Senii.iJen^J»w,» vcrbum incarnatum cft, & calc fe exhibuit , vt quifquis 
Aiaaa, mnulere volueric , quifquis geftierit imitari, Hac ci ifta imicado ili 

• b. Bona bonum " Rcfulgcnt in co totius noftri falutis cfficientc & excmpla- 

ri caufa, multiformes a£lus fublimitatis , lapicnci«c, officij & mini- 
ptt^^jp^ll^ ftrationis , condeicenGonis mircna:, informacionis vita pcrfeclx fin- 
guiis etiam hominum condicionibus. Vt fol non tancum nobis lucec 
• cum eft fuper noftrum horizontem fed etiam ancc fuum ortum Sc 
S poft occafimi, per Itmam & (bellas, fic Chriftus primogcnitus omnia 

creanme ,ad nanu« noftcae digniiacem & remeiium mundo naicittt- 
fus, prsuenit (xcula giacianim fqannn efiufiooe» <e eledispii|mba% 
fnb lege naciuali » MMaica , caadem Euai^dica ,fiuSbi& eft caa& pri- 
mafalutis. 

[ -Confummatis myftcriis breui vux mortalis curricuIo,reliquitfiiiiU 
. , . mt fiii Sacerdodj vicarittro.Pecruffl ^ Peuam ^cclefue fi|« fundaweo. 



Digitized by Google 



Libcr. primus. : 

WmTndefirmitos ; coipDris vinbili, capot vifibile, vndc merabris 
carrens fenfus fidci, mocus charitatis. Cdm enim niiio vditab co 
quem fibi xqualem putat, Rdigionis legcs acc^, vai«- 
rebus diuinis fenfus , quot eflTenc Reaorcs fua pcranacircr aflcrente,! 
ni^i ruantibus rummus vnus Pontifex ius dicerec ; nifi fcfipoirar^ 
obfc^ & amb^ua , luce fua difcurcrcr , fic fanguinolentj populif. 
que ^caks de Religione controuerfiae dirimerenrur. Sub hoc vno ' 
Pra^ccoDfomtQrpcr vniucrfum orbem nafcenris Ecclefiar rem 

Vcric«ttaMmimavis,vnaficie,eftiatnnDqu«uninf^^^^ connikn' 
m vanannir & dilfidcnc. Apu4 li«crico. quot capita , tot feufus, 
tot crtorcs, totficnlcgia.licSc odio commuDi,& fiiOa ii fcdem rI 
xnanam comuranone , vnicatcm mcntiantBr. In ptvdpuisfidd mvfte 
riis conrradidoriis fe lacerant dogmaribus. conueniunt tamcn vt lupi " 
ad dirpergcndumChrilti gregem; ^ vtd^moncs non fediljgant, iS.n ru 
Concordenr m malo, p ficur olim Meliriani cum Arianis^^Ecdr^q^^^t 
fcmvalidius oppugnarenr. ^ Concordes ad difcordiam , conciliaofeJSj»- r, 

rorum torrcntc, ftat firmioc m tiadiris fibi «crn« v«ritati« rJnHc r 
Andqua dicipotcllMigio, popccr pr^diaioncs&%uT« ^^f^L"^ 
ceflerunt ; noua propter nooum aducnrum Dei : fed iteri^m flmkkiia!^''^ ""'^ 
nuncupatur relpcclu fidci , nunquam ab exordio fiio varictatemlSF ' " ' 
te , cum h^refum comparationc, quariim m diuerfis remporibus%i"' 
dltmtales&occafum.' Prius femmacum citrruicum , dem inimi'**MWL.. 

pnor vttitas qi^ mcDaactmn yc.r«atis;eriiulum , priulvnum , ou^m 
nudtaiExjio.mqmrTei^^ eflldo •T«nd«: 

nunicum&ycrum,q^^ cxcrancum 
a^furn,adultenDiiinquodfitp9ilerii5s^^^ ^'^- 
; de fua conuerfioiw coDfultans , dilm ex yna parte vidct.antiquica-'» i u . 
tem &firmicaternfidd,eraliah.rdizm fucceWot^^ S^^^ 
tus, concludir i Tenet me in Ecclefi^ Gacfeolic» grcmio , coDicS^**^*^ 
populorum acciue gentium , rcncr audoritas mira?ulis inchoaca. {Dei^'' 
nucTKa chariracc auda, veculkre firmara , tencr ab ipfa fcdeBe£ 
Apofloh, cmpafccndasoucs (uas pofl refurreaioncm Dominus coaw' » 

Tenec po^wn^ mfiwa Catbplii» nomcn^quod non finc cauii-intcr 
innltatiianda.iQkEccldkc^^ ' 



D iij 



Digltized by Google 



I 



%Z lusNaturalc. 

re ^'?minanir , fic animus , qui per multa diffipatur , in vno (ui, yM 
Deus eft,requiefcic. Ingens opulentia mencis qux quoties preciofos 
Dei & nacurx cupic chefauros , illos non aliunde , fed ex proprio 
cruic finu ^ vnde cantum crefcic virtute , quantum creueric vnione, 
& colledis in cencro fui radiis , luce limul & calore , (blem diuinum 
oprcilerit. . .> 



archetv 



■ - ' . . |. 7. 

kEvs igimr,vt probauimus, eft fupereminens vnitas, ante om- 
'nia, omnium idaKi,fons, cffedlrix, conferuatrix , mundus ipfc 
archetypus fimpliciflimus , mundum creauit fenfibilium cx nvilcis 
compoutum, vniiacis fuz du6hs (ecreto intcr diuerfa contariaque 
t iemper vnum. Singnlis (peciebus indidic proprium inftindum, (uu 
gults itvliddim.fonnam vBaa^vnde muiripli^ 
ad inSnki diueribt monit vim.diitdncem accipiunc. Nolnliori pani 
cteceris dominanjne liamim. finlicec ad jmljEiformes aiBtm jmo ^ ^ 
przfidec naturalitcr infira veritas , qua fitjequi bonique confcienSy 
omnimn arbiccr , ipfius priuiw boniiftiii/ " 
cclTis (ciat vti muneribus. 
.'D.Aagaft. cjuia folec cx alco periculofior c(rclaprus&' peruerfa diuinJC 

Jtb.x. coD- pcrfcdlionis imitatio crac futura ^rimo cx Angclis ix: hominibus ^ 
^^^* csterifque deinceps infinits cuiufdam aberrationis caufa , pr^euidic 
nnlom noc diuina bonitas , & vt pararec remedium , verbum. 
httt incamaii Peciecac. hbmo .voleorBcEi iimili» Deo , inquit D. Ber» 
•s^omA nardus, " verhum incamatum eft, & cale ie exbibiiit , vc quifquis 
^UMnm. inuidere voluerit , quifquis geftieric imitari, fiac ei ifla imitatio in 
- D. Bona bonum. " Refulgent in eo cotius noftirc£ducisefficiente & exempla* 
nmt. in A- n g^ufa, mulciformes adus fublimitatis , (apientix, ofiicij & mini* 
per. refp!!u ftrationis , condefcenfionis miferiac, informationis vitac pcrfcda: fin- 
^*' gulis ctiam hominum condicionibus. Vc (ol non cantum nobis lucet 
• cum cft fuper noftrum horizontem fcd ctiam ance fuum ortum & 
poft occafum, per lunam &c ftellas, fic Chriftus primogenitus omnis 
creaturse,ad nacurse noftrx dignitacem & remeiium mundo nafcitu- 
rus, prsnenit £tcu1a gratiaQtm Aiamm efiufionCy. eledis pqBnibuSy 
fyh |ege natoraUyMouica ytandero £aai^elica.yfiu£buieft cauia pri- 
mawttcis. 

, - Confummatis myfteriis breui virx mortalis curricuIo,re1iquitfiwi. 
nt iiii iSaccrdorii viGahiun.Pecrttm^ Peccam £ccle(i« ii|jB fuiidHmcn* 



Digitized by G 



Libcr primus. : 29 

mmvndefirmjtas i co^oris vifibil» capac vifibac, vnde membris 
cactens fenfus fidei, mocus chantatis. cmm nimo vdit ab eo^ 
qucm fibi a^qualem patat, Religtonis leges acc^e, .i,t-.cfleiit farii 
rebus diuims (enfus , quot effent Redtores fua pitinacirer aflerentc^ 
nifi rixantibus fummus vnus Ponnfex ms dicact j nifi fcriptnrarum 
obfcura & amb^ua , luce fua difcureret , fic fanguinolentl^pdif. 
qoe taialef de ReUgione controuetfi* dirimcrentur. Sub hoc vno ' 
Pne&Icconfoiianirper vniuerfum orbem a nafcenns Eccleflar tem 
ponbui yna fides, vnicos fibique femper par de rebus diumis fenfus' ' ^ 

tia, vanantur & diffidcnt. Apuji hmdcos quot capita , tot feufu. 
tot crtores, toiiacrikgia,licSt odio commuSi,* fi4i i^ fcJcm rI* 
manam coniuranone, vnitaten» mentiantur« Jn p«cipuisfidei royfle^ 

rus contradidtoriis fe fpcerant dogmatibuf, conueniunt tamcn vt lupi - 
ad dirpergendumChnll. gfegem; « vtda-monci non fcdiiwunk &.rs 
joncordent m malo, ^ ficut oUm Mdiciani eum Arianisfvc Eccir «• q-Til^t' 
fom vahdius^ oppugnarent. Concordes ad difcordiam , conciliant?!?*- ' - 

rorum toirente, Iht firmior in tiaditisfibi^sttcrn, 

Antiqua dicipoteltR,eUgio, propter pr^diftiones&figuras qul p« \£i^ 
cefierunt ; noua propter nooum aducntum Dei : fed iteriW antldw!**^»^ 
nuncupatur refpeau. fidci, nunquam ab exordio fuo varictatcm"»? ■ ' 
fe , tum harrcfum comparatione, quarum m dmcrfis temporibusw* 
dnmtales &occafum. ' Prius feminatum dhrincum , dein inimi^M«A 
cusbomo fuperfeminamtzizania , prius eil corpus quam vS 
pnor vmtas quam mendacimn yeruatis^mulum , pnulvnum , quam" 
multa; Ex ipiS, inqmrTertuIiaiias. ^ordine manitelUtur id efle do- « Tcrtui«a. 
mimcmn& vcnjm, qood fit pri^ tnditum , id autem extraneum * 
, aduJtcrmum quod fit poHeriOs immiffwn. UaD. Auguftnm; 
dc fua conucrfione confultam , dum ex vna parte-iadct-antiauita- . 
tem &:firnntatemfidei.e.aliah.rclum Cuccc^^^tZ^^^J^X^^ 
tus, concluditi Tenet me in Ecclefi^ CathoUcx gremio , confeS''^'^ 
populorum atque gcntium , tenct audloritas mira^ulu inchoata foei'** 
nutrita charitate aucla , veculkce firmaca , rcncc ab ipra fede P<S- 
Apoftoh, cuipafccndas oues fuas poll refurredioncm Dominus cd^" % 
r^!i^^'i^'fTv ^P^^^^P^^""^ ruccefUofacerdocum:; 



•.•:r 



D iii 



Digilized by Google 



jo Iu$ Naturale. 



Vmtati diHin^ & mundand C4tcra nitHntffr conformari, 

f 7. 

REfpublica corpus eft, quod vt ex omnium voris ambiciofis cf- 
(e poflic acccrnum , informari dcbec anima {imul immortali,&: 
, corpori fuo immortalitacem przftante. Lex illi pro anima,& quidcm 
non ea lcx qujc fit ex hominum inftituco , veluc forma qua^dam arci- 
ficialis vim inferens & tantum fuperficie teniis inhzrcns , fed ad in- 
ftar eius qux corporibus noftris dac vitam , fpiritualis , immortalis, a 
Deo procedcns,inDcumredien$, & quod amplius eft,nunquamab 
co corpore cui iungitur feparanda. Ha: conditiones duplici iegi di- 
uinaj congruunt , primo naturali , qua lux primsua illuminac omncm 
hominem venientem in hunc mundum , ita ficulis omnibus coexi- 
»La<aantius ftcns & ipfi mundo fupcrftes.' Huic qui non parcc,ipfe fe fugic ,na- 
cl^g! fur^ni fii^™ afpcrnatur , nuliis valebic imperare , ^ quia nec illi liccc 
r Pluurch. finc hac fua: rationi a Deo patre prarpofita tutela viuerc- ^ Propcerea 
lib. de rc- c^^^xz impcranris corona cingic , vt incelligac fc hac conditionc fieri 
» Ex D. caput hominum , Ci fucric fub ommura capite Deo , regnancemque 
Chryfoft. conftringcndi ius habcac , ipfum hoc vinculo caecerorum pri- 

bhotTc.^ " dcberc conftringi. Sic viclitanc licec languide regna, quxcum in 
»77- mulcis aberrenc , feruanc camen vt plurimum legem naturx , ficuc 
qusdam corpora , fuis vicalibus parcibus intcgris , viuunc cxcernisar- 
chritide tortis, fydcratione corrofis, elephantia diffluentibus. 

Sccundaria lex, primam implcns & perficiens, cft veia Chriftiana 
Religio, qu<e quia durabiccxdiuinis oraculis vfqucad fincm farculo- 
rnm , eciam illuc perducic fibi commiffum & docilc regimen. Habe- 
■* re (c videcur ad lcgem naturac , ficuc mens fupcrior noftri pars ad 

'\. axiimam fenfibus & racioni praefidencem. Nam fi re<fic feruccur , va- 
rios morcalium afFe<^us conlblidac aecernorum concemplacionc ; alcis 
imprimic pe<floribus: «quitatem , quam fruftra vis legum tentac ex- 
■ torquere j fcedifragos concinec lurisjurandi facramenco, cunc cnim 
humana fidcs efficicur conilans , cum accedic diuinz , & fugitiuar 
raences hoc duplici vinculo colligantur. Quod praecipuum cft , ra- 
tionem fttliciter captiuat in obfequium fidei , fupremis illuftrac ful- 
goribus , homincmquc coc fuftollic gratiarum fubfidiis vc diuinac fiac 
confors nacurz. 

Suprema vis , fed fupremum merurnquc deferri fibi vult impc- 
rium , nihil contra leges a fe pofitas moueri nam fi varia fit de re- 
bus diuinis fides, fi fedbis in contrarium oicenubus fioc partitx mea' 



I ■ 



Liber primuf. . . 3» 

res, Rel^iam non ertc Tna fenxu ^ais» fed mattiplex poffidsnii 
• <e corauens vt in eBer^ameoB^ eric (bacMque pani conioiatio» ad 
Bocaraam ^plsmec vnione valiidior ^ cnmc imef oppoikaB me^*^ • 
ptoditionibus perui£,popuIalque fibi £idas hoitis ^iassads ccedibas 
dc direptionibus ie conficiec £x oracula Oomini * regnum^io k di- 
uifiim deiblabicur, maxiine prerextD religionis , nulla namque matot 
diuifionis caufa , quam qui reperitur in ipfbmet vnionis principicfi 
vt virx nihil magis aducr{um, quam lechalc vulnus partibus ipfis in-- 
jlidhim, vnde dcpendcc viia. Si lumen quod in tc elt lentbFx lunr, 
ipfz cepebrx quant^ crunc j Q Pr£lati,ii Do(^ores j <{ui toii debent 
c(& ih dirimendis aliorum controuernis , ipfimet di^fidHianc U ia * 
Concratias opinioncs (dndaniary merit^ vcliir psricat« imbc Bccle. 

plaudunc lueretici, condamanc fidcilcs, c^vnitat}s iminiofK»)»: 
cnm fiibeac niinje prcenuntia dioifio , & qvtib viribus a)iauf fuperiiat 
extiterac , propriis in conuerfis , motoque FundameiM» ditabanifi 
Sit igirur vnum ante molta , 9c incoocafla fides cohibeai opit^flttni 
veritatem. 

Quaclibcc regmiinis fpccies habet fibi propriam fundamcnraknl 
legefh , vclut omnis motus (ui cardincm ; Democratia hbertatem ; 
Arilbocrauia pntftamioranr C0ncra> popHlum 6c cyrannum tutelam^ . 
* MoBttrchia,{ummom ius pio popoli mate, cur k Rex dum inauG;a.>. 
racnr fldictfiaiommsiki reIigio»e dewaeK; Mntc ab ipfo regiaflimii 
orcBrcgiBmtitegi,g<pam pa»i»fcrttitt c^ei^ts di o i afe i lct^piiMit 
cxigic rerum > perfonarum , tempoivm rario , Sc qocfc projcOir faceai; 
iterum affumendat, vel remouendsc , vehit jtvftrumcnia quc &mmo 
iure (Ibi dominaactfB ideam, manoniqoe artifidsicxpciftaac^tio^ 
quuntur. 

ytquilfimns tamen & populis conuementilTimus debet effe finis 
qui proponitur, fic vt dc ipfo nuHa fada Gonfiilcatione, habeacur tan-» ' , 
tum dc mcciiis quibus poteil obiineri. At quz uodem Refpublicd - 
fic dbi propooic vcnmi 9c optinumi fiflM,- «■ ad ittflm mouetklum 
&p^ 'lacio , ali^uando neceffin»» landeai ix.-aiiB iHa. rvram- MMlma 
coauerfio noo iudacac , ^cai, lic^c in comiariom. moHLfO , &8oi9i 
non przferibanti' Nam qu« poceft efle in hoe vniaetfi ftaaalbfyt: 
las } quid cum vniuerib non rapicur?4iea quib:! aogufta mens ho-* 
mini , <^uam faHar, qtir przlencibui ipHs non (ufficicive , ignotis Hbi . * 
futuris, & extra fortera luam*pofitis , audet leges diccrc. Impugnat 
Ariftoteles (ingulas plunum ciuitacum leges , quac fibi pro finc con- - 
ftitueranc , aha: rem bcllicam, ali^ pecuniarum thcfauros , commcr- 
cia , paccm, voluptatesi vnaquaequc pro diuerlb Qbi genio praifiden- 
te : & hz omnes diu variam^ rerum alceral>i]iura ibrtem expepcas , 
tandem defieriflic » iiiis dtieai» fopciiBlieaijl ftpuk« dflWribafl 



32 lus Nacurale. 

Quoc publicis CcNiudisRoiDie labofanim eft pfo ftabiliesill motiar'' 
chta 9 Ariflociaiia ^ Dcmociam , 8e mtzco ex omnibas legimiDC^ 
cum camen ia (iogblis, dom vigebanc, zcemitatem (ibi pollicererar^ 
at periere cum fines , tum media , 9c pera^o in Monarchiam circa« 
lari redictJ , eadcm fati lcgc qua coepcrac occubuir. Porro vnumeJd 
neceflarium , fcilicet inharrere Deo , fummo noftro bono media 
quam nobis impreflic ad ipfum & ad probitarem confcientia , eciam 
ea quam nobis reuclauit Chridiana religionc : ex hoc tantum bcati- 
cudmis Sc ztemitacis fonce^licec perfonis & ragnis haurire veram per.^ 
petwunque, quam auguiancur, & quam ex Bnnaiia (apiencia nbo 
tabiipondent,fGelicitatem. • * 

Vnicuique fua (ingularit exifientja iic cft chara , fic precio& , vc 
videarar ilJi (iimmum bonum , qnod propcer (e , & propter quod 
atiud omse qucricur, Huic amor concupifcic , ira milicac, mecua 
agic excubias , congeric auaritia , defudac ambitio , ettami qux boni 
publici titulo fulgent , illi feruiunt. At fi rcs attcntius pcrpendatur, 
conftabit hanc non eflc veram & dominantem quam quirimus vni- 
catem. Quod tot eirca vnum occupentur potentix,non cft cffc(5lus 
bonicacisqux fe difFundat, fed infirmicatis (^us fubfidia {ibi cod^ui" 
tit, & cui liilcicndx , cuins vocis implaidis , iaS&iok incercts illimU 
tsm impar eft ipfi rerum nacnia. Non efl; vnamens jn-(e nunquam * 
jDoUeda , (ed per cceatas res omnes afTedbibus difperfii, vaga, mendi' 
caiis,psmionurn flu^ibus,forcunac ludibriis expouca ,mucatis ad ho« 
ram, & prout (e (e res o^runi, cupidicacibus multiformis, Quscren' 
dus eft igitur flacus aliquis in bono,cui cum fe noftcj animus cotum 
dederit, fibi conftans & fidus vnus fimul & boyjus dici mereacur. 

Nemo quamuis panicos habeac colores (imilitudinem rcddcc,nifi 
iam conftcc quid vclic pingcrcj qui fagittam dirigit, prius notac fco» 
pum in (|uein mictacur ^ ignoranti quem portum pecat , nullus ccic 
iccundus vcntus ^dcde coca vica prios deliDcraodum , quam de fili- 
eu(is*eius parcibos, & de.totius propo(ico cui cccera confenrirc de* 
beanc. Id (an^ non aflequetur» edamqui (elcgeri»genos aliquod 
vit£ genio fgopar ,& quod nacurz guftum iniplcat ; nam in caubus 
ikihil eft (hbile , cui perpetuo (ic inhzrendum } mores enim (equun- 
cur varios xcacis gradus & quod adoleicens probaueric , fadus vir U 
(enex , merico velut incongraum auerfabitur. Licet vota fint eadem, 
res tamen & perfonje non esdem mafient , vnde qui vitam addicit 
fucuris , xdificac in alieno maximam enira noftri partcm fibi vindi- 
cant, patria, parentes , amici^ mille corporis, animi, fortun^ cafus; 
• lapimur, & in nunquam praeuifa nos huius feri maris flu(^us dcpor- 
tantimergicurattcemquiccKitmiiiiiceiicat^cui(tt&bahim(e^ , 
eodeni, rigido«flediquenc(ao. Non eftigicttriiec inamofe proprio^ 

tot 



Digitized by Google 



• Li':>cr primus. - 33 

coc pafncMiilras coDcudb, nec in rcrivn htmuuianinr fliiztt eoM" 
tuenda Aabilitas , cercuique yicx Hnis i redvc nninclus ipCc, xjC ReA 
publica fifiQ vcriufque compendiuin bpmoi 44>^ ab viiiAce qiUKkq^ 

diuiD4 Brmitacem inilitucionis (ux mutuari. 

Id igitur fixum in mentc habeat, Dei fum creatura ad cius imagi, 
ncm primo formata , tum ChrilH mcritis rcformatai vt brcm pricrea* 
tis \nx militia, diuma; gratis frctus auxilioj gloriam , pcrpctuamque 
Dei fruitioncm poflim in coclo confcqui. Tali donatus bencficiO| 
cali prouocatus Tpe iimul & amore ^ Deo gratus & fidelis eius im-^ 
plebalegem , nec vnquam ab hoiB obieqijiio ine miwti vel concu. 
pilceatisi, ^ vel mems deterrebiL Hop eft vnvm «nce fi)ulca nepefla^ 
lium ^ hic eft finis agendorum » propcer Ct appecendM^ , & proprec 
(|uem omniadebcnc appeti: hzc eH: ars vicc qox d^tti quacumquti 
maceria fefcBUciter czplicabic : qai ie Cic ad toiam viiam inibuziry 
non defiderac parciculatim admoneri docflus in totum ; certus quid 
in aula, quid in foro, in commcrciis, quid cum amico,Cum princi- 
pe, domi foniquc fibi agcndum fir, nam vbique &: fcmpcr agit eat 
confcientia, ex Dci voluntate fibi modis lcgitimis cognitai nullitra- 
dic oppignoratam fummo fuo Principi mentem i vbique verax , iu- 
ftus, pacacuft laori potHM qmm pc y c arc Hanc dire<5tricem vnicacem 
habeac Chriflianus, ance mulcicudinem himMnamm aAionum,Baiu 
taiqne imicecur qui (e non commiccuncliiaris fluaibus nin fub acus 
magneciiciad vnum polum (empef «iigentis fiducia « vagoique mo- 
tus vnicacc fua reftituentis. 

Mulcitudo vidctur prius cxiftere quam vniras , nam fatenrur om. 
ncs formam qua res ficvnum fuperucnircmatcrix, quam Plato vocac 
inlinitum proptcr indeterminationem , & non modo mult iplicem , 
fcd illimitatum appetitum ad omnia. Corpus dicunt congruis vcftiri 
difpofitionibus , priufquam in illud inEundacur apima cffc hgna^ 
czmenca, lapides , ancequam (urgac ex illis con(ata domus ; inicio 
fuffle vagos Sc dift>er(bs populos, qui poftmodum in ctuiiates inico 
communi legum foedcre conuencrunc. 

Sed obferua qubd in his & fimilibus ezemplis viiirpatuc vox Vni: 
taiis pro vnione , nam vnio eft diuer(aram partium qux natuia fmL 
difi:recjc,iamen cocunc ad conftitutioncm compofitijvi fuperioris, 
(implicis, & dominantis , vc dixknus,vnitatis. Igiturvnio haoet vni- 
tarem velut cfficicntcm caufam, quac fuos effectus naturalitcr tcmpo- 
rc fimul & dignitatc prjccedic. Supponamus m rebus corporcis ma- 
tenam priorcm effe forina j ac nimquam fic refolutio vfqne ad mate. 
riam primam , fic vt exuaturomni rocma } vtriufque creatidnem prae- . 
ceifit Deus , prsceflic verbum , mundtis aichetypus Cc ideatis per 
quem omnia Ma fiint. Corpoiisanimalis difpoCicioncs pracceffit vis 



k 



34' lus Naturale^ , 

formatrix in {cmine clelitdcem,ad operationem (uo & tnitris dloti 
prouocata} przcefllc pUAes Detit^ cm corporis (ui &niiiMioneini jid« 
k loUu». loi^, I Foenint iykue , ^uixnres , lapicidinz , 6c n>tilibr>tfiquod 

vnde partes ,ad conflrtu^nem domus fuerunt deci& *, ^btt^&i to. 
tum opus artiHcis idea , 6c ars cjux tot indieeikts parces collimauic 
Honiines adhuc vagt fercbant implantatum fuis in pcdloribus fociC' 
•1. 5. ff". de tatis amorcm / cum inter nos cognaiioncm quamdam natura con- 
iuft.&iure. ftitueric : crac (apiens legiflator qui propcnfos ad vnioncm aurcis cor* 
tcnulis& iiarmonia, vt Terunt fabula: , idcft forti fimul & fuaui ra- 
lione vc conuenircnc pertraxic Ipfe , vi;^ ait Plato , prius liabuic in 
mente, bonis moribus formatam, <^uam ciuium rounicipio, legibuf^ 
que flabiiitam Rempubli<:ani. Sic conflac qaod vnum eft anie 
inulta ; vnos Deus ame aeatuias } Vnns Chriftus. » omnis creacuiae 
primogenitus , vnos nobis indicos ab ip(b veri , redique ienius ance 
difcurmm rationis ; vna lez natura; przcedcns ciuiles, vna veraReli. 
gb policiae fundamentum ; Ecclewe viiibilis , vnum capttt viiibile, 
Vnum nobis neceilarium , omnis mocus moratis principium, me- 
dium, finis^adhsrere Deo & ponere in iplb ipem nofttam* 

Ofortmt mundum conftare mtdtis , dimrfis , etiam contrarus 

Vod rebtts fit aliquid dccortlm , optimum , nticeflarittm ^ quoid 
V Ji fao femper cramite decurrat 6ulis caularum feries, necewta* 
tcmmn6 fedt romma Dci libertas & fapientia, cui cum optig|ia 
tantum placuerint , dmn creandis legem nnefque diceret , non mu- 
tanda decreuic. Oporcuic igitur mundum conlbuc multis, & diuer- 
fis , quia fic vifum cfl: prima- racioni , cuius etfi nos lateac in iioc or- 
dme conllicuendo diuinis humanifquc faucns aquitas, id tamcn op- 
umum fuifle conilac , vel ex co quod a fummo bono ita dccrccum, 
ita &domeft. Licec przfens in qua volutamur rerum caligo , neget 
nobis httius artis diuinat l^es cerias U pttlcherrimas contueri , nihi- 
lominus quia vocamur ad dus tyrodnittm ^ At qoae £i6bi lunc nobis 
imitanda proponuntur , licebit hic ducem fada. racionem ; quibus 
pocerimus coniedturis ioqoirere. fmaginem vniiacis (bs Deus im- 
prefTerac creatis omnibus, vc proxime didum ell : ac quia (ingularis 
quilibec exiftentia vna quidem cft, indiuif^i in lc, & diuifa ab omni 
alio , fed cum non fic omncaliud , pro iiac cxiik-niia iua folitaria pa- 
titur infinitas priuationcs,ita pcnitus dcficic ab vnitate diuina , fim- 
)liciirima, (imul & infinita, omnis boni fua fuperemineiiti vua fibi 
bns indeficiens. Ideo deformicacem iiaac necellanb lunicatis rerum 



l 



jd by Google 




Libcr primus. 3J 

efTcntuUs anncxam , cmendauic ad lucrum, fuique magis cTprcflam 
jmaginem orbis lapicntiflimus opifex j nam defedtum fingularcm 
bononim miiltitiiaRie^ dioifionem voione , partium rugas comhs 
palchritttdine » cnnner ip& (eniiimc , coropeiibQiCt 



Infiiitatem ^muUtur muit/tudff, . 

SI quacras cur Dcus fic bonus, fapicns , jEtcrnus , omnipotcns j 
quid(][uid perfe45tidnis illi mens humana tribueric , omnium hxo 
vna lacio reddi potell, quod (ic infinicus} omnis icilic^ booi lacim* 
dihem, 6mnla lod, temporifquc (patia eflencis fii« fuperemtnimtis 
dignitate, fic prxueniens^ iroplens, excedens, vc ei nitul addi nihil 
dctrahi poffibile fit. Magnaquan itas feu diicrfta fcu continua, muU 
cicudo icilicec vel exceniio ampliiTimam natSlia diffufionem , diuinai 
huicinfinitatific confentit , vt idem fere fic vtriufque conceptus ^ 
ncc imaginari poffimus infinicacem & immenfitatem nifi cum cxtcn- 
fione. Huicipcelligendimodo ^uet , quod diuina bonicas in produ- 
^ionibtts aa excn , (|iuc lcnfibUjm infinite fuse namrx prxferrenc 
imj^em , primb defcribicur fecifle coeloro' 6c cerram , fie omnis 
lemporis & loci fpatia , omnimn a&ionwn 9c paffiontim numerum^ 
vallris hifce duobus fubiedlis connotauit Ita fc habec elementorum 
ic orbium ccclellium ordo ^ vc fphaera fuperior nobiUorqne comple^ 
i^atur inferiorcs , & illas ampliflima maincmaticis nota , carceris vix 
crcdibili dimcnfionc fupcrqi^. Prima dic diciturfadlalux, qua; mo- 
incnto diffufa totum implctaeris locum-, cunc 6c creati func Angcli, 
quibus mfufs fucrunc (pccics rcrum omniumi '-corum dicuntur cf- * D. Dyd- 
lc milliesmiUia,dccicfque millies dena millia, hos per fc mulcipli- "'^•«'ectel. 
cando nomeros, vt apert^ dedarecurcede^um efienciarum ordines ^*^''^ 
a nobis annomerari non pofle , his quibus vtimor numeris ^ ipfi tim- 
tum multicadinem fiilm intelhgunc fiiprtoiundana tc ccdefli inteU 



TliOi 



ligentia^qujc iUis abundanciflime conceditur a Dei priocipafi Sc infi^ " 
nitorum confciajcreatrice fapiencia* Vt igiturin /phseris corporeis fil. ^ ^^^^ 
^etioribus &'nobiIioribus , cll: exceflus fecundum magnitu(£uiem»fic q>s«. ). ' 

in rcbus incorporcis attcnditur fccundum mulcitudmcm. 

Inde fit vt naturali quodam milindumagna vcl cxtcntione velnu* 
mero fufpiciamus, velut diuinicati fimiliora. Idco Mahumeccs impo* 
Ilor, totus in fenfibus, vt nugis (uis aliquam conciliec majelhtem , 
Angelos le vidifle ceflator tants molis vc plores mtile ieocas cqua- 

Eij 



Digitized by Gopgle 



l6 lus t^iEitQrale^ 

Plin. lib. fent. ^ Ira mos olim fuit exccKas arbores haberc (acras , * tempU in 
VviKuuius. locis editiffimis conftruerc, in HUb ^ altaKe,ab ald»iiltiie(ic didoin» 
ib. }.c. }. tnuUis gfaifibiifi^dbeikdefiB. Inde patam iiieruoriom in Gan|e lauaii, 
* quia cum Oi flttfuorimi maatusaa cco&tm diui^ci prozinuor.-^ Di-^ 

» Saeton.in ifi ninyjit «muU prineipes^proccra ftatura , numerofo Eunulitio , pala- 
Aagufto.c jjQjy0|j„npiitudine,conii!uiorum, veltium luxu gloriantur j prxua- 
luit Rano Romulus pliirium a fc viformn vulturum augurio. ' Nero 
c. |i. Carfar magna & fpatiofa omnia ambicbac , laxas porticus , fhgnum 
maris inltar circumfeptum ardificiis ad vrbium fpccicm ; ri^a infupcr 
aruis atque vinciis, &: pafcuis fyluifquc varia , cum niultitudmc ora- 
nis gencris pecuduin atq^uc fcrarura. Magnatibus ctum populus 
blandicur crcdis cok>flis hiunani dorpofis quamiiatem multum ei. 
oedenctbus, tandem vita fond» otioi colomms , pyramidibus altttu^ 
dinb ftopendx parcntabac. , 
Non immento flellarum vires, errantium feufixanun, cx ma. 

tnitudinc metiuntur Ailrologi, qnia iniUis Qait in csteris magnitiu 
o refecc dotei diuin*& , infinitatem , stemitatem , omnipotentiam, 
virtutem, gloriam. Diximus de infinitate quo ad durationcm , ccr- 
tc magna lcu quantitatc feunumero , coaccruatis viiibus minus fub- 
jaccnc corrupiioni , minus patenc concrariorum incurfibus ipfa fua 
roole munita , akiores & abundanooret aque fiieilius fi|curam fuam 
feruanc -. ^xsecni»' cnim partibus l^ftili qualitate debiRtacis , fupcr- 
iunt bi^e majores incimc qwe fenmc amdlium » iodaique dimiBii.- 
xionem paiGis poiUiminio rellicuanc. Potedas mulcicudinis apparef, 
ex eo quod vedtis quo maior eb validior eft ad moiiendum rocciiis 
vrbisobfe^Ts mcnua difcutiunc magnz, quam minores bcllicar ma- 
chin«vopprimit quaelibec refiftentia cadens magna corporis molcs, 
» 1. Ma- ^ qui confoditElephancem Elcazarus , fuo fcpulcus ell criumpho. 

Mulci prxualcnc in bello , in oncribus fcrendis & trahendis , in fa- 
mx Sc opinionis promulgatioiic , in incroduccuda confuccudiac quac 
legis habet vigorem , in confulcationibus , CoodliiS) pttbtids Comi» 
tiis , vbi judicia non pondetanrar « fcd numerantuc. 

Tandem ip(a muttitudo , vinocis praefbmptioncm indocit $ ' nam 
vhl^io.' fifcosfanper prarifomitur dioes & probus , ideo £uirdare non cogu 
nom. ca. tur , & conua voiuerfitatem , municipium corpos ino& dacur a6tio 
"r»* <r de dolo. Modus tantum fcruandus eft in mcdiis , non vero in pof- 
dbiio anb» fciConc finis , qui co mdior cft , quo magis polfidctur : ica virtutcs 
morales qua: circa jucundum &: vcilc verlantur luni in mediocritatei 
intelledualcs vcro honcitum iplum pcrtradantcs in cxccilu reful- 
• '^•jjjfj^ gent , vc amor Dei , ° cuius modus eft effc fine modo. Ingcnium, 
Siilgcndo jnquit GeUius, ^ offidom, fiirma, difciplina, confiltum , viaoria,&- 
peo. cundia.feoc ipfe virtucum aniplicodincs » nnllii finibos cobibcncof « 



t 



Digitized by Gc 



r 



Libcr primus. 37 

ftdquonto moiora: jM^i oia diig fi«it,ini tagto^feat Imic^oora ^ hinc vi. 
losbero&MNiSe virvticc picfcuitesiB^^iiM.WQamw^a^M^ 

dkitur opimus, maximus. ^ Virtus cnim hxc magnifica dl quas ' Senwa 
mum laxar, erigic fupra fortcm humanara, dignmpa<]|UQ cfficit qui in IJiJ^*"'* , 
conforiiumDci vcuiac. ' Hmc vuia qiiaj funx in exccflk Biuiora lunc, «D.Tho. i' 
quam ea quae funt ia (lefe(Q:u , magis cmm ad rationcm boni pcni - t. q. iip. 
nenc, vcpixxligaliias. minus vicium eil qu^ a^icia. leuur optimc 
forum mttlticudjnem toa^iBiiic Deas , yrelm iHJfinitacis lii^ , &, cx. 
tetamm pcifeAionmn , quas ipfa comple^ur , unagi^^ 



. AdmtkmJms, ttn^u m mn g» tft a^natut. - 

♦ »• 

VT rcs quxlibec conftac vna fbrma , fic vnani propriam ex ea 
maiuntem producic adionem , qu^ dtcicur formalis quia 
Ceods iltius virmtis prole {ImiU materian) facuokdatj humiduiu hume- 
^,caliduai cale&dt^& vt ^&a dicjcxur , omup t>gic fibi Cim^ 
KrM f imj i igmdm ffrn M MfiftBr^ l iir u n hm^m^^mfm vjr^«^ 

plicat non exohiit , vnde nunquam lafi^A potcft «s^ ipjfeitum itci^ 

ri, datis quac hanc cxcipiant fubicais , lujidum iemper iUumH^bit^ 

frigidum mgcfaciet : fcd hxc ci\ angulla multiiudo , quia vnura tan- 

tiim fic, &toties rcpctitum , non cjtcedic {ingularis qualitatis liLnip 

temi fic habctur pro vno qui ad certum opus Hcec pcrpetuum in Rc. 

publica deputacur j non zquac an^plitudinem totiHS artis piv^oris:, 

-qui fcii tantum exprimere caput hominis ^ ' npn tne«iicf > qui vr^ii^ de^piaib.^' 

tamom partis fimandc metbodum p^ofitecur ^ opus cre^pi^f medioc. ' 

non rel|K>iidetet diuinarum idcarum foccundii^i, ^ec ^Bmen|is xti^ 

ccriz pocentiis, fi pcoduAz tamum &i^a» res , non eciani 

diuette. 

Infinitas Dei ell omnis loci locus , magnitudinis omnis illimiiata 
cir^umfercntia cunila pcnctrans , ambiens , fupcrans: cum igitur a4 
eius cxprcfTionem inducicur fola magnitudo , folulqac numcrus rei 
^ • ciufdcm naturi, cll vnitas duda pcr fc , & vcluc f^u^tus pundli , li-, 

neam formans , ncc rcfpondens cocteris inBnici duiicnnonious noilrp 
concipiendi naodo : <^uod fi nuliicudini fupcraddacur dioer(itasettaii;i 
contrarietas, fit velut fiiperficics & Iblidum <|ui|^ nitutat concedi. 
mr cxplicatio tota quam h^bere potcft ijid ^zpre^Sonein wi^iiti fiii 
principij. Sic in Angelis multitudiaem quafn di^us numeris no- 
jfcris humanis incomprchenfani , xquac imo iupecft |liuer(itas , .cum 
OL^inione D. Thomat, ' finguU ad inlhtf nutoietpr^ fuam conftli it.q,j4> »^ 
1 E iij , ' 



Digitized by Google 



1 



3? lus Naturale. 

niam fpedem k noUo pordcipandafti » & icerumin fiogulis inniuiii^ 
rx finc (ibi nunquam in totiun parcs i11uilrationeSyOperlcioops,iCon». 
; Cencus , fempcr nouum in xternitatc canticum, ex liocris fuperiorum 
& Dei (plendoribus. Materia non fuit creata fub vna forma , fed fub 
diuerfis; coeli corporei natur^ fub Dco rcdorcs , tot liabcnc varias 
penodos , vc fimul in contraru moueancur : ftella: diflerences inter 
ie,fitu,magnitudine,luce, viribiisoocolcis^itcrum varianc influxus 
ioos, pfouc (ub ip(is eft orbis varia poiitio, 6c binc pendet coca, qu^e 
nos rapic, qux oeledac, quc deluilic in infecioribns diuerfitas. 



Cwa & vtiUs dmerfitas. 



EX di/Iimilibus homo comporitus, nouaquc fcmpcr rerum acccf- 
fione fubfiftens, nunquam fibi par, iub coelo motibus & viri' 
bns (emper vario ^ ^b fiuiais tcmp<Mrum & eLemeiicorum qualicati* 
bus^ ipfi natune fus fy mpachia , gaudec rerom diuerfitaie. Auget a£. 
fedhun hunc ex corpQreis.nafi:encem , immorcalis animc ndRne ^ro- 
■ImiBU.^ prieta!^*infFa feparatasmentesmobilis.vcdiximus, cum vircacc, tum 
njttecuh adione^&innatadcclinariaiad muItitudincm,admoium, ad congruen- 
dumcum oronibuSjpartim manentibuSjpartim vero flucntibus,& om- 
niainfe&per fcipfam contempcranda. Infiniti boni proics & imago, 
afre*5libus immcnfis rcs omnes pcrluftrar, & cum fingularibus limita- 
cis non poffic impleri, non otiofa ucct , icd fpc magis creda , quod 
in omnibus inell veri boniqne conacur delibare, vc fic habau quo 
fuas non fine fiu^ potentias ezplicec , & ad iafinicacem muTtictt' 
dine , irrequieco quodam drculari motu m^ accedat; Ita nihil cft 
in mortaUum rebus tam exa^x pulchritudinis, quod tandem non&r 
tffiec concemplancem^nifi aducriantium docium beneficio, inaliam» 
^unque venuftatem mutetur , femperque laffacos improui& noui- 
tatc reficiat. Quandiuiolita dccurrunt , magnitudinem rcrum yn- 
* Senec. 7. fuetudo fubducit , ' quotidiana licet admirationc dignanos non affi- 
BKnr.qu<;ft^j.j^j-jj : contra muiiinarum, cuni infblirx prodicrint,lpcclaculum dul- 
ce fit, adeo naturale elt, magis noua quam nugna miran. Permuta- 
*u Rbcio. re jucuhdum eil, inquic Afi&cdes, ^ quia nacunt accommodacum; 
^ nam tdem (emper esuberamiam cfijdc confticuti habicus ; permuca^ 
tio etiam ex prxfemi cft, vnde'iaritas , di(cere aucem & admiiart 
jucUndum. Hmc artium omniumlabor &: precium 'in rebus vari^ 
fingcndis,qua; fenfus rnenccmque voluptace delinianc. Id aflequi co- 
natur Khecorica in icmenciarumy periodi, geftus, vocis copiolaYer- 



Digitlzed by Google 



Liber primuj* 39 



muradone^ iunilittr nobis blanditur mnfica , pi^oria , horcnlaaa, 

(aUacoria, coquinaria: olim in magnificis conuiuiis vcrfacilia cccna- 
tionum laqucaria ira coagmentabant , * vt fubindc alia facies at^ue IJf""*'^ 
alia luccedcrec , & totics tcdia, quotics fccula mutarcncur. 

Primum & maximum iioc clt lapicntis diuinic bonitatisin nos bc* ' 
ncHcium , quod diuerlitas coii mundo ncccflaria nobis fada fit gra- 
ta, ouod qux iuuanc cciam delcdcnc , quod vniuerfo podta lex» 
abn iic nobis oneri, (ed vdluptaa ^ c^uod honiaais mfinnitadbiift vc- 
lat aliniencofe tnedicaitaenco ad {emdcn jocundifiiinD (ubueniatai^ 
Saltatio cum mundo coepic , inquic Ludanus * nam fydera , dum in* ' 
incomipta conicmationi rerum fublunariam praendcnt , chorcas .^"^* 
^igunc , crrantium cum inuicem ; & cum non errancibus modulaca 
coniundione , femper fcmperquc afpedu vario , peritis nunquam 
laiis mirando. Coelis (ic Ixtitia gellientibus refpondct orbis infcrior, . . 

diucrfa pofitione, fcecunduace , confuetudmc regionum quas nullis 
parccns laboribus auide iuJtrac curiofitasi etiaiil tcmpeibatum anni ' ' , 
mutacionibus , quarum fucccflio vicx cxdium altcrna nouitate miti- 
gacjpratorum ^lyluarum , camporum , florum^auium , infedorum, 
oddcamentorum » fbflilium , gemmarum , arcinm denfque naturam, 
imiiando (uperantinm amnma vanecace , quam phiIo(bphia fimol ds 
cupiditas habet in pretio. ^ • 

Ad miraculum lc icmpcr fpe<aandam exhibec ipla pauonis cau- ''Tmnria: 
da , mulcicolor, difcolor, vcrficolor, nunquam ipfa,fcmpcr alia, to- 
tics mutanda, quoties mouenda. In^^concharum gencribus magna ' plin.Ub.j4 
naturae varietas, tot colorum difterentia! , tot figurar, planis, conca- '^* 
uis ,Iongis, lunatis,in orbcm circumadis,dilHndionc vipgulata, cri- • 
nica , criipa, caniculatim , pct^inatim , imbricatim vndata , cancclla. 
ctm redculata ; (ic nbn foric tanciim , (ed Indic occcanus ib^da. 
diuerfitate, vimque nobts coties illacam, bis coihpen&t muneribus; 
Miram hancnacu» vabietacem homini ad Dei conceroplatiDnem luu 
to fcruirc vel cx eo condac , quod animalia domefiica ad vHun fi'. 
roul & delef^tioiicm , variis func ditlinula figuris-» coloribus , pro- 
prietatibusjcancs iciiicet , cqui , columbi , grcges , armenca,cumin. 
tcr feraanimatia oculis noitris non expofita , qusdibet (pecics cixi£* 
dem ficcoloris, habitus & figura?. 

Ha:c diucrdtas oculis &: mentibus liumanis gratiffima cft eriafn 
mundo nonminus adadlioncm, quam ad ornacum ncccilaria , itauc 
^quemadmodum eft in mulcicudine diuerfitas , Cn in diuerficace fic 
insequalitas, qui fublati nulla niceretur rarione rerum ordinatio; nec 
cnim zquum eilec , aBqualibiis in cqualia ins concedi , parem paci 
dominari , vel fubefie ^ denique non eflec nec adio nec paffio , fi 
non eficnc infiimiora quse vim pocemioruiai fiibirenc Non efiec 



Digitized by Google 



40 lus Naturale. 

corpus aJ varios fibi proprios raotus aptum , fi rigido tantum vnico 
conltarct olTc, &nifi partes aliis aliz lubiedlaf motum fupcrioris fc- 
qucrentur. IpCxmct organiejc fuis non fungerentur muncribus , nid 
fbrcnt diflimilarcs cx arteriis,venis, neruis joffibus, carnecontcxi^. 
yS^''^»' ''^ Nulia fine partium in«equali,ordina^ tamen pofitionc machina. "^Si 
Y upari. i^oncfTet diuifa manus, contingcre tantummodo pofTct ^qualem fi- 
bi corporis cuiufquC admoti magnitudincm ^ at in multas inxquales 
partcj diuifa, molcs ipfa maiorcs ampleditur, minimas colligic , cir- 
ca corpus fpharricum contrahicur , fic omnera comprehendic figii- 
ram ex tribus lineis curua,caua, rcda conftantcm. 

Vc vniucrfi compago & coeleftibus rc(pondens harmonia conftac 
ex diuerfis , fic vtrumque mundum intelledlualcm & corporcum 
compendiofc complcdlcns homo nafci & propagari debuic cx diuer- 
fis. Ex Adamo fadla fuit Eua diuerfi fcxus,vt cx diuerfitatc ficret hu- 
cD. Aoguft manigencris propagatio. Ciim non circnt vlli homincs 'nifi qui cxil- 
J duobus nati fuiriTcnr, viri {brores fuas coniugcs acceperunt, com- 

peliente propagationis ncceflitaic, fcruato tamcn aliquo hacincon- 
iundione tcmpcramcnto. Nam Do(Sbores Hebr^i rcfcrunt gemellos 
de fpccki ^^^^ ^^'^^ partus, fingulos ex mafculo & fccmina: prohibitum 
legib. autcmfratri fororcm vterinam in vxorem acciperc, & hoc fuilTc pri- 
mum Qiini peccatum; qubd vtcrinam fiiam Abcli debitam impo- 
* tentiiis ambirec , ctiam fratricidio poflidcndam. Tcllatur natura ' fe 

7. c. 1»^ coniunAioncm hanc aucrfari cum gcmellos diucrfi fexus diftindJis 
includic fccundinis, difponitque vulcus in contraria conuerfos. Hxc 
prohibitio nuptiarum inicr gemellos fimul in codem vtcro concep- 
tos, vcIutnonfatisintcrfedirtimiIes,pracludium fuic futurar lcgis qua: 
»Lcuit jS.6. matrimonia Heri vetuit intcr pcrfonas ciufdem (anguinis & fiimiliae. ^ 
Nam dux vcl trcs ncceflitudines qu^ tunc in eodem hominc con- 
c.urrent , diffundi debcnt in multos. Ab vno proccdcns longanaiiui- 
tatum fcrics , & in maximam cfTufa diucrfitatcm , fub diuerfis naf- 
ccndi conditionibus pcr ciuilc (acrumquc nuptiarum vinculum rclH- 
tui dcbet in vnioncm , nc traafcat in pugnantcs humanxque {bcic- 
tati contrarios nimium affcdiusi hinc iurc gentium, lcgibus humanis 
diuinifque , incocilus fuic prohibitus : vclut fit grauc ctimcn humanic 
naturar, paci , puritati contrarium, innoccntcm fcilicet intcrconlan- 
guineos diIe<l.tionem focdans, & dctotquens in lafciuos amorcs , in- 
tcr quos nullius in fingulis familiistuta foret calhtas. SiRegum quo- 
rundam Pcrfarum iDcontincntiaj , priuatum fuum fcelus vt tcgcrcnc, 
publicum cfFcccrinc , incocllum Icge lata pcrmittcntes : monllrum 
fuic, fingularis aberracio fua turpitudinc gcntium cajtcrarum com- 
mune ius non abrogans, fcd commendans. Mciius igitur cll , &: lcgi 
naturali magis conlonum , cclcbrari matrimonia inter perfonas fan- 
guinc Qon coniundtas. Notx 



Digitized by Google 



Libcr pr.ijmus. 41 

Kon ihrec dorous vel cniitasmQ qupfc^m ad ininifleria parum 
viu4V aoimtu in vegcco corp^rc deprim^rec ^ alios qiiidam ^iuiniiaicls. 
ibix CcnCm ideiitiis & coDcemplaoom ieponerec , remm pabiicanini 
adminiftracioDi nacosiiipn curbam accolleret* ^ Hzc diuer& diacff» ^ cu.tt, 

largicur vnus atque idem fpiritus diuidens prouc vulc. Si placer, G pro. 
ficitdiuer(itas,maximumillius homini cxhominibusexhibecurrpeda. 
culum &commefcium.Tania fingulis vulpjum,{ermonum,morum , 
geniorum varictas,vt illam Angelis nimirum comcrminam,nullus ncc 
lcrmone ncc coguationc aflcqui valeat. Hinc habctur amplillniia 
matcria exercendis omntbus arcibu5,fcipatiis , officiisad qu^ lubcns 
nacura fcccur^ couiiiUacrix prudcntia dirigit , ^ vpfac mulciformis 
gratia Dou Abfit tQ0|aeBs ipndia , not^ »bpnuc qaxlibct t{ia| ^c- 
prefla, iiun iiibliniis indoles, ppoaf coiffilaas In.coiiiinpij; |bi|M»oi» 
coD£»ttiK tiki bi qui hoc in «soridi 

lorum , quam qui manuum & pedum viccs agunt, guIcu qujdem 
pari, (ed xquali nece/ntatc. |$a (ii^ilu dptes fiiot^p pa/jmaz 
dilHbuic iuibtix fua: lcgibus , o^imujs ^ia^imi^s orbis lum naturalis, 
tum ciuilis condicor, vt quod vni videiur efle propnum , communc 
reddat multis charitas, Dco largicori , prQxi^p ppj^^ci^i ^ ^clp^. 
& Keipubiicje.iic iub^itenu , gr y j j l afe Mi ^ dgf t 



' ' DiftimHiffMiis ixtremum eft cmrdrietas. 



.T > 



.in. 



AMoris di^mi foccunditatem ad extra D. Dyonifius ' exprimic . nc dit. 
per circulum boni, qui a .b^nPt per bonura prpcedcns ad cx- noo»». c 4« 
ircmum corum quc exilnuic , jn bpnum reuoluitur. Hoc bom fe .i . , 
Jargc diiFundentis progrciru jifit JAngaic(^^ 
& uli vidnioribns fenum recedentcs , ,t9<pdcm fi^Qt opp9iip , .(c in- 
terdioeifi» diiici£iGnii.^B?cimiip0m4^(9^,^ diiCereqiiiKiini , 
^ermionni qucBf nobis unaginatHiir iii,ilp||D^fita€e diuina j j$t|tq^ 
ooabic CQcam.eniisfoiribiUs:ipbiecaDfi;i|t.|n vnicacefua {iixi|ilidfli0)ji . 
j&.perfedi(rima ^complicec quo^ 19 .C|em i^- diM.erfum & omB^ 
<fiam. " Deus infinitus cft circu|us in quo , quia nijiil nifi in(i4pm, * Gard.Cui 
:diamecer eric.ccncrwn &circumfercntia, omnis diuerfuas identicas, 
omnis duracio xcernicas, omnis dilcrccio riinpUcitas, omnis motus raiira*^;". 
quics , omnis insqualitas «qualicas , maximum in quo coincidic mi- ^*^' «n com. 
,nimum , quia diuerfitas complicaca , idencitati complicanci.non op- jtco™? 
ponitar j omnia oomplioios , quia omnia, in j , t^mnla .explicans , 
quu ipicinjHpoibos. Igi|iK.«g|i|rana M»9e vi4<»i|qr jio.dii^;a. 

• . F 



1 

Diyilizea by <jO 



4t . ' lus Nacurale. 

te , quod ipfe babetM vniiate, & renun diuerfitati fuperaddica con- 
trariecas , wfiainuit eilentiay vmte^ faBCinicliiatie magis exprimit. 



p: 



'Bfrim frimipia fmt inttrfe coniram. 

§.5. 

|Hi(ofophi diucr(a quidem fenfucrunt de rerum principiis, qui- 
dam enim calidum frigidumque , quidam humidum acquc fic- 
cum, ahj par & impar ailcrunc caufas clfe ecnerationis , omnes ta- 
nieD in hoc conueniunt quod affirment eueprincipia incer fe con- 
* Aiift. t. inna } noo (ine latione , ' principia namque ncc ex ie mutud j nec 
Miyficc.3. (unt, (edomnia cx ipfiseile oporteci bcc autem infiinc pri. 
itais contiariis ^ nam quia func princ^a nbn fiint ex aliis \ quia con- 
naria ^ non fiint a ie mucuo , non nt enim quodlibec ex quotibec } 
fiunc aucem omnia ex ipfis , quia quoduis in connaiium corrumpi. 
tur , fic a!bum ex non albo , domus conlbuda ex non conftruda ; 
omne igitur quod fit , e concrario auc e medio fit , & omne 
quod corrumpitur in contrarium corrumpitur , vel in mcdium. Me- 
dia vero func ex concrariis vc coiores ex albo & nigro. Empedocles 
duo confticuebac rerum prindpia anaidciam Ac licein , feu concor' 
diam 6c difcordiam y oam omnia fierenc vnum fine difbordia^ qus fic 
non "* fln ftqnam rancirH^ , iccum cauia dicerida eft. 
" Dibdoc. n> i£gypcij mundi confpidences ornatum , duos efle Deos arbitra- 
£S!|.£.u Soiem videlicet & Lunam , ab his gigni oroma , cum alter 

CB. igneus & fpiricualis exiftat, altera aquea humida , frigida. Vnde nu- 
ptis apudRomanos ignis & aqua prasfcrcbantur , velut gcnerationis 
principia, qua: fignificabant marem & faminam & pricipuas corpo- 
*^ft.hia. liumani partcs , cor & cercbrum. " Semen ipfum animahs eft 
aiitn.lib.6. aqueum racione maceri^ humidx, &rigneum propcer copiam fpiri- 
^ tbuttf i in 009' eolkcinecnr^i^nttt 9c albamen , connaris nanirz» noa 
cantrim colbrtf ied eriam vlrcfice. 

• Notant aftrologt planecarum inimicicias , concriuriofque mocnsja 
CcdoinFeriorum mocore,fcilicet a dextrif ad Izuam , & a Ixua ad dex- 
» Khoaig. tram^ ° quos ideo motus Grseci circuientes aras in iacrificiis, fequire* 
^^^iibVe '*g'°^""^^"^^^^"f- Sicobferuat Ariltotelcs ^ miros effcdus qui fiunt 
iiux(>. me. in iflfchanicis , a circulo proucnirc,qui fnnul facit contraria. Effc(5tus 
cb.uiiuo. cnim eft cx commoto & mancntc , quorum natura ad inmccm ert: 
contraria^ fitex redla &curua linea- cx mdiuifibih in lacicudincm ii- 
nea , & concauo diuifibih jconcrariis mouecur mocibus, icilicec fimul 
adanteriorem dt pofterbrem portem, extremoniacceditad pcimmn^ 
vnde' eft miracolom omoium prindpium. t 
H«c igitw naioralia principia conftuic ex coaaarii)^ adimiH|H0iicm 



•t 

Digitized by Google 



Libor primu'?* 

Hjcc igitur nacuralia principia conllant cx concrariis, ad imicacio- 
nem primi omnium principij , concram ve dȣlum cfl in fua (impli* 
di(oia vjutace cpmplicancis : ACrVC eft primas adus ^ cx principioAiin 
connaric^ace pisndec a^uorum cocavis ,cum enim exviiametro,re<9a 
linca&perpcndicnlaricerqualitacesruasiniemihuojaculencorvalidiiu 
agonc, &irricata mecupenculi,Goncra£tione &vnionefoccior^ flattim 
fuom holle iam mouemc , iam dcpafccntc , non rcliquunc corpori r 
locum, fcd omncs vires fuas ardcntais explicant, vt fc vi contra vim 
illauim tucri polTint. Cum autcm fcre paribus armis dcccrtcrurj«Sc fitiJs 
oppofitus vtriquc parti cx a^cjuo faueac , fit vc nuHi citc; fe conccdac 
vi6loria,fed pcudcac vfque dum prjefiutus a natuia durationis ictmi-. ' 
nus, vcluc noz qHzdam,pbftioatb cercamini finem tmpo(iieric. Ince- 
rim ezulcanc agentia fois ezpercis confiia viiibus , reportacis etiam 

' de bofte (oo fpoUjs, qoc damna viciifim illaca (ibi relarcianc , conci- 
Buam<]ue hanc d£cianC) aketacionum & generationom (eriem qoam 
Pkfte vocac ludqm deorum. 

Si quaiido rebos ex voco rton ruccedentibus ingemifcis, immor. 
talcm tuam animam immcrfam cflc mortali corpori ctiam in contra- ' 
ria niccnti , carne contra Ipiritum concupifccntc , cogita tc vniuerfi 
compendium cx contrariis conllare dcbcrc, vc fis vniucrfo ts: proto- 
typo cuo conformis. Hominc^, inquicTrilmcgiiiuSj voluntas Dei In Py- 
confi>rmauic ez aoima corpore , ideft ez 2cernaic,nuM-ca)i natti- '"'°^* 

, ra^ vc aninial-icacon&npatum vcriquc orieini fiue (atisfacerepoHfejr, 
OBinuritOiareccBleflia, A: U)Cplere acque ^uDcrnare ccrrena t non eft 
cx co mioor, quod cx parce tnortalis iic^ iedex ee (prce apciiis, efGca. 
ciuiquecompoiicus ; quoniam vcrumque fine vtraque natura fulti- 
ncre non polTcc, ex vtraque formatus eil , vt &: tcrrcnum & diuinum 
pofTcc habcrc dclectum. Marccc fmc aducrfario virtus , coclo nata 
mens , ipfo focij lui languorc ad maiora ftimuiaiur , gaudcc hcacos 
ancccedere in iioc quod bonum eciam impugnaca conlcquacur , 
qtiod fibi milicique fiio corpori coronas mereri poflic ^ quod cor^ . 
porea ad incelleduale Cvaxca principium Deuni^ grata ^ vi^ix » illo 
tantiim £uiata, reducack 



• « - » 



Digitized by Google 



44 lus Naturale* 



xqualt principiorum refiftentid mhilfierct , tx iodqitdUi 
procedit adio temfcrata* 



C 



t 



(Oiitrarietatem natura" prlncipiorum anncxam, Tiribus «ttim 
(Corum ad bonum vniucrfi temperandis , & excefTibus in con- 
cenrum adduceiidis neccflarLim effecic re(flrix omnium rapientia. Si 
aequatii in totum efTcnc vinbus fingula, neutrum corum pr^ualcrcc, 
(ic cedarec a^io , natura langueicerec , fraiS^is ommum ex pari re(i- 
Aeiidavmbiis.Na»bmccmtiariiim«^dicob^ Moee* 
dic filim in Sciapidis cenpSo ferrea Manis ftuva poidcbac in 
Ma^^iib. > media ioter quatiior paris vimicis lapides magneocos.^ Ideo 
de mundo non darur mixtum in quo quatuor elemenca fim cqualia pondere, 
«e csio. tr. j^ju, cofpus ncc &rfiim nec deofinm pofTet moueri^^c^na aon 
^**''* ere6fai fed ftrata fluitanc , quia cum scquale fic vcriufquc partis pon- 
dus , dcbenc in iquali ioco confifterc. Si tubus conftec aupiici cm- 
re , totuiquc aqua rcplcatur , ita vc crura obucrtantur rolo , quandiu 
crurium «ccremitatcs aEqut dnltabunt a ccntro tcrra: , per ncutrum ef- 
fluet aqua,quia'non eftpoyfflysMyi><M^^ peralfic 

.iitWlll(Bit>i'ii II ■ tfbiiiaoicwtamlnaefef^eadctc^quianon^s^^ 
r Theoph. ^ medio exiftens-accedac pocius ad viram, quam adaliamceeH parcens 
Hkj!!r^ ' qui valuascz Hgno ^ttiunc ea dineriis labulis ligna permmanc » <|uod 
radicem yciius, quodque in cacumine fuic, Cic enim mtcr fe coarda- 

ta , vrrumque alterius impetum pwohibet , cum jRiapcc nacura aduer- 
lcnmr ■ nam fi alterum per naturam eodem tendat , conrorqucbun- 
■lf4i.&+?. tur. Irvdc deccrnunt lurifconrulri, ' quod vbi pugnantia m telUmcn- 
ff. de h«c. xo iubemur , ncutrum racum eft j " Si AppoHonius ieruus ceftamemo 
^ <lenenir Itbercace ^ 6c doe (inc ctofdem nominis nemer eric kber > 
0 deinft?' mitnio obflanc fi vnas cancum ex lege dia (enda libeicate 

lc^.. ' donari debeac. * Si inftruraenrom duobus agris xquaticer ieruiac , 
y|. 14 ncutrius-erit i ^ fcripturz diuer(iefidem fibi mucuo detoiEanc. ' Hcr- 
'fionaci. de maphrodicus m quo lexus maiculmus non prxoalet , non poceft or« 
ftaiiD.ord. dinari quianon cenfciur vir. ' Niliil tam naturale, inquit lex, quam 
j^liofc'*' vnumquodque diffolui eodem gencrc quo colligacum cll:, quia non 
ftac cx mutua voluntatc conftans obligacio , quam a:quaUs contraria 
voluntas pcnmit , & (imilia mulia reteruncur in iure ex eo funda- 
mento , quod ex zquali refinencia nihil Hc. 
OpoRoic ^icitrex piincipiis qucdam tfle vaMoca, fed camenaliis 



Digitized by Google 




Libcr primus: 

in coticrarium niccntibus vcluc frsno cohibcri , vt non impem ruant 
fed rulpcnfo Iibratoque ptocedanc gradu, adarbitrium ^irimi moto- 
toris: uc in borologiis pondcra fiprufitvir quidcm deorfum , fcd illis 
pkrcs ia numerato fotamoi <iroi:uli, it^t m^rai impoiiuDt vt ad iniUr 
«ediiegUlatifllmo «ipcii tempQi Aobii, «cdivicvir : (ic ac1h>iinariis 
.ccdi iiioiibas db Oncnie m Qsatkasim ,jle ab Ofi^cot« in Oiiea> 
cem,otitur hcc qua muiidus ftw purtiiioi iip]icioiumciii,a boirit.taii. 
tum (ads intelleda: Acoc aflroIogorumapHiyiiiRld^Sat^ (iccum 
frigidnm in gcned , bono (uo a/pe(5hi vtl corporc l^c lupitcr ^ali. 
dus humidus , & gciieraliter fupcriorum planciarum vires , velut ca^ 
ptum noftrum cxccdentes mfra Solem pofiti moderantur ,Saturni ri- 
gidirarcm Luna mutabilis: louis irrequietas m regimine curas , Mer- 
curius icicntiarum abltradione folatur: furcntem & i;j pcricyia prs- 
cipicem Manero demulcet, & v.eluc vinctilis iiretiFUm filitt Vcnus. la 
figois Zodiaci , igneis imay tenvit oJBtc^^tiHim aqttoa fibi fimiditm, 
ctiam . firminea matbiljs » Offidicalibns meitdioDwa , impcnmiibua 
jobAqnenda , feni liumatta , vc dum illa plaiMX»j4^itfruni ,yari2 
temperencur. Hidiucc&n iceruni fortcm fttbcupt it t6 ^qw^ <|nsti> 
bet iiag^iiad fiio mom ift /uc0eflin« ibcc^ , nciKflgmte» e^jbsnf , 
«ieiediis, exul aut in domo tajidem } pmnes deiieniunt m ram varijoi 
focljccs aut mfa:liii^afpe<au5,qui Vines a^t aogent aut i!Jififmanir,yc fub- 
Ikmia non mutabiles , nuttquajii {mc parii indmw^ p«r cot t«m- 
' poranttoiipimifidfnc fais eMaiic^6dflb 

Elcaien» fimt ja|fnfiw vsA 
£tmaSesmt,ipon tfk««iirim Acilcodo fmg^ att « dm mkm M 
fnnibttB iMB incalelcentibus » £ngidiarm 4e AumidiiMes /jsmffim» 
nmMpiam interroptafubiiiuiit , & hic medwi ffimm atbiier , qm fiur 
fum calorem, infra ficcitatem & frigusitetne tempcrac , mocsfeofiflii 
illabiiur , & &cic ex alteracionc gcneracioncm : coQfluuni in idem 
.ceiuwm , bc conuaxits fibi mutuo medentur quaiuaiibus, aqua, ter- 
raque. Aquse fluiditatcm fua iuccitace v/cluit holpitio cxcipit , & vafc 
concmet ccrra ; zerrx ficcitatcEn {jbi jion cohffrentem coniblidar, ftc- 
xilem iax^uadat aquai& ipia dupUci a<d fcnfirum adfoperficiem, 
M&ic .ooI%ewl«m & ^iffiaoMMbm priBdita «nQcn ^ innosios §c 
flis» mmppce isnocamlof -floto io nos cmiioc ; finioii (ciUfi^.Ad 
' joenmim ,.quam ad euaptjoBemioolinationc; 

jyCaflm^ cnn&ifiul £nMaK firibikmquc yndoc(ii.di(pcd(»icmemy^ 
xqnflancem ex coosiaiitiiiCempBnuuram, quod .Homcprji fiyfltipii,» 
plus habcnc a(fliuiratis , ita minus iiabcnc reGilentix , propcer raricaf- 
ucm partiura fibimucuo non fatis cohirentium. At cx opp>oifito,quac 
tenenc rnium orbis , ccrra rciliccc & aqua , mmus habcnc adiuicatis 
ik plus refiftentix quia iuuc deniiora, iic corum parccs forciccr vni* 

F iij 



Digitized by Google 



4^ lus Naturale. 

XX compActxquc murum efficiunt , nc patcanc hoftium incurnbus, 
& vt vim hbi fa-lam illariam fulbncant & retundanr. Conltat cxpc- 
rimento lon^c faciluis ignem extingui> quam tertam cbmnnp*: Cu, 
per iplo fi vafe conclu&ffliaqtiam tencas,fcraa , &€areeris iiui nni- 
ros tianfilictisfiofto» eflufii pc^imii, propriifque paulo poft qtialin.. 
bus rcftiraitur. Cil& <iiflblucretur vniucrfam ignis omnia depalcenii^ 
^ in ampliQii matcria pocentiorb «iicea<lio , fi non adiuiiatem 
faanc folibcrius.iffimdcncim caftigarct innata ad rcrillcndum dcbili- 
tas» & n fi flaTiima: latius eiundanccs , vt vidcmus , cuancrcerent 
criim in acris regione fibi fympathici , & quaUcanbus affinis. Pcrircc 
liumana focictas fi moius fuos ira lam habcrct oblhnacos, quamce- 
Icrcs, & nlfi (uomct impccu fatigataj caetcris paflionibus , amofi^ 
limori , pudori, mi(cricordi2 , taitdem mtionilooorxwtercti Noawi- 
tum rapiunc lupi, pamhciac , lconcs , quantum;^ fllos aidian^^ainis 
cflaGonem imnunis fcritas; ilcclcres <imt iad pnsdam qu«'»ciwn- 
turanimalia,eciam valcnt pemicitate , dolis , viribus=vc fe cueamur» 
(ic etiam in illos concurritur vt in dcfertas regiones profcripti, fame 
dcpercanc Si cani ad aggrcflionem i maior eft lcpori ad f ugam ve- 
.lodtas : irritos acdpitris volatus cflficit frcqucns auium , quas impe- 
iui»*'j-cfiugium y falconcs fipe confixic ardca , moloflbs difccrpfic 
aper- ; cyrannum fjeuientem , populus ipfa difpcrationc furcns , auL 
' opprcffic coniuratione , aut timoce ^wimutj.iildlimjm caB^- 
bus prouincias depopularentur , ius^tantibi eflainannis ,fi vnnpr^- 
uatam publicamque legcs & Magiftraws mcro {upplicionim iioo co- 
iiibercftt. Tandcm fic vbique contra fe pofitis&ponderattt vmbu^ 
non ex «quo tamcn , fcd quibufdam fcnfim pbnialcntibus perpetux 
fium in mundo conuerfiones , alicfacionc$,gcncratbncs, & m ccm- 
poris fluxuj^^anentis «ternitacis imago. ' 
■ Sinonfimul eodcmque momcmo , falccm tucccfliue lc ccmpe- 
lancin munlo concraria altcrnantquc viccs , pnufquam m dcfectum 
auc in excclTum tranfc^nt , aut fibi um a mcdiocricacc lapfis nied&- 
tuf. Singulis annis hyems ariktis , ver & jcftas hycmis conedifmi efl^ 
Similu hunt impctu tamen maiore, ducatiolli cqmmcnfutaco in ma- 
gnis annis & conuerfionibu» mundi.de quibus Ariftotcles in meceo- 
fis Stecicfimul contiariorum vniotie Romana Rcfpubhca, cum Scna- 
• torumiittthoricatemTribunus plebis temperarecifuccefriuijm illifuic 
cxcontiaTa»rcmcdium,cumDco ficprouidentc, Prmcipibus bclli- 
cofispacifici.qnictis bellatorcs , tyrannis squiffimi, boni , Ixmque 
. pet viccsdominati funt. Sic mundum , rcgna , familias, etiam pnua- 
li cuiufque vitam mira, & fi nefcis , vtihilima varietate Deus con- 



texic. 



Digitized by Google 



Liber primus. 47 



Contrmonm vmone fiat vmMirfkmn 

PArumeitcontraria diditis locis in mundo confirtere,& velut ti- 
mida tantum cx longmquo iecuroque mifTilibus fuis qualitatibuSj 
veliutione quadam experiri;etiam veniunc in praeientiam^ inangudo 
.cnm hofte coagredsuntur , cerumine tamen (ic pondentis vinbos 
cempeiato , vt ex bello pax ^ ex alteratione (ingularam rerum exi. 
llentia, totiufque mundi pulchritudo confiirgat. Hypocrates aiTc- ^^'^^^^^' 
rit hommem non vno conflare , fed conirarijs pluribus , quia doler^ ° 
quia diucr£tt patimr infirmitatcs , quia oon vno cutacor remedio. 
* Bonus in eo corporis habitus, e{\ tcmpcramentum &: confbnantia ' F«n^'"*' 
quatuor principum quahcacum cx contrariorum clcmcntorum per- 
mixtionc ; & hinc fit cius temperamcnti pcr fingulas artatcs con- 
uerfio , ex hac infita caufa proccdit morbus , fcnium, iiucritus , tan- 
dem compofici in fua principia refblutio. Illam non cxpc«5tato nacu- 
1% termino przceps accele^ cby mia , & igne , cribracione, fermeo- 
tatione , mulc cormentis ludens , expericur qubd omifjst, iKmftanc ex ■ 
concrarijs qwe vel foluic , vel mifccs ad libicum. , 

Nacuram contraria miftione tcmperantcm imitantur airces omnes^ • • 
pidura colorum plus minufue lucis habentium , vmbrarum ctiam 
commifTuris ^ mufica vocum grauium , acutarum , mediarum con- 
centu ; moralis , motus rcnfibiics qui rapiunt ad contraria , fic fub 
rationis difciplina continendo , vt militenc virtuti ; ccconomica , 
coniugio mtcr paupq^em &diuitem , quale difcribitur a Platone 'in uio& «l^Si 
ter Porum & po^iam vnde natus amor, quia cam gtatum eft abun- lcg^. 
diiAic(edifluhdere,quWindigauiziuDlenak Foelix eiiam inisor 
, matrimonium ferocioris nacurae cum quieta ^ luxuri«uitis cum conti* 
. nente , vc fibi mutuu finc exoefius & jdeSe&us remedium , ficut mu- 
ftum feruidum alcerius miilione temperatur. Politica conflattCiuita- /j^ ' 
tem, ex omnium hominum pugnantibus etiamanimis, qui poflinc 
pacis&belli,quictis&labons niuncribuslufficcrc. Italcx' nonpermit- »Kecoip«» 
titaliquem adminiitratoris,vcl aflcfToris officio fungi, m ca prouincia "^'.^^^ 
«ndeiiconiindust nc aut gratioius auc calumnioiusapud luos eile vi- ^cncedaiut. 
dcatur. In oneris muneripus.eligifi>)enC:<BolIcg£ ,gcnio , forcuna, fau Ci.t.4t>ft 
mjjlia difpaijes , occis.etianirpritts inter fe diffidijs Kmuli , ne confpi- 
vienc , (ed lo tnuicem cen(bres, nihil patianmr ejabi^ nibil ccgi quod 
;bono.publioo noceac Societas hominum fpmicatipQi lapidum umill 
lipaa eft^, ciifito .niii.inuiceip.oblWei».:. Si^ ad^mofum f^fom 



48 lusNaturale. 

dijponuntur oaufculi, vt vnusalceri contrarius fic, 6t adopponcos tra- 
liens fictts, quod G. abfcindas eum qui eleuat, atter qui contrahic fuo 
amplius non fungeciir officio , fed pars indecore iacebic immota, 

• Arift. lib. vt patcc in oris toruirare. s Corporis noltri mcmbra commutatim dif- 

pofiradmc, concrariolquc habcnc inflcxus ; brachia flecluntur ad 
' concauum, crura ad curuum, cubiius ad cancauum , manuum car- 
pus Sc humerus ad curuum, femora ad concauum, geou ad curuum', 
pes ad -toAcauum j rupeiMca menbra iunt ad infciiora concrario mo - 
. do; huinerusadcaniun), femur ad oonciuum ; cubicas ad conca- 
ttUaiy geiitt ad conitam pes ad coocanun , mantB ad curuum. Vc 
ctfTpus calicer conftitucum oUc facil^ motus onincs ad iui tutdam , 
& ornacum neceflarios: (ic dum alius aliud & aliud,OQBtrariaque dn- 
cente gcnio pcrHciunc in Republica^ socum regiminis negotium 
coliatis opcribus fccliciier abfoluitur. 
*l. jp. ff, dc Ex opinionum pugna veriias elucefcitjVndc prxcipicur in ncgotijs 
*Scncc°*lib ^ecurcfiant, vocandoseos qui poflint contradicerc ' Caronis tcm- 
dctranquil. porc fucrunc moximorum fcelcrum molitores,inquic Scneca, vcraque 
TiiK.c.9. turba opus erat :vt Caco tpollet intelligi , habere debuic & bonos 

' '^' -Kfiftt dicic " A poftolus oponec imdes <efle , vt & qui probaci &nt, 
'lilkfA^con- "^^"i^'^^ Hant : vtitnr iHisEcoU^ inqait D. AugnftmuB,'tanquatt 
tr«£Hift.c. (ubditis fuis , vt bonorom ifides pfauoram concuimci«e comparata 
*** £rmetur , (icuc olim re^am ingenuorum adolefcentum infljtutio- 
■ ld.dere' ncm commendabat turpis (cruorum temulcntia. Hcclefia Cacho- 
ncd%i».c. p^j. totum orbcm valide latcque diffufa , omnibus crranubus vti- 
lur ad pcofedusfuos &ad corum corrci3:ionem,cumeuigiIare volue- 
rint j vtitur cnim gentibus ad materiam operationis fwe, hzreticis ad 

}>rdbati(m^ dodrinse fue, (cfaifmaticis ad doaimencnm .AabilitatiB 
iut, ludcisad-ctMnp^rationem puldkicadinis (iue, alios ergo inuiiat« 
lltids'eidudic , alios relinquic, &Hos ancecedic , omnibus tamen^ra- 
Md. rerm. vx Dci parcidpluMUB dac poteftacem. " StfidesCatholica.nuUis;ex. 
'J^*'^**^* trinlcciiscingtfremr hsreticorum dogmatibus, nonpoffet tam clara, 
li^de dmt. & ram cxaminatavidcri, nam eipugnataconfideraur diligentiiis,in- 
tclligitur clarius, inllantius prxdicatur. 

• Quamuis iapicns vitx fuas legcm ita dixeric, vt fiii iuris effcdlus 
.,: , mmus pendcre videatur ab cxternis , concutiet camen illum ipfa rc- 

rum & tcmporum qua vchitur fluens vnd^j domefticos , ciuiles , Xm 
tiam intetmit naoius patiecur ad arbicrium penitus non iedaiidof : m* 
& pffdbicas qux fummam «itz promictic aequalicaiccm , fic potidi. 
nucur impognetur occafio, defertoie magnis -in coiutibus lu- 
cura , dxmonum cenratione , cyrannormn , malorum , itmidencium 
dolis & vitibus , Deo denique (Ic elcdoft fuos, prolMiic^perficien. 

CCiVt 



^ lui^ed by Google 



t 



Libct primi^i * ^^jr 

tt i vr enim fingutis annis hyems xftatis , vcr fic «flai hycmisrcrtie"' 
<fium eft , Cic cxtrcma gaudii lu&us ocCupac vt infotdcens proipc-' 
htas aducrfitace ctfffig^n -Pliil6* 4^ &'«otifl^rkdbaefr •Amobii» 

ntHiSi idkic dTe pur^tipHMB litiMtak ; tec' i4r^^litos enklEioftf Hb* eon- 
haiittni gcneris ftMiMioatinl^ V'oi>^>''*>>^> inteHcoi , hmn , re^ ^tfi^ 
ifam.ilnAouatioiietn vocatt, icittilcncuteni his velurre^^egltlci^^ 
ribds comptiatifEii. Noti vnft' itoftlorum fecies , fed ((ddtidie llWii(<aef 
infperata pacis auidos Vocac ad Ccrtamen , quia non vna tanttictt 
virtus iHis ncccflaria, Ccd omnium habitus tali militix tyrocuuo com- 
parandi funt, vt tandcm intcr cmcritos ccnfiti , prxmiis coronifque- 
donentur. Etiam hi quos Dcus rccipit ih abfcondito Jaciei 1u;e, pro- 
cul a conturbatione hominum, vices patiunturdiei & nodlisy tucis & 
tenebfarum , ekiuttibnis & <fepre(fionis ^ nunc floiint coniblaiitfllife; 
miBc doloris & deidi^onis lachiymse , iemper laqiea dulces «qtiia , 
iunt feufruents^ feu deHdeiancis amorisdleitas. Qu|d indignamurl 
hxc eft; vniuerfi» lez |>oficar> Vc omnia conftenc ex .contrariis, vi-viia 
miliCta fic fuper cerram , hutc fe (ubcrahere (i quis fbrte centaueric ^ 
fugienti crudclior inlhibit ho{i:is, iraque (uccindi lunnbos memis no- 
llra* , vc ait Apoliolus , lcnipcr m procinclu nobis agendum c(t, 
iion cedendum , fcd occurrca^Mjk^UCr^ s doncc vltuna dies ret 
<ifcptui cccinerit & triumpho. . . ^ ^ . ^ 

Oocet ip&tdcM/^a niii^il^ nteeflitas , omnibus {eciam pugiiim- 
cibus gcniis vrbonicer conuiuerc , paii mores ^uos immucare non 
coaccwcur : inflar aeris cx occafione contrahi , dilacari» loco ceder^ , 
vacuum implere , cuilibec quantitati vel figurz commeniiirari, ne 
mundiduilis vnitas & compago , folutibne continui depereac. Hoc 
ingenium vCrfarilc, non humana tantum prudcntia , led naturalis & 
rcligiola lex commendar: quid cnim squiusquam corum oncrapor- ' ' 
lare , qui viciflim nollra patmntur: perlbnarum vt rcrum non mi- ' * 
nus mcommoda , quam commoda partin , carumque duras coadi- '^*^**'"' 
ciones , fi beneficium accipimus , obfequio >, Ci conferimus , gemiiui 
graria coleiare) 

Aliquid ampliib przcipic lex Euangelica ) 8c non vrbantcatcm tao. 

tum,qu£vulius &fermones ofHciole componac,red chariiacemquc 
altis infica pedoribus extinguat in illis quatbbec odii iemina , &^vmca- 
risdiuinaz vi , contraria conciliec ad inimicorUm vfque dile^^ionem. ' '^»*^- J* 
Deus charitas cil^ & in co vltimo noftrjc beaciiudinis fine coincidcn- 
teshumanz mcntcs,ficuclincs cx oppoiicis circumfercntix partibus 
duCtx , incommuni iuo ccntro lunc vnum. Hominem vnum cum 
,Deo efiScere voluic Chriftus homo Deus j fideles omnes dmmo luo 
•vohiic viuere fpirim , eo (cilicec quo fC' pro peccanribus faoftibus 
4bis isteicdlbrem , iacocdotem , vidimam obcnlit , 9c vs ^odaa « 

G 



Digitized by Google 



tiuBtab hi( ()tis&^tur iQ vinctidbm.nccoacinuMoiauoiiem paciecui 
corpus riHHH Eccle(ia-,cot confodictur vulneribtis,quoc ez-odio nafcen:- 
. i tur peccaca:pcccat autcm(|uilx<lit,peccatquilacdiiuf furensad vltio- 
' nem : crefcit in vtrilque veluc cau(a iuila: defeniioms Ixdendi cupi. 
dicaS) h«c. mal(OE\)tn ei<;{iiplis ibbilita eoniuetwdo traniTb in legem 
kuismin , vnde fic ihfiiiilti» <|uidai!ia maforuaar dfciiius, & is^ 
nifAlH» tnccndiBin , non nifi oafaoaipia peainW. laaiecii finiffliijiwi. 
ChnAuiitii ciiii» QmCtMwm 9c' domera^ns Dd,y4Kfamiill(f iijcn^ 
?gpc in CAuStkuc &-iofli^ iniandicace, qua procul ab excerm^ pca 
(jkHbus decertatur pofita ^ iK>Ck Isdieif fa(i^liiin|- iniuimi iik inftKti^ 
qux non IxCa. non la*clet, quac amoris proprij catco du^n y propriom 
alicnumque non profundet (anguinem-, proximi, Chrifti,Dci,iingu- 
iare , publicumque ius aon przuaticatur. Quantb melius cil cx im. 
perantis tuangelij lege iniurias pati , condonare , contcntionibus 
finem imponerc , holbbus padione debilitacis indulgere, non irafci, 
ehariwat officais eonfentire vniaeifo quod ftac ^ ni aiin » con- . 
' tiafiiinv», 4(toiifa|iii pMem, quse «ttinbiin Deo di^n^ni ^Smu 



PtisDX c^u6s fujbprdioaieitur inferloires^ 

^ • * - • * - • ■ 

^^(^ NiTAs no9 eft niimenis,Ucec ex ilb mimcri Aiauif inkium,& 
^^^accipiat vnufquifque vim , qua pfodocicWy ttmiiBanir » fiiam. 
^S0Vi|iie conAicuic fpeciem rpundiiffliion cft qaaiiiiiafylic& ck iL 
lo qttanciRa& incipiat Jiabcpc pancs CKcn pancf Iocq C0aaiiicBfiicaia% 
fyotfifi 4ciiiclii(as cermino. Ita Deus non eft in cau£urum natufalium 
cafecgar^ , quamuis illarum iic origo , ilUique qua (inc & aganc viia 
intinum infundat, fupcrcminct & cum fit infinitae perfe^ionis , qur 
eft ab ipfo iecunda caufa , aeteris fuperior , diftat tamen ab ipfo in- 
finitis defedfcuum gradibus , cum fit tum exiftcntia; , tum virtutis fi- 
nit£ , immcdiatc fibi fuccedenti cognaca , panbuique ferc cicu- 
•lis cooncza. Cum igicur dicicur Dcus caa& CffnfiMnm , piiffimqs 
Ittiii» mMhHit lioltiis» ttam imaginatioBis ciim mcacis conccp- 
. catti cvnigac % nc. iicnt antc vnitasem.0Umcfoi. ineipicntcn , aote 
|ao^m quancitatis ioiiiam, vacuam cft, 01 vtfomqBe cenfttiur 
. fiompoim pars ) (ic Dcum repitcci non exiftcncem aoce aumdQilSy 
vcl continuum cum illo faciencem. itternus , infinitus , vt pcrfe- 
^bone ^ iiG dttcatioiic ^ libi ^"^dim tn inr^ni*«>(if gioac £af^ 



ju,^ jd by Goggl( 



Liber primus. ji 

fplendoribus , xcjuc fempcr rc(npcrc|uc (iia fibi £a^tiekas , li- 
berrim^ cum voluit > & vt ab xtemo nQn mttiabilis voluit^ codo 
teoDpoii, mundo, cadaram fubordinationi deditinitium. Hunc igi. 
tur infinite magis fuper creatas res elacutn cogira , quam (tt figulat 
iiipervafa terreaquzHnxit infertafibi, & cena proportione complexa^ 
quam fit fol fuper rofam, cuius folia duxit e gcmma, explicauit feric 
multiplici , purpura pinxir, odorc luauem cfficit. Nam omnes cau- 
fx (eu naturales, icu artificialcs matcriam defiderant , cx qua, & in 
qua iuos producant efTedlus j vmi ro(x radicibus inha:rentem blan- 
do (uo caiore fol eduxit, lucum figulus roca manuquc conformauic 
ac.Deus omnipotentia fua, cauix nullius fubfidijs ind^a, iptaim 
mundi materiam & &rmam fimul creauic in principi/, vc dicic gcne- 
fis y idefl per fe & in , cum nihil excra k prsecefliiret. Ideo {unun^ 
colendus, cogitationum , affe^ttum, bononmi omnium nodroruin 
primitijs , fcilicct oblationc perpetua propter exiftentix noftrx flu- 
xum, omnimomento vita nos priuantem , & propter conieroatricem 
f rouidentiam noua.^ nos fuccciliue yua donaniem. . 



Primd caufc proximUm fnnt ferfc^iores^ 

Vide infra 

SI ad pcrfedionem vniuerfi conueniens fuit effe mutta, diuerfa, 1**° Siwff 
etiam contraria, qua^ magis exprimerenc infinitatcm Dci ^ hax 
etiam oportuii inter fe , loco, virtutc , potcntia, fic aptc commcn- 
furari, vt vnum quid efficiant, quod fit vnitatis diuiiia! {imulachrum : 
lum plures formse ad vnam vniuerfi forniam & pulciirKudincm diil 
poficae imicantur , quantiim licet» ellcnciam vntfbimcm in natttra iua 
iunplici ac (upematunli, onuiem vniucr(i pulchritudinem emiaen- 
ter amicipancem U pratbabemem, inquit D. Dyonifius. ' Vt au> - 
cem fiat iUa (eries & iubordinatio cauiarum, aliqua debec efie prims 
proxima \ primam banc debec (equi (ecunda, iecundam tertia, 
iic dcinceps , vr videre cft in partibus quantiiatis continua: ; cum au- 
tem vniuerfi machina, partiumque (eries limitata fit , tanJem a pri- 
mo dcucnitur ad vliimum, vnde rurfiis entia, vt didlum cll:, velut a 
circuh periga:o fenfim eleuaniur, donec m principium fiat reditus. 
Actui primo concipimus oppoficam materiam primam , omni caren- 
tem a^initate , 'totum in pocewia fubie€kum , excipiendis alianmi 
fetmis paratum &; auidum ; Igicur a maximo (upremo vircus emii&, 
gradacim minor erit in (equentibus^ prout maior eric a primo reCef* 
jtq^: Vvdttt fi fufpenfo lapidi magnctis ferreum iungas annulqnft, 'Od. cu. 

Q jj ' fi» de con- 



1 



$1 lus Maturalcw 

coRl.Ca- b^ic alKim & aliun\, tiuidoD j^luitll , feifuis adha^rcbit prior lapi- 
thoi.lib. I. di, quam (ieciBidus primo, <|mm ttrthis (ecundojvircufquc paulanni 
debilirara, recipictur in eo qui cra<^us noci valcbic rrahcrc. Similuer 
fi fax accendatur, plus cric lucis in loco proximo , quam m rcmo- 
riori , vbi ccdec cenebris , •dc camum dac ipeciem fui, non obiecio. 
tuni illuiUtionein. 

Defciflus ille procedie ex «gent^am lunicua vircuce , qu«E ad ex. 
cremum fitt prpcedendo lablcur , & ptovt deerdcic , aagenir mfinni. 

<jua cindcni eoioiinu; Par^nidiem eft ordo dnramm quae dimt* 
nutionem paciamury fecundum quod illas coQcipimus k Deo rece- 
^icntes: (ed par non eft latio talis dcfe^t ck parce Dei } dl enim 
infinicc poictuiz quz nullo termino continecur , vbique tota , non 
minor in gleba tcrrs quam in cceIo •, eft immcnfijs , implens , excc- 
jdens omniai loci iocus, fucceflmic duratioiiis in sptcrnitatc iuafons, 
ciiius idco virtus ad cxtra nec loci, ncc temporis limitibus coerce- 
tur auc minuitur. Hxc igitur rerum miniinutio procedtc ex coqubd 
repugnac infinitum muUiplicari , icaque entia iudaciieata func mul. 
tiplicia^ diuerCi, ad contrarietacem vlque, & cum hcc debuerint or- 
dinari vt r eferrcnt non mmus vnitatem quam infinicatem diuinamy 
ctiam oportuic inxqualis efTe vircucis- Inicio aeaiiit Deus ccelum & 
cefram, vt influens coelum haberec fub fe tetiam inflaxns ezdpien. 
tem } fic agcncibus caufis refpondenc ex ^quo padcntes •, daturquod 
moucc ncc mouetur, quod mouecur & niouety tandem quod moue- 
rur ad moucndum impotens, 
Hanc viriutis a fupcrioribus ad inferiora languide peruenientis de- 
. fe^um, non proucnire a defe^ primi argencis , conllac ex eo quod 
•Itc^ vis tnagnedca luddi corporis, anc alia quchbec vkimum baDcac 
termfnum in quo conddic ; vircus tamen naturaiis a fuo perigxo, 
iiirgic ad apogsum iiTdem quibiis de(cenderat eradibus, fic ex cor- 
-mptionibus quocidianz fiunc generationes , quiDus maceria nobilio. 
dbuBiormis iUuiicaca in principium fuum refunditur. Plantz feruiunc 
animantibus, animantia homini, qui per holocaufta, thuris oblatio- 
nes , fed maxime per facrificium iulbiiac & orarionis totum Dco rc- 
Ibtuit, iliiquc pro tota natura gratulatur , vt olim fummus iaccrdos 
• Phito lu- propterci totius mundi figuram vefte myibca prxferebat. " Id 
dxlib.&.de innucre videtur domorum cceleftiam apud Aibx>Iogos difpo{icio,{ic 
Monaccbu. primc vicam fi^ificanci » refpondeac ex diamecto feptima , quc 
monaslocus cft &m{ ficnupciarum, quibus fic humani generis pro. 
.'pag^, immdique veluc ex fuis cinermiis leTaieiftio. Videcur id imi- 
tari ivmfica dum vel cytharse vel vocis in vltimo.tononim centro fi* 
6lc moricntis vircs, eodcm fpriritufibi fenfim accrcfcens modulacio 
ui acucum reihtuic Suminse pocelUds ius.eil , vc alia deprimerc , {ie 



* 



Diyiiizea by Google 



Libcr primus. J3 

cxtolferc jacenua : inftar ccc!l, tetrx fumos vel in nebulas ilii circum- 
fundcrc, velvam ignitos fuhlimc tcncntcs m Tulgorcm Ikllis parcm 
fufpcnderc, aut eos in illam omnium mctu , paucorum periculo la- 
culari. Non cii hscindecora maiefUcis OMnmendatio, fi faluis iulH^ 
tis legibus fiac, 

tekur iioc e&tium ordkie fttppQijfitO',ttitiMki coaj^ft vt mftktsik 
cay» ywamvf) etkm vinute , puritace , pocdbte ^ cfttcri^ue 

bus fiac ei fecundum» cxteris eminencius. Vires agic , fummat bonitli^ 

tnjRA ideo debct fulgere fplecidoiibas> indigeniaara taoift |HRi dond» 

rum, qux ipfo mediante ditfunduatur, ad diuinam pertili^ maiefta^ 

tem, ab omni dcfcdu pcnitus aHcnam , nihil iuxta le pati quod non 

cmincat , nc videatur arguerc vcl dccons ncglc^lum , vcl infirmac 

pulcliritudinis confcieniiam , qui vclit ex detormitaiis oppofitione 

commendari. Ideo docec Thcologia co momcnto quo Deus dixit 

fiat ccelum 6c lux, creacos c0c Angclos, fcparatas ab humihbus ma> 

tccisK conditionibus mcDtes , * quarum prima ex ttibus bict^cbi&t ' D- Df6« 

drca Deum affidue ver&tttr , ittiquc mgucr iithcret in ilUi primus ^1(1».^ 

ordo feraphiin immediace iuxta Deum ame aiio^ cmin\ente propm. c. 7. 

quitate locatur, qua rion cft alia deifonnior, primoribufque diuinU ^/^**!'***' 

tatis illuftrationibus immediata coniun<9;ionc propinquior. Deniqud 

tota ratio ordinis in Angelis eft cx ptopmquitatc ad Dcum , ^ nam 'D.Tho.W 

illi propinquiores , funt gradu fublimiorcs , & fcientia clariores. Orri- '* 

ncs ordines prim£ hierarchis aflimilantur miniftris Rcgis circa per- loi. a. fi. 

^nam cias ^ lcilicer cubiculariii, eonfiiaiiii. U alfi^lbribitt. S6cund« 

auccm, officialibus regni inconuniini|(bilfcet doffiinis curitt, 

|>ibtts militi» , & iudicibus curije Tctciak vero dcputAtis ad cettai 

panes regni , iciticec prarpofitis , baliuis huiufmodi. Ad 

liierarchiam pei||nct confideratio 6smjikii fecttn d a m di^ fitio vniucf- 

£ilis dc agcndis j ad tcrtiam vero etccutiooperis. HincaitD.Dyoni- 

fius * infcriores tantiim Angelos mittiadnos, vc inferiora rcducantur • c n. cos- 

ad Deum pcr mcdia, & quando dicuntur milTi feraphim, inteUigen- 

dum dc Angclis munus (craphui), quod cft mcendcrc^ in nos exec- 

ccmibus , ctum laihoritate teraphim. 

£x Pythagora ' primwn vnum bonum , prosime vni pratei^mafi. . pj. 
w bcc vna mens molria mcAtlbtts^ viia.aiiiitui iauadl dttod«im aai^ «n. 7 heoi. 
Attbus fphsrarum;in qualibctfphcra,d«iodeci»rpiihdpcsaAinuiC£- ^^^'''■i*!^*^* 
tcris innumerabilibus prsB&ieiircs. Eadom ratione populus lCnil 
duodccim fiuniliarum capitibus pojBfidcnt.c^ '^Trifmegiftus planetas 'inpyiiM.c; 
vocat feptcm a Deo fa<Stos gubernatores , qui mundi circuium lcnft. 
bilem compleduntur ccrta difpofnionc, vndc conlKit fatum. Hos .^^^^ ^ j^^. 
dicic Plotinus clTe vcluc fenlus intcrnos animzB mundi^ ParaccKus*' ta loog^«» 
ejullimac cde fonces mcdicins^ , quah nihil poi&c cUci cx mottali 

G iij ' 



Digitized by Google 



54^ ^ lus Naturalc. 

< » quod viram longam pariar. lulianus Aportata ^ dicic efTe Dei vica- 

Apiid Cy- • £ T. I • f 

tit Alnanti. i^ios orbis regmiini jpra:rcctos ^ eorum corpora corponbus mterion- 

^o"" bus, mentcs motrices mentibiis prxfidere. Inde ficri vt diuerfis po- 

^ pulis fint diuerfx leges , ditterfi mores & habicus , quod quidam va* 

icanc audacia y quidam induftria , habcancque proprias denoiDioaiii» 

tis (ibi ptanefae dotes. O^ua fpzra llellanitn uarum eft veluc vnU 

uerralemoiiensquod pnefidec rpeciebus& rebus in nacuia auc nuUo 

modo, aut parum mutationibus obnoxiis, a (cqucntibus autem ccc* 

Jis proccJunc diffcrcntix (ccundum proprias rerum quidduateij&in- 

dc generaciones &: corruptiones rerum alccrabilium legem accipiunr, 

e Aibm. inquic Albcrcus. ^ Gcncraliter dicit D. Dyonifius ' a Dei bonitaie 

Magn. de pendcrc (olis jluna:, cxtcrorum iyderum conucrriones , quibus dies 

«''undo. ir. ^ nodes , tempora, & ea quc in tempoce func^ diftinguntur, ordl^ 

c. if . nancur , concinentur. Expoiiichzc D.Thpmas, > dc»cecque quod etfi 

^'^'°c?4. '^*'' ^pio mundum creaueric, liccc (eipfo quoad ordinationem re. 



'Ijb;j.con- gaty.tamcn quoad cxccucionem vtitur corporibus cceleftibus veluc 
c\^^"' & inltrumeniis. Non eil hic infticuci noftri vim codeftium corporum 
&.4.91. infcriora probare contra procenios blaiphemantes id omnc quod 
ignorant, pcrtinaciam hanc rcligionis fpecie palliatam , conuicimus 
*lBApoIo- in quodam opufculoi'' Ita nunc iure fupponimus , quod etiam om- 
gufativni- racio {cnrufque pcrcipic, no<aisfic dici, tcmpeitatum anni con. 
ucrfioncs , maris xllus , generacioncs & conmpciooes accelo pead«r&». 

Immediat^ oqbIo InbScicur elemcntum ignis, incer alia purius , ye^ 
lodus, adiuitatis mocuique, vc dicemus , principinm. Ignem ccdo 
>Lib.aec«* ^UDC proximum dari probac Ariftocelcs, ' quia dato vno contrario io 
lo ec miiii. rerum nacura debet dari alcerum quod illi re(jpondcac , vnde ficuc 
***** videihus terram fumme frigidam & grauem , admittendus eft ignis 
cx oppofito calidus , leuimmus. Calor in omnib^js mixtis opera- 
cionum arrifex , debet ad inllar cacterarum qualicatum, fumrauni 
(uum gradum obtinercin aliquo fimplici corporc , nec tancum ia- 
harrere accidentis modo materiis quibus nucritur, quibus con(um^ 

{>cb ftatim deHcit, fed conueniens cft eum,vc c«tefaelementa,&hcraiii 
iiam habere , in qua procul ab alteracionibus feruecur ad mundi 
« perfedHonem. Ad hunc ignem (iirfum (edesproprlas obdneniem, di^ 
rigicur naniraliter hic noiter ignis , fuoque motu quo conacur ferri 
fuper aSrem , demonftrat illic dfc ccntrum fuum , quod quidem 
in auras cuanefcens non obiinet , fed quod fcmpcr a maxima clc- 
mcnci lui parcc pofTidetur , nc violencum , vacuum , fiuftracio pri' 
uatioquc prxualcac in rerum natura. 

Igncm (cquitur acr, illi caliditate, fubtilitate, mobiliiatc familiaris, 
opportuna raritace*Ae condedatione omnium figuris & motibus ie 
confiMmans» vc vniias mundi, ciiia vacui pcriculum Cienienir i virium 



» 

Digitized by Goo g^e^ 



Tandem fequitur orbiv t^rw Sc aqi^ , ww^fj^ fcdihj^jiy^p 
pa^iiisrtJWw; cot^giivis cpnflacus, duo elcmc;ma fprM^qJii^m 
«]f, T^^>ifius a(^iua , {uperiorum camcn, largicipne cxccris' (jIcio|a 
nobifqpq plurimum bcncfica quodlibct corum fuos habcc cw/?^^ 
fu^,viM^WS lqgi,l?us , incerdup cpmiT^uqibtt^ji cx prif^ipipruw fup-, . 
r^nu c$wfed«?Fa<»p*c i iUic fpc^are lice? roirufp, cjwj^c^^ y9§ff^r, .t:.vi/ 
tpMi^Tft^lMli^ (|Rqu^b^^.diccqvipfc^ .Jpj^ijM^ip. 

riknfc CBUIlCt CreatUS Daulo twiwif *H ati«>^li« -rtiiiwMim Anrni " 

•,111 ji n. " "I' » . r • ^s^ijiij^^ -JO''' WJ 1"» iiUjJI."" ' 

nus , fpeOator , qjffB» «nilfoe., fuff^f^nH^ iQi;cU(^ (^ftaftcia, 
aCt4bNU» Jiberta»i mturam xquaCi^igjjj^nct, rcgic , i^^a^ ^pfif 
g^uf qua«abipkmucuacur.%x hac enifp,rcrumK4^Qi;^ii;ia;aone didici,c 
populis vnum prxficere , .\ quopcndeac Ibmmf T^va ; regera im- 
DVedMc^ Icquuncur ipfi iangumc lundi principcSy ]j>cqipc ctT^ci>c af- 
finitacis g^adu pro}(imiori , vc carccris maior ^ll ftafUji^ al> ip^p^cc 
na^i^cns vcna, 6c a cocde artcc^a ; tJA*icfli kquyfl^^r npbilps, ^i^s *L. ^.(F. it 



iilli^pim il^gatiir qfw fiuum ex akifiCp^ * ■ r^i^f^^ 

«» Cw- p#WE «W>w 6bi FPpiio , ^ quafi ^propiiuaa iw)uctwr 'i^de 

yiimal j coelum inferioribus clcmcniis in propria regionc rel^is , «^^«1 f<|ii/% 
partes ex his aliquas attollit i^ fubluac, iiblqA^c m^gis vitj^jap «eflfic^ ipS^Jt, 
in modum ftellarum fulgcntcsj fol virtutera (uam vujiticain Sc vnivcr- c. ^y. 
ialtra largiiur planccis qugs in cazynu 6l in corde iuo rcccpcru , ita . ^ 
^ej. in argua^D^^ ppteftacis Tu?, jo (olatium auiini cun^ publicis - 
con(;ttifi,ipfidapmfWwA^ pcrwxft^flfWi) tucelaip,Suos placucrij 
dci»t,& prscqr (blHi|inoriK««iq fti ^Uw^arMpirtMipe^ cffifif^*.^ . Eftte,. ^ 
)ioiiaM»v«qucWGilinque reit voliicric hpnprar^ , vr cqntigic lot^bp 

apud Pliai^nccD, Panicli a»u4 NabucodQnqfor^Mf^^^ochzQapu^ 
Afliicrom , ^ alijli PrjBcipibus placuiHc vir^ la^f fft, 

fdlicct m pariero regiminis afTumi , affe»Stu$ promereri d^s cord^ " «Prooetb. 
quod in manu Dci cft , vt quo voluerit inclinet ; vnde ^ (acrileaii 
genus habctur aliquem rcpucare mdignum , qucm Jmperaror ap- diuttCrefcrl 
probauiCi omnis potcftas a Pco , inquic Apoitolus : hac rationc ^ 
ConciUuip Toletanura'' praecipic Epifcppjji, co^ ^n J^cclcfix com; ^oniu 
tmmonfnf^ tcm^^p, q^o^.^ix m gra^iapi hpf^gpiiat» rcceperir. «rcWfc Ift. 
'lAkMlHm«fti^]lmperat«fi v«l Regipr;fft^|4¥»<?^um«q(¥?4 SSSlii^ 



Diyiiized by Google 



Stf lusNacurale^ 

'Coi icg. ofim^Imp^iacoris (cnd , ' vdot liberi ad a^bis duiWsiffaiilRi^a^^ 
'^P!t^' quidcjiiidlftcgi fit proximtimi in aiilsi yidiMiiiir^iteltesaiil 

•piinLldiA ici , ' hait la Qiriiietifis agri t ohte pifcet. Kdiqiia!. rej^nuiut d^ofica. 
c* ses* tes fixo rcTUin ordkie ad inftar coeloram ik demencbriim, fiq^eriores 

faabenrur prouc rriagis acccdunt ad principcm. ' ' * 

Venratcm imulancur fpiritus erroris, dum aureum primam frcu- 
lura ccicbranc Pocri ; didiceranc a lud^is primum orbis conditi 
tempus cxcicilTe falix innocentia quar condicoris fandbitaccm refere- 
bat : {ic veneramur nafcentem fuD Ciirillo Eccledara, vcluc fponfi 
• Uacir. f. p^a^lhuja magis latum ^ " acceptis ex etos bre fidei documeatis, iilti- 
^ flriorem ^ zcTo /charitate , magis feroentem \ ad eam itaque muld' 
piDuMhi , quafi ninc veritatis tfe bietaiis aqaz iidiences in vham je*' 
temam, co fuerint puriores , quo tonci {tio pronmiores. Fcelidterad 
Inftar hominum Ecclefia na&ttur a caplre, lcilicet ^ Chriftoy quire- 
ccdurus ex hoc mnndo, Petrum vifibilis ^orporis, vidftiile capuc coiu- 
ftituit , vndc motus iurifdidHonis & (enlus vcritatis cajteris partibus 
inRinderetur. Illi proximiores dignicates , ctiam cmincnciori dignica- 
tc prxitinc cccteris- ficuc in arboribus quibus eft ramorum ordo, vc 
j^ ' \ pices, abicti , latius diffunduncur qui a trunco minus diilant j 
nunc ita diuerfi dignicacum gradus , donec a (upremis ad minores 
deueniatur^&fa^oidimmi^mftriburioiiecoiiiCTnatur vm Eccle- 
^'j^^^ (laAica , ' ad exemplum coMb faietarchiz. Tauddu praccipua gen« 
.-.o<n- ilbifi-jfiirafliarumy^perlbnattnn , oifficiorum cum diiilium , cum £c 



'CKaininz delKdfacorum nobiliias & praelatio ^ naicitur ez anriquitace, quc 
ta^A^i'^^ quos dkdt tempore prinm principio vidoioresi (tmul & iuie quo. 

conH 5^ 8?* dam primogcnicurz donat. 

p i(.coof. ccncrum cft immobile, fic illi vicinx partes minus fum mobi. 

*** les, & hinc mechanica mille ludit cxprimentis & machinis , quibus 
grauiafacile mouec, eo pofito fundamcnro, quodmotus in circum- 
rcrentia longc tacilior cil: quim in centro, & muitiplicacur pcr qua- 
dratum nurncri , vt patccin in vedle & pondo romano. Sic <]ui non 
valem aperco marce Prindpem ^grem, vel adfacrencinm libimii: 
riilirorum fidem Infringere, commouenc populum ipfiuneci prin«- 
dpe maiori dilfamria 6citiiU mobiiem , reoulque curoatis ilio mocu 

* D. Thom. violento, cseceros iapium. * Icaqui nobis iniidianturyafficiunt fenfiii^ 

«• 1- »*»'^* phantafiam , paffionesy vc conturoenc rationcm , quam aliter non poi. 

ruiffcnt in fuas partes traherc. Intcr totaberranrium, & auocantiura 
. le frcmitus , inter mundanos & tartarcos motus vis non moucri j a 
circumfercntia dcducendus eft ad ccntrum animus, ad vnicatera 
iuain,qua diuinam contingat. AdhacreDco, habcbis Thronorum fir- 
miiatem , fisas Cfaentbim illufirasiones, Seraphitn chariracem qux 
_ ntmquara exddic Illr beaciflinuemcntes ftatiooes fiias teil^ qui. 

ous 



Digitized by Googl 



Libcr primu5. 57 

bus fium plus minoiiie Deo proximc O nunquam fitis mii2n(ki 
tnehds humans dignicas^ pocell angelos non cquacc tantum ,kd9c 
fiijpoare, qui fueric vnus cum Chrillo fpicicus ; m entm capuc Ange- 
lorum dc vtm cum Paoe piimo beadniclinis fonte» 



SpmuaUa ffd^tmt corforcis, 

, . §. . 

VNiuaCiliflima diuifione coinple^limnr id omne quod ociftit, ^ 
cum didiouis efle auc (piricuale auc corporale : nanc uncum 
Jiltindioncm fedfle videtur Moyfes de(cribens mundi genefim : in 
principio, inquit,Detts creauic ccclum U tenam. Notac De.um fpi* 
ritum caiiameflBcicncemi ccelum &: tcrram idcil fuperiora &: infc- 
ftora corpora, vt cffc6lus procedenccs abco fpintu , qui poltca dici- 
ruraquis incubuiirc Prima tamcn die crcatos Angelos fub nomine 
aut cocli aut lucis afferunc do^lorcs , ' fcd pronis ad idololatriam po- ] "•'^J***"'* 
pulis id clare lc^iflacor non cxprefiic,ne Dco crcatori viderecur afli- r^'' 
gnare collcgas.quibus debiwm illi (oli culcum ignara gcns fuperlli- pc"'" »• 
ttose dcfoieL Angetos tamenexi(tereDdmini(lrM.rcbus coiporeis frmfKr^^ 
pncpofhDs , fianm probans quar referuncur^ de Chcrubim Aammeo s.Tcijitt; 
gladio adicum paradifi cuftooienie j « dc figuris duorum verfis in fe \ ^^^^ 
mucub vulribusfuperarcai^^de angelo Agarancillae loqucncii dc cri- 'GcneC *^; 
bus fub fpecie pcregrinorum ab Abraham hofpicio exccptis / & Loth Gen. i,/ 
de Sodomonim incendio eripicnribus : & paflim cam in vcrcri quam 
in nouo tcflamcnto , fic frcqucns cil fcrmo de Angclis vt cos cxilicre , ■ 
ncmo tidcUs ambigat. Apudmfidclcs auccm m onmi gcntc, ab oinni 
ffuo.fimu fuic dc ipfis Hdcs, & quu fcmper mortalibus fucrunc be- 
jieHci , pro diis habiri funt. lulianus Apoilaca ^fic idololaniam tue* ' Apii<J Cy. 
tur , aifecens Deos efle alios incorporeos y (cilic^ mentes calorum 
xnotricessalioscorporeos, (ciliceccorpota (blis,.luna(>aliarum ftella. 
mm, quibus vt a Dco pnepofids redloribus iuftifnme culcusezbi- 
bctur. IIIos e(fc probai latio, « quia cum Deus fit intclledtus 1^ J^^o'" 
per incelledum creaturas produxerit , eminendofes voluic efle in- m* 
icUeAualcs , fubftanci^ & operadonis puricace fibi magis fimi- U*. 
Jesj vtque iuperior ccclorum fphaxa cartcra coi-pora fuo cingic ambi- 
tUjfic Angeh rcs omnes crcatas iiiteliigcndo cxjmplcdcrcntur. Eorum 
quofdam inferioris ordinis incfle fphacns clcmentorum licuc&; ccclo- 
rumafleruntmula,'' vtmomni mundi parce corporca {ic ahquid ipu> ^ ^^^oA^ 

tualc. * ^ 

f ouius mizioroiDypIancanmi^aaimalium , nobilions efle cojndido- "'■y^^^ * 

ri scc. 



Ojgitiz^d by Google 



j8 lus Naturale. 

nis qtMiaa elemenu, & inefTe corpoiibus (piritum , catoremqiie noH 
igncum qui confiimiCjfed coelcflcm & nacurx diuinioris aderoitAri- 
carLumaL ^tcles ' & cum fcquens turbi philofophorum. ' A nims fun(fliones peifid 
lib.i.c.}. mcdiis fpiricibus qui ad naturamfpiritualcm acccdunt, & mcdij quo- 
Scaliger. (J^^^inodo funt intcr corpus & aniniam , tum fingulis oreaiiis inhr- 
s. io. Fer- rcntcs , cum a iccore , ccrcbro , cordc dittuli , cit m contcflo apud 
iid.PhyiioL nicJicos. Placo » duplcx bonum confticuic in ciuitatc , fpirituale fci- 
lib. / c. 7. licec poficum in Religione & virtutibus , & corporale in rebus ad cor- 

• iib.*i. de pofis commoda ^pe&ndbiis i pnecipit redores nritiiqae cucam ha- 
•L uc. xo. y vtriuique miicione ciues efficere beatos. lia Cbriftus " homi- 

• inftic. de num in ciuili (bciecace viuendum officta,dupUcia notat e(Ie cdrpora- 

m* ipiritualia,cum dicic, Reddice qux func Csdmi Carfari, & quaj 
cocpond. fimcDei , Deo. £tiam lunfconfulti ^ res humanas de quibus ius dici- 
cm" recenfertces, eas diuidunc in corporalcs& incorporalesj corporates 
func qua? tangi poflunc , veluci fundus , vcftis , aurum : incorporalcs 
autcm qux tangi non poflunt ,qualiafunc ea quar m iurc confiflunc, 
ficuc hircditas, vfusfrudus, fcruitus, ideft ius ad lalia hax pofliden- 
da , & fi ncgencur , aclionc pctcnda in iudicio. Tandem vt homo com- 
L 4.V"^" pofitus eft €x corpore & anima, ita rcs cundx ftudiague omnia no- 
'. flra corpons alia, alia animi hacuram fequuncur ; Ipfe fermo quo con-t 
Ibchun^na (bdetas fenfibilem habec {onum,ligmficationem veluE 
animam fpiricualem, imeUeaioiusimaginem^ & quia vcrbum com* 
m u nicat paitim cum fpiiicu , panim cum corpore, apciffimum eft me. 
dium homines cum Deo conciliandi , & vc cxcera fic & facra quxdam 

• Ai ^^^^ nomina Deo dicata,maximcHcbrsa , * qua: in aham hnguam 
lufS vd- non func mutata, nc vclutcorporis & fpiritus compage deftru^U, vis 
bomitifico. euanercerec. 

Igitur vbique corporeis adfunc fpiritualia, & quidem non indigna 
ncc inani focietace,ied cumreferant Deum, qui Ipiritus eft omnium 
creator & gubemacor , eciam tp&veluc nobiliora corporeis imperanc 
f iforf. Fi- P Corpus enim habec qialitates incptas ad a^nem,,partes in quan- 
putol^bb "^^^ difperias, cikn vis (it ab vnioncimolem qax torpefcit ipla, & 
i.c!». al> alio mocum imprefltim tardac-, cralfittem & denficacem, qua pr^- 
pe«licur ne in fubiedam materiam pcnetret : his impedimcntis liberi 
fpiricus adbiones fuas obeuhc forciccr, facile, citiflime, fubic(5lamquc 
iD.Thom. matcriam peruadcnccs.quovolucrintagunt CcclosmoucntintelUgcn- 
! a!d V" '" r'^,niotuquecirculari perpctuosaDcom (e,&a feinDeum reditus cx- 
r D. i^io- primunt. Priefiiicnt ctiamrcrum inferiorum fpeciebus,'^ & idco fortc 
hiCT " irrationabilium imaginibus in fcnpcuris facris referuntur,' mulcipe- 
< Mair.^VV. des^mulciformesadboiim, pecuaria,ferinamJeonu^ttiumnatuiieTOr- 
cin. in macc. Qtiidaenim^pnBcipuos coeloruinEiinis refunc in Angelos coe- 
ut.tx lociiinocoresiquiaUcttcinarcefeimaoperisartificiolaetfifierivide^^ 



Digitized by Google 



Liber primus. 59 

pcrinftrumentum,cfficiturtamen artificiofa: intcIIigcntij:forma,quam 
folam imitaturific (ormx rerum naturaUumpIulauam artificiolaratione 
dilpofics^noii cam coelellium corporum ^ vd niotcs vcl qualitate.s,quam 
jminianim cadeftium motioiics imicalitur atque (cquuniur. Sic in 
aniinali caloir non rcdi^ cibum in vitz formam^ in quantum calor 
dl, cuius officium cft £flbluere, icd in quantum du^us a vita \ rc* 
bos auicm inftrioribus ccBldlp mentes pnrndere probanc ' ex ed tcufa excu 

2ubd motusfic propcer finem, ac fineni non intendic , nec in eum a(.l.i.Ckt. 
Irigic nifi intelligcntia. 
Omnis in fcminibus & in corporibus a(Slio pcndct a formarore , 
recbore,conferuacorefpiritu • dcnique qua^cumquc agunt in narura, •*. 
aut fpiritus funt,aut accediint ad Ipiritum (ubtilicatc iua. Ignis rarifli- 
mus eft maxime adliuus , quia fimulachrum cll ecclellis &c fulgen- 
tis lumihisyfii^ tenebricofos dsmoncs , propccrea vcuncur co gen- 
tcs onmes ki. ucrit 6c funeribus. Poft i^nem fiibcilis ai;r incrac in cc- 
Cos corporum meacus, & fic mareria ^irituum.» vnde vis omnis. Di- 
cnnc Epicurei Philolbphi , " qu6d nihil in natura eft potentius , ^^^^'^^^'^'^ 
&iiihil acrius fpiricu vencofe»iine quo nec illa quidemqux vehc K^^^tr. 
ineociflima func valenc ; ignem enim Ijpiritas concitat } aquae fi veiiw u c ts» 
tum detrahas, inertes func ; tunc demum impecum {umunt cum il- 
• las agit flatus qui poteft difliparc magna fpatia tcrrarum ^ nouos 
Oiomes {ubiedlos extoUere , & inlulas non ante vilas in medio mari 
ponere. " Omnis fimiliter in ciuilibus aCt\o pcndec ab incorporali ,j , ff^^ 
iure, quod qui habec , rcm iplam habcrc vidctur.' Reg. luc. 

Tandcm vt homo \n res omnes^iiiblunares iufto natune fux titu. 
lo tenerec imperium, infpirauic Deus infaciem eius (piraculum viec, 
^ fecicque eum ad imaginem fuam, fpiritualis {piritualem , compcn- ' 
dium mundi corpore & Ipiritu conftantis , vt ea parte qua raiioiialis 
eft, Cfeceris dominareiur. Nam rationis projjrium cft * praccipere ' Arittipo- 
flpprcftdere j vnde (apiencibus olim dclacum eft imperium ^ & quia ^^'^' 
vix reperies aliquem quicupiditatibus areflo deuianiibus non fuoia- 
ceat, volucrunt Icgcra , vclut rauoncm diuinam, his pcrcurbacionir 
bus liberam quantum ficri poflcr, dominari. * *I<!.}<poijt. 

Quid poflit in hominc ratio patet ex eo quod in naturalibus fl:a- 
cuiinnocentis.perdiio fubihtuta videacur , ° vc tantum nunc poflic ' ChtyfoL 
ars,quantumolim poxwc innocentia,.& per vetbum, ideft pcr ra- fenii.*48,. 
lipneiQ.omni;^ reftjtuamur :,haEC enim terris & aquis indidt fertili. 
icacem , peregri|ii^ininisia«iop^nem » . feras ficurac , efficit vt ho- 
miiii foptificem animalia , canes 9c acdpitres rapiant , laborent iu^ 
menca , leones & elephantes capiantur , & in triumphis liib iugum 
mifti finc Ideo reis olim Izfx legis & rationi^ per inordinacos paf- 
fionom mp|Ui> pGena.fuijE.ad bdtias damnari, « vc ij qui deferta ra- ! FlauKh. 



Digitized by Google 



6o Iuslslaturale« 

lib deindu- tione beftijs dominanre , fenfibus tancum vircranc , ipfis fcnfibus 
ftria am- bcibjs inHrmionbus relinquerclicur. Ars viitur proprijs nacurx viri- 
^ bus , vc iplam pcrficiat, mod^ur , fuperecj compofia^ iliflbluir, 
diflblut^ componit, exficcis ac^uas, ex aquis igncm, coottadaex 
comrariis elidc ^ nouumque in anciquo mundo, mundum Bbtkaj- 
' In moralibus prodencia e(l mocor 8c aitt^a vircutum , ic^ ^qjeli'' 
beccummocu proprio habec aliquid de mocu eius. Toc forciilunos bd- 
iacores,iiM«nces exerdcus agic ad pugnam,vidloresefiicir, populorum 
natiuam libertatcm continec fibi lubditam vnius regencis prudencia^ 
j^«4'«^ hinc impcrantium animas Plato dicic effc gencris aurci , da?mo- 
nas , & prarllaniioris luper hominem ordinis; fcmpcr enim mclioris 
eli naturr quod altcri pra:ert , vt homo grcgibus , par emm in pa- 
rem non haoet impcrijmj ita pro diis auc Dco genitis, etiam edoc- 
e D.Tho.i. tisfp^ciali numinis afflatu , haberi voluerunc antiqui Kcg^. Eciam 
q. iij. «.*>.' nunc CbriftianaTbeologia* facecur principibus angelosadcliepxjnGS- 
'* pcs qui publicam curent pcrfonam,dum priuatc ciubosimgularisinui. 
gilac. lca qui r^unc, imperij jus fibi vindicani: ex tacione, fapienctay 
vircoce qua fiuncDeo (imiliores fic proximiores. Vtinamiicuc a Dei 
miniftris inangurantur , iicuc icepcrum 9t enfem fumunt exaUari,iic 
vtrumque pro diuinis impendanc ; vcque Chriilianx moralis ^mma 
ell, fenfus rationi, rationem fidei fubmitcere, fic politia legcsfuas' 
humanas cx diuinis mctiatur, Religioncm habeac noa vc iaftraiBea^i 
tum^ ied vc principium cui debicos honores referac. 



H 



Extrema medijs inter)eciis conne^mtur. 

§. .1. ■ 

Anc (iuam (equuti fumus cau£tfnin fubordinacionero ^ & 

hunc diuinai perfc(5bionis a fupremo ad infimum per varios 
fibi iucccdcntcs dignitatis gradus dcfcenfum , exponit Cardinalis 
'Decont^ Cufa ' hac fcnfibih dcmonitrationc : duos conilicuic criangulos fc 
«p. 11. mucuo penecrantes , vnum iucis qui pcrtcctioncm , alium tenebra- 
rum quidefedum fignificac : bafim cranguli lucis cpnftituic in De^i^ 
acumine ia maceriam primam lUi oppoiitam dcfiflelice'i bafis trian' 
guU teBebrarum eft in materia prima^ inde forfiim dtiiiaads & vi^ 
que ad Deum exclufia^ : ita fpiricualitas delcendic m qerj^reicatem 
& corporeiras afccndic in fpiricualitacem ; in fuperioribasfenebroficas 
abforbeturalumine,ininfcrioribus lumen acenebroficate. Deusluxeft 
primarua,vnitas infinita, fons & abyffus bonicacis procul abomni dc- 
£cika, IIU proximioces angeli plu» cccerisparcicipes fiimc eius immea- 



Digitized by Google 



Libeir primus. 6t 

lucis, habent tamen alicjuid tcncbrarum quia conftanc ex a(5^u 6z 
potentia : s lequcntes ordtnes^ pro latfaine delcenrus p!us habenc te- q.^yj»^',/* 
nebfarum, ob quos affidu^ debcnc a fiiperioribus purgari , illumi- 
biui» perfici 

In medio triangulorum cohftituicar bomo mixtum ^nima! ti eL 
{knth rpiricuali 6c corporali , non niH rehim mediarum capax ^ itli 
mediocritaccm ^ fi non fiiadec vircus , imponic tieceflaria vits ia^c 
Ibrs , malts ex cxceflii nafcentibus , lucis & tcncbrarum , lititia: 9c 
doloris,amoris &odij nuncindigella permilHonc, nuncvt tempefta- 
tum anni perpctua quadam circulaiionc. Creditum cll o\im hunla. 
nam fpccicmhaberc latiiudincmquandam,&:intcrhomincsefrequof- 
dam (cparatis mcntibus vicmos , natos ad ahorum regimen, ariium, 
icicntiarum inuentores legum ^ (bciecatum mlbtucorcs , quorum 
animse inteUigcmijs t^ei ^ in illarum ordiiiem htle ntortah viti , 
fbndc c^anietmc. Alios homiiies dicunt dSs medbe cuiufclam oi^ 
citatis, non meme (ed ratione vtentes ; candem alios e(!e fenfibos 
deditos a bcllijs non aifedibus fed vultu tahtum difHndos : hos im- 
mcdiate (equi videntur atiimaiia induftria) docilia , quaf variis iii ei- 
(ibn^ vaiitfic artes , qualesfunc fitnije^ eanes, feles , 6c alia tum ter- 
refbia tum aquatilia, quorum cJomparationcm curiofc profequitui- ^,4 . - 
Plutarchus , ab his tandem deucniiur ad ta, qoje cx quuiquclenfi- gadi>te 
bus folo ta€tu praidita iunt. ■ • ' * animal, 

Noshic legem naturaf recehicnte$,akn»rifpecerc debemus hanc in 
rerumomniumordinatiooemedietacem. Atiericl>'.Tliomas ' duosAn- • i. q.io8.ab 
gelosqui liinc ineonfinio diKmmiordimKn,magit feenm cotiiietiirt i-*'^ 
Kcdndamnatune propinquiiatemyquam Vnus eoraia^cum adiqttiba$ 
aliis(ui ordinis: propterhanc conoexionem ordinum, vnam dicit efll^ 
hicrarchiamhominum & angdorum, quifacrorum poffunc elleparti' , 
cipesfub PfindpeDe^jita dicicD. Auguftinus * duas^flc ciuitatcs id^ oi^ Dd.^'' 
eftfocieiatcs,vnam in bonis Angclis & hominibus , altcram in rr^is. 

Inter pugnantes duorum plancrarum influxus, mcdi^ funt qua;- 
dam ileWx fixa; vtriufquc participes :vc lucida hydrac , Saturni & Vc- 
neris; cor Leonis, Martis & louis; fic de carrcris. Inier figna fira & 
«nobilia , func communia in quibus Sol exillcns vtriufque tcmporis 
conftitutioncm oiiendic, vt in geminis videcur ver & sihs efTc j in 
^rgineie^ & autnilmii», cailor ebim- «epl^k y in %iccario eft au- 
tomni ^%yi£BnfisciDfil|ltttttio} in pifeibus , hyemis tc veris : Mereutn» 
partitQrViresSacunti^Ioiiii,' iq^naKeflim (imulad contempliicionem 
&afilionem; Luna per varias muc^ddnesmotus , lucis, inffuxus, vide- 
•tur medis cuiufdam condicionis incer cceleftia & infima alterationt. 
bus cxpofita , ctitn Iic vltima cocleftium , elemencis conteilnioa. • ' 

' Qaodijbec elcmencum conuenic cum duobus eitremis (ibi iuiu 

H'ii 



I 



Digitized by Google 



^ : 



6% lus tSlaturale. 

€^iS) ia vna qualicace cum vno, in alten cam alb; aSr ditfi |gne'paf 
caliditatein , cum aqua per humiditatem •, aqua cum acre per humi- 
ditatcm,cum terra pcr frigidicatem , tcrra per frigiditatcm cumaqua, 
pcrficcitatem cum ignerquem ne reputcs cxtrancum ab ip(a proptec 
regionis diilantiam,propriiseumexcipit vifceribus, ciuitate donar,& 
hacvnioneclaudic elemeotarem circulum. Inceraerem& aquam eft 
medttii vapor,qui eft aqua agrelccm*,velaar aquefeens: fic AnaidflMii,. 
der pofinc aliquid mediumincer ignem & ^Sexaik^ vc eft lucum inccr a. 
quam &ceranu Aer aqua,cerca luu>enc|(upsrpecisdestnco]as}aSranei^ 
aquapifces^cerra ix>c grefiiUa&repcitia^funccamenamphybiaqusiia- < 
catic in aquis , volanc in aere , palcuncur ia cerraj vc (uncanaces 9c & 
milla \ puces volantes , cum (inc apodes , func cancum in aqua vel 
aerei cerram nefciunt. Intcr aucs & greflilia funt ftruthioncs & gal- 
\mx qur vix vtuntur alis ad volandum : lacertar quibas cit longitu- 
do corpons cum quatuor pcdibus diductis,uavc verrantcerramyme« 
dia: funt intcr ferpcntcs & quadrupcdia. 

Tandem intcr elemenca & perfe(5le mixta func meceora} in* 
ter mecalla 9c lapides , marcaflica ^ incer plancai & arbores > afbn- 
fta } zoophica incer animalia & p!anias , qualts eft fpongia , vrcicai 
maiis,.& plann quam in Ipedaeulum coluimus, & mitaci (umtis e(r 
' (e lenficiuam : vel minimmn caAa ^ coioxnQai (btim fol iis tota cadic 
. in cerram » tbique iacec vduc monua, donec vati&iQto pcricuio,iai- 
fini non (ine metu furgic mocu (icaBquali, vc progreffum oculi non 
percipianc. Vidctur hxc (iiblimior plantarum, quxiungicur animan- 
cibus per ca(flum , minorcm fcnfuum , quia non indigec tam exa^to 
organo-, (ic fupcrius vcgecatiui, accingic infcnus ienfuiuij qupd alias 
a me demonftratum ell. ^ 
cS!f'to Totum hoc compendio contradum mirari iicecin Iridc,quaE qua- 
X. paitcA.' cuor elemenca quanior exprimic coloribus , ilc jenltra & cran- 
(eunctbus ,vc incer iplas non poi&c imaginari linea , & hoc eft vnmii 
de miraculis nacune, inquic Albercns,*quod indpic \ camJGmilibus^ 
iib^T°''c indiliHnda videancur , & in cam diuerla ceraunecur ppus eius } noa 
7. Se^eca poiTum aucem piftoces illam imitari , quiacolores eorum.non func 
nat. qoxft. ifl maccria cam peruia : id tamen affequi conantur artis raro (ucceiTiij 
«piin.l!j5 c. ^ excremicatem corporum fic finire, vc promictac alia poit fc , oitert- 
lo.Cardan. datquc ctiam quae occultac. In (ociandis coloribus h^ec cft re- 
Tui^^ gula, vt fplcndidi iplcndidis, obfcuri obfcuris foucantur, & proxirai 
cap.14. inuiccm modb pofljnt diftingui ; itaque nec albus mgro , |iec vicr- 
querubro ob diftantiam re^c iungitur. • / • ~ . 

Siinile quid politia conacnr effieere, dum diuifis pcxfleiGonibuSy 
medias .quafdam incerdominum & non dqfflinum inflicotc.Condi- 
ciones , quc priuacionSs otiuiimodcpttdafem&iiicoiiiiiiodftlenirenr. 



Digitizedby Googl 



W ' 

9 



Liber primus, .6j 

(cilicec concraftos commodari , n^iitui, precarij , locati ^ con(Iu^> 
pignon^& hypothecse , vfus frudhis & vfus , qualii eft rerum pijbii'! 
carumialua proprietate, rerum dotalium qudc non poiluht aUenari» 
feruicutisqux iusdat in alieno flindo^ hisaddi poflunc (iibftitutioiic^ 
ftipulationes, fub condirione, de in diem addidionc ^ 16il le^ comv 
miilbriz. Incer iila dire^o dominio proximius accedit «mpnyteuns, 
ad centum fciliccc annos locatio , & feudum raro , nec nifl violara 
fidc rcuocandum. Sic ctiam dignitaccs eo difpofita: funt ordmc,vc a 
(uprcma ad inHmam Hac crandcui per medias , vcriurc^ue prxceden^ 
tis & fct^ucntis participcs. 

Formatum cll corpus policicum ,ad inHar nacuralis: ^ nam in no. * FmteK 
ftro oflium extremas panes njuura cartilaginibas obduxir, oblinioit. p''^'''»'»^^ 
que lubrica keuiquc materia, qu6 {imiD motibns ab actritu €e qoallii 
tutiores,iirdemque auriculas , nares, excremaiqtte coftas niuiiiuic , vc 
duriorum corporum occurfu cedcrent, & vicinis panibus iilcfis, ex 
duro flcxilcs mitius iungerencur : inter ofTa dura & molles neruos^ 
ad pondus hoc mouendum miniis validos , func v^cula , & tendo. 
res, cx tcnuibus ncrui & vinculi fibris concreci : ccnuia ncruorum 
fila, caro molli^ cxcipit , & fcnfim folidior cos ab exccrnis cuecur. 
Quis ob(eruauit dicm in qua ccEpjtadoleiccntia,ajcasviriiis,rcncclus? 
Ccrce non per gradus ^fcd pcr plana ducimur ^ quamuis hz ilbi fuc- 
cedantaecaces,adhiBrent caniefi (ibi, tanuitempeiatneBt 
Imiilitadine, vt tianfttiim nullus aduercac: iotetim tranlomit vita , & 
qui progredi feneiciuit, tandem ftupens a canis & iDCommodis diiicic 
advliimum fc perucni^Te. Non inHdiatur nobii pfouidemia nec in. 
caacosdecipit,fedvicamnoftram cadem qua moiiduili vniuerfum^ 
texic idcncicacis imula variecate. Ica fic vt amor vic« quem indidic, 
non corqueac cos dolorc continuo qui fc inceilige.cnt quocidie mo- 
ri -, nemo camcn non aducrcic fuis &: aliorum expcrimencis edodlus, 
quod tcmpus elabitur, quod extrcmum inllar furis fubrepic •, fcic ita- 
quc fibi vigilandum, &: quia excremum alteri (me mcdio conuenien- 
ti non iungicur , vitimam manum adhiboidam vitc morcali^ vt cum 
immonali ad quam mox eft traniuura, per ^n^itatem ben^ dilpoil- - 
ta concordcL 

Vt ad phyfica regrediamar: *'conflatin noftro corporelpiritom, Fcmei. 
Interillud&animam, medizcuiufdam condidonis , velut vinculum yb!^*^* 
jncerponi , vc aducrfas nacuras interjedlu (iio conciliet > nam excremo 

vrriquc familiaris, &accommodatus , cum non fit peniciis fine cor- 

porCjCraffo quidcm corpori inferi potcil: ^ cum vcro tcnuior, fplendi- 
diorquc Hc,poccrt cum animo connccli. Omnium anmiancium ani- 
ma,liccc morcalis, longo tamcn mccruailo, terreni huius concrcti- 
quccorporis iUcum anicccdic, vc cicra vinculum ei nequeac mh«rc* 




Digilized by Google 



^4 ^Lis Naturale. 

rc-, quocirca rcclc prodic Anllocclcs ^nfcminc (pumofoqac corporc 
^c. ). ^in^um , in ibirica itaittrain aaOttndri , qus proporcione refpondet 
clcmeAiD flduroin « iiRcv Ibprttinin iUam natuam & corpus me. 
dinin. CoiporeoB eft dc khaim ooamh: vc pacec in arceriis, in cere- 
bii vfeocricuiik , in cordit iuibus &re vacaii in morrao animalt^ quos 
tertois hsec replebac dtpn viuecec. Acccdit tamen ad nacuram 
ipiricualem, mocus velocitatc, parcium peneiracione , & inftar kinii* 
nis momentanca quadam traiedione , vc fit calofis , ficultacumquc 
iedes & vincukim, primumquc obcundx facultatis inllrumcntum. 
Spiruum qucm cxpcrmiur m nolbo & animalium corpore , multi 
«Matfil.Fi- allcrunt ? clTc in vniucrfo , fed puriorcm, fubciliorcm , vegctiorem , 
*h* <]uippc nolfari foncem. Hunc dicunc cflc nexum formar & macerise, 
comp. c'i. calettium inferiarum} a&iuiiaas & potentix , qu£ propcer diffi- 
card. cau jam (iuHn natunun noli venirent in coniugium, u non interaenirec 
ignota. proxeneta. £fi]cit,inquiunt,vt priuatio aiccndac verfiis formam^ 
C.IO. de vt ^ma pcrficiens & cerminant poffibilitatem defccndac ad ip- 
iam} fic ex sucei^ & dcfcenfu mocus orirar qui ell medium con- 
nexionis potentis 6c ad^os , 8c hic moras natura dicicur. Deus qui 
fpiritus ci\ , pcr hunc fpiricum omnia moucc , 6c et^mom amorofac 
bGoglcmus coHnexionis, ficexomnibus vnum vniuerfum. Affertores pulueris 
uento ar- fyrnpathici , quo vulnus infticlum curatur in hntco la:u (anguinc in- 
roaiio. fcdo , dicunc id ficn adtione non in abfens fic difficum , led pcr me- 
(dium fpititum mundi , cuius fons eft in ible velut orbis corde , 8c 
ideo puluis itle oconponinir et vittiob venereo, caldnato ad iblem 
«him vigtt in leone Mmo fua , 4c per venerem ferranam cofidUacri. 
cem, immediace filnittndaffl, vircfque fuas ad inferioris nacurz ca- 
mum tiefflpeiuicem :(icalleruiit fspe fadum , vc muHer horrore (u- 
oiCD concuriacur , cdac gemitus , fundat lachrymas,& aliquid aducrfi 
maricoccntigiifeconftemata pr£efcnciac,cum codem momcnto ab- 
fcns ipfc ab holhbus vulncratur , aut aliud grauc periculum ineurrirj 
id tamcn vcrius angcUs cuftodibus tribucndum. 

Addunt quod cum ad longiffimumipatium, videtur fcintillajapcs 
- &L formicx mclla fentiunt y vultures 6c lupi cadaucra j a nununo obie. 
^o longilTimum (pacium non poHe frangi , & quaUcates ad fenfiim 
cranfinicti,fcd fpedesiUastransferri pervircuccm vic£communis,cuius 
benefidocunda Iigantur»6e iiiniliapaiiuntur ^ iimibbus. Ab eo fpiriw 
faaimonico pucant fluxnm 6c reflusuffl maris coBleftibos conlbnum» 
ftactsborisfieri^ai^aaBContranatura; fuic grauiraccm, inmontesrs 
^ abiiib afccndere , per tcrra vcnas dillribui , ad inllar fanguinis in no- 
ftro corporc , tandcm omnia ipfo mcdiantc pcrfici &: connc£li. Sic, 
inquic Cardmalis dc Cu(a,vniucrluin ficvnum trmum , cx potcntia, 
& connexioQc ^ vnuatcm diuuiaoi diifccencias & concrariciaces 

omnes 



Digitized by Google 



Libcr primus. tJ j 



omnes eotnplicantetn , exprimic illa diuerforiim , intericdis mediit 
Vtriufque naturam fapicntibus , infinuatio ita fit vr vacuum intct 
partes non ir.tcrccdac, icA a'rcncas dcfinac in idcnatatem , identitas 
in diuerficatcm protcndacur , multiplicata (ic in (juolibet fubiC(ilo 
vnitatis & immenfitatisimagine. 

Fuit h£C iapientum omnium antiquorum fcntcntia , hominem in- 
ter iiuelleduales fabftantias vltimumnonpofle iuisviribas adDeom, 
qui primus eil fpiritus, (ine medio confccndere ; ' propter^ confin. * iinUicto 
xerunt afliftentes fibi genios., dsmonas, heroas » tamen in&elicUl 
ilmo (emper cxitu ,citm £uh tartareis illis ducibus , homincs a diuinis ' ' 
auctfi, ad vitia, ad impia & horrendi quzquc prolapfi fmt. Iuda:is 
quibus (olis inerac verus Dci curcus,con(ilium ab ipfomct Dco fuic; 
probatifHmum cx hominibus afTumcrc , in faccrdotcm conlccrarc j 
maximo vndlionis , vcftis, cxrcmoniarum myftcrio,' vt indc citcris ^ Ltmhii 
excclfior fadtus , pro hominibus conlbiucrciur m his qu«T funt ad 
Dcum, "»vt offerret dona & facrificia pro pcccatis ^ vt medius & fe- "Hcb. 5; 
queftcr contra Dei iuftuiam m homincs fxuicnicm ftaret ex aducrfb^ 
un^tacem velut murum opponcrcc , iiominibus milericors , granis 
I^eo , qui noleot monem peccatoris , gaudec inuenite parccncu cati. 
ias. Sed beu > qualis interceflbr quem peccata quotidiana reum con. 
ftituunt , & c]ui non minus pro liiis quam pro peccatt populis tenei 
tor oHcrre iacriiicium ! 

Humano geneti ad diuina fufpiranti tandem a Deo prouifum cft, 
,Verbum caro fadlum cll ^ " Chriftus homo Deus, mehoris ccftamen- " Hebx.7j 
ti fponlor fadus , cum mancat in artcrnum , rcmpiccrnum habct fa- 
cerdotium. Vndclaluate potcft in petpctuum acccdcntcs pcr fcmec- 
ipfum ad Dcum , femper viucns ad incerpcllandum pro nobis. Talis 
cnim decebat, vt nobis eifet Pontifex, £ui^s , innocens , impollu. 
tos , fcgregatus a peccatdribus , & excelfiol: ccelis hiSbis ; * ncc aliud * 
nomen eft fub calo,in quo nos oporteat ialiios fierl Deus ipiricua. 
lem & corpoream naturam) pnecipua(quc mundi dotes compcndid 
complexus fuerat in homine j nunc humanam naturam vnicns hypo- 
ftaiici^ verbo dioino ; implet fpatium quod inter nos 6c Deum inter. 
jacebat •) naturar noftia! laboranri rcmcdium , carcuticnri lux , abcr- 
ranti redi-or , totics rcx, dc ludicc hc aduocatus ,a Dco longius cxi- 
ftentem effccit propc ; dcnique mortuam relUtuic medutor Dci U 
homtnum , homo Chnftus lefus. 



Digilized by Google 



66 lusNaturale» 

Omnia fuot ia omnibos. 

9 

Erum diuerfiiatem ab vnitace pcocedencetii , & ad vnitacem 

[veluc in fuum principium redeuntem , iam expre/fit ipfarom 
'ex diuerds contrariifqac conllantium confbnantia, 6d infercis 
inter fe mutuo qualitatibus commifTura. Sed id apparct maxigie in 
eo quod, cum omnia fint in vniuerb (ub vna fbrma gencrali , Cic il- 
iud vniucrfum fit m {ingulis fub vna forma parcicularij omnia finc in 
omnibus , vt parces in coco , fic cocum dt in pariibus j mazimum in 
minimo, quod infinics Dei vntiati diiimiu d(Ie prophunL 

m 

Imctdtfiilms partts rtftrmt totfm. 




T 



'NteUigibilia ciim enria multa fint, funt tamen inquit Plotinus,{I- 
mul & vnum , multa in vno ob amplitudinem naturar : & m mul- 
tis vnum , propter adhiefionem vni iummo bono,omnium communi 
pDcnomin. centro. Hsc fubiimius accingic D. Dionyfius : ^ viget, inquit,ia 
cUui.c. 4* beans mendbus (acer amor virnids cuiufikun vnificac, & coUediuv 
- U concemperantit^quz in nulchro & bono per pulcbrum & bonum 
pracexifiit: & cx paloirode bono, propter pnlcbrum & bonum ema. 
nac , continec quidem acqualia per mucuam connexionem , fed & in. 
^noribus f9periora,fupenoribus infehora per conuerfionem. inlehr, 
9g, per (ummaechahcacis complacenciam fruenda concedit 

Coelum motores fuos imitatur , vniucrfe fuir virtutis in fingulari- 
bus colIc<5lionc : quxlibct llclla cllcirculans hg^ura! , & mouctur ab 
Oricnte in Occidcntem &contra, ficut omncs {phxrar : m qualibec 
criplicitate fignorum zodiaci , clt fignum fixum, mobilc, commune: 
\ Hdy. «. P in quolibec figno , omnium aliorum qualicaies contincncur , pec 
quinque terminos, quorum quatuordeOgnantquatuor primas quali^ 
tares,& qointus (ignificatcommiftionemearum,fecunaum naturam 
Mcrcurij,qui cft vna vice ficcus,alia calidos, alia frigidus , alia humi- 
dus. Innumeh poniinc elfe planetarum afpedusintcr (c, hi tamcnfoli 
confiderancurab albx>logis qoi vim quanda touus circuliin ie habent: 



Digitized by Google 



I 



Liber primus. rf^ 

ita fcxrilis contincc fcxaginca gradus, fcxcics aucem ^o. faciunt 360. 

quadracus contincc 90. parces , qui in 4. dudtus facic 360. crigonus 

concinec iio. qui m tria dedu6lus facit 360 , oppoficio concinct me- 

dium circulttm ideft 180 qui duplicaais ^it 360. Non eft Aftrologo- 

lum commentQm, fed vericas diuturois experimentis a Galeno ' pro- ' i>i>.6.«n' 

baOy psrtcs cuiuflibec dieinamralis tefpondere parcibus anni ; mani^ 

veri, meridiem c[lati,ve{peram autumno, nodtem byemi: ' Sc hinc ' Rhodig. 

fortc Dionyfius junior Sidlia; tyrannus in Pricanneo Tareniino can- ^****' *• * 

delabffum dicauic^inquo cotidem erant lychni quotidie(uccen(i ^ 

quot in anno numerantur dics. * Ita Perfi ad bcllum proccdcntes 'Curt.lib.3w 

habcbant iuxu Rcgcm igncm facrum , qucm magi comitabantur, 

cum ?6f. iuucnibus purpuracis qui fio;nificabant totidcm anni dics, " " ^arf. Fi- 
T \ L r f cin.Ub. de 

Luna mquoUbct mcnle racic quacuor anni ccmpora , m pnma cnim ^j,^ ^.^^1 
fui quarta cft calida & humida, infecunda calida &c iicca , in ccrtia comp. c. 
ir^ida & (kca, in quarta frigida fiehnmida : quoddianus eius cnrfus J^^^^t^a 
in quatuor diuiditur parces, ab oriente ad medium coeli afi^endensj t. je mmi- 
bumorem 9c ipirimm namialem auget ^ a coeli medio ad occafiim t* 
hdt conrrarium , ab occafu ad quartam domum auget Ipiritum il. 
lom, l quarta ad primam minuit. Id apparet ia ripis oceani qui mnc 
accedit 6c recedic: eodemquc ordine vigor in zgrocantibus j quod de 
fo\c paritcr eft diccndum quoad calorcm nacuralcm , & rpiritum vi- 
talcm , nam cum occidic hic fpiricus ad incra moucrur, & ad cxrra 
ciim oricur. Idcm dicendum dc cxteris planctis , fccundum proprias 
eorum vires. 



EUtnenta funt in (e mutuQ» 

Dlximus clemcncafibi vicinis ita confcnrire, vt commiffura de- 
cipiat, artc nacuri,qua: a fimilibus incipicns m diflimilia de- 
finic: fediterummagis commifccncur , quia iunc m muiccm & mu- 
tuo fc vcluc hofpicio familiariccr cxcipiunc. Ignis cfl: in acrc , cjuem 
toties eo furfum feruefcere , micare , horrenduni intonarc icatimus; 
Ae infnl'non nifi aere perBatus , velut iimili palcitur. Efl: in ccrra, 
coius vim ad generationes fhgiditare concretam diflbluic, torpen- 
tem exdcat, iiis ardoribus quorum excefius exhalat per cot montes 
vulcaneos : apparet in fulphure , naptha , bicumine, £de pecrs , in 
plancis calidinimis,rutha, naihircio^pyrethro, ptpere, cccpis , (ym. 
pi. Eftin fihcibus & calibc,ex quibus ciim mulcum habcanc luiphu- 
tit icintiUs excutiumur, iicuc ex aiundinibus , lauio, & leonis ofli- 



Digitized by Google 



6g lus Naturale 



bus. Eftin cxteris lerrcis aniinancibus quibus ell igneus vigor -, nam 
cor principium calulidlillum cft , igneoique fundic fpiricus pcr 
arterias, ideo vinc motiirque caiila 6c £gnum eft calor , mortis au-' 
tem fiigiditas. Similiter ignb eft iii aquis calentibus; eftin mari,quod 
vends agicatum cepefcic Bc icincillac ^ quod fal fum & amanun eft pro» 
pcer adufti commixtionem j qood nucric animalia calidicra, quippc 
oleoia maxime , vc vita nihil patLitur a frigido nactiralicer elcmento: 
func immani feritace voracia, &c ad infiir ignis quod occupant cira 
jjujriili). digelbone in fuam fubllantiam conucrtunt. " Hinc olim fel hoftia- 
ap.sf. rum Ncptuno dicatum erac, vt liumons huius ignci audori 

Aer cllin ignc qucm jpalcic , vt aUmcncum in corporc -, fubtilita- 
tem (uam nimia raricace nbimec non cohxrencem ita iiipat , vc lucc. 
tt pofllt & in flammam aifureerc: eft ia aquis quas fpiricu iuo con. 
citat» ab imo feroentes & Mientes efficit : eft in terra coius poros 
penetrat, caoitates implet, & vnde nimium rare&£los coolat , bor- 
renda commotionc. 

AqojB terram nimia ficcicacc fibi non cohzrencem confblidanc, 
terra difflucntcs aquas finu fuo vcluc vafc concincc } illis vt centri ,iic 
qualitatum magna communio, nihilquc fic (blidum ex quo non du- 
cacur humiditas , nihil (ic humidum in quo fa(5lis euaporationibus, 
terreum c|uid non fubfidar. Tandcm terra eft in acrc pcr continuos 
vaporcs, qui Ixpius in lapidem concrefcunc ; ell in ignc per (blidas 
macerias quibos a)tcor«qu£ furfum euolare conancem infra decincnc, 
iqox iic in iUum transfbrmantor, fic calent, {k locent, vt in illis fi>. 
iom ignem fenfus percipiac,fermo/Ignificet. Vt i^lendeanc propriam 
amiccunc fubllanciam^ucotlibertatem &vitam (pe fiiooris, aalidqoi* 
bus fimilicer familiarc cft confumi, dumloccanc, 

Palani c([ in homc^cneis fubfhntiis , partes eife eiufdem eftendx 
& naturor cum fuo toto, ita vt fingulx proprietates & omnia acci- 
dcntia toti conucnicntia , ctiom partibus ncccflario conucniant, vt 
patcc in igncjcuius kinrilla altum petit , vt vis maxima flammorum : 
in aqua , cuiusguttula cll humida fngida vt cocum , confonnatur in 
orbfcm , vc vniuerlmn , Ci mifceacur hxc vino in cahcc akoris , lalua- 
tur fignificatio proptcr quamaqua adbibetur. TcnsB gleba fi non al- 
tcrccur cft ficca frigida, grauis ad imum declinans, ica iiii totius ha^ 
'Geiiiusiib. bcns qualitatcs omnes , eius nomine dicicurtena. ^ Vnde litigantes 
»«••«•?. q\Ijj^ agrum de quo licigabacur. profeAi, tena aliquid ex eo de- 
fcrcbant ad Pmprem , & in ca glcba canquam in toto agco vindica. 
bant. Si magncs in formam iphxhcam adaptetur, terrae pffofvietases 
omncs , fituin & fymctriom , polos , fic exprimet , vt torum ia hac 
parricula vidcarur Nunquid ipla terra,vt centruin ita compendium 
cft mundi ^ iwbct tiiun m fe vjrtutcm cociiorum in gcmmis , pUncis 



Oigitized by 



Lib 



er primus, 



69 



tnccallis qu« Adlanim nonunibus nuncupancur^ habec ignem,acrcm, 
aquam, ^ & rurfus totum in magnis monttbus * vc Parnaflb, Olympo, ^ Theo- 
& czteiis ito quibus certum eft na(ci omnia, xatione vatiecsids loco- pl^^t^- hi. 
nimibabenccnimftagnantia ,madentia.ficca,crafla,{axola, ptata- jib!,^c?*,. 
ique, media omniarelluris di&rimina} adluec alia concaua , alia tran* 
'qtiiUa,alia fublima & vencis ezpofita , ica vc permulta & varia gigne- 
rc pofnnt ,& qux planis proucniunt ipfi quoque priftirc poHinc. II- 
lic nafcuiuur conchylia fed vacua, ficuc in miii pilce luo plcna, nam 
vtrobiquc concrcfcunt cx fucco tcrrco lapidefccntc. In montibus 
plurimis, ficut in mari fal generatur, Mn foflilibus videre iicet rcrum * Geo^. 
omnium (pecies & imagines, folis , lunx , Iklloium , fluminum, ne- f?"^^** , 
morum ammantnun, paruum,htmianicorporis,nam iicitit vapores cer tucaibjiUiti. 
IX referant in nubibus figuias bominum , beftiarumy quae euane(cunt 
quia redpiuntur in maceria fluida ^ fic inna tenam cum recipiuntur in 
materia teniim lapideTcencc, lalicer rcmanent etFormaii. Concumc 
ad id , inquit Alberms , ^ cceleftis conllicucio fub qua (icuc in ordina. 
ds {pedebusfiunt inccrdum monnra , (ic vbi foelix eiit, fiunc in ina- 
mitaos anmiatorum hgura;. Conitat igitur elcmenta m le mutuo re. tr.|,ea. 
periri , & id ipfum alTeric (riuun apud pbilQiopltt» axioma , non (bri 
purum elcmentum. 

Quis non aducrcic mixtum quodlibcc vcl minimum , conflare ex 
materia & forma , ex quacuor ctcmentis & quinca quadam cflenua 
coelefti , (icuc vnincr{um. In quolibec indiuiduo eft toca »00 (peciieii 
* Collegium remanet, edam vna dus perfbna (uperftite \ ^ fuflkic v- •krJiciitoa 
lius ex fcripcis bacredibus hzredicaccm adeac > vt cutelx va^eanc;*V' ^^'"^q-^^n. 
ninsappeUadoincatiQiconmiuni c£teris prodeil Vnusmihipcopo- tenam^mct 
pulo ) & pppulus pro vno , inquit ftoicus, coiam^ ipeciem,imo totum e 1. •. c. fi * 
orbcm in vno vito bono conlideians* phMDbTiip- 

pelUu 

- ' - >Scaeca« 

Homo compcffdMm efi mundt, 
. i- >• 

ARtifex verbum K ex vifibili & inuifibili oacuta hominem ^uma. t d. Gieg. 
uic, vciut altcrum qucndam mundum,paruo-magnuni,in terra Naiian. 
collocac } Angelum alium , mixcum adoiafioiem , vifibilis natu^ Q>e- ^^' 
^torem* intclledualis myftem •, eorum qu£c in cerra (unc , regem, ^"^^ 
(upens autcm fubditum, rcrrenum & ccclcltem, caducum & immor- ^''**"** 
talem, vifibilcm &: inrclligibilcm ; medium mter magnitudincm Sc 
humilitatem: (piritum ad Dci laudes celcbrandas & giitias cxcipicn- 
das,carnemad colcranciam, &c vircutis augmcntum. tirnn vtriuiqMC 

liij 



Digitizodby Googlc 



neChrifti. 
C. 9 



yo lus Naturale. 

pdnis diftinda tadone,i^onmescreatasexprimit. Tresdicuncar cfle 
mundijintelledualiSjCcrlclliSj elementaris, tres iftos refert hominis cor- 
piiS:caput intelledlualcm , pci^us in quo cit fons caloris, coclcftcm : in- 
feriorcs parccs elcmentarem {igmficant: funt in corporc , vt m terra 
humorum vcni, funt ofla quac lapidcs & mctalla rcferant:funt abin- 
» Tertulia. tcrno calorc , alterationes & nutridones. ^ Aipice mufculos vt gle- 
^jil^' > neraonim ttmces conneius vt craduces ladkum} 6c veoarum 
famofbs diicorfiis vt ambages riaorum } Ae lani^es vt mulcos; co- 
mam vt cefpitem *, ipfos meduUarum in abdito tbefauros^ vt metalla 
carnis. Vnde concludit Tcrtulianus, Chriftum in huroana carne om- 
oia quodammodo afumpfiile. Probantampliiis corpus nodrum efle 
compendium codus orbis , ex eo quod quzKbet pars refpondec vni 
figno zodiaci, caput aricti, collum tauro, &c. planetis fimiliter & ele. 
mcnris ,cor foli & igni j ccrcbrum lunae & aqux : caio ioui , vencri, 
& acri : olTa Saturno &: tcrrae ^ fimilitcr philofophantur dc quacuor 
iMarftl. Fi humoribus. ' Multi curariones miperatas morboium ablque medici- 
%«on!^iibi n^fubfidus, referunc ad laceoces omnium medicamentorum viresin 
i|.c.;. bumano corpore colleAas» & interdumvi (olius imaginationis ex- 
pteiGu. Omnium confenfii vera ex (ano coipore mumia , prz(ens eft 
ad omnes infinnitates alexipharmacum, non ob (ubftantbe fimyito* 
dinem, fed propter eflentiale balfimum U elixir, ex totius medidna- 
lis orbis virtutious operante natnra compolicum. V't autem corpui 
totum referc mundum , fic vna corporis pars , icilicec facies tocum 
exprimic corpus, ira vc vifb in ea naeuo poffis coniicere qux fit alia 
parseo fimiliter affed:a Nam frons refcrt pc6lus, fupercilia hume- 
ros, eorum cauitas axillas, aures brachia,malacoxas, manus pedem, 
Ub^S^Mru ^^'-^^'^"^ fcmur. " Vtcbantur fimili conic(Jlura,&: ex parte fui cotius 
varimie. forcunam augurabantur hecruici : vc enim haberenc vrbis alicuius 
ap" 7<> prxfagium , obleruabant aliquem eadem die natum , qua vrbs «difi- 
caca mSkt , <jualis ille vixiflet inter homines » lalem putabam futu- 
ram fuam ciuuatem inter ciuitates , habica lemporum ptoportion& 
Sic Numa Pompilios decimo tenio calendas maias ortos , & qua die 
Roma xdificata eft, regnauic , atque Roma regina vrbium&^ eft. 

Si ratione corporis dicicur homo parua ciuicas & microcofinus, 
quid cenfendum cft dc anima qus tota eft in coco , & cota in quali- 
bet parte, qua* ccrli lucem, cognitionc : motus, ratione: ignis ardo- 
res , affedibus,aeris flcxus, vrlbanitate: tcrrac (ohdKaicm, fortitudi- 
nc:planccarum vircs,vircuiibus cxprimic \ eorum ideo nomina pria- 
-ioTunco. cipibus fuis dedic anciquicas. Animam Plato ■dicit effe harmoniam, 
quia ioconfus^ congeriem rerum omninm comple^tur , vnde po. 
ceft res omnes iudicare, agcre , diaidece , c^mponere ; qoc natura 
pogoant coociliat iouicem ^concilian connediic, connexa conferuat| 



Digitized by Goog. 



Libcrprimus. 

. 4Aiimiuium omnium iodaftrias^ opera quxlibec baturc , variis arti' 
bus afro()uicur & fupentt ; duDiquc regk iQfiina ^ poi^ tamen jnhar> 

rerc diuinis,mazimo fane miraculo ^ cscera enim vnum quidem in 

fe fmgula funr,ha:c omnia flmul, ccntrumnarur^, vniuerforum mc- 
dinm , mundi feries^vultusomnium, nodus & copula mundi. VtquaE 
in mtcgro fpeculo vidctur facics, eadem in fmgulis fradi partibus 
apparcc. Ita fi torijm vniucrfum contcmplcmur, effulgebic exprcfla 
crcatoris ima£;o : cadcm m fmgulis vbique creaturis lele rtobis (pc- 
4^aQ(lam exmbec vt nunqiiam ab ea coiuemplastone vacare liceac \ 
& quis dubtcec huniaiiam mcntcm dlc omma, qii;e vniri poccft Dco^ 
in qUo omnia & pcr qucm omnia ) " Id eciamalio titulo cuitibct fi. •PetnhDa. 
deli competic , iu quantum iic efl pars £cclc(izv€ totam rcfcrac^ miamopud 
prOptcr diffuiam cbariratcm in cordibus nollris pcr fpiiicum fan<^um "**^^' 
qui dacus cll nobis. Hic fpiricus qui cil vnus in iiujclhtis eflemia ; 
muliiplex pcr diuerfa charifmatum dona , dac EccleHie ian<f^£ quam 
repler ,vc in vniucrfltatc fic vna , & in luis partibus cpca j crcdences 
enmi m Chnilum, ynum (imc cum co^ vivdc ^ par« ia toco , fic co- 
tum in parce ccoiecur* * . 

Quidquid cxiftit agtt , & vuk . 

Egibus pncedcntibus adum cft de rerum mulricudJm, di- ' 
uerfitace,concrarietatc , landcm lubordinauQnc &: conncxio- 
ne , vnde mundus fic vnum quid vnuaris uitinitx fcnfibilis 
imago: fed vc in horologiis rotarum ccr?a proportionc fibi fucccdcn- 
tium ordo conftituitur propcer motum , iftde rcgularuer a prmia fc- 

2iiencibos imprimcndQm: iia rerumar^acarum in mulcitudinc cUucr. 
cas^Sc fiiprcmarom, mcdiii inccnc^,«um infQfioiibus C^efum^ 
fic a diuinafapicncia difponitur,vt fic locus adioni,(ubjc£Us ad cam 
elicicndam j aliis ad excipichdam paratis , & de-hac caufaromin fiios 
e^dus eSufionc hoc primo Hbro nobis diccndum eft. 

Aguric omnia primum pro fui conierQacionc & acoieciooc, tum ia 
alios efluxu bcncfico , & ad fui propagarioncm ncceflario. Vndc 
prius videbatur agcndum dc indiuidui confcruationc & accrccione , 
quam propagationc •, quia tamcn res prios clt quam agat, & quia non 
cll a fe , prius diccndum cll dccauGs vndc proccdic^quam adlio- 
nibusab entuate fua flucntibus. Propoluimus ctiain vniun aote mul- * ' 
ta, Dcum i^iltcec rerum omniam creacorem , fa^iemidimufn natarx . 




Digitized by Google 



•W1 



71 lusNaturalc. 

lcgiflatorcm , Je quo vc prius loquuti fumus ; fic dc caufis bonitatis 
& posencis fiue vicariis ^ ieruaco rerum ordioe coniidenuiduiii cfi. 



Noa efi vnicHm folum agem in mundo, 

$.1. 

•Lili.4. t^TOn dd enilinfiandam, inquic Plotiiius , Mondam fic vtium 
^*"*'- efle animal , vt eius non iit nifi vnum corpus , in eo vna cantuiil 
anima , motionum 8c adliooum omnium vnica cada : fic enim toUe- 
letur o rd o cau fhrum in quo facum confiftity & (on^tna d'gnitiiit mun. 
, do detrahitur , ii vnicum fit tantum agcns, cartcra patiantur tantum 
& mcmeantur:perfe6hoenim mundi confiftit poiiflrimum in co, vt 
vniuerfum lioc formalc fit & agens, in eoquc fn agentium & forma- 
rum ordo quamplurunus. Nam cum tota pruni agcntis narura fit cfl 
ficacia prorfus immenfa , res plurimas eflScaccs , idcoquc agentes cx 
fe propagac , quandoquidem & ignis agens s^ntem producic 
jgoem. primqs ipfe motor , quaECumque (bTos agit & mouet , 
opcime peragit, at mnlta pnccr ordinem exa^^mum & optimum 
ttk fineolis natnris videntor acddere. Denique incelle^ualis anima, 
dom ad (e conoertitar : dom coniultando in oppofitas ie diftrahit 
conie^ras , dum opera natune imicatur, emendat , inftaurac: dum 
alias quidem re(Sle progreditur , alias vero pracuaricaiur : dum & cor- 
porum & animarum lupergrcdicur ordinem , profedo declarac fe 
non e(re animalis vniuerfi partem , nec illi necefTarib lubdicam. Ita 
-SlJSir* Galenus,P ex eo quod fmt aliqui audaces , timidi, implacabiles , & 
res cefflpe- diuerli circa eadcm diueric amciancur , imcquc pugnances eorum 
^^'(^ aaion«;inferc non omnibus eandem efle animam } fed fingulit 
^^^c. fuam. Qood D. Thomas pltiribus probat raiionibus. Simile fieri de. 
. bet' jadicium de rebos cstctis quc vi fibi natoraliier a Dco impieil% 
agunt in bonom fiium » 6c totius vniaetfi. 



^^nnt /ing$§Ufrrms /kd Ct €4m[4mm foftmmm vinhts, 

j. a. • 

ETiam fertata ittcione (bti (enlus &tis probanc, turaram (ecluib 
penitus 0110, eiTe totam in adtione , inde rerum exiftentiam, 
'ti^G^ viiam,^giiicatcm, vfe ex eius defe£tu morbum 6c mortcm cfttmari 
dctlib.]. ? CorpQs- ccelefie- cdcnimo , rcgolatiftimo tamen circulari motu 

comendic 



Digitized by Google 



t 



Liber primus. 

cbinteDdic affequi fac^eiSu^ cbtum vbi ^ qttbd tiil iii potdtltia, hnii 
luds & varueiemper viixam ctfufione cauiat m infcriocibus geneni. 
tbncs & corrupiioAes ^ vnde pAidet mutidi pccenliiAls. ' Cdelum ' D.Thoni; 
cmpyrcum eft immobile, vt (it CoAgrua iedes beacorum zt^nam & 

inafcerabilem gloriam poflidcntiurtl ne rlmcn vidcatur otiari, fccli- 
ciflimos in inrcriora mitiit influxus^ad congruam ^lorum flabiiiiA* 
lem, & fpeciemm confcruacionem. 

Ignis sthcrcus narura iua & calorum confortio etiam in fphxra 
liia mobiiis ^ omnia pcruadic , vc (Ic in illis aifiiuitatis pnncipium : acr 
IIU proximas eft in mom concinuo , (equitur enim omnium moius ; 
fuos cx care&dioae vcl conden&tioiie , & quos habec \ planeds 
ccmpori dominandbttSj vndis velifqae icmper imprimit ( tecrellriam 
omoiam animancium vitom fouct » inaac omnes inferioris mundi fi. 
nus \ omnium hofpes , omnium exceptus hofpitio ^ nc folutionem 
ooatinui natura pariatur. Hxc prouida colledias ex (uperfluo alimen* 
ri rerra:, & ex abyffi vaporibus aquas, habcc in thcfauris,vrtde peren- 
ni curfu fluunt fontes , mcxhaulB & nunquam fatis miranda largi- 
tione. Currunt qua datur exiius riui , & rehdla pratis foccunditate j 
iunguncur tandcm fluminibus , vc curfu vclociorc propcrcnt in lo- 
cum fuum, nequidem iMtcqoiefem iaabicuri ^ nam , vc cecinic Pro- 
phcia * mttabilcs dadoncs matis toc concuifi motibos , & r^ulacif- < pr. ^i, 
imios inlbmma feinpcr fibi fernans irregolaritace. Quoc predofis 
pcodui£tionibus pifcium , veeecanciom , conchiliorum , margarica. 
nim , gemmarum ferax fic, innnicum cft dicere i Vcum vera uc opi. *Pliii.iib.9» 
tiio vuigi , quidquid naicicurin parte nacurae vlla , & in mari cflc, ***^ 
jnixcerque multa qux nufquam aUbi j ita plufquam fibi fufliGicns,ad 
reliquias & ncccfliiati & voluptati noilrs prohturas nos patitur con- 
uolare , cciam cas fi moramur lictoribus exponic. Aquar dulccs , (i 
prjEcluIo fibi quo dcfluanc cxicu flagnarc coads finc , dum incipiunc 
non moueri ,corrumpuncuruunc camcn tenrenum quid cuocant in 
faperfidem » qua:conden£ua ^fiuni virides » herbaceat : infeda ^ ranas^ 
& fimiliapcodacunt^-edam iaecgaftiilts operofs. - 

Superiorum femidibus pacgnans wcm ihatc^ tfis^maldmiMfimia^' 
micklriks varietace , vfu , pulcimcadi^ ^.eciam coelt nominedigno» 
fanis producitt louemin (lanno , vcscsem in cupro, lunam in a^. 
gcnto, folem in auta; & immota ficu, cateris efementis foccundita- 
tis adiuitace pracftantior cil:. Etiam dum folc per hyemem abfentCj ' " 
depofitis ornamcntis jacet vclut mortua, tunc calorem mtcrrtum pu- 
gna contrarij & concencracione vaJiJiorem impendit piopacrandis 
radicibuSjCongcrcndis thefauris virium,qu2 ^roxuiiisf>crvcr & xlta- 
tem produdionibus fuffiqianc. Scmper iio offaciiu iecretiori laborat ' 
iA.lbamaodisJapidibus, mecaUis>gemims:ipfieiiicic rnpes, fi defic vsa,- 



Digitized by Google 



74 lus Naturale, 

teria quam adhcnpne fuam faciant , aquis qoibas aUaudcur vim im. 
prioiunc lapidificam , mollia qu«que in (axa conuertencem , ftupenti* 
bus nobis quod liquidis immcrfa non liquefcam , ftd indurentur. 
Ipfe quae jacenc, qua: conculcancur res vililTimE , quincum valenc 
contrariis in fc pugnantibus refiftunc , & paciendo reagunt ; quo J fi 
. nihil amplius illis licec , fui fpccies pcr aerem illullratum diffundunc 
immenfa quadam propagatione ,iic in aliis (aUeni prouocanc , quos 
jn ie non habenc, aSkkm 6t motxm, 

Langae(cunt clcflaeQEa Q con^areiicur ammantibw» quorum for* 
nut nobiliores ccelo 9c igni mulcom affincs , etiam cctent przftanc 
adiuitaxe. No^> 4iequc difoanruntv vokmc aaet , nacanc pifces , & 
aeftm vento in partem vnam fluentem , nipcrat motoi axiimalis in 
omnem locum & (icuro, ad omnes vndiquc laiiones momenio varius. 
Agunt tum ncccflitacis, tum voluptatis, lum propagaiionis caufa,de 
quibus figilla im fuis locis diccmus : lufficiathic przmififfe, naturam 
in nulia (ui, vcl minima parte otium pati potiflimum in homine qui 
ad laborem natus cil, inquic iapiens , id ell ad adtionem non tamcn 
Ub?nd^ votnptatc. * Ideo. cmttices vfu ^fo edo^ trlbus modis pbcant 
iiibtnMida. g^mcncesin£mteSy (cilicec papiliam ociadmmNndo , motu medio* 
cfi in cufm , in pendcntibus letMis, ic iit mfii iliusy tandem vods 
moduIatioDi^, qilii fpiritus nacura mobilis jdcAacmLmoiutanquam. 
pfDpiia opciatioQfi , quitlcaniscur in cile ika , pui^atttr» atcenuatur , 
dimaadilEWlAaugecuiF, viuiBcacur : propterea foni Tim magicam obci- 
ncnc qui mouenc iplura ad diacrfas affe<^lioaes , afperi vc cubz , ad 
iram: molles pianique, ad amorem. Delcilat igicur infantes motus 
ab alii-; impreflus ,ciim ad illum fibimcc prsQandum vires non fup- 
pccunc i ac cum adoleuennt, hc dilcurrunc , fic lafciuiunc , vc nequi- 
dem eos parencqm amor auc mecus concincre valcac &c ab exceiru 
reuoeaicu Sic qaodlibec aeknaH in iuueiimm ketitia gcftic , ioordina. 
«s mottibus exuliaic,;ad volupcmcm cmifi^o vi dolSque ceccamine ; 
fi parfm AQH. inufinic , Iblitarii^. Acimi.execcecar ^ ux vnam corporis 
partem , veluc in holkm tnfiliens. nunc ifc^Hei, nunc vc placnenc 
trqftratocpnacu. HAinem vcinfiuitcm fl^adiilcnm, ficviram & fc- 
nem adlione delccSlari (atis profaanc belli munia, venadones, Qoclndt 
fpecies, (altationes, condidia ccrtamina quae cedunt in gloriam no- 
bilium. Intcr [ixq quis ferat, quis non habcac vcluc pubiico raundi 
judicio damnatos ccos, homines qui dcfidia languclcunc , in doma 
iaccr« , lanquam. m icpulchro , martcraque corporis ipio corpore 
piarocn^Mtt* Auantt fibi iaboiut , prodigCB aliis , defes QulJi , nequi^ 
demT^i.CBm ea.ioenria V^pt^tnf leruoKoaBnamy bo;iDocom,anMca. 
nm» virtAmm , hoiMicii cgeftacy; vicibmm propagoy dc jdejefibcpm. 
n«» nsAutae l > ci(pif dflca infidancisjt ie^iaadenct caci{ofti5.QBn(aeocia. 



Digitized by Google 



Lifeerprimus/ *7f 

In illos itaquc mcrito feueriLis inquirebanc* Athcnienfes , ^€gypdi, » piutarch. 
Rohuhi coriiHtutis Magillratibus qui dc finguloruhi profeluoncj inSoIone, 
morihiifque cenlerent , & otiofos vcluc inutilia cerras pondera, vclut f^l^ M. 
inaufpicata Reip^ibUcie: inoEillra profligarenc. Vt' <]aid Icthargiam tiq.lib.t.c. 
hancrcfeniiitiD ^igiflam cor^ris temperietn , picuita diffloentcin^ ^ 
cum Inoa buius humoris domina, fi; Qmnium planecarum mobilior, 
vt eorum vires curfu cidflimo colligat, & ez propriis indiga , aliorum 
beneficio fiac diucs. Heu «casnonquam redicura , force funul vircu- 
tis ialiitis occaiio Ubicur i Sc tanco Tangore (bluttnxiir ^nentes ; vt 
damniim hoc non fenctant , vel fe non feniirc finganc , cum inierini 
ad iatus mors eil , quce miieros Dci iudicio {iitic, iudicium addicit 
morti fecunda: ad fupplicia fempcr viuifica;. 

Non ell vere quod multiim conqueramur dc torporc hominum 
inobcundis vita: ciuilis muneribus) paucis iaicrc &: fibi viucrc pro. 
poiicum cll , c£ceris omnibus in lucem proferri. Tales maxime func 
«piibus cdtatigit fiib ignco ccmpenunemo ^ animus ad quzlibh offi* 
da cum pericub-prompcus, ^uia fpiricns calore rcpurgaci , dtffidlia 
. qucqpepenetrant: Tales.^cre geniittii} raftatores, quifunmuioi 
Inmmii ducebanc eife terteri cacteri^ monalibus: tales (imt qui dignii 
lacibus , diuitiis , fuperbo itrpm -omoium t apparac^^ . ccteris veltint 
praeterri. Vndiquc perftrdpunc ambientium trcmitu regiim aular , iu- 
dicum forajCtiam Ecclcfiarum fcdcs ; quod ncgotLitur,quod negacjf 
quod rapit auantia : quod obfcurat & dciicic inuidia : quod ardct j • • . ■ 
quod furii improbus amor, id totum agetcduur inquicta mcns , vc 
cupiditacibus iiiis indulgeac , Vi'peruer& lK>ertace 3 poiHc omne quod 
placuerit , caeteriique , nihit ab illis paiiens , domiQenir. O lugendi 
morcaliixmadiuiias, in damnuni fuum poteas 9c ingenio£i t iistius 
eifet iangueiceniesoiiari , qu^ ad agendum prxcipices peccare^ 
cum otium eo maxime ciiolo caueri debear; quod cifponat ad pee- 
canun. Corpori > (endbus , jnundo , daEmoni, qood li^sodom eft, 
artcrna: damnationi laboratur , cum nihil auc parum vircucis , Dci, 
ztcrnzque ialutis contemplatione fiac. Non dceft intimis pedloribus 
illuftrans & mouens Dci gratia , icd dccft animus qui velit luccnti, 
mcntis oculos, fuadcnti, ciiam trahcnii confcnfum pr2Ebere,& ciim 
cntia cjEtera , quod natura! lua; proprium eft, fideliter impieanc, fo- 
hishomo rationi (imul & graiia; , ad quam nacus eft , relu^btur fai* 
£bus obicqucns, motu tam ablurdo &~abertaincc , quam.fi (phcra 
coeleilis lerrx locum {ubiiec 



Kij 



Dlgitized by Google 




7<S lus Nacurale. 

Agic nacura proptcr fiacm. 

i Vi comLcmplatui fijerit panium mundi , pro qnalitarum 
' fuarum maitis, fitum: commilTuras a finaiJibus in dinimi- 
lia blandc dciincntcs : varios ad (c mutud , & ad bonum 
vniuerii coacennis : coelorum , elementorum, /pccicrum 
^g^tiem, agno&ec, vc tv^oSmm , DcnOi qui uatmi opus omni- 
pocenw fua denibilo cfeniit , (apicBtil «li^effit, cceniii Gm M*it 
verbo conformauit , ii domum ormKifliiiiaiii netno imm 4ket ca* 
& it fionuico (icooaftnUfaun : afadonc magis alienus cric oflocns 
mundi parces fic barmonic^ compofitas, in iiunc ofdinem forai3i& 
confluxiffc ; nam ordo propius eft intelligencis naturat (anui, i|aia 
lims intentioncm,vc obtineatur panium ele(£tionem» UiluntioilCDl^ 
6xo(que certa lcge fitus neceflario fiipponit. 

PofTunt aliqua cafu rc^ac ficri ,csccaquidcm , Ccd breui foclicitatc, 
nam opcracio cenam non habens caulam qua dirigatur non fibi 
r pim lib. ^^o^* ^ ^ cadem non fe profeti. Cum Procoeencs > ipumam 
i<. c*«o.' 9Cj^ wm valem cgcpiiiiiere, petucilliim ifttiis in nbnlan impegit^ 
forcinafiscir natoram^fed vnico cmtuminiiaetilo, nec gnim mj n jjf i 
fimilibus tcnnca» votis tdpoiidic. Cccns poteft ^ictt feopim ac 
tiiigere, quem aec iotcndit, acc videt» ica idiceriim cdsmi impeti. 
Ib cocius vitz tcmporc non aflequetur. At oinn confianter eadem 
fempcr agit : cotlis hodic funt iidcm qui k principio fucrc motus , a 
totueculis ne pundo quidcm abcrrantes , czdcm elementorum fphz- 
rx: eacdem propricrates plantarum & animanuum: vnde parec eam 
cafu non agcrc , quia qu« funt a cafu varia func ; fed agcre propccr 
^nem in (mgulis , quorum iaboi; in booum vniuerfi archue(^onica 
{wbuideiiiia conrarnir. 



GRauia cor^ora rcmotis impcdimentis fcnancur fcmper deorfum, 
Ixuia furfum^ , mocu re<ao vcluc cioilimo j icndunt igicur in 



Digitized by Google 



Liber prlmus. 77 

inainmim , qucm vt impcm quzmnt j £ic cum peraoiflnoc quiccft ^ 
^dasiotpleDs a&dibas pdSiiieot. lUo gandcrc patet ez eo quod il« 
lic non grauitant , & indc vi tamum mairima poflunt cudli Si cor- 
pora certum non haberent locum , ad "qucm vt finem moucrcmurj 
U ad omncm laiioncm efll-nc indiffcrcncu,concurTcrcnt in inuiccm • 
totufquc orbis horrenda panium fuariuTi CDlknonc contntus in anti. 
quum chaos {olucrctur. Elementa filuas propnas non habcrcnt qua- 
licatcs , quas totenduiitfibileniflte 6c aogeK, ooo agercQt j non pu- 
gmicoc^ quis ioec habcreat iiollem^'4e oihil iobmdeodbas , oiM 
S&tquoQadueEfiictar. Aqua ignc {appofin>,fi^aaicoainiotaooo 
qma<jwi , aec polfaaodum (e iiut lefticueRt fiigidittti , H qiialita. 
Ecm iuio6 wlutfibi proptiam , eliminato caiore ooduo , fomu non 
vndkaiec. Pkntz radiccs {tuimn xoitteraic lonaeo ealcrc iiluc eoi- 
tentc, ccelcitiquc trahcnre, & non deorfum in tetram, niCi cxcxs io- 
digafque nacura duccrct ad paratum iiiis alimeacum , dciii aminal 
macris Tbeiibas adiDoitec vc ottcriacur. 



Animdlium formatio fit proptet a^ionem i/t^$ fropter cim^^ 
^Hmommhomsonmmtmts,*, 

ANimantia naicuntur organis ad adHoncs {ibi proprias inrtni- 
diflttna,lcones vnguentibus, taun comibus , clcphas dentc & 
proborcidc^qustantie moh non iacis fleiibih raanus jnlbr miinib-cr: 
fhinoceroi t»ftaBlorica»vt.<ff0{fa«eionmiaquc vidcotur in aquis| 
picns ittmktt Vocis eil ynguibus , quibus lcaadit acbores io lob- 
reptum » fcHum modo t caim bieui ne 

critu contereretia:: percufli cordai caai fono pabuliim loteliigit {u. 
bcfTc , tiun fD{faro ad id validiilimo , qnod obitat difceq»it : ''ffgiiain 
baba plus pedalis longitudinb > in cxtremo biforcacam , & in ie |)er 
ardculos inlertam, hanc expUcatam & tcnfione fubdliorcm inunicdt 
in taredulat finus anfradluoios , latentcmque prxdam {ic forcipe 
comprchcndu. Auibus aquaticis lati iunt pcdcs , vt {inc aptiorcs ad 
natandum:ardes funt emincntu crura, iongius collum.roftro in pu- 
nonis modum acuminaco , vc pifccs m altis cuam aquis poilit con- 
ogcre. Lucio dences ]atci«lc$ fimt ocaxinii {enad , io&jpcr palatum * 
yocis ordmc mul^lid poiids a{perum , oe lubnd pifces i nptods 
fiudbas dbkbi pomat. Quis n^^ec b«c o natuia pcouiden propoer 
•ftiooos fiitumt , bis nnniBooibos ad coaflito» vineada pot- 



Digitized by Google 



78 ■ lusNaturale. 

^ aguDt popter fioeiii toinnlia » iUnm obtiiient inediir ik op« 
poftaois , at^us uios intendnnt autrcmicrunt ex occadone , tot arti^ 
Dus, tancaque morum difciplina , vt plcrifquc vti rationc vidcancur. 
Feles quo nlcntio , quam leuibus veftigiis obrepunt auibus , quam 
occulto fpccuktu in muiculos cxiliunt : m angufto deprchenfis vndc 
duplez exicus ^ vngue porr^^o mccum incuciunc cx vna parrc, vc cos 
CK alia qua expeSannir, erumpentes corripianL Quis negec aucs 
fiinirc pcoli labaiare cum febri can t nidum bib -dao^ ex £octs palds 
nc putreficant , alterno plexB loneii^B intezds^ne BtcAc difloluaniiir^ 
& vr pluuiis decur effluxus j angu& primnm capadtas eft bd caldiis 
fbmentum, plumis cnam fubifaatts «juse pullos implumes molliter 
cxdpiant, ciim his crcfccncibus quaiotuffl opns eft dilaotur. Hirundi. 
nes nidum luco conftruunt , Ibmento roDorant . pluniis floccifquc 
conftcrnunt tepcfacicndis ouis , funul nc durus fit puliis infantibus^ 
& quia (olidus aquas contineret quibus mergerentur , eum non fub 
dio , (ed fub tc^ko conftimunc. Dices arancam non agcrc proptcr fi, 
nem , cum orditur telas intextis vndique laqucis , glucino ccnacibus, 
mufcarum venadooi ciim vdut certa przdz , aluum hac lanugi- 
neafoecundiiate tnmcntem eihaurit) Ptaniident byemem apes, ec 
melle condico in alod celluliSy leui cera > ne quid effluac , obturuiSy 
libi ictuantalimentum , opportuno laboce , dum fzuiunt frigora nec 
concefto nec foelici. Quid de fomuds annonam liimli prouidenda 
rccondencibus ? quid de (carabaeis cjui femen in acquino ftercorecon» 
iioluendo fepeliunt , vc calor humidus fcetum educat ? 

Pcrcurre cacterorum animancium arces, pro alimento , vcncrc, pat- 
tus educatione , hoftium pugna , videbis id racionis dudu non for- 
tuuo fieri, quod femper & nc opcimc fic , vc nihil melius , nihil ap- 
dus humana mens poilet cxcogitare. Semper fit , quia : neceffitrio nt, 
hunc inftin Aum impenmte & mouence ca qus natuiam regit intcL 
•D.T1ioai ligenda, * ficut in nabentibus cognitiooem appetitus m juet alias 
iuq.ii.a.1. potendas ad fubs adus. Queinadmodom an in nobis abfolutin^ma 
nihil confiiltat amplius , fic ars naturalis, licet opereav ladone finir* 
que ^tia,nullis tamen rauonis difeurfibus indiget,maxime cumad 
• IbU.q.1. ibtramoueat jinquitPlorinus. • Omnium finis proximus eft indiui- 
•••«. dui & fpeciei conferuario : vltimatus autcm , vt res dum perfedio- 
nem fuam aftcquitur, diuinam magis exprimac ,& diuiaam fcecundi* 
utem, boniutcmqucfimiliuni produdtione. 

Propcium homints eft, finem nofte, appetere, ad eum omnia re. 
' &n», eoqttefrui,nambiiiaiacipiuotamediiiiinevIkbrdinatiohe 
ad fincm ^ ee. inde tendunt ad ipfum finem : honiiaes aotem' ind|)iunt 
^ cogDioone finis , & inde procedunt ad media , ad eum obaiien.' 
dnm coogtua^ habent k fine ^edeni 9c reOinidinem-foam , przw 



Digitized by Google 



Liber primus. 79 

tiuuifi (uum eo merencur ai£tioii£s feu pmtae (eu pubticx ^ itloo » Arm. 4. 
<|'ti7libcc Helpttblica iibi fifum a>nlticuic ,tum id ctus conlecudo. 
nein leges conucnientcs , liiint cniin ad Rempublicani leges accom. '^'^ 
modandi c!um feruntur , non Refpublica ad lcges , & quia !cx nihil 
aliud dl:, inquit Anftotclcs, quam libcr.i mcns a cupiduatibus, qui- 



b 



us opcimus quifque potcil: a reda via dctorqucri,idco omnia quaji- 
tum heri potclt ab ca dcccrminan dcbcnc , nec hominom arburk> 
fallaci relinquenda lunt ,vc finis faciUiis obtmcacur» •' 

Quod eft indctcntiiDanim 9c vagum, tn iofe « mllimi eft , ftipuln. J^i^^i % 
vo , (wienna, leiHnioniiini^ donadooes , legaca , debeBC caulcie m aft. i. ae 
Km&per(bnain cenam. laifoaprofick , lA mm atoxa coocert* 
tttrvitaquzcercum non habct fibi propoiiiom-fincm: non cnim b^^ 
he diiponec fingula , nificuiiam vicx fumma oonftitcric ; hmc crac (< 1 4XJit 
amiquisPhilofophis ad naturam, idcfl ad radoficm qtue cftiiominis "^^- 
natura,viuerc. Ad fublimiora fertur Chriftianus, ipium mouence fpi- 
riiu qui non cft huius mundi ; vc huiufcc nugnat domus patcrfami- 
lias , vc huius mundani ccmph faccrdos, fibi proponit hoUjas laudis 
iugiccr offcrre Dco : rcbus (cu fccundis fcu aduerfis , quidquid agec 
in verbo auc in opcrc , omnia referre ad eius gloriam. Charitatcm 
baoc fequcncur vkouca aoMMt « fudelii in paaoo diipeaiacor (upcr 
omnia coafttmecor \ fic vniim iemper aget in dioaitt , maaimttm 
cciam ii| minimo , cxrcflit a ft i»oflibM in vltiamtfa finem ducQit^-tt 
fkH^Ao concinuoque vits cenorc , confciencia fua foclix exiftcx. Heb 
quam {loitci (onc-, qui boc coeldhi con^bo^ fe (iiaque difpooaoc: • 
teijCdrummorequi flumintbus innatant , non cunt fcd fminrur: 
ex his quofdam lcuiorvnda detinct, & mollius vcKir, aliavehcmen- 
tius rapit, alia proximc ripam curiu langueicencc dcponic , alia cor- 
rcntis in^pctu m mare proiicit j onincs cicra fixum virtuns , piera- 
tis , Dco icruicndi propoGttun, vica xurbuienta dc infoelu manec exU- 
lus. • '"• . : . ■ 



HIs qi» diximus obiidont, nafci ftfpiiis moftftra prste^ (pcdei 
oonditioncs , Cic natura vidcrur vel c:tca , quat mis operacio- 
nes ad finem diiigit, vel unpotcns qua propofitum non obcinet-,fcd 
contumcliam hanc facile diluct , qui rcm ex ^quo bonoque per-^ 
pendcnc Scirc debet fic rebus omnibus adefie prouidcnciam , vt fer- 
oaco generalixenimordine» non excludat in {iogularibus contingen* 



Digitized by Google 



80 lus Naturale. 

riaih , malum & defedus. Conftat ars quilibet cercis fuis pnrccpti^, 
& tamen farpius abcrrarur , aliquo ex pnncipiis deficicnte : fcruacur 
clcmenris fua cuique regio, nec moucntur illis a Deopofiti tcrmini, 
cum ramen corum partcs aliqua: milceantur, altercntur , modis in- 
numcns cranlmutcnnif. Senuntur (untlicer rerum fpecies immota^, 
fuis femper dotacc fi|iu]ibits figuris & proptktacib«u , cum tamen 
illis qnaedam inddant abettantia.- Id procedit ex ilefedtu, vei cxceflu 
mateiijt, quae mollior in animalibus «juam in plands facilius vitio6s 
patitur impreffioiwi. Fiunt etiam ex .zgia 9c muUifoimi parentum 
imi^narionc : cs. vtxiafi|oe qoalitatum fcpagnantia, quc non valenc 
in vnum confentire : ex continentis vteri vitio, tandem ex ^ccierum 
* Ptoloira adulteriis. Ad ha:c pcccata ccclum mcUnat ,inquiunt aftrologi , af- 
quadcp.Ub. ccndcntibus fignis tropicis, Saturno rctrogrado cum capice mcdufa; : 
****** vtl fi malcfici cadant ab angulis , lummanbus nullam cum horof^ 
copo eiufque Dommo cognacionem habentibus. 

Mirum nobis eil hominem ex bruto , brutum cx homine , inte- 
gris vel pcnierfis mcmbrorQm fieuris na(ci, prolemquc biformem^ 
vencris monumenia nefimdc , (edrebus vt aant pofitis, talis debe- 
bac ccmangerc produdio. Apparec bis ctiam praefiderc prouiden. 
tiam,«x eo miod ne {ingularis defeAas tn ipedei detrimcntum ex* 
currac, monica & ex diucrfanim nacurarum permiftione nata , ftcri- 
litatc damnaniur. Harc omniumin fe non conuertcfent oculos,non 
velut ftupcnda pcr prouincias circumducercntur, fi non cffcc ordina- 
ri<i lex a qua deuiant. Agit natura propter fincm quem fic ordina- 
rie confcquitur, vt eam vel in vno , muliis {acculis clapfis , aberrarc 
mirum fit. Nihil magis legem in Rcpublica vigcre probat , quam 
poena capicis reorom in illam peccantiom : fic nacuEBm in cundis in- 
didd ferri confiac, ex monftromm raritate , ex eorum eita natuiali. 
ter vel ciuiliter irrogua mone, 9c ez perpccuo fcrcunditacis interdi. 
^ , ne viuant in pofteris. Facilis etiam cft tranfitus a miraculls na- 
tune , ad miracula atcis } fi cnim deprehendatur iemel nacura in va. 
riacione fua, cioique ratio manifcfta fueric, expeditum crit eo dedu- 
cere naruram per artcm , quo per cafum aberraucrit. Igiiur cxccp- 
e l. nam firnuc & dcclarat rcgulam in lurc,' cciam ampliac in natura: 

^«©4 dc Isfam tamcn hac inferiorum priuaricationc credidcrunt antiqui , & 
^AUx^Ifd'* ^umerctur m cxcmplum lcgis violands,illamGrarci,Romanique^. 
Iib.}.c 17. muhis pkcabam facrificiorum U csremoniarumexpttUDombus, infiu 
per deporcano 9c Mocaco foetu. Monftrum cft bomo , palfione ra- 
tionein ibbigente feiBii.vk , 9c vdnam pcifimis (Qis niaribos, paccs fi. 
binoni ' 



Cuiuflkbec 



Digitized by Google 



Liber primus. 8i 




Coiuilibec agencis nacuralis limiuta elt poceftas. 

^j^^ vt excmus iolfaiiiniracconimodis ad a^nes elicieadai in. ^ ^ 
^j^y ftflimeiKis y dc habere debec intaiores poceatias quB ad 
tales a^his non ad aUos inclinent* moueanc , diriganc \ pro liberius 
ezequendisydecertent, dccQntienientis boni poileilione delei^encur^ 
opus natur£ non irec in propo(icum, (i aut infhmnentis deeflen^x»» 
tcnriac, aut potentiis inftrumcnca ; nam finc porcntiis inftrun^enta 
mortua funt , & potenrix fublatis inlhunicnti:» incrmes. Ex eorum 
mutuo confenfu foclix nafcuur adio,dum tamcn qux hanc elicic vis 
intcrior , a finc modum accipiac , & in illum rcda fcracur, (icut mo- 
cus naturalis in ccntrum. Non ergo vaga debet eflc potentia , fcd 
Certa , determinata ^ fini congrua , ne vim aflidue patiatur , incU- 
AaDs ad id quod non poteft a£bqui , aut nthil aHequatur ia (co* 
piini non diceda* Hanc potenciarum Umitwopeai in (mguUsobp 
lcruamus fieri katione dSamx^ loci , tempoiis , 6e n^iflenius cnntra'* 
jioruaL 



Ipfi r€mm e£entu fottmits itmties fonms^ 

* 

COnftat ez (upeHotibun diuerlas eiTe reruin efleniias , & ta^es ed 
fc probanc tot operaciones diuerix , qux fupponmic dtuedas 
potendasy el&ntix velut fiUas , adUoiuim matfes *, iiam ex cflentiis 
|iotcnci2, ez pocenciis adioncs fluiinc, (icuc ez fonce certa quaUcatc 

praedito ,flmiles riui, nobilitatem originis prac fe ferentes, 

Cum ex D.Thoma ^ Angeli fint ab inuicem dilHn<5ti (pecie, pr«- » ,^g^ 
ter naturam fpirirualcm quam habcnt a matcnx condlrionibus ie^ a.^* 
cretam: prxtcr momcntaneos illos ad mtcUigcndum Iplcndoresrprae» 
tcr tenax voluntatis propofitum : prxccr communcs illas dotes , ha- 
bct alias vnufquifquc nacurx-lu.if , & diucrfis cxcquendis oSiciis con- 
grua^ j cuui autcm non luffic ant (ibi ad bcatitudinem , etiam daca 
iunt illis dona gratiaBfecundoin capadtMcm natnralium, ' qu«{ic& »i.c[,io.a: 
propriam, Ae dnuiutqs conceflam amplitudinem, quibuidam vduc li^ ^ 

L 



Digitized by Google 



lus Naturalci 

micibus circiimfaibunt. Motorcs fuos caslum imitatur in ftellanim di- 
t i*Cm.i). ftiii^onc -y nam vt ait Apoftolus ^ aliaeft claritas folis, alia claricls 
luns, alia claritas ftellarum , ftella cnim a ftella diffcrt inclaritatc, 
fitu, motu jVirtutc , modis influendi. Elemenca iiabenc id commu- 
ne^ quod cx ipfis omnia fiant, & in illa refoluantur i fed vniufcuiuC. 
<jue natura conftat duabus qualicatibus, quarum vna potentior, alia 
debilis , pcr hanc validiorcm vnicur infcriori fibi vicino, vt acr aqux 
per humidicatem qua pneualcc , & qua funul hoc humili coniugio 
oeprdfits coSrcctor. * ^ 

MizconimdlentHe qnauor concludanair generibns , illifque pro^ 
priis aimexis potentiis , (cilicec v^ctantis , fcnficiui , appdticiui » tocb 
mottui Vegciaciua numc , augec , eenerat : fenntiua per quinque 
(en^, auc nomero minores obie^lpecicm trahit ad fc : appetitiua 
operatur per modum inclinationis in bonimi fcndbile : ioco motiua 
conceditur pcrfccflioribus , qux cum pluribus indigcanc , quibus non 
fufficit vnicus in quo conftftunt locus, ad alia commigrant fcrtiliora. 
Sub his generibus innumerae funt fpecies,fmgulx fuis dotatx pocen- 
ciis, ad proprias adioncs clicicndas. Vegetanc omncs plantx , (ed ea- 
nun {ingula: fpccics propriis przdxcae lunc vinbus , (|uas xftuiuc mc 
«^idoa faiiofie miftionis primarum qualitacum , enam occoltanim 
qa« cotios fiibibntiz vd nimiliafitace not altmc , vel diflidio , ^ ini* 
inicicia nawrMn noftram depeculantur. Inde conftac medicamento» 
tum vis fpedfica , qubd reuDacbarom bilcm cducat , ellcborum me- 
lancholiam , agaricus picuitam : quod capici Conferat beconica, lo* 
ia, viola, nuftichc } puhnoni glycyrrhifa , amygdal^, polypodiumj 
cordi garyophilum , cianamomum ^ jecon ablcyncnium, Gc de cx^ 
^eris apud mcdicos. 

Omnia viuencia habcnt terminos incrinfccos magnicudinis & par- 
uicatis , habitus & priuationis , quos non poftunc ndi pcr imra- 
culum excedere , cum quia in natura iicuc in arte, ccrta dcbct efte 
partium di^olicio , cum quia yircos aoinue prpducencis bot ac- 
cepit limices ^ Deo. Ipie non fecic oronia poifibilia ^ nce edara 
quac nos inoi^amur , quia fedt conueniencia .Umitatae roaceris^ 
difpoluicque in pondcre , niunero & mcnfura, nec enim poteft vna 
ftacua plures confiftcncias (imul habece a (blepatre genica & tcr- 
la macre , cercam habenc formam , cercalqne vires mb idca de- 
•Pimand. tcrminaca. Afpice, inquit Trifmegiftus agriculcorcm femina in 
«•4« terrx gremium diffundcnrcm , hic criticum , hordeum alibi , & 
reliqui gcncris femina : afpice eumdem vices , malos & ficus rc- 
paftiiunccm acque amputantcmj codemmodo Dcus ipfe in cocloqui- 
<lcm letM:iaunortahca(cm,incerravci6 mucacionem^in toco dcmque 



Digitized by Google 



Libcr ptimus. 83 

mundo ccrtis quilniftlam legibusa6lum & potentiam, viram «Scmor- 
tcm. Suam iniulliiiam mamtcllo produnc qui diuinam luftitiam cauil- 
lanciK , mquii D. Dionyrms , ^ aiunc enim nK>naUbus debere in«lle «■ Dc Diu». 
immoralitacem , & rebus imperfeais perfoaionam. ^ nuWHbus 
kkACkaiCKi) imbaciUibiis pei6cieiuii pocelUcem icem ex <paEr tcm. 
p0faii«l iiiiit cilc perpetaa , & iiMimiabilia qtw ^ nacuia iooiieBtiir, 
ft. iemporaoea» «ialupcates acCemum perilirair : acque vmoerili ilia 
qwealiorum, aliis attribuunr. Scd rciendum eft diuinam iuftitiamy 
hoc ip&t reuerk v«nun e&iuAiciam, <fM oraiiiiMis <\uat (iia. funt tvu 
buaic pro merico {ingulorum, acque iiaiuct^cuiiifi]iic itt ofdiae pco. 
prio', poceiiuaque cuilodiac , 

Snat ^ddam Jir^Urcs potentU rebms agendis commcnJhMf^* 

s. 

Dltferentiis fpecificis accedunciniiiuidualcs , quibus eanim lait- 
tudo, mulcipiici,ordinata tamcn diuer(icaceconuahimr:cuii^ 
&IS canibus non eil eadem fidelitas & iagaiBitas,.omnibus tf^j^ iuNi , 
eadem forticudo , omnibus FaJconibus non idem ardor. Inter philo- 
melas aliam alia^ fupcrat pleno , graui, acuco , concinuaco, concifo, 
vibrato , vndante , ex proflmdo bulliente fpiritu , & cum vnic^ique . 
fuus lic cancus, anunofa contentione pc^ vK^oria decercant. 

Homine», cum (int iupecions. iMturs , eciam' in magis multiplici 
fmu: difierentta > fingularem aucem cuiuiquc no0e , operofnm , am. 
bk^um eft , & in his humana ^piencia cocies dehifc^ , &ieri cogitur 

«ucretionem fpicituum dioinum efle inunus. Senode, primumfuic "'•CoriodL 
mcMfalis philoibphiz prscepcum , vt vicx genus eHgacur congruum "* 
genio , ccelum enim , inquiunr, fuis &uec incapcis ; inclioandum quo 
vis iUa fecretior dcfcrt •, rerum naturjc con(entiendum , qua in- 
uira ins;ens & vanus labor. Scd Reipublics potidimum intercftnofle 
vmi mgcniorimi , vtilla propriis addicant muncribus, & hacc habeat 
parata negotiis quibufquc peragcndis m(l:rumenta: Iguurin vita ciuL ° Cod. 
li, canquam in vniuerfo, diliribucndus (3v: llabiUendus efl: ordo digni- I[do1eru*i 
tacum, qui quia lege diuina naturali docctur, ctmi violare & indebi- mr. 
tum-locum Wiirparc , lex<» habec vt ciimcn ficrilegij. Ol^ciis , inquit *• * 
• ^^iftocelcs, ^ vauc in cbeatDO conucnienccs aifignandjr pcrfbnx, un^ lib. 4. c.^i;. 
gulis (bz) vnicum enim ab vno mcHos perficitur,quam fi ad diuerfii ^ ^^'^'''^ 
(liftiadus, ctiam minor cflet animus. Ita fagaz natura qoo tempo- mafii».!'' 
te corpus eiFormac , qood craflius ell in materia , ad (blidiores : quod ' lib. 
tenuius, ad molliores: quod calidius , ad calidiorcs : quod irigfdos, Jo^''^"^ 
adlcigidiorcspartescoiiitituendas attrahiL ! Fitantem opcima.oo(. confttniae. 
. Lij 



Digitized by Google 



I 



84 Nacurale. 

pons conllicutio in qua (imilarcs' partcs & inllrumcntariaE propriam 

lempcriem pof&dent , fecttnddm magnitudinem, numerum , iigu. 

fam , mucaainquc ifiter (c connexionem , mle corpus opcim^ iiiis 

fungerar monehbus. 

Vc fingutis rcnftbus proprij ^iiitus inluerent , vnus in aore , alcer 

in oculis , vc rnguUs re^us^prouinciiSjCorpoialium rcFutn fpeciebos^ 
'D.Thom. ctiam fingulis iiominibus,vnus j. Dco prcficitur Angelusj*uc in Re- 
«•S* **> • publica diucrfis rcbus pcragcndis diucrfi aflignantur perfbnar. Apud 

Lacedemonios dc contraiftibus cognofcebant Epliori , dc cardious 
!nfm!id*c?' ^<^natorcs,dealiis alij magillratus: ' Apud Romanos prohibicum, nc 
uil.mun.m- vnus plura codcm tcmporc gcrat officia -, ^ nc duorum magillratuum 
•"^mCd dum ad vtrumquc ofiicium feflinat, neutrum bcne 

aifcflbr.i.^ pcragat , inquit lulHnianus , nec enim facilc credendum eft, duabus 
c. qui mi- neceflariis rdius vnum Gifficere. At cum vnus voi td (e tocum dica^ 

ftiidio ic ezperientia;dcprehendit quidquid in ca ben^ przftari po- 

teft , fitque pcritus arcis fus , cuius ignoiaotia culpae annumeFarccur. 
de^v^ iw. ^lt^uein onmi iudicio re£le inllituco , pro cuiulque controuerfie 
L to. $ qualitace competens iudex adiri debec. Hinc maxima tnagiftracuum 6c 
ciK.''!»; o^^^ciorum diuerdtas de quibusagit luftinianus libro primo digeflo- 

rum , & quid quifquc poiucrit , plures authorcs intcgris volumini* 
fo^ifi4& profcquutifunt. Eadcm nitionc flatutum, negotiatorcs ncmili- 
lib. II. tit. tcnt, ncmincm duplici miUtia vci poflc, nc rufticani ad vllum obfe- 
54,Sclib. I. q^jim^^ voccntur ; fingularum rerum mcrcaturum (Ineulos profitcri: 
Ccxi! qui addici leruos iingulis agr is , quorum nacucam vfu noueranc } pro un- 
n)iii(.poir. guij^ parcibus aegris, fmguios efle medicos ,oco]aribs, auricafares,8c 
*^f^ll^ VLC de cseteris. £ccle(iaftica * hierarchia , ad exemplum coeleftis , res 
Tncd. ^ 4lioer(at dioerfis alfignat miniftris ita prohibet oe Clcrici iudicem 
tj?Jedrfk arbitrum laicum fibi conftituant ; nc vnus Clericus in duabus 
&.clea.poi Ecclcfiis confcribatur j ne plura bcneficia, podflimum curata,obci. 
wft* neat ; ne Epifcopi fe immifccant in eledlionc Abbatum , in bono- 
coaip«enr. nim monailcrij admmilb-ationc , nc milTas pubhcas in canobiis cc- 
k i8. q. 1. lcbrent, nc m illis aliquam impcrandi pofcllatcm cxcrccant -, dcni- 

que ne clcrici fint in monallcriis abbatcs , nam inquic D. Gregorius 
. Papa , ' fj vni mihtia; non TufEciunc , quomodo duplici fumcienc. 
ftrr.iih!^' Monibum eft corpus coios capot alterius eft fubflantix , quam fint 
cp.u.^iib. ea quibus przcft, rocmbra , qoa radone praeibit ezemplo , qoi di- 
4.Eptft. I. ^^^^ contraria iediatur \ quo modo docebic inexpertus, & duz 

erit militiae* cuios ne quidem egit tyrocinium> (iue lc regimini velic 
. immifcere, fiuc non, lubdicos a:qua fcre manet pcrnuies : nam re- 
• gcns auitcriorem dilcipHnam fcnfim in fuos trahet mores , & diffol- 
uec : quod fi peregrinus rcdlor raro prsfcns , aHcnis cantum vidcat 
. oculis , alicnis audiat auribus , ficc noua &: mfinica quxdam , 



Digitized by Go ^ 



Liber primus. 8 



cx incongruis adminiftris malomm acccffio. Sane morruum cft 
corpuSjlicet extcrna vi moucatur , cum in co non cll anima; peric 
nauis quam maria fulcantcm , c porcu vocc , nutibus , lictcris reo^c- 
rc vcUct abfcns gubcrnator. Hxc plurimorum auihorum illuilraca 
dodrmis brcuicer delibalTe fufficiac ^ ad confirmacionem lcgis huius 
genecalis; quod diaeffitat £okma!&t adhium , procedcre depet i di- 
oerfiiate potendanim variifque 'natuta fua inllicuris , congruos , 
pare((|ue reAores ciTc prxficicndos ; & hoc non paaa. e0e priuilc 
gium , c^vuax ius namrale & commune. 



'Postmid frdfmpth hci Umitibus eoercgatffr. 

5. 

COdum ftmpliiTimx quidem finic£ camen effe quandtatis ptb. ^ Aibcrt. 
bac Alberti» *^ hac demonftradone « Ccelum rotundum eft , vt M^gn. lii». 
patec edam oculis , & ex xqua (ui concaui ad tetne cencmmdilbn- „^.'^c?i/' 
da i VE ergo es parce noftn concaoo finicur, Gc fiipcxius peripbccia 8c 
.conueio , nam exoiproa Abi fempcr ooolcntium» Hanc Umicacam pe< 
lipheriam admitterc neccflc eft , alioquin fi pars {iipcTior in irtfinitum ' 
protendcrctur , \incx diamctralitcr fe interlccantcs ad angulum re- 
d:um in ccntro terra: , protcnfa: , in mfinitum ab inuicem dillarenr, • 
£c motus cah qui cil; Hnicus , non ponct tcmpore Haico, mfinicum 
hoc a linea priencis ad Iineam meridici dccurrere. 

In hoc vniueriali connnente tinito, nuUum eft corpus nifi fini« 
tum, cum catione continentis , tum quia , cum vnum non valeac 
aliud penettare, fi in immenfimi estenderecur , quodlibec aliud eie« 
-cluderct, & cotum ipadum occupans non pofrec moueri , fiiaque.{«c 
amplicudo , fibi carcer & cacena » oeceris eflec exidum. Eciam Angeh . . 
• Jiccc fpiricuales a materia fccreti, quia tamcn vniucrfi finiti fimt par- cDThom 
tc$, opcrationcm habcnt & fphrram aftiuitatis ccrto loco dcfiricam-, i.q,ja.a.t« 
quamuis non fjnt in loco more corporum , vc pars corum parci loci 
rcfpondcat, cum fint fpintualcs & iridiuifibilcs , iunc tamen m loco 
definitiue , vt cxtra ncc fmt ncc ponmc. Spharns finguhs iua cil dc- 
decerminara quancicas , qua: medium incer pra:cedeacem & fequen- 
cem impleac ( Elemenca liias habenc preicripcas «^iones : de mari di- 
cic Deus / drcumdedi illud cerminis meis , pofui vc6l«n 6c oftia , & .^^^ 
dixi vfque hue venies, non procedes amplius, & hic con&inges tu- 
mentesflu^lus cuos ^ tciTx {imiliter pofuit mcnfuras , & cetcndit fii. 
per eam lineam, s akcndunc monces & dciceadunc campi in iocum _ 

' Liij 



Digltized by Google 



&6 lus Naturalc. 

qucm fuaJalli cis, inquit Propheta: ^ Multi quidcm Rccres y^fvpd 
mcieoc. tentaueruiU lltlimo pcrtorata, mare rubrum coniungcrc mcditcn-a- 
nco , led ab opcie delliteruntmetu,nc itgyptusmari rubro dcpref- 
Kekertnan. pFeniof perircc ioundauone , vdfiilceinai)^ NilirCoirumpcrcncur. ' 
in pdiricis. Alij Principes idicerdni eflicefe obnati nittlcis deterricifttnc prodigiis^ 
vikie patec periculoAini , eoaiA pvophanura, pofi«as a Deo aanine 
terminos mouere. 
InHoicum efTct rccenfere cuiulcjue climatK 9c \od doces varia», 
* I h. 9 . c. in plantarum^ fniduum, animaiium, medicamencorum , mecallorum^ 
jS^&iOi.p. gemmarum foECunditatc j id videre licet apud Cormographos. " Pli- 
nius longam rcxit hiltoriam animalium c[ux cxtra certa c^uardam lo- 
ca non tranlcunt , & rranfportata non viuunt ^ ii proccdcrc dicit 
'Dcacre.a- Hipocraccs' cx qualicatibus aeris,aquarum , tcrrarum , qu^e vcniunc 
^»*^ iii compofitionem & alimentum. Ptolomccus vaiictatem haiic afli- 
** Qsfdrip. gnac (igni^ zodiaci , & planecis , cerris illis dominantibus *, aiij parci 
lib. X. c. 5. Q^ii^ fteiurquc, perpendicularicer influxum fuum iUic mictendbus. 
Certe lapides terminos agrorom Aocaiie , non cfiSciunt , quod enim 
fundus & menfura protendacor^ procedic a faxt qiidict modis legici- 
mts dominij. Iol cali , elenKDta, varix cerrarum poHiiones , funt non 
tam cauic, quam inllrumenta diuiiue j^rouidentije , fic ludentis in 
orbcterrarum,{ic pulchre, ficharmonicc dona fua diflrtbuencis. Ita 
nihil eftamorevacuum,mhilquod nonamet & amerur,quod nccefli- 
tasnon qusErar,quodabundancia non offcrat^eo, vt didium elt,com» 
• mercio, diuerfitas refunditur in vnicacem , omniaque funt in cmnibus. 
Tandem licec fic ardens nacunc facunditas , non nifi certis in lo- 
cis fe profcrc , & editot ftetos con(eruac j pi(ces viauht tancikn in a. 
quis , cerreftria in aXtc » non pariunc apud nos leoncs, Cxaix , pfycta- 
ci, nariuum fuum fi>lum dewlcruiCy nec in alieno pcolem exponunt. 
Non ferc aurum omnis tdlus, fcd ea qux ad excipicndum archzi va. 
pofofom femen , matiice conuenienter difpofiiay fol^ pronubo , bo- 
mogencam hanc cqnccecionem pluribus m^nis annis efFormac, & 
vtero fibi fert , nunquamnififisjBifcratur editura. Hinc patet quam 
vana fic chymicorum fpcs , qui alio parcnte, alia matre, aliis fcmini. 
bus &vafis vfijmalculum himc cceli (olique parrum,& fomiam lub- 
flantialem , qua: nacuralis tantum luns cft , ab artc fibi promittunt. - 
Ip(a rationaiis anuna licet ipintualis 5c umnorcalis , quandiu cor- 
poris fui caccere concluditur , aUbi non eft , non agit , non vegctat, 
non feodt, nonintelligit ^ nam lue quse racionem dirigunt & appe. 
ritom (blancnrimagines , fignificaoc ablentem a, veia rerum eziften^ 
tia meotem. Videc Gmtum in oculo , audic in aure, gofbc in palaco^ 
odoratur in naribus, digcric in ftomacho, caloris fbmicem babec in 
corde, ioteUigic in cetdofQ. Videt oculus* aoris aodic , odomm per- 



Dlgitized by Goog 



Liber primiiSi 87 

dlpic obie<Skurti (uum in ccrta loci diftancu , cxtra quani a rcbus 
cmiflac fpccics fcnfus non aflficium. " Nimium itaquc fibi plaudunt » Marf. Fi- 
Platonici, qui mcntem liumanam potentem aflcrunt non loliun in pjl^jQ^^jjJlJ 
partes clemcniorum, ex quibus corpus comgonitur , & quas imagi- c. j. * 
nacio fepe commouet , fcd ctiam in alias mundi paries , quippe na- 
tura fupcrior, & Angdis vt dTenda fic vircudbus affinis. Si calc ius 
dacum eflec mencibtts humanis in excerna> nullz mundi parces (uis 
iam conftarenc fedibns , diflblucrectir vniuerfi tempcries a contrariis 
& pugnantibos inter fe votis bominum. Solius Dei eft paoace mira- 
cuia^ imperare vcntis & mari, & fe lcgis naturalis authorcm , conceC 
fis aliquando priuilegiis probjire, cum C\c conuinccndam, fic confir- 
roandim decreuic populorum fidcm. At homo mhil in naturam po- 
iclt , nifi mcdiantc natura , dum appHcat acfiiua pafliuis , &: hoc cft 
Toium ritionis imperium quod lamcn non immutat pofuas corpori 
fuo lcgcs , non potefl: ad flaturam fuam adiicere cubitum vnum *» • Mnh. 
non aliam cfficit partium conformacionem, qualitacum tempctiem j 
non fiflit vcgetantis perpecuos mocus , non vencris quotidianas icia- 
<Sliones , non accacis iid (enium labeniis defe£bim, nec esctremam ho. 
riun in(peiacisy inuicis , cum vica escemum omne bonum aufecencem. 
Sic mundus^ fic corpus raentis humanx pocenciam coercet , magno . \ 
tamen folado, qubd (i defis illi fitcultas ad opera^ piis afikdibus plu- 
Ximum poflit apud Deum promcrcri. 
5. Hos paflaUmitcs, vix vllam m poUcicis conccdit potcntiam , quas 

* " vt rerum fic locorum quibufdam termmis non concludatur. Rcgna 
prouinciis (uis aflignanc rcdores , oUm proconfulcs : CnguUs vrbi- 
bus ctiam pagis, ludiccs uaut nuiU Uccat extca poficos iux iurifdi. 
aioni Umites excurrere, & in alienam meflemfiilcem iniccere : ' eft M. 




tntk mtimtvM»»»»**»» ».■?■■■■ • — s f — 

fcruicuds, cmptionis,emphyteufeos, vfus, vfusfru£tu$,£cudi, cerds si pjnai <F. 
loci limicibuscontinetur, cxprcflisin contradibus vicinis contermi- deiorifd. 
nis,finibufque agris a mcnforibus aua:oritate pubUca pofuis / quos gjta'^ 
incmcce,dcleEC,exatarc, cnmencll pocms cxira ordincm pumcn?. gmd.' 

dum. 

SimiUcer Ecclcfiaflica hierarchica , ' Ecclcfias Hngulas fmguUs ^^^^ ^ 
prcfljyccris dcdit , parrochias &c ccemeiria lUis diuific , & .vnicuiquc c*n. Eccic^ 
propnum ius habere llatuit , iia videlicct vt nullus alterius parocfai^ ^ 
terminos aut ius inuadac. Has non paciens ai^(Has mens landHor , 
terrenas polfeflioncsaliis habendas Decmicdt , ipfe vero cocleftibus • 
afflbica donisconfcendic in Deum , bonum omne in quo iain nec 
xqtim, nec.locorum, nec tcmporis limidbua contenca, immenfi. 
tas,xteinitaseft. 



Digitized by Google 



88 IusNaturale« 



temfm cMeejf» (nm bSe 9mngs fotemU , ilUqm vtl dtir^^ 
ttMveUaneidtmt» • 

STabjlicas «renutati propnavmbram fiumproiicicmobilicer flaii- 
cem, in rerum omnium fluxu (ic rapido , vc dum cates cile co- 
, , gicancur auc dicuncor » iam cales eiTe defierinc , velocicacc tran{itus 
menccm fcrmoncmque praeueniente. Incorrupribilia , vt func cgcU, 
alcernanc viccs ,parlque pellcns alceram fcquenci cedic , &: harc im- 
mediatc fe profcrcnri , donec akcnfu dclccnfuque circulusperficia- 
cur, icerum iccrumquc vfquc ad ccmpus foli Deo cognicum , reuol- 
uendus. Ac corruptibilia certis ai fummum lui gradiDUS afccndunc, 
iUcimque negaca con{iftentia dcficium * paribus incerdum acce(rioni 
decremenps , &pius immaroro fUnere , prxcipicioque eontemnciit; 
Incereft mundo codam vohii ^ ne fisa iydentm vis abfumac eos qul* 
|>us ex perpendicdo infidereCj anc remotu partes nunquam hac re- 
preaias virmtc, languidis macecic dcfedibus csponeret : Ica iolis fy" 
derunique acccfius &recenus varias cfficiunc anoi tempeilaces yCoc- 
porum fanicaci , cerrz frudtibus apprime neceflahas, & hauc indaoinc 
in mundo cempcricm qua cundorimi vis & vica conftac. 

Arbores llaco tcmporc foliisveftiuntur, floribus dant nobis arrhas 
fru^tuum , quos vt amphilimam mercedcm magnificc noibis labo- 
nbus cxoluunt ; cum per hyemem vircus in fc contradla congrcgat, 
quod poftea largiacur:Plant£ Horiferx,qu£dam vere,aliae£ikcealis 
autumno florenc, cotamqne tempus fic incer le partiuncur, vt nul um 
deoore fiio vacuum fic In m^gno gaudio fetOiiacis , & ad delitias 
vlque nobts prouidens nacura , ordinace camen procedic, nam quia 
mulris flos quilibec intra dicm marceiric , habec iuccefiiuos ^ Cic non 
ftofufa^ fed prudenter di^penfata fcccundicace,diu pulchia» cnlcum 
' & oculos ncm-os promerccur. 

Auibus quam iufta temporis ratio conftacj hyrundincs , ciconiar, 
turturcs , pliilomcla: innumerx hmiles circa vcrnum iquinodium 
cum fole rcdcunt ad nos '• primis mcnfibus occines celebranc con- 
nubia klliuiflimo cancus ardorc , cui dies eciam cuoc longifTimi, funt 
breues,&nc no^c quidem luicinia quielcic Huic laboriol^t: voiu- 
pcaci ,fiiccedic cura prolis educandc } dum adoleicit , |)ennas veceres 
labore concritas^ounc,nouisinduiincar, fic vegeiioies abicurse con- 
ueocus agunc , & n^llsitunc praoencc tempofii ioiuria, tunc cum 

^ «bundac 



Digitlzed by Google 



« 



Libcr priiirxus* 89 

^llbMiidat aliiagpwim in ignouis iiobu t;emg copnniigrant Minini 
quQdcafsiuc inuencs ptiiloinda; aui^uam id expertae, pne&tKiim^ 
tsM»cn cempu» dilicedefliii,, ^ ia cauidjj&pjer tqiam Qo^lem velut li- 
bcro framuuraScCj^vol^cw^ magi(;^ vocis & alarum ia aoguflo 
collilarum tumultu. Animalia cxtera noo ^Uuanc in VcDcrem , mCi 
pFsIchpco (Ibi tcmpore , ia quo iicec gregalia fint , feritatem 
quaod^ ituiuunc , & copulam fuam totis vuibus conna procos 
viodicanc, mitcfcunt pollinoduni, redeuntquc ixi, graciam : naiura 
ChC adioncs cemperantc pcr dilationcs & feri^s.^ qua^ homixies ia 
iua, iuciicia, fuamque poUciam , (ranAuIcruiu. 

Inido quidem.Romaosr 4<Wiads/ pppulu&fiojP ceru Icgc viUer < L.x.ffidt 
bufi^ onmiaque maim aiwiiqaeMUp^ gobemabaiitur , poto le. 
ges curiatse ex popuU in cuRSiii diuiu (encenoa lat« ftmc^fed infirros 
coocra iunamam pcrpecuamque potenebim. Pfppcer^ regibus eiec 
|i| " con(uIes uamiit imperiuni , ex perpccup anttUttm placuit ^ «HoiiMljb* 
ex /mgulari duplcx , ne pc^cltas folicudiue vel morai^rumpcrccur. '* 
Vrgcntc quidcm bclli neceffitatc Romani Di^atorcm fcx men- 
Cum , * Spartaiai Regem cUgebant , penes qucm erat fununum ius, " ^Jj*- 
4c tftnfa<5la ncccffitatc finicbatur potcftas : alijs tcmporibus crat ^ ' * 
pCDCs coofuU» ^ icnacoir^s , ^4^^ ¥i(tOMi3 tempaabac Tnbunus 
plel»is , i^fe Confulefquc wmfif Qlim Vuau^i^lwHp rcg^v*» W 
Afiiea w prf^agmm,^ ide(l quomf «K^n^oif ir^Upcabile » fiinttitcae 
«pud flerafque gences Mcepium » W d^taces ceno tempocc, 
aw cebus gcitis nnirenturi ^ nil^enim |am ciuile, cam vcile,quam rsenec.lib; 
Weqemefle poceftacem qu« maeaa eft. D. Ambcofiuc ' exemplo h^*^-^' 
gruum qua Itationcs, ducacum per viccs agunc^aatiquum, mqutc, iih,|.ci)i. 
hoc Reipublica munus, vc communisfic labor, communis dignicas j 
finguli partiri curas difcanc, oblcquia, impcriaquc diuidcre , nc- 
mo (it bonoris exors nec laboris , (ic mirif^ncur rcgiininis inuidia j 
fic non infolclcit cx digiucatc , qui mox cic bct oblcqui. Ita fic vc 
Deo prouidcnce , magnis rcgnorum ncgotijs , p^ qux cnafcuu* 
fnr » etiun impendantur ingenia ^ hzc ausem le min poilent in 
IttCCm pfofcne , (i perpccus rorenc dignicas^ ^ illa(que per tocam vicam 
vetev^ter gccugani , in indi^nos nndem iocceQores trans^mderet. . 

£ft quidem in niouarc|4a (tjunm^ cpminuaque fmceftas ffoa^ 
vnum, maximo ReipubliqB comraodo ) Piihceps epim pcfpecaos 
babemr velut immobile quo (uftineptr , veluc centnim quo diri. 
gimr cstcrarum dignitacum morus , rcrumquc continua vicifritu- 
do. Rcipublicac corpori quod habctur iinmonale , Uxc immorca. 
lis concedicur anima , hic fublbntu plus minus ue non pacicns , 
in cocaccidentium flmcu fcmpcr immota. Pacem & vnioncm fum- 
mum popuU bonum, meliu» tacic vmcas ipla , quam eit(& {Imulachrum 



• 

Digitizecl by Google 



p6 lus Naturale. 

. in tnalris fc pcr ihodum vniiu habendbus* Regimed clebct 
fcBlicius , quod magis imicacur ifflpcrium Dei , indiuifiim , omni- 
potens , scernum, iUic fecretiora , piomptlora , Hrmioni funt con- 
iilia: perpetuo redtunls regiminis ariem velut fibi proptiam atcen- 
tiori iludio , cercioribus cxperimentis addifcit non contentus 
probitaris larua conatur aifequi fmceros heroicac virtutis habitus , 
iic enim mcrctur mire cum bonis , cum ipfomec Deo fccdera , 
quibus firmatur imperium : plcbcm vclut familiam fuam patcrno 
prokquitur aftei^hi & iianc gloriofum fibi reputat habere (plen- 
didam, opulcntam, Izcam, gratulabundam > tum omnium amo- 
rem luo fibi condlians »~in illis omniii poffideac. 

Qnod igicur didum eft dc limicaca ad tempus poteflate , intel» 
ligendum de •fubalcema , non dc (nmmi » qus caneris , vt Deos 
creaturis , vt coelom inferioribtts mucacioni fubiedlis dominatur, 
liccc .difpari raaone. Nam regia poceftas non eil legibns omnibus 
(bluta , nc vt impune valeac abuti iure fuo , & pocenciam in Deo 
,fapienti^ bonitatique iundam tyrannicis opcribus infamare. Rex 
tenetur prinio naturs legibus ab omnium Imperacore Deo pofitis, 
quibus qui non paret , cum rationalis elTe definat , cxteris n6n ira* 
perabit: tenetur ctiam poficis a fe lcgibus vt inilar primi mobilis 
pHor (ubeat rootum quem alijs imprimit ; vc quod.alijs per.iofli- 
tiam non licec , ei non liceac per poceflatcm *, vc (ubmitac prind- 
patum legibus, quas fi (bluerit exemplo , & his iiminis principacut 
concidec. * Sic ^gypti Regcs vitam non aliorum regnanrium , qut- 
*cttU°rei!an- bus voluucas' pco lcge cu , ctaducebanc licentia , fed er vi- 
c;q.Iib.i.r- tam priuatam agebant ; vt quemquam pcr fuperbiam aut iram 
' Oabicl. non poffunt punirc, Sic Rcx Medorum ^ non potuit eximere Da- 
niclcm dc lacu Iconum , id lcgc lata prohibcnte : fic Impp. Theo- 

• L 4. ood. dohus & Valcntmianus , ' digna,inquiunt, vox cll maieftate rcgnan- 
^*^* nantis, legibus alligatum fc principcm profitcri , adeo de authotitate 

iuris noftra pendct authoritas,& reuera maius imperio cft fubmictere 
*L.ii.s.de l^gibusprincipatum. *^ Hincesimperfefto ceftamenco.legsuitm noa 
percipic Imperator, decec enim eumicniare Icgcs, quibus ellc fidua* 
cus videtur. Vndc lis mota incer Regcm & lubdimm, iudicis ordinar^ 
(bitencla dirimicur; ccdic enim in gloriam iuIH prindpis, maiefiate fe* 
pofiri iudiciorum aleam fubirc , quia mulcum lucramr eciam dum 
cauiacadit, ialua lege qua vclut fundamento ftat imperium. 

• L. I. ff.de Populus * ius fuum m regcm conculic , certis quibuidam adiedlis 
cooft.pxnic. conditionibus qua: dicuntur lcgcs rcgni fundamentales , communi 

fponfione firmacac , & quas Regcs dum inaugurancur obferuaturos 
vs tadis aris {acril(j|ue EuangeUjs , (blemnicer iuranc^ hisergo ceneri, 
rcgiainque pocenttttncoSrceriflcmo dubicac l^ianliBiiecittdcitd»- 



• 



Liber piimus, 9i 

finUNi* , fep^ &iBemmfmm'^K^^ popnti » mctan qocni 

paciebatur , in auchorem repercuciencis. Concinec tdaiki illos vici- 
ims hoftis 'popfilos defpeiaiioiie febeiUcs in ^leditioncm accipiens , 9e 
perciuiles cumulcus.viam capcansad irrupcioiies faciendas. Sic enimy 
fWmnitK / c6ntrafia,dum«^isfere vinbus congrciiiunctir, ie mu- 'fupra I. *; 
tiio tempcranr. Adijce honoris , & glonir , etiam in fequuturas xca- $. *• ■ 
ces profcrendas ibmulos , C|uibus potentcs unporcntcr aguntur : dc 
bcnc cnun caucrc qualcm famam habcant, quia qualcmcunic|uc mc- 
ruerint , magnam nabicuri func. In iudiciura rci malc gelbe vocat 
eos omni momenco vox populi , vocabunc fxcula dc in pofthomam 'Dioaor.f> 



I, ctmBt !piiUb idimrt imetis^ yia^eAm» ^Sk dm «lor- ^^^-^"^ 
wak ktpt .£g|fottia«dfls ^ 6cfEiido|]ibHS Sc(kf9fktat, &UispopuIus 
nngimecbnMnt mmeka^Jk iadignos bonpre jplico fi^iucorae 
pDoabaC} is cimor coegic JS^f^ ^nigQs iuflc viufiin^, yeaxos paft fitov 
wm&maamfk^ iraixL, iiiqoe<Mliiim j(nBpic«aM0ii^b Jpi- 
gna formna , minima Jicencia, 

Quod fi mali* lanus viciorum anaor, ouMicm xc^ti honelUque {cn~ 
C\am cxonxenr m priocipc , vt amplius non auaiac nacurjc lcgcs ^ Dei 
malimi cxprobanus , & ad incliora vocantis vocem, populi tabeiccn- 
m ^cs!akus., €xg:axu>amiimvi jcxtccmis in nuUs ^ mremum 

kDeoxaAnntmBOtdkm, AM«. Cica« .inasEiww^iolppca;» , xcbuf 
vtMdxbuar protpccis, ibfpc flaiieceiic «yfuuiosj non cqris , non jm^ 
iHBmiaBibB «jnibn ^pXamm ixmSoSm , ifed Gc diuinitib addi^ 
in argumcmum przlidentis mundo prouidentix^ ad &BiUnm mo» 
rem, ad bonorom (blacium^5e vc celo fcelicica: e vulnere auullb Rei- 
publicc plaga cico veniat in cicacricem. Id non conrigic in ntuneraro 
a nobis prxuifoque cempore , quia malorum principum non cadcm 
iniquicas v non idcm populis morbus , pari diccta rcmedioquc curan- 
dus : opporcune fcmpcr adcll laborantibus coelcllis mircricordia,ma- 
iorifructu,maiorique miraculo, quam fi cundis notus cnct impe- :. . 
randum oecminu$..Nonjqucramur.AmpUusqubd i^oniincs n^Ccancur 
:niortcufi; iieuifi canta , camcjuciii^&ndaimouuncar i|i tam inccrco dc 
tam brcoi«icse%itio , qutd non mtaronr^^G h«c 'longior 4efiniqs 
4Bcacomgra<iibnptc»eni^ Jmprobiiiiciroeiiiam rapinsHBc cruddicacv 
iilcfroitiBnoDpromiccerec? Mors itaque dum videctir.cpcjtrema Ih»' 
-maBise mx poeiia^praefidiuoijeft^^Abymis quo forbetur vis tyrannicj^ 
«ne kcius in populomm :fb:;^m exundec. Malis ccrror fimul &c rc 
mcdium,viciis (ibi femperaccrelcencibus imponens finem,qucm in 
pcrucrium ardens cupiditas nunquam fccillcc Bonis aucem maxi- 
mum folaciumell, vidcrc prarfidentemrcbushumanisDcum, impio- ^-^^g^J* 
rum capita contcrencem ,montes squancem folo , ^ pra^uaricatorcs 'Pfal. ». se 
cuclkntem (icuc fpinas,qu£ non tplluncur manu, fed igne autferro: l^^^ ^ ' 
*tiegcn9o$:iQ V]^.i»tea^ dcjaoqoamisUjfi^uU.Cjsnfrin^^ ' qui * 

. ' ■ M ij 



Digitized by Google 



gi hxs Naturalej 

e0im<litdcQ>e^ii^liiper priiicipes^ eoi quioppreiO fbaimtrclciai; 

Caufe vniuerfales, vc neccflaiium , fic communcnj, 
. squalem» concinuum influxum, fibirubditis < 
inferioribus largiuntur. 

Lex 8. 

lljSttEnim oactua infiiud boni prolef eft , ica licec finicam opor. 
qIHS caerit eile , quia non mulciplicator infinicam, qusedam tamea 
"^^caulac intia poiitoi iibi terminos imni€n& boniiatis {imiUm* 
dinem pnefetunt, in eo qood (tint vniuer&les : & ex (ingulaticate 

vclur cx fsctinda monade, multiplcx bonnm efibndunt in inferiora 
JEarumlane confidenitiG^Iaxac^erigic animom, jeqnatobiedorum Cuom 
tvm amplitudini mag^ficz, & tn interiores nacune Hnus admiffum 
prsparat ad catterarum rerum alias abftmfarum cognirionem. Hinc 
enim difcit vnde procedac in infcrioribus pulchritudo , vis ad agen- 
dum, perpccuicas, ncxus ad inuicem. Vidct his caufis vniuerfalibus 
prxHdences mtclligennas Dei mini(lras,veluc anguftiiljmum feoatum 
■ P&t. 8i. , de quo prophcca ' D cus fleuc in iy nagoga deorum , in medio aucem 
Deos dijudicat illii ordinariae iiscii&Boiiis limiccs pnelaibeiit , ad 
libitum aut cogtccQS aut pioteiis» 



Jrftmrikts mcfff^urkit ij^ csu/i 

■ Vide Ci. ^^Onltat » cntia fuperiora enciprimo viciniora, etiam plus habe- 
P"J>}*S.i. ^^re pcrfedkionis& bonitaiis,tumin icytum ad citni in nacuram 
infociorem difiundcndc Siuc loquamur de intdligcntiis , (ioc dc cgb. 
lis in natora corporea pnecipuis , quorum etiam fbtmalis dicitur cfle 
maceria, vt emincntes habetit a6Uoas potentias , iic illas educunt in 
adum i procol ab otio & torpore agunt (emper , non quidcm^im 
conferuandi & augendi canla , (ed vc Donom quod in ipiis CKubciar, 
cgentibus rebus infimis largiantur.Licet altum teneant,(unt tamen par- 
tcs vniucrfi, qu2E cum caetcrisncceflario reiaiionem , (ocicratem, ne- 
xum habent , fic vt eorum eflentii , vires. adlioncs ad cotius bonum, 
vclut ad praEfcriptum fibi finem referantur, Si fphcra? fuperiores (cm- 
per ambitu fuo cii^unc infima , & impicnt eam quam obferuamus 
orbis totius diiiieii£nem} eorum paciter vis aAjoa ^ non dcbet a cse- 



Digitized by Google 



Liber primus. pj 

terisibliniic & infaectuul^ dtaidt« (ed illis comffliiiiioiie cooiungt} 
namfbima, cum fic magis vna , m^ valcc concurrere pcr qua]ici. 
tes, quam materia per qoaatitacem , ad vnum illud efficiendum. Vbi 
tam celcbris apud Upicntes vniuerH iiarmonia & pulchxicudo , Ci re- 
businfimis fuperiora noncoagunc ? Pcrit iftinuta auantitas fi fuprc» 
mum ab infimis diuidatur : pcric vocum concentus , li graui non arri- 
ferit acucum : pcncpulchntudo, fi quod emincc linca vel colore,de- 
prcfTis Sc obfcurioriDus blande lc non inccr(crat : pcrit vniuerfum, vir- 
• tijtc fcnfim, vt didum cft,"pcr i-radus dcficiciue : pcric haec miranda "Sopra.1.}. 
circulacio ab imo (e rtftitacns, i\ pailiim aAhxa, innmis fagmosL be. 
fiigne non conlencianc 

Si laborat in iftis latiOy CcnCva Gm deprehendanc cceli vires Conti. 
noas in inferiora , per diem & nodlem, x^axemSc hyemeni,perva. 
rias anni tempeftates q\ix procedunt cx folii acceflu & receflu. * ' ^^^"^' 
'Hoius luminacis & lunx vim & mocum ienciunc. plurima animancia} qmarip^ 
caccerarum vero ftcllarum, liccc obfcuriores vires dcprehcndunc fo. 
lis fuisexperimcncis edodi, nauca: , paftorcs , agricoli , at omnium 
hi qui diligencius , cx pcrpetua veteri obferuatione naturam carum 
didicerunti Planetas (cptcm cffe fub Dco rc6lorcs vniuerfi iam dixi- 
mus , ex Trifin^fti {encaatUia Sacurap rebus inefTc iUcum, a louc 
opaniam ad quiduis agendom cempeiiem , ardorem a marte , fplen. 
dofcm a ible $giatiam, polchritudinem amores ^ venere ^ indoftdam 
i Mcicurio } motus & variecaces a lana. 

Terra nacuialiter przdica qualicatibus,fngtdtute lciiicec 9c Ikck^ 
te , ad at^ionem &[Vodudionem inepcidimts ^ omniumtamenpul- 
chxa & forcunda parens , facis (c probac fupcriorum corponim dora- 
libusarrhis ditatam, feminibus imprsgrutam , in gemmis & meiallis 
ccelumcoelo, in annuis fructibus , nouum mundum mundo parcre. 
Habct culippa figuram fuam vcrfus coclum , ad influxus auidc fuf- 
cipiendos hiancem : luflc in cius ordinata vanccatc natura , lamen 
ilupcns veluc emorcua coDHahirar in cenebris , & illic omnes quibus 
fulgere poceftmki colorcs > nigri func , nifi viuida luz Iblis anuliie- 
ttt. A&is, aqu«, tenx parcfes fi (eparentur a fiso coco , dc a iibero cgb- 
lorom inflaxu, corrumpunmr. Nequidem (ine prjeuia vniuerfali pro- 
pofirione condudic fyllogifinus - (ine pneliipoiltis generalibus fuos 
tiaAatus non aggredicur lciendaiiGa verum eft (inguiatia fine fupe«> 
iiorum fubfidiis non confiftcre. 

Hanc panium vniucrfi confenfioncm , colle<f}am , & in mi. 
nus diffufa maceria magis ienlibilcm habcmus in humano cor- 
pore ; ^ in quo crcs partes prmcipcs, iccur , cor , ccrcbrum , tum Fcrnflios 
nacura tum Ipiricu pnepocences , non feipfis cancum gubernandis 
danc operam,(edaliosdefe fpiricuSxCanquamiugi dc foitcepioinunc: 

M iij 



* 



Digitizeo by Google 



P4 Iu6 Nacuulc. 

9i cmaie «^t^ ft^fr^t ^i^iis M»mt ^lisqviMi^ 
thag fingtflis mgcariii wAt ffixim , alimtiir : lus ia mei fbttdiotMj£> 
qotf littLs concicaci , ooa#adEem-& p^petuam operum fundHonem 
tduftt. Vnde «i|eliigii<itf ft«ter iDttmA iinfiGaB ^ni ^tMet , « in 

maqua^ue parcc fixi lunc, a«s infu^^rnuives & vagoi ii^uented 

quecn^ltere : vnum nacuralem e iccdrc , per vcnas in corporis cytrc- 
Bta. diffufum: altcrum vicalem, qucm cor alliduc per artcrias emitcic: 
tatium animalem , qui in ccrcbri vcncriculis gcnicus , hincquc per 
ftefUos profccbus , parces irrigac (cnfus mocufquc compoccs. Citra 
has viWis influcntium ipuicuuin, nulk pars in nobis, auc calorcm auc 
infinim ipicuum pods eft retinere , fed in breiii tmm cemAiacm 

£x iiis ^uailttlribiBs «ftcufz )>riBiidis ,«licimiis iiibtiauores Theolb- 
gicafS-tfOttla^iemes ■, videlicec fi mundi partes infimz , non ilant iiec 
agtiflt abtque fupeciteHm influxu benefico , ipTum quod vocsmus 
vniuerfum , Bnicum camcn refpedu mareric, quanciracis , formarum, 

qualicatum,infinirc difens ab infinico,fic indigum, mobilc ,fluxum, 
^us habcns potcntia: quam adbus , ab adu pnmo , immobili , nc- 
ccflario vim qua l\ct & agat mutuatur. Non confillic numcras fi col- 
lacur wiitas eius pTincipium , produdio , mcdium , finis , non crunt 
Imepuni^o partcs quancz^finepartibuscompofica. Quis mocus non 
iGfAiatitra;^fei|^%gpMditt^<cqais oomtemptacasrerum diiierfita* 
lem, ordinem , principiorura coaciaemes concrarieMces , de^due 
teei Tuprema fapicncia , limites, modumylegera eaiflendi & ageiu 
di'iiecepi(re:vniucr{um origincfiianihilimi , & in id vnde du6lum 
cift, fponce fua dccidcns, fuftineri, foucri , in eflc & adhone feruari 
ab cncc primo? Dcus eft infinicus & immcnfus , rcbus omnibus in- 
rime prarfcns ; quomodo vacabic ab adlionc primusadlus: a (ui diflfu- 
fionc, prinu bonicas: a conlcruatione rcrum , cum fit idea patcrnx 
dilcdioni^ & prouidenti«Ej Exponct nc qua? amando crcauir , & qoar 
ad fuam fimtlicudinem oreata , non poceil non amarc > mhil cnun 
odic eortfm <piie fiscic 

Oportuit, vc disimqs 9 ^ »hmt creacis indSe vim agcn di , qua: po* 

* f6lbcem4dp»ediiftrieBmyqHaac^ticet referac} fediiifiiper ncceC 
&rium eftipus agemibasadefle vira aliam (uperiorem mtelaremx 6c 
C(Mioe& ^oceftacis , concra defe^us effentiales , concra cafus exter. 
nos vindicem Deus abfolutam efienciam (uam , & ab ea ccteras 

., pCftcierc, paucis crprimic Moyfi dicens, ' Ego fum qui rum,nam fi- 

' «Lib. j.«ic nc Dco nihil ci\ , inquit D. Bcrnardus , ' tam nihil eflc finc ipfb, 

«••^J""» quam ncc ipfc fmc lc potclt j ipfe fibi, ipfe omnibus clt, ac pcr hoc 
quodammodo folus elt ipfe, qui fuum ipfius clt, & omnium eflc. 
Abfit igicur vt opcris diuini cenfor impiu$,dicas melius fuiffc rcs crc- 



Digitized by Googl 



'^^Ljber primui 

Creari prx Jitas viribus , qux fufEccrcni ad exiftentiam fuam & finis 
Conlct^uuoncin^ noncgentes illo (emper mcndicato Dci concurfu. 
Nam. omoia .Deos propccr fe opcfatUs eft; {cAicit ad botiitatb , ad 
amoris, ad gloriz Cvat manifeftKioilto. Itaque (icut nihil poteft elle 
tttOL Ivaaa iromenfitatem i Gc iexica riiam pocenciam , vt Jn lebiis 
corpories nihil eft eztra cocli ambitum & influxum , vc nihil eft in 
luce (bhs , quod ip(b non illuilretur , nihii iii ignc quod ipfb non 
caleac j nihil eiic in imn40fa bei exil^ehtia quod ipfa ^ouenCe & 
fuftinente non exiftat •, nihil in eius infinita potcntia, quod cius 
mcuna vi non agac : fi naturalia neccflario patiuntur a fliperionbus 
agentibus , licet vittutis finicar , quanto magis ab infinita , caufa- 
rum caufa. Catcnae pcndentis omncs annuli fulbnencur a primo , 
quodcficicnce concidunc , lic^c (equenccs non inimediace, Tcd vi- . 
cario tantum nexo contingac ^ Deos autem propter infinteatem , 9c 
immeiifitatckn a nullo dimuis ^ nulli pro latione ordillis k le confti* 
tad f noa fe communicae. Infiniiae & inexhauftz bonicacis propriunt 
eft iemper diffimdi : amocis j^temi, his omnibus quse finnt in tem- 
pofe» lemper adeifci Patcr mcos vfque modo>opeiatitr , & ego 
opcror, inquic Chriftus ' : vt cnim arternitas omnem temporis 'Ioto.j.i7' 
fluxum , fic acceraus amor omncm a ic flucntem exiftenciam^ prs- 
lcns foucc. ' • 

Ambic tcrrenus princeps ^ nihil pczcer auchoricaccm fuam , legi- 
bus & nugiftracibus explicatam in dltione (u& fiehi omnibus vult 
interefie fie coagere , ii non immediat^ icipfb, cum id non patiatttr 
lianua, (sdtem per detegatos pubiicis a^iDlis vutt nomen fuum in- 
lcribi y & yultum nummis'.vh]a]ibus vt ^ inquie Cafliodoms^ " vi- *vh.f.n. 
deaturoOmes per commercium pafcere, fictit pro his non ceflac pe- '^^* 
renni cura vigilarc ; vc in czceris, (ic hac inie poriflimum semulatur '^* 
dotes diuinas, fcilicct c(Te, pofle, agere vbique, irlftar numinis opus 
luUm replere, & lanc miniftris nullum elTec lus in populum , nuila 
iuftitix vis contra publicc feuicntcm iniquitaccm , fi non eos regia 
firmarcc auchoritas. Hinc patcc magis pcrtinere ad gloriam Dci , fi 
agentibus nacuralibus vc femper adeft , ita femper coagat , quam fi 
non videret aut non coiarec qttx ab ipfis fiunt , obliuiofus , defes , 
velut fi ex coopciarione labor ex. laoore viribus leibluiis fiuigario 
contingeiret otio reparanda. ^saii (i rebus corpoieis ineflet ratio, me- . 
hus (ibi iudicarenc , habcrc Dcum fibi cooperancem^ eoque Ci non 
perfeda beatiiudine, iUtemhac iionoraria tuteia ftui, quam fi fuis 
penicus poccnrijs relinquerentur. Agens nacura j agcntis intra fe 
Dei fpeculum eft , vc vultus mentis : idco non effet as^cns, nifi 
agcntem incra fe Dcum exprimcrec. Quid in his plus immoramuri 
rcpu^iiac cile multitud^ncm iine vnicate ^ adtum iccunduoi iine 



9. 



4 



Digitized by Google 



95 lusNaturale. 

a£bi primo , finituni immcnro non contincri Uroicatam potenciam 
ab in&iin noa pendcie : repugnac fluxa fiae foUdo y vaitt & qu£ 
nuUtim liabenc iut ad codflcQciatt, flm 



Homaet ad perfe£tiomm & ad Deum Jiue Deo 

non venmnt*^ 

I fecam corpOfeanim , vc & piimiim prindpiuxn., iia 

modcfaioff eft Deus iUiique n cxiftaBt iBc ^ant pneftac im* 

mcdiaco iiio cmairfa : tak hencficiiiB malio magis^laigicur inteU 
leiftuaii nacune , digniori , /ibi proximiori , & ad excipiendos (iir 
jj^^ i^^' pramundanos influxus nac!c. Ita D, Djonyfiiii ' ia hoc pocidmuim 
cap,j. dicic conftlkre ccElellcm hierarchkun, vt Deo cooperecur, diuinam- 
cjuc in fc demonftrec operacioncm quoad poceft eluceiccncem : 
Angelosjreferc nunquam faiifcentis amons concencione fcmpcr ad 
anteriota cxtendi , primordiales illuftrationcs fufciperc , & ad eas 
Ealcf' Mc- componi. Sic Eccleliaftica: hicrarchiac fincm cire dicit , fimpUcis 
m.<ap. I. pecreAioais eiiis, qui iiiaiiB^ fim|>kx eft diuinam parucipacioaem : 
vc Pomififffi illuiiiaci iUuArc&t, coBfeciaii confecrcDc , lucifbc* 
mcs ac dciHci, perfeiSli ac pafedocci cuadanc. 
<inph»to- Eadem fcr» fuic Placonis^ 9t aliomm Philoibphorum icntentiag 
mentes humanas ad herdica nen confiifgcre , mfi diuioo fucriac 
sfHacx fpiritu-, ad id nihil conferre praccer punficacioncm , puris ao- 
cem radium & calorem diuinum fuperuenire , vt fpeculo a (brdi- 
bus expureaco folis Iplendor. Bonus vir finc Dco ncmo eft , inquic 

• Ciuft AX ro i ./»1 

.sfnu.41. j^j^g^^ q j^g^ poteft aliquis fupra fortunam , nili ab illo adiueus 
exfurgcre , illc dac confilu magnii^ca & creda. in vnoquoque vi" 
rorum bonorum, quis Dci» inccroim eft » hal»Mt Deas. Eccc 
vcrbum incamacum , lux lecefBa » hicec in cencbris, U vim finm 
c»ccukam » moiccs ad dinina prouocantem & fiihleoantem agnof' 
coac adhttciedcntes in vmbra morcis, & idololacrije ncxf^c dciencii 
bAtk.i7.x) imperfc^us camen hic crac fenfus,ciim philofophi ficuc Athcnicii- 
* (cs licarcnc ^noco Dco ' , fimiles caccis , quibus cum non fim oco* 
li ad videndum folcm in tota lucis fua? maieftatc , ortum tamen co- 
nijciunc calore fuo rccreati , & mlolito licec confufo fplcndore , 
. jjgm^ljl^ lucidis fpiritibus pcr organi vitiati reliquias affuigcnte. Agnofcunt 
7j. * mcntibus humanis efte difperfa diuina femina, quas fi bonus cultor 

ewipit , (imilcs ongini prodeunt : fimalus, enecat : & purgamcn» 

tapro 



Digitized by Google 



Libcr primiis. 97 

tt pii» ftugibui CQllkit. Agnofeuot ltt rt^ iMtM legem; 'ccvdibus 
«nicripcain y imprei&lqiie diuimcus ide^s , qu>bi]s|iieniieij$i9iitvai» 
ledique conjciz ; Ced eas irricM eile. c<^e)Mt ^Bceii nid(»fa^ iBe.4fl<^- 



piiuafim publicequc fic ezundans penierficas | vt. jp0$t aren- j 
mencum pefTimi , turba j Bonum , inquit Tertulianus ^ aut .natci- pJ^Jii^ci 
tur , aut eruditur, aut cogitur , at tunc nafci non licebac , ita cor^ t. 
rupta ecant femina non erudiri , ita dcferta erant ftudiai non co- 
gi , ita exarraata eranc lura -, vndique niala vincebatic fub religionc 
qus hzc docebac, fub tyrannide qua: his fulciebfcur ,.imer popu^ 
Mnun comipcos mores, falfi prauique publicqs appkafiis. Hinc 
tDmiinmicer ^piemes cbnfeb^nt scgcim efle mentem humanam^ 
quas (ic a caciooe {ibinsttunli( a&libicace cbc vpcis expietica dcfice- 
ret , Inzacai illius fpiricuales pocencias non .a fe , non \ csccsif 
rebus corporeis ad haec inepcis, 9c Gbi nuikum infaioribtis pofle 
leilitui , fed a (blb Oea 

Impleuit nacurlc legem , hominumque vota lefus Chriilus homo 
Deus, & vtriufque naturs particeps, rcconciliacor incer Deum & 
bomines extiiic j cumquc diuina: perfona: digmras fuis ac^ibus me- 
JtittUTi infinitum confcrrec, nobis congeffit mfinitum fufficienti/fi- 
jnum theiaurum gratiarum, quibus quicumquc volpcnnc vci ^ ha- 
iierenc effia» Sam Bb^ im iS i T Um . c<^rotmioDis ^ Cux fQchcitacis pre. . 
'tiQm. * Chiiftus eft via j vcricas ic vica} via quia per ip&mho-^i^ Aagiift^ 
mii|em , veninic ad ipfiim Dcum , vericas , quia fic implencuriuib «"^»* 
de(Uecia} vicaquzIiDefatabinfinniucibus & morcc v & humanos fviea» mi. 
aiAQS non fi>kun re(5bos , (ed etiam Deiformes efficit. ^ Quemad- nndtii,m 
modimi inferiorum omnium abfoluta confummatio cft hohio, (Ic ^2;"^*^* 
omnium hominum abfoluta confummatio ci\ Chnllus ; quodfi, 
vt dicunt Philofophi , ab vno quod in vnoquoq|uc generc ell per- 
fedidimum ad caceros eiufdem ordinis , quafi a fontc omnis per- 
fedio deriuacur ^ dubium nemini cll , a Ciiriilo homine , in omnes 
homines tocios bonicacis peifeftioiwm dCrtuari t iUi (cilicec vni dacur 
fpirin» nonad menfiitam ^vt de.plenkndine eius omnes acciperemils^ 
qu£ prxrogaciua et vc homiiii-Deo, I^icimo.priuil^o conuenic 
GapQteft hominum & Angelorum , caula vniuerialis, vnde fingii. 
lorum pendec fpiritualis viia, profedius, fididcas. Sicuc inquic 
D. Auguftinus, e non ell a came} ied fupra cunem, quod carnem 'Lib.t^. da 
&cic viuere: ficnon eftabhominequodhominem facit bcne viuerCj "'"'•*^-*5- 

quocirca vt vica carnis animaeft,ita beata vica hommis Dcus eft. Si *D.Bcnur, 

^ •I- ' /~i • leraa.iS. fiv 

qujeras auxilium mtra te , aruit cor tuum , mortuumque viram libi j^^. 

non refHruec , fi mfrate, corpusquod corrumpituraggrauat anmiamj b»ut. 
fi circa te , lerrena habitaiio dcprimit fenlum multa cogicancem , 
quaere ergo fupra te , quaere a Deo^ cuius fi fpiricus fupra te fuerit , 



Digitized by Google 



98 lus b^acurale^ 

• * * * 

td^eam. 9 Vtoliinlupf&tjeieoiMBi, .* vi<Sbor exiftes de boftibus. " Hrc cftdifiipll:. 

* D. Aaguft. na Cliriftidaia, quod nctno facit benc nifi gratia j quod facit homa 

|liia£*^°'" malc , ipinis eft hobunis , quod facit bene dc beneficio Dei6cic; 

pondcre fuo labitur , improuide fe laqueis implicai , at alicna mi- 

U.WL VUL leranris manu roluitiir , crigitur \ ' quando vult aigrotat cr imempc- 
ranna fua, vt furgac illi necefTaria eft arnficis mcdicina ; fibi fuflficit 
ad pcccandum , vc ialtificctur non fibi fufficit, niG ab illo iulbtice- 
tur qui iolus cll iuilus , dicicur enim non volcntis , acc cunrcncis , 
&A Teuksaads etf Dei, qui hcttiintt wtAtmmaBk bonam , & przp^- 

-pfiLfS. lacadhiflaiidatii, adionat pnepafatam: It^ion cnka ttom. 

lo. if^ nolentem pranienic vt vetit , voleftcem iiibiequitur nc milba velic, 
««(•-^poft. (cuto Dons voluntaris fus tiot <;oronat. Sic homo dici debcs 
Qpu3 Qei^ non (blum quia homo es, fed edamquia iuftus es: me- 
lius cft cnim tc iuftum eflc , quam hominem elfe j nam fi ce bo- 
minem fccic Deus^ & iulbim cu ce iacis» melius aiiquid facis^ qiuun 
fecic Dcus, 

»L5b.debo- Noftrum quidem eft vcUc , fed voluntas ipfa eciam mouetur vt 
Do viiiuk.c. (urgac , dc ianacur vc valeac , & dilacacur vt capiac , & inaplctur vt ba 
■r* hcati iiAai noi non vellemns , nec aos vdque acdperemus ea qiue 
^iLcp. «9« dantor, nec ea haberanw. ^ VSolaaumis «cbiccium ide^ iion «olbcac 
ioBSL iiraacur, ied «feo iwAndf ^ quia non coUimr , qui enim Oeo 
•dicic adtecor meus efto, coafiBttor <e tille implerc quod iudic , U 
ab eo qia iuffic» adiutonnm pcccre vt pomt , volens a«li)i: , vo. 
ietis deprecatus eft , nec peti}fret , nifi cftet voluntas : non ego, itu 
<i.OBdHdi. <iuit Apoftolus, ^ fed gratia Dci mecum ^ Non ego folus , qui cr 
H* me nihil ad fupernaturalia pofl'um,non fola gratia qua; non fupplcc 

adirus iiumanos , fcd fimul & gratia & voluntas, fic vt nihil ablque 
gratia i^oftit voluncaf. Vc per Tolem ipfum , oculus vidcc (blcm , vc 
heliocropia hcec inticam himeaiic vim iblaram, non camenad iblem 
coAiieitmirar, ni(i folis ipfins ladijs.eicitaca*, infita vis cft mape- 
liad polum , ted non nifa poli yittoce ccwftos in ip&m coauercicur*- 
, t con. toifti tiosDomine ad ce^ inquic Auguftinus» * & inqnirtiim eft ooc 
iet.e,u noftrum , doncc perueniatad te, fedfine te non iiccneniec, nam 
nullares fupca accollicnr, niG a fuperiori trahatur ; qao cnim pac- 
CD , aqua volarct in acrem, nifi calore folis cleuaretur. 

Summum anubilc non poteft dignc nifi a fcipfo amari , amatur 
aucem quodammodo a fcipfo , cum amacur vi gracix ab ip(b proce- 
dcntis", abfoluic opus fuum , boniquc circulum claudic, gratia (ua 
• Lib. qois n^cntcs noftcas , pi£ucmence, admuante, perficicnce,candemcoo< 



Stmam^i- perationcs noftcas quas animauic coioiiaiice. Vtismut Deo mi 

^ f ur ^ inquic Phiio , fieboiquc iuge 6cfifiGUitt > nuKuanam U 



Djgitized by 



Libcr primus, pp 



vcfpertinain , eo <[vAd pritna IHrpium , anifflanttikm; lcientiarum ; 
virrutum (emina , (unt qiizdam inuifibiiis luturaeopcxa , 6c vc inida 
iic fincs ad Deum percinciic j ftirpis ptindpiuffl femen eft, fini s ve- 
ro fru(5lus , vtrumque opus naturs? , non agriculturi j ver(aniur iil 

* fpatio mcdio intcr principium & finem velut aliquid aj^cntes , 

ciim tamcn cx Apoftolo , " ncque qui plantat , ncque qui ngat ell " *• Connt. 
aliquid , fcd qui mcrcmcntum dat Dcus. Idcodicicur in rnnndi crca- ** 
cione, in principio fccit Dcus, & rurfum, pcrfecit Dcus calum & 
tarram. Ad fimilitudinem Dcifac^us efthomo (ecundum vit£ s:tcr. 
112 dignitatcm , quam gratis iiiuinz beoeficio conlequi poterat , dc 
ne id natone humanae conditipni debicom oredeietar, creatus eft ei- 
na patadifum tcireflrem , inde inhorcum Edem tranflatns. 

Sed , inquiont , cur Deus qui crcatis omnibus indidit potentias 
iotemasAeenemasadconfccutioncm fui finis, non fimiiiterdeditiio. 
mini vim namralein qua poffet beatitudinem fuam conlequi. lam ^ 
probatum ci\ nnturalia non aj^ere fine concurfii Dei immcdiaro, 
Iiurxc pariter naturalibus hominis adlionibus ncccflarium ncmo du- 
bitat , at cum ipfc dcbcat cleuari ad beatitudincm fupcrnaturalcm, 
eciam ad id auxilmra illi fupcrnaturalc ncccfTarium clt, lcilicct Chri-' 
iti gracia, qua poific boi^ & adjglorije roeritum opcnui Idautem il- - 
U noa comigit<inc mnJciplici A ▼riticace , lum , inquic D. Aiigii- 
fficnSy ^ vtdens quod onuua habec a Dei haiicricocdia , non de me. !I«P^*4 
ricis (uis, non (ujperbit >non fuperbicndo non cxcollicur, fe non ex. 

^ tf^endo non cadit *, non cadendo (lat *, ilando inhxret , inhzrcndo 
manec , mancndo pcrficitur, & l.Ttatur in domino Dco fuo. Num- 
quid ftridtum , lccunus , cciam Iplcndiium magis fit imperium Ci 
Prmceps mmiitnsluis auihontaicm precario tancum conccdat, quam 
C abfolutam m polUrum indcpcndcntcm, qu«c tcmporiun laplu ori- 
ginis lucc inamemor velut przfcriptione cuta comumax poflet ficri. 
Semper pendct radius a luo Ible etNmdum inferiora comingit, 
lioas hu^ ditfofiis a inb fonce vt iit perennis j Aulicos ^ fiio Pcincipe, 
coius atkStam , cohtinuis promereri oooator officiia. IcaDaoid ' dies ' ^'^- 
nodefque (acrificium laudis exhibentes Deo , dicit, ficut ocoU ancil. 
ke in manibos dommae iiiz, ita oculi noftri ad Dominum Deum nol 
ftnim , donec mifcreacur noftri. O iacra dcpendentia qua fit amori» 
diuini perpctua quxdam circulatio,dum accipiens in Deum tam mi- 
fericorditcr largicntcm totus intcndit , vires omncs fuas acceptas re. 
fert, fpc gaudcns, charitacc fcrucus , transfiindiiur , & viciffim Dcus 
fidelcm conccdi talenti difpenlacioncm, gratitudinem , diledioncm 
ampliori grauarum efiu(io|ie compeplac. 



N "i 



* 



Digitized by Google 



loo lus Naturale. 



Quod mceHarMm eft , etiam commme iS exfofitum eli, 

MAzimiim (apienuz & bonitatb diniaz mundo prsfi<kntis ar- 
gumencum eft, quod paffiuis adiua propordone refpondeaht 
fic quod vnius ncceifitas czigic, id alceiius prsefens copiafacu^ laigia- 
turtica Hc vc a pocenciiSjdcuc a loco & qoanticace ezcludacur vacuum , 

vc nihil ocio vel pauperie languefcat , naturique defideria non ad 
fupplicium jfcd ad fruitionem indita fmc. Coelum quia ccrr^ mafcu* , 
lus cit vndc ntccOario pcndcc omnis cius fcccunditas , ajtcrno iun- 
gicur illi focderc j mimotam licet, amulo cingit ambitu ; complcdi- 
^ curvifimul & amore, nullum locum diuortio rclinquens. Lumcn, 
colorum , fieurarum , pulcfaritudinis anima ^ ccslo vfque ad terram & 
quaqua verlus per fpatium ampliffimum ditfunditur , cocum implcty 
totum illuminac , vltra diaphani tetminos protenditur, peraDguftum 
feramen trannens fubico dilatatur , ne rebus vel mtrtjmiy gratiam 
fiiam expedlantibus defit ; Planeca: duplex hemifphaerium, onmefque 
tem plagas lullranc (ucccfliua praefentia & fuis implenc viribus at 
dum cos di/ccdcrc cogit mocus necc(firas,fcclices fuos a(pe<Slus,fixaC 
que fua: vircutis fux vicarias fibi fublbtuunt , fic influxu nouo prius 
redeuntc ,quam imprcfTus excidcrit, & illura euam per delegacos ex- 
plicantcs nunquam abcfTe dicendi funt. 
£lemcnta ex quibus vc coni^amus (ic viuimus , aer,' aqua, terra, 
^ipftit. d« nure, maris lictoraonuiibus iurc naturae comnrania fiint:^ ajfr nezus 
fcr. Ani£§« vniuerfi ntf yacuum patiatur, coslorum viribus , figucahim , colorum^ 
fbnorum /peciebus diftribucndis , (ed potil&mum temperando cor. 
dis calori neceflarius, vbique rebus fingulis -bienigri^ pcsefens efl:, nec 
vlti, nifi vis infcratur^ (e negat. Acjua onmibus nutrimcnto eft,eciam 
ficcis fibi hoibbus \ tcrrs Tuperficiem per fontcs & fluuios , incima 
pcr occuitos meatus fcecundac, ne vero h^c quar relinquuntur cdcn- 
dis frudlibus , & animantium habicationi fpatia, bcncficio fuo vacua 
fint , e man lublimati vaporcs rclbluuntur in pluuias quibus omnes 
plantje, ctiam quas ncgligimus & calcamus irrigatioms a;qua lar^^i. 
tionc recreancur. Cumhas habeac communicatiuas qualicates , cuth 
(tt humida, geneiariua , abundans vbique & fine precio, inftimta fuic 
matena ba|>tilmi qui eft ianua omnium iacramentiirom , & qui ab 
omnibus cum vi^ec neceflicas fine dilationc potcft cxhibcri ^ 
T^^rra mater plantis, anibns, feris, olim Apoftolis & Anachoritis^ 
ab orbe condico barbaris, line cultu prsbuit alimcntum, & nunc 



Digitized by Google 



I 

y:- 



Liber primus. loi 

ciiam fufficerec , fi ad rationem non ad opinionem viueretur. Vt 
cnim famem (icimque expellas , aic Seneca , ' non eft neceire (iiper- '^«f* ^ 
bis affidere liminibQS, concumdiofian hmiiaiikacein pati, marijL ten. 
nre, (eqiii caftra : panbiTe eft qnod narara dcfidetac & expo(iram , 
ad ftiperuarua fudacur, admaiuim eft, quod £ic eft. Habec vnaquz- 
aueregio fuis incolis congnia, oimalimenta , tum remedia, & (i 
umplicium herbarum fub pedibus noftris vltro nafcentium vis , in 
praxim rcciperetur , medicina paruo conftarct , fecuriorqvic fub 
naciuis remedijs efTcc faniras , quam (i credatur cxtcris , male fi- 
dis & cum temperamenco noltro pu^nantibus. ' Tcrra fumma fiii ;PUD.lib.jj. 
parre tribuir, vt minimc parca , facililque in cmnibus qui profunt j " F'""*** 
illa nos premunt , lila ad nos ad inferos agunc qua: occultauit atque 
demerfic , & qu« non nafcuntur. Sic ambic natura , quod neceiila. 
num eft eflkere commune , vt vim hac in re fibi &£him , prodigijs 
vindicafte , referat Achenjeus. ' Cum , inquic , faba i^ptiaca ^u- • Lib.}.ap. 
rimum profeciilet plancata in palude quadem Epyri, Aleicander illic ** 
cuftodiam ftacuit, ne plantam hanc carpere^autad locum accedere 
JiccFet, ab hoc cempore frudkum hunc locus non culit. Res huic fi- 
millima accidir in £depfo,ibi enim dHTercns ab alijs aquis , aqua 
quacdam frigida ex fonticulo fcatens apparuit , quam argri bibcntes 
plurimum iuuabancur, cum vcro duces Antigom tributariam cfEcc- 
rc voluiirenc, ilatim fonciculus cxaruic In Troadc eciam licebac vo- 
lentibus Tragafeumialemanteid tempus capcrc,cuicikn Lyiimachiis 
tribunim impofuifTct, cpnciliuo eoaiMiity cum pofln locum immu* ' 
nem reliquiflec, (ai iterum d«uit. Sic ceria maluic fieri fierilis» quam 
noi) communis parcns. 

Fai^ iure ciuili diuiiione dominij quod natura commune con- 
ceHerac , ipfi beneficz non in cocum ob(ticit inuidia; (tipercft cnim 
in pluribus locis ius venationis , pracorum, (yluarum, occupandi & t DTh. n; 
luumfaciendi quod mucntum fueric, (i pro dereli<Sto habeatur ; ^ in q-}i.*j.*<l 
cxtrcma ncccflitarc lus vtendi rcbus alienis , quse tunc communes J*can. no- 
fiunc. Rellac libcr tranfitus per terras , vnde meruo filij llrael pug- landum. ij, 
nauerunc concra Aniorraros qui negabanc illis innoxium cran(itum J"^*^ ^ ^ 
iure natucae debitum. " Quilibet de populo adlionem bab^ & ius s.Mom 
impediendine vise ad iianfitum , fiuuij ad nauigationem deceriores f^,"^"^^^*** 
fiant ' , & (i via pubiica terrcmotu vel inundadone intemiptafuerir, htlquicffii. 
vicinus cenetur per cerramfiiam itcr publicum pati vnde cenfura jjer. 
iiia clari exntcre lulius Catfar , i€roilius Conlul , Trajanus & 
qiii vias publicas Ihauere , & ab impcdimentis Hberas effecerunt. plniu.ff, 
* Cum in totum a naturali lege recedi non pofllt , communis olim n^^^n^d. 
dommij laduram lex ciuiUs compenlat hac viarum libcrcate & lola. r\ ^ 
tur poj^ulos^ vt olim fipruos quoiannis in (aturnalibus concefTa per luiu&iure. 
■ - ■ • Niij ' ' 



Digitized by Google 



toi JusNaturalci 

diem vAam Auc ilteram liberiadi inlagine. Sed qaantumuis naturx 
fercooa deaaxeriC) nifiid aun pnndpibus , commune (emper luu 
benc , qood {loc homines j coommnei habenc fenfiis ad indinidui 
& rpecici conferuationcm neceflarios , & lic^ ad ochlum minus 
fplendida, ver^ camen puriocii iblidiori fhnmcor voloptace« cui gia- 
ciam confert ipfa neceuitas. 

Quodfi decorporetranfeasad ea qux refpiciunt hominem vtratio- 
nalisell:, &riad ciusvitam rediusinrtitucndamfcieniia fit illinecefla- 
ria: eccc natura dcdit oranibus veri rctlique communes ideasj dedic 
mentem rerum cau(as curiofc fcrutantcm , oculos ver/aciles, vt illas 
leganc in aperco femper cofi cicacararum libro , manus ingenip. 
hs ad quidais operandam ioffanmenta, 8c infirumenGorDitt -opifices^ 
vc verum experimentis comprobenc. Si diiciptina fic adijcienda na! 
•PRNiRb.8. curz, * fapientia clamicac in placds ^med^s iemicis Aans, fi <pis 
Iftmliiicas fioc veniacadmc; In iCgypco expoficac eranc in publicum colum. 
de myfte. nsc mcrcurij , in quibus actium & (cientiarum prxccpca dcfcripta 
crant, vnde Pythagoras & Plato philofophiam didiccrunc. Nunc 
omnes difciplins communiorcs efficiuntur, magiftris ad eas cxpo- 
ncndas ftipendio publico condu^lis. Si iuftitia legis & innocentiac 
'luscuff, vindex eflc dcbcat, dcfinitur communis virtus ad alterum, ' ius 
Ai^^' ftom vnicuiquc reddens} iiios habct magiftratus , ad quos vt ad 
Rhecer. tZ comme rcfugium cft ; hal>ec fuas m^uras, fua quc p ondcra^ 
'Tot.dt. ff. quibus omnes vqmtur adwilMi^s^um aelbR^ 

^mMtwlm^^y^»^ nccci&ria nQbii(iiif|iBiM';^ftiaee-^^ 

^ ' tcnt onmibus templa vodsDco reddendis , conciomStttoi Vb» eoB> 

leftcs veritates omnium auribus xqualiter inftillat j ommmnia funt 
omnibus lacramcnta, in paupcrcs vt in diuiccs , commuaem Chcifti 
gratiam eftift4^ftei^ ^ . ; . ; . y.^. 



CraiU Cbinfii mmSms ad Jalnum aeceffMris^ 
etym mmhs eownmmis ryf • 



$. 4. 



RatiamChrifti onmibusad fkluccm necedjuiam dIe,iopm pco^ 
'HmJ fi^^ batum eft ' , vndefequitur etiam efle communem, quia Dcus 

' non decft in neceflarijsi &fi nacura, vt mox demonflrauimus, quod 



optimuin & ncccilarium eit,criam effecit commune:fi corpon fic a 
Deo prouifum eft, multo magis anunabus ad imaginem iuam crca- 
tis piouidec: quid vina deboi Bu;ece vines mca; & non feci , mquic 



DigitizecJ by Google 



Liberprimus. 103 

pcr Prophetani j vuU cnim omncs Ciluos fieri , & ad agnitionem <irai.j; 
veriutis pemettket < Ab «teno prxuifiiai eft Ade peccacum , fed ' 
& buic malo (miul paiatuiii-«ft iam cfficis «nadatoin , vc nicck^ ^ 
camm £«dcfia» -iieioc culpa , qne Qbnt m^ic faabase redcsipco. 
leoL N6n cnim, mquiEj Apoftolus, iicuc deliifhim itaicdMium » ^Roin.f. 
£cdimwias delido mold monui funt, multo magis gnuia Det^ '^* 
i& donum in grada vnius honiinis lefa ChriAi in pbues abundauit » 
& vbi abundauit delidum , rupcrabundauic gratia. Idera ad Co- 
rinthios ' , ficut in Adam omncs monuntur, ica & in Chrifto om- i.Cotinth; 
ncs viuificabuncur •, pro omnibus mortuus cft Chriftus , vt & qui vi- '^* »-Corin. 
^iimt, iam non fibi viuant. ' Lux ci\ iliuminans omncm hommem 'ioan. i, * 



venioitcm in mundum : fol eil , inquit. D. Dionyfius , qui om- "P^ 
nia qua: illominah poiTunc , iliuminAC Vicam dat & perficit > & fi ^.^f^ 
quid enm non parcicipac , noil eft in caufii iinbecillicas anc tenuini 
ncultaiis iUuminandi, fed qoia res non eft idonca ad admitcendam 
jomen. Chnftus fimiiittii iacerdos» medianr Dd & bomlittin, mnn* 
dum mcnce ecreni , vt (umttins Poncifes vcfte « " pco coto inando ' f^i** 
Deum placamc rT^f^- 

Totius mortalis vicz fiic feries , probat communcm ad omnes 
homincs (aluandos charicatcm , vtcommuncm induic naturam, Na- 
tus ucet in prarfcpio incer bouem & afinum, mundum & immun- 
dum animal*', vt fignifficaret fe vcmire ad falutcin ludaorum & 'i 
Gcntilium , omiiiam deni(|iie : adoiacnr k Rcgibus & paftoribus , j,!*, "^* 
eoraiiftque lec^ obladones , omnibm bnmanc vicc oondiajocubas, 
duabuB iUis eiecremis fiiprema lAe iofiina «ompDehenfii , iandtifica* 
tionem damn». De Te loqnens dicir, ^ cgo dun via, veriias , tioou^ 
via, vc mox diximns, comtnnniscft ) conanunis eft veritas , idca&t'. 
Uoec, Ux, meniiira, iufticia-, communis omnibus bominibus vica, Ac 
communis illis a Chrifto capite diffufa gracia. Legaci a principibus 
mifli dedignantur pauperes , ftacim ad Principem ad qucm miffi 
fimt acccdunc, inquic D. Chriioitomus , ^ at Chnlius a patrc ad ho- 'Piiodus 
mines milTus lcgatus , ftatim cum mcrctricc, latronc, telonario, lo. Jjp[^] 
quutus cft magna bcmgnitatc, non cnim ad vnum aut altcrum vc- 
nic , fcd ad camnKinem naturam. Rcdemic nHindum per cruccm , 
AUB relpidt quamor mundi portes quia hoc compctebat vniueilali ' ^ ^^^*"* 
£h]actoni cotiusinuidi, propccr virtinem palfioiiiB vbiqoe diffii&m^ ' ' 
vt fic imeUigeteiiiascum Apoftob', cput Gc longitudo, lacitudo,{u* 'EpbeCj. 
bliiniias 9t pvofimdam iupenninencis charitatis Chrifti ^ ne putuecur , 
ptovnatantnmgenoebanc hoftiam of{erri,'excra duincem , excra c^^^^f^^* 
muros, extra portam pafTus cft, vt intelligas quoniam commuois eft dediiwiC 
iiod&di pto huraano gencre oblata : poll rcliirrc^tionem mittit Apo- 
ftolos Euangeijum pigdicarc, bapiilmum ac ialucem confene oomi 



Digilized by Google 



104 IusNaturaie« 

creacurs qux fub cx\o eft^ ccelis ipfimet comparandi, dom Dci glcT 
mm enarraoc » cun&d$ fiue «hatitasis ambioi complc^uiicur j ad di- 
mta.^ vice fiwdicace ^ veritans Ince pnnnoiicnc. 

Ciim giatia Clitifti fit paodpinm omnis inettcoiij » cam qui 
non haberet , Herec impotens ad fidem , fpem , chasitatem & ad im* 
plcnda qiuelibet diutnatl^is przcepca \ quis autcm exiftimec Deum 
qni omnia pcopcer fe opetatw eft, in hoc glodz (iiz conttariiimdffe, 
ncgare media neccflaria , quibus potcft cogno{ci,amari,adorari. Im. 
pium cft dicerc quod xccrnus fuus amor prodiaxeric homincm, & 
produdlum ma^is temporalibus &scerniscx dcfcdugratis proceden- 
libus volcns expofueric j cum impofIibiliapraEcipcrc,quodabfurdifli- 
mum clt , & propter impoffibile rcos habcre, & zternis addifcere fup- 
pliciis, quod iniquilGmum foret, & fupra {xuientem cyrannorum om. 
fihmi ctaddttaccm } a^ieniifimam i Deo qui cfaaricas «ft i & pateni« 
dile^nis idca. Si pnnic hocninem quem libcr^ repcobatnc, & gratia 
fiia (poliaoicypnnit foje largidonis defe6him, non hodunis noKam, 
qui uii deftitonis aiixitio, auter nec veUe,nec operari poterat : quis 
enim peccat in co qood nulb modo cancfe poieft , inqutc D. An- 
'' lib. |. ile guftinusrquis eum ^uniac in eo qubd non videt,poftquam eiocu. 
i^f ^"^ losauulflt^ aut eo quod non currat ,cumci prius popliccs abfcidcrit. 

Immanicas inaudita inflidas iniquc pnores panas , adfcribere crimi- 
ni, & iam non (ua culpa mifcros congcftis corqucrefuppliciis. Mclius 
' fuiftec non crcare , quam ex deftinaco creare ad aeternam poenam ; 
creauic autem Deos ad pocnam G reprobauit, & reprobacom elle 



luic (ine gratia } 'nam nccate vidctur , non cantom is aui partom 
r 1 4:tFM pfzfbcat, fed is qoi abiidCi & qoialimoniam denegat-, ^ lege Aqui. 
airnd. & ^ ccnetur de pecoribus inccifcais,qot indoipc ne pafcantur ^ ' Do- ' 

c '^ minus amictic ius in (eruum , quem zgnun domo ejecic , nuUi curi 
i.aqttii. cius demandaca, & iimiha multa in iure probanc , ducem exercitos 
fed fCT^us* » nauclerum fuac nauis , mcdicum xgri fui, arbitrum & procurato- 
C. de Ut. remfufccpcx caulx delcrtorcm , mali inde prouenientis caufam ccn- 
lib. toU. f^^i duplcx eft impiccas diccre Deum authorem mali quod fuffi- 
cicnter non impedit , & malum hoc cuius iolus ell author in homi- 
ne , iam miiero qubd donis fuis fpoliatus , vindicare. Quod fi.noa 
. lib. I. ad- punit, cur inquic Terculianus, * prxccpta oonfttcuit non crccncntn^ 
vaS»Uu- deliaa pcDhibuit non vidicatorus ; damnac proliibcndo » [dimitcic 
non vindicando , & abfoloit non punienda O Deum vericacis pce- 
uaricatorem, fencencic (uflc circumfcripcorcm, ciincc damnare quod 
damnac , vix amaiidns qui non dmenaas, nec fiuis i>oni auchor qu^ 
non exa<f^or. 

Nullam gratiam admittuntNotatorcs practer cflScacem , quamqui 
habec, vt inquiunc, non poccft nili benc opetari» qui noa habec , 

non 



Digitized by Googlj 



Liber pirimus. lo^ 



fldn nifi malc, Igitur cx peccato conijcict dcfcdum gratix , idcrt 
Hefecflum bomtans diuina? , fic in Deum auxilia non dantcm tota 
culpa refundctur , Icgis autcm diuinx tcmcrator, fua ad alitcr opc 
randum impocenda (ecurus , (uis omnibus impunc cupiditatibus in- 
dulgebic. Ita tolUciir peccacum nQtaak , cui tamen (bti Chriftos ih 
Euangdio aec^rnas minacur poenas} efiitiui & non dedlftis mihi man. 
dacare , hoipes etam , & non recepillis mc. Si nulla data eft ^ratia 
nulla erga Deum in graticodo; ob quam tamen apud Prophetam 

conquerirar, cognouic bos prsefiipe domiilt fui, populus autem *i&y.i> 
meus me non cognouic dereliquerunc me foncem viuum , & fode- •leRn.s.' 
nint fibi ciftcmas c\ux continerc non pofTunt aquam. ^ Flcc Chri- 4Liici>, 
ftus fuper Icrufalcm qua: non cognouit tempus vifitationis lux ; lu. 
daros mcrcpat quod non fucrint conucrfi vifis miraculis , ad quo- 
rum conlpcclum Tyrij & Sidonij pccnitcntiam egifTcnt. 

Rcatum omncm rcfundere in peccatum originaic, ablurdiiiimum 
eft , cum hic reains in ChTiftianis per bapnfinuni deletus fit. Heu 
quanca dodrinx peruecficas qua; pcccantes , proprijs & quotidianis 
adibus , teos non conftituit , nifi ex anciquo primi hominis pecca.. 
to , de quo vix vllus cogicac & dolec vix qucmquam pcenitet. Ti- 
mendum ne omnem ChciftiaDam (idcm reducentes ad nuncprimum 
arciculum , qui non clarc conflac cx antiquo teftamenco , cotam 
poflmodum cx mencibus excutcrc concncur, & hominem fic infli- 
cuere , vt fmclege, fme numme, (ine fequencis vicae. I|>c, metuquey 
morc brucQrum vicam agac. »: 



i 

CVm diximus caufarnm vniuerfalium influxus communes efle^ 
ctum intelligendi func in fubicdam maceriam arqualitcr diffu- 
fi, finon ex cius parte aliquid obilct. Carlum fphiric^ figurs, ccr- 
ram fimilicer rocundam ambic iquali circumfercncia , & fi fingulis 
fuis parcibus eadem vis ineflec, eaiiipari bcniticencia iubiecflis largi- 
lecur. ' Sol &lunain <|aacnmqueparteiberhit coelijsque illuminanc ,D,Am^ 
omnu fpedancuracun6tis,vteataoquam{uistantumcegionibus . 
Incercijnguli populi credant, ciimiimilitef^Iuceantvniueriis. Aerim. ' ^ 
plet «qiiabiliter locuitt omnem,. nifi corporaih occurfus cogat ad 
coadenfitHkmem , auc cator ad iare£ft£^ioncm. Aqur fimiliter & fuia 
inetaUa-4^iu;eirumc(ibii locum occnpant.a4 lineamre^m , nec nifi 

O 



Digitized by Google 



1 



io5 lusNaturale* 

viiii paciantur j rtigas cuniorerquc indignata fuperfic^es oileodii:. Du 

umx bonicatis primuin, 9c aequale aonum eifl creads oinnibus col. 

leAum, quod (Int in eiiftentia extn priuadonem & eaa&s {itas* 

Ex hac nanuali lege conunanicabiUa paitibus xquis difttibucnte^ 

«L.T9 in f. ciuilis , qua ^ ia legato pluribus reh^o, yel in pluribus 

g. deicg. t. hzredibus inftimti», (i parces adiedx non^iinc, squc rcruantur. 

^hnedf* * Solutio nummorum quit ficri dcbcc ad certatcmpora , inteUig^cur 

inflit. arquis poriionibus, ^ denique partis appellatione dimidium contine- 

tl ii.fF.dc fyj. pQris ineft is laftitiac lcnfus,fcetLJS enim fuos non diftint^an:,& fc 

hteredib.in- . . ■ ,\ u r 

ftit.l. 5.fF.dc mahmentum pariter omnmm Iternunt, aucs pullis luis ex a;quo par- 

ann.legai. tiuntur cibos , & alternant lumma zqualitate ^ hinc ' D. Ambrofius 
vfufv'**'**'' monct parenccs arquali gracia complc<5li filios , quos iqualis lunxic 
> Examinec. nacura , cadcm mcmiita feueac prolem pictas , par circa omnes fic 
iib.j. c. i8. fofin^ iuftitiz , ncc difcernaot pacrimomo quos riculo eermanitacts 
eob.ci.tib. xquanint. Siclez diuma prphibec pacn toUere ms primogenitncx 
4eiolcph.c. 4 glio odioGe mulietis, vc dct filio diledat; lure ciuili '» Ci Pacer cefta- 
*beaKr.it. hjercditatem fuam in alienos cranfFudcrit , filijs fuis & legicknis 
^ ind. dc hxredibus immcrito prztcricis aut cxh;rredatis ^compccic iUis-qncrda 
inofficiofiteftamenri,ilIi{que lex falcidia cribuic quartam partem bo- 
fiiid(Ua.S. norum inter illos «quaUccr diuidendam. " Principcs qui patrcs pa- 
^ triar dici volcbant, vt communem in omnes tcftareutnr affedlum, in 
dc fcqSr. ingrciTu Imperij miflilia in plebcm iadabant, & hic clt cafus Ipecu- 
xeidomi. Us in iurc quo in incercam perfonam voluntas domim cranlFcrc do- 
minium. Quidam debicores omnes arepubliovclalicnco Uberabanc^ 
capriuis indilferencer libercacem , reis ibolidonem concedebuit. 

Dcus hanc xqoalis ditfaiburionis legem, nawrac , animanribus, , 
hominibus imprefit, vc eandem in ipfo bonitatem » iuftitiamque^ 
circa nos pro (alucis setemz conleciitione credainus & veneremur ; 
vt enim zqualis cft*omniumcrcator & Paccr,fic acqualicerdac omni- 
bus graiias fufficicntes, quibus quilibet adiutus porcrt bene operari, 
gloriamque promereri. Vult cnim omnes faluos hcn. Vndc iili graiia 
io< P""'^"^^^^, mquic D. Thomas, " qui in feipfis gratiz impcdimen- 
Vuii!»T tum prseftant , ficut fole mundum illuminante, in culpam impuca. 
tur eius qui oculos claudit. Didcur hzc gratia fufficicos , rarione 
Dci communi beneficio , eriam natone no&e defe^us commen. 
(trato nos iuiianris in fpirituaUbus % hjic eadem gisuia dtdtor e£. 
cas , ciundtts aoiiliofiibleiiacavohimasei coopcracur. 

Kfulris colerabiiior videcur facrefis Pelagiana, hominem viribus 
nacune poiTeialuari , quia nacurc vires femper Dco creatori & laigi. 
cori imputancur, quam nouatonim <^inio afTerens quofdam homi. 
nes , nec natura: viribus , nec auvilijs gratix quibus carent falutem 
poiTe coniequi , fcd reprobatos ncce&rio xcerois addici iiippUci js , 



Digitized by Google 



Liber primus. 105 

quis cblec Deam sn&ndcicUm^ foBCus (uol iimgintin 
raam prQdu6fcoi exponendo necantem , aui cam beacus fic, & om- 
niajpropcer leopefacus , in imaginc fua ubi concumcliam libeni re* 
piobatione, ceflanceomni mociuo inferac> Nulla Bngi pocefl: tam 
accrbc damnationis ratio , nam vc in pofthumum non cadit iufta 
caufa cxharrcdationis : (atis enim, inquit luftinianus, ^ crudele nobis 

•1 ■ f /x I Risautemc 

videtur, cum qui non lcntit ingratum exiltimari , aut alicno parcntis dcinofF. te- 
ininuicem odio prargrauari ■ nc creandus & n^iiccndus iiomo c|ui ftam.&u^. 
nondum eft, non habcc fpcciaicm caufam cur comniuni Chriftigra. ^***^* 
tia fpolictur , & ad vida anernamque damnadonero reprobacus deiti- 
necor. Id alieniffimom efle a Dei mifericordia & ab Ecclcfue macris 
piecace probac vfm , a ui nacos omnes Aatiih a natiuicace indi(!erenter 
admittit ad giatiam bapcifini, quo reatus briginalis peccaci deletuif 
& remitticur. 

Deus , inquiuntj non tenetur bomini graciam conferre , verum 
cft non tcnctur Icge externa id illi imperantc, fed eftentix fuseneceC 
faria perfedio illi lex eft , vt bonus & iuilus non pofTct malum & ini- 
quum agcrc. Ira dicit D. Thomas , Deus bene difpofito necefta- ''11.^.«».* 
nb dac graiiam , non ncceiTitatc coadionis , fcd immutabilis bonita- 
tissn^arc homini neceflaria ad faluccm fubfidia non conuenic eflen' 
riali bonicad^ a qua quxcumque procedunc bona fupt , & nos vfque 
in. delicias amand : Nec id conuenit e(&nciali fsoi&vcm , malum 
culpae qnancum in ie eft ezpdlenti , QAno primo de non c<^enda 
nolDa volunate decreto : filios exponendo necare non conuenit 
primjE paternitari, vnde omnis paternus afFed^us quo foetus fuos edu- 
cant ferx , & iiUjs fuis improbo labore patrcs & matrcs prouidenr j 
hominem gratia ipoliare, aDdicare , non conuenit Chriito cuiusgratia 
0 larius in hominum fpirimalcm vitara , quampeccatum ads in mor- 
cem uiifunditur , cum pro omnibus mortuus Hc , &: de plenitudine 
eius omnes acceperimus. Singularis bonitatis eft aUquibus prodeffe , 
vniaer£itjsvero, &infinicac omnibus } deletum eft, inquic Apofto- qoIoS,^; 
lus chirogmpbum , quod contra nos ctat , igitur ad omnes perucnic x^» 
liberatio. 

Solem hunc omnibus benefi^m, in fiia videamus imagine i vir 
bonus, fibi, mtmdo, rcbus czcois, qux fouent amorem proprium 

mortuus, viuic vita Dei , fic omnes a:quali dilcdione compIe<5titur, 
quia Deum vnicum obicdum (uum , m omnibus videt , in omnes 
diuitcm intclHgit, illum itaque cordc pcr chariiaiem dilatato , colir, 
fequitur.amatm omnibus omncs amantem , & amoris (ui non fiitis 
intenfi defedbim, hac faltcm excenflone compenfat. Huiuszqualis 
inonuiesalfedhis originem exponic Apoftolus dicens , charitas Dei Bjem,f»f. 
difliifiicft in cordibus noflris , per fpicicum fimAnm qui dacus eft 

Oi) . 



Digitized by Google 



1 



10 5 lus Naturale. 



Ul 



fiobis; per rpirin^iA Dbtnini qtii coti &i4CiibQit naicemi mniulo, q 
replec orbem ceaarumi quiccAporis ii^ilici partibus omoibus, pro* 
vc expcdic iemper ft^ft ; Eiufe itt^ue exemplo dodH » virrace robora- 
ci , dikuamifii & vos , vt mundo, coetoque commenfurecur veflza 

chariras. 

Sol omnibus quidcm lucet & influxum largitur, (ed non vbiquc 
producit auium Sc adamantem ^ mobilis aer omnium adefl: refpira- 
tioni, led non vbiquc (pirat balfami , nardi , rofarum, amban fra- 
granciam j fluuncpocinimuiti c montibus fontes^ ica tedantur id quod 
eft escelfius , efle debere magis beneficum , (ed non omnes (unc ia- 
hidferiy non omnes paralyfiin ibluunc , iecur cdnperanc, flaxida con- 
folidant , dura emoniunt. Ad bzc nacune miracula conferc plutimum 
vis codeftis, & locorum ad eam excipiendam apta difpontio. Tenen» 
tur Pacres fiiiis legitimam largiri ^ pofTunc camen eos plus diligere, 
amplioribus eciam ex lege donis cumularc in quibus vident plus ob- 
•D. Thoro. feqiiij,plus virtutisin familise fplendorem ena{cencis:lca Dcus 'com- 
a*i! '"i^nis patcr communes dat omnibus fufficientes gratias, vt in baptif- 
*. 8. mo qui m omnibus squalem habct effe(5lum originalis peccati cul- 
' pam & panam rcmittcndi; fpcciales tamcn gratias concedit quibuf- 
'Maih 1 dam,vel qui prioribus fideliter v(ii {inc, iuxia illud , * quia in pauca 
' fuiib fidelis fupn mitlta ee confticuan^} vel qui dcbenc elle vila ele- 
^nis in alios effimdenik» ha faepius in Vno, multis prouideturjvd 
' eo quod ordine^ 'in ecclefiallict , (icac in coelefH hicrapchia conSd- 
^cuens,aIiquos4efficit primos,Iecundos,medios, infimos. Curaucem 
hunc effeceric primum, alium vIcimum,nonlicecinquirere,fedezcIa- 
!lloiii: II. tnandumeftcumApoftoIo,'6 ahitudo diuitiarura fapientix& fcientiar 
Dei , quam incomprehenfibilia funt iudicia eius. Qua: dicuntur paf- 
(im in fcripturis & apud fandos patres de Rcprobationc, funt intel- 
ligenda de negationc huius praepotentis , & inilar pnuilcgi) concef- 
figratia:, qu2e non excludit fufficientem omnibus datam, & expofii- 

• Malach.i. tam. Sic Deus dicic'' dilesd lacob, Efau aucemodio habui , & poiui 
^ • teontesdusiniblicadinem/aehMdicatiemeimindraconesdererti. 

Contigic quidem iUi terra ftacris fivte minus fercilis , non camen ia 

* aom. tocam fterilis, fed alendis miiitis pdpulis iatis ferax. ' Licet figulo es 

eademmstlEifiucere vasvnam in honorem, aliud in concumeliam, 
illad quidem vlcimam vas eft minus fplendidum , fed vfui non mi. 
r SMta^u nus neccflarium , propterea non confiingen dum. ^ A poflolus hac vti- 
titur comparatione loquens de vocatione ^entium , quarum vt lu- 
dxorum Dcuscfl, & quar lcgem habenies icriptam in cordibus fuis, 
(i naturaliter taciant ea quxlegis funt, non excluduntur a Dei mife-i 
ricorduu Liccc populis de fide plenius infbiu^is dicere liceac^ nonfe- 
cit talicec omni oacioni» * & iadida iiu non maaifef^ 



Digitized by Google 



4 

i 



Liber primus» 107 



Sufemrs femfer 4idfw^ iafirkrihs, 

•A^Vo res cntitati primac , aternae , neceflaris, immutabili func 'AlbertMa. 
V^proximiorcs , cuam cmincnc vt cflentiac dignuacc , fic opcra- p"occfluen* 
cionis , & in infeiiores difrufz bonitatis conftantia : nunquam ccdanc m. tr 4.C.6. 
AngcU ^ «liiiiiiis illufimioiiibas ezcipicndis, vt<|ue primario 9c mol- 
tipliciccrDeuinparucipaiit , iic moltii modis inferbribus arcanam mi^cll% 
Deimanifeflant iTheophaniam diuinamqoeiUaminatbncm, expia- 4' 
doncm j perfedlionem pro cuiaique mooo videmibus imroittunc <^ ' D.Th(i.u 
Adliones auicm hiciarchicz (emper erunc in Angelis , quia (emper 
vnus alium illuminabit, pureabit, 6c periiciet.'' Stc tiominum cufto- «ib.*q.ti|.i, 
dia Angelis commiflii,cumlit qujcdam execucio diuinac prouidcnriac 
qu2 hommcm nunquam ex coto dcrclmquic, etiam cuftos Angelus, 
tutelziux tradito , quidquid agat, quidquid peruerfe moiiacur , (em- 
per aded ad mciiora prouocans. Ac qui prxfunc corporeis , ccelos mo- 
ucnc ordinc non nmtabiii, itfotu dfcolari Oc aequabili ; elementis ad 
(nacenna motam tedtam , fpedebiis propriM ifAfif fimper impri- 
mont. Sab his reOoribos cobU fiios ioflunis affido^ mittont in infe- 
riora jaer refbirarioni (emper pilefoueft} terra fruaus &medicasftm. 
dit heibas, lemperqae homilii parturit ; metailorum &slapLdum ve. 
nas vteR>fert,efFo(las iteramgencrat,' ideo poteft eas vmsfrudbua- «l*ij-<r.<]e 
rius inquircre, cenfencur enim cHc in fru(ilu, quia renafcuntur: fon. fo^^ijj* 
tcs & fluuu pcrcnni curfu ccrra; iupcrticiem alluunt, fuam nortram- 
quc fitim icdantj fupponuncur pcrpctui, ' vndc fi tons cxarueric , & ,] 
poftca rcnalcatur, fcruicus hauricndi quae cafu vidcbacur cxtmCla, cx fetuit. ru- 
iure dantis & accipicntisperpccuoreuiuircit. Semder Ipirant venti,pa- ^*** 
tencmaria aduehendis commei^ tebils vics nece(fariis:B quandiu «Galen.tib. 
corpos natoEslem loam feroaf jebnftifctfdonemynonquam fieripfliieft, ^'^^^^'^^ 
vtatuma»ab eo feceniacur i vi foa nuiilix faoulcas toco vitc tempore ibblbtitt. 
perfeoeiaty&Ctimin adtione nai^orali dno (iebeantconcunere,&cul- 
tas animx &c organum, &culcas aiiimte^iion deficic, fed organum vn- 
de fcncx videret vt iuaaus, 'fi baberet oculos iuueius» 

Vniucrfalis caufe perpetuos influxusimulancur principcs, & ideo 
videri volunc indcfcfla boniratc fuis fcmpcr adcfTc populis : Ica pcr- 
fonx fuac prarfentiam, quam vbiquc nbn valcnc cxhibcrc , falccm cx- 
Dfimunc ftatuis, imasmibus nummis vulcu & nommc fuo pcrcuflls, '•'•.^ J« 

* . I ^ ■n ■ h % ri III- • a«»r'on. I. 

& unplcncibus omma mmutris, " quibulciam pronibica locimutacio- ^.c.deoff. 
nc.ne videacur auxilium inccrmittl ' Sic ab illis conccfla priuilegia, 



^ ' I 

Digitized by CjOOgle 



io8 lus Naturale. 

rxcufatio. intelliguntur data in perpetuum ; diuifMmcs die nataUs Cm dari m(Ei 
dam.ff.de decurionibus , habcntiir veluc legatum perpctuum j nc vidaentnr 
ann.legai. initia cantum lui regiminis largitionibus confccrarc ficut diiimus,* 
M.vnic.c. cuilibet' perpetuo conccdunt ad llatuas fuas vc ad tutiflimum afvlura 
•aftatuas contugerci luiticiam prontcncur c^ux elt conltans & perpetua volun- 
«•■'"g- tas ius fuum cuicjue cribucndi : ™ curanc erigi holpicalia in quibus cha- 
- ew.quief- communi crga omnes a(Feda ezerceri debec; " dcnique legibus 
6c annis momuntur, vc vcnimque cempus belu& paos m commune 
• loiiic. bonum nCtc pofCc gubemaii 

'T. ff. de Tianliic edam ad parciculares luBC pcrpetox bonicacis gloria , * vt 
fldopt. adopcio non poflicfieriadtempus, necenim, inquit Icx, moribusno. 
k«c ^"^ conuenic filium tempofalem habere ^ Alimenta ^ iimplicicer re- 

^ j ^ ^ Ii(5ta , incelliguncur pcrpcruo relidba fcuda , donationes ordinarit; & 
ff dcv(u & non nifi prifcriptis a Icgc caufis rcuocancur:^ alicui habicatio relidta, 
'l''' ff d ^^^"^ ^^''^ mtcHigitur , ' U fit legata certa mcnfura vini ex agro pro- 
•aq?Jeg. ^ ucnicntis quocanms , debemr etiam anno Ilcrili , quia compenlatur 
altcrius fcccundicate fic fcecundior & durabilior elt dantis voluntas 

3uam nacura, vizque tam anguftum eft beneficium vc oon aliquid 
e fucuro polliceacar. 

Innumoa Innt (imilia ex quibos infecri poteft , largirioncf qa» 
perpetob procedunc a dignioiibus endbus , pociflimum conuenite 
Deo , omnis bonitatis fonti , qm folus bonus dicendus eft,&^cuius 

proximiori participacione , habenc vc diximus encia niperiora quodl 
^ finc fcmpcr bcnenca. Dicicur fan(5his fandiorum, inquit D. Diony* 
fius , quu mcntcs conferuat , feque benigne offert ad forniandum 
•Dcnomi-in cis qua ad ipfum conuertantur , diuinitatem. Quando facic ho- 
nib.^i. c. tocum quod poceft , & cocum quod in fc eft , inquic Divus 
« ii. q. III. Thomas , ' tunc eft ncccfritas ad habendam graciam,non qui- 
a.}&9.iiu j^d, neceffitas coadlionis Deo debimm imponentis , rednccdntai 
** ^ immucabilicatis , qua necede eft Deum eilc » 9c ideo efle bonum , af- 
fluentem , difpo^ico accipiend dantem : Eius grada dat pecieueian- 
damin bono, vnde magis ip(a eft perlenerans nec vnquam amicncur 
... fine culpa, " Deusenim hominem amando ,amat permanencer,ideo 
}0.a. t. ponic m aiuma donum permaneiis,lcilicec gratiam habicualem. ' Msl^ 
^ gis igitur offcrc Cc mcntibus , quam fons ficibundis, folis lumen ocu- 

a."'^ "** h^, acr rerpiracioni. Sic confitetur D.Auguftinus, " Sero te amaui pul- 
r lo. con- chritudo tam antiqua & tam noua , fero te amaui ■, cccc intus eras & 
cgo foris te quxrcbam , & in formofts qux fccilli, dcformis lace- 
bam^mecuni ecas tebum non eram j ea me tenebanc longc a te, 
qu« fi in ce non eflenc, noa eflent. Vbcaftiy damafti Sc nipifti iurdi* 
tatem mcam ^ cocrufcafti, Q>lendttifti,&fiigafticsecitatem meamj fia. 
giafti,& duxi ipirimm Ae anhelo ttbii go8aoi& efiuio & firio} tett- 
gifti me, eacaru in pacem tuanif 



Dlgitized by Google 



Libcr priixkus, 109 



Ih eo jpottffimum miribilis gnuk, <|aoil{»eccantet 6c immedcos pnc- 

vtcnu-y femperautem dan fufficieiitem conftac ex eo quod dickiin * * 
Rcucrdmini & viuite} impietafTimpii aon noccbic d in qaaeumque' 
die.conuerfus fuerit ab impietarc fua-, at Gne gracia non poilent onu 
ri dic conucrti , adcft igitur i!li omni dic graiia. * Conuertimini ad • 0(ee. < 
mc conucrtar vos dicit Dominus , & Itaiim additur, tanquam 
diluculum paiatum inucnics cum, vt e fomno furgenti lux, qua cin. 
gcbatur aftulgct. Nam, inquic D. Au^uilinus, vc cum amictcrcmus, 
non cius abicutia qui vbi(^uc aded, ied noilra fecic aucriio : in mun' 
do erat , & mundus eum non cognouit. 

Quid igicur velut abHirdum negancludam dum Chciflum tradt- 
dic, babuiile graciamt Ci non habuiflet non peccaflec.led ex eomagis 
reus ell quod foHicicanti ad pcenicenciam^obftinatus refticeriti'* nam « D.Tlio.t.' 
(1 malus non priuacur auxiUo Angelorum , nec eciam grati^ Deicuius ^^"^' ** ^ 
tantum diftribucnda! funiminiftri j cffuGi , magnifica magis & cou- '* 
llantior dcbcr cllc Domini, quam (crui libcralitas: Lux eft eflentia- «loan. S. 
lis illuminans omncm homincm vcnicncem in hunc mundum ^ ica- 
que gratia (ua (mnlis clt iummi quod per ie nuilo mouctur modo, 
ncquc fluit, ncque refluiti diapliano reccdcnce aliquo ipfum non re- 
cedit,opaco a ie illumiaaco abcunce , ipfum npn abic ^ iyi mulcipli- 
cacione & ampUficacione gaudet > ab iliiiittiaamflLfigQ-flb illuminato 
pehdec , fic vnum & contlniram , nnii|iBic ant intemimpuuf oan^ 
quam. ^ Ergo qooddidtur, quxrctis mt j. ium inucntetis , & in ^ ^^^^ 
pcccato vc/fro moriemini-,* tradidit illoaDem in reprobum fiMfiim, 
& funilia incelligenda hat de phuationr anplioEis ansilii 4lc.de pec-> * 
cancibus reli(Slis cum fola gracia fu^cicntc, cuios benefido licec Czi^ 
uari pofllnt, illi camcn in tcncbris luccnti mcntis oculos negmu , ita 
carci ruunr ; illos duccmc rcpcobo fenfu «prauifquc babitibu&^i^uibus 
mcrito dicuntur tradi. 

Senuunt omncs nacurali quodam inflinctu, &: teflc conkicntia lc 
fua culpa nulis implicari ,.mciioribus vlcro dereli(^is deceriora (e(][ui, 
dum orco penculo pornicet eos , fupplicefque ad Deum cendunt ma. 
nus, velot rebus fub femper intend^iem » milcreri & auxiliari para- 
Mim. Sic ame conflidum excercitus, ad .vota, £Lcrificia , preces » ex. 
piacion^ conucrtuntur,n6e obtcnta vidbom, banc in Dcum refcrunt, 
^olifs 6pimif iioilium , in ccmplo: dicaxb ap fftq uR .Xdbtur id 
int^us illc poptdorum ad cccleiks flc paenttcncixi^amenrum con- 
curlus. Agnofcunt reatum fuum ^ quod illuccflenti grauac mcntis 
oculos, aurcs vocanti, confcnfum moucnci , duccntique non dcde- 
rint , & m malum fe pr.xcipuc^ cgcrint, vim in connarium facicncc 
diuino iubfidio. Lcx ilU nacuialis qua vicicmui caulas vniucrialcs x- 
(^uaUtcj: & couilancer Eebu& iafcrionbus addlc , dedic occafioncm v£ 



Digitized by Google 



uo lus Naturale. 

aliquid obker diceremys concra perniciofam his temporibm vigM- 
tem nouaconim opuuoncm. Non fuic iailicaci noffcri Mc congererc 

amplidimam conciliorum , auchoricaflim , argumencoruni (egecem 

qua fc proferc diues orthodoxa: fidei vcritas , hanc authores {mirimi 
doiitifnmis fuis fcriptis , ab hinc quindccim annis fatis illuftrarunt , 
doncc tandem gratiasDco rcpcndunus,quodhaecopmio vduthacrc- 
tica ab Eccicda Catholica daiiuuta (it. < 

Infciis y edacn ingratis & inuitis infcrioribus auxi* 

liantur fuperiora. 

Lex 9. 

Aufis naturahbus pracfcriptos diximus effc dicionis limi- 
tes a Deo , vt ficut nuUa fuHit alterius locum, ita nec 
vim fuperioris agcntem & dircdricem , inferior ambi- 
do(c fei^ur. Agic vnaquaeque quod fuum eft , & ex 
omnimnxoilatis operibus fic iliijmnente archice^fconi- 
ca dinina iapienriay confoigic vniuetfi imlchricudo,mocas generaao* 
nnm pecenoicas,^ in indiuiduorum {ibi (ucccdencium fluxu» iemper 
immoca (pecicrum coniticurio. Iniundum (ibi munos (uperior exc- 

Saicur, cuius ecfi bencfidum fcnrianc inferiora, legem tamen agen- 
orum , ncc capiunt , nec morantur , fed cum habeanc fe permo- 
dum paricntis maccriz» mulca necelie eft iUisinicusingracis^ & inuir 
cis coatmganc. ..,<;:,. 



Nefcientshus ex alto bona comingunt* 

I • . .... 




ANimalia, plancae, quzcumque vegetanc , fenttoni&^ mouencurs 
viresfiias oabenc a ccclo , cuius ilatum,donumque czca non 
vident, ratione careniia non intelligunt , ncc idco bcnclficos fuos in- 
fluxus mtermittit , lucemquc itupidis ncgat fol. Mirari Ucet quod 
opus fuum natura forniac in tencbns& rcccilu, aurum & gcmmas u\ 
tcrrx yifceribus ; animal in matns quid , & quomodo, fia,t ignorantis 
iinu, bombids & fimilium inledorum .transfbrmarioncs-tpfis veluc 
iepuichto' conditis^iidc!^ fi>rce ycfibimec 40-tau> beneficiQ gratnleturx 



luz 



Oigitized by 



Libct primus. m 

nec adiuta ncc prouocata» fed Sponte (iia , kgibufque (uis illud 
conculit. 

Non eft qaod ncbis blaacHiuimr de mente noftta latioiiii ck^ 
pacc » qus dum toqiiiric renim cadas » fiituiot euentu^ prsd 
ctre tentac & auguiart ,ii«m vt dixinw», in renun medb , luce te9e* 
biit mtxu confiituti , incer corporcam & (piritualem natui am , paucis 
cognitis, ienotamtts plutima. Placo^ defcribit homines in (pelunca Hib. 7- ie 
ligatos vultu vcrfus tcrram vcrfb , irauc vidcant cantam fui &: alio. ^^2^^^ 
rum fupernc cxiHcniium vmbras : laltcm mtcllcdus humanus cft in- 
Uar inaequalis fpcculi, quod (uam naturam , nacurar rerum immilccc, 
camque detorqucc & inficic. Si fcieniiarum & artiuin elt orbis cjui- 
dam mcellcciualis, in co mulco nugis quam in terrcftri, func mculia 
it deferta , fallax in illis fpcculatio , fallaz czperiencia , potiflimum 
quae de futuns condnsentibus vet es obfematioiie fydetum , vel es 
rerum humananun (bmo curfti audetaliquid pmiidere. Ccelum enim 
cx Pcolomco f eft vniuerfitlis cauia , cnius elTedlus vatiantur ex mo- *'MitG\. fu 
bili materise dilpolitione, vnqe przcipic Aftrologps vt communcm piaco.lib.9. 
potius atque pofiibilem , quain oecei&ciam feraiit iementiam : hxc cap.^» 
criam ars iic lempcrata, toties magiftros fuos fefitllit , vt a pluribus 
non lulpe(fla tantum , fed vana 6c cx fcicntiarum albo proicribenda 
vidcatur. Spcculatiuarum inter Do<5tores di/Tidu , probarc vidcntur 
nihilcas haberc ccrii: hinc P^rrhoniorum &academicorum cclcbris , 
opinio jafterentium nihil certo (ciii ^iki aec iniprobabile quod dil 
cit Pbilo , ^ onuies nos firoilesefle (bmiUamibus,eQfque minus £d. ^^^^^^^^ 
h, qut (e aduermnt (bmoiare. fipli.* ^ 

Quoad pradHcas fcientias i& quibus ot multis pi;et«ritjs bumana 
pradentiafnrorum colligii: iiimedicis, expefimenium cfTe ^dlaz,ar- 
tcm longam , cut breuis vica non fiiiiiciac , przfatur Hypocrates. 'v^Aphor.t. 
Ciuilis prudenria tories dclula , tocies feniorum fufpenfo iudicio,me. 
tuqucmonita, ' verum probauic illud iapicntis di^lum : " cogiratio- 'Arirt.Rhe, 
nesmortalium ciinida:, fic inccicx } rouiJencia: nolln •, difficilc ^lb- »k 
mamus qua: in ccrra lunc, 6c (\\)x in profpeclu func , inueninms cum 'Sapieni.^, 
labore ,quac autcm m caiis lunc,quis inueftigabic ? quis ccrcum fe- »5« 
recde fucuro dc EusAi rerum lcrie, ludicium > Quancumuislegi fauca. 
nir, & hcc dicatur diuiaa voz, iUam propri^ aon edunt homines, in- 
quic Placo , * nec futuris ez deftinatb prouidem, fed euenribus a Peo < tJb. ]. d« 
miffis (e accommodant, vt in mari gnbetnator » ventis ipiiiantibus, 
qui luduht, (brti cx improuiib Hbi contingentL Stmt itaque leges 
muabites , & dum Cx^tm tes in contnurium venunt, probant inccr- 
tam eflc raciorus human.r prouidentiam , eamque nimquam fic de 
hituris dcbcrc dcccrncrc, vc non multa cafibus relinquac. Tarcnrini 
f Magiftracus omnes duplices faciebant , quoidam per elcdionem, l^-^' ^ 

p pwliuC.5» 



Digilized by Google 



iu lusNaturalci 

alios pcr fortemj cui veluc ipfi przddenti nuinini, rcs pnii^ pu. 
b1ic£que, etiam £cdcfiaftics lcBpius olim commiffiB uint HinCj 
- Lib. s. c. inquic Plioius , fbrcuna (bla inoocaitor » nomtnacar ; hnic oihnia 
7- expenia > huic omnia refcrancnr accepta , (ic obnoxij (umus ibrd ^ vc 
ioa ipia pn> Deo Hc. Certe non dcbcc accipi pro Deo , cum accoie- 
cur & agacur rea , (cd pro decreco Dei, cui niiul ibrcuicum eft , & cu. 
jus iuitidima voluntate, quz nos latec^pnecer pcouidenciz noflne 
fpcs & metus , humana decurrunt. 

Nobis dormieniibas auc alia cogicantibus , ccrlum ignotis modis 
infocliccs fuos influxus tempcrac jliccitati pcr liumiditates , humidi- 
, tati pcr ficcuaces medetufi terra gcnninat, aer aduehit falutifera, 
fluunc fonces & fluuij,(imiliter in vniucrfofuis omnu parcnc lcgibus, 
quamm neicij fin^hun percipimus. CcBpimus vc k nihilo, (ica cene- 
oris & ignoranciay dum manus Od nos in vcao materno plalmauii^ 
corpences aluit nacos ignaro(que boni , matemus amor complems 
eft, & vix vterque parcns iugibeneficio, accepci (ennimnatoramani- 
mis impdmic. Homine domi quielcence Refpublica ferc leges, mo. 
uetarma,prz(idec iu(litis,inuigilat conHIij mi myfteriis , vnde huic 
priuato fuis tantum commodis intento, falus & fecuritas. Si a natu- 
rahbus & priuatis caufis fic ignorantes iuuamur ; fi fit acquifitio pcr 
«►1.7 ft. dc aliuuioncm " qus eftlatens incrcmentum, ^ fihicrcdibus ciiamigno- 
acq. ret. rantibus fic parcis hatrcditatis^ dum vacac, accrellio •, fi abfcns & igno- 
ff.de rans pcrcipic commodumi filio aut fcrao qui acquicitei , ab eo qui 
acqmr.htf. fionfert d Dencficium , qui pro ipfo appeUac,quicau&ffl iiiamderai- 
1 i.Denuit. dic^quipro ip(bfideiisbet$ mnltbnugis a prima caularebus noftrisim- 
^^^**' menlacnaricate,iapilaitiaque femoer incendente neidences iuuamur. 
' I gn c vt Quod non expeoas d^iSHlfiierio fit , & fuper nos pcDuidencia ne- 
fSa gotium curat;feranc Sofcracem , fi quando cupitis auc deftinatis ex- 
f 1. p. fF. dc cidiffec, id fibiquod euenerac vciUus cxiftimafTc quafi meliora forent, 
^Scoci 6 ccclum dat , quam qujc voluncas appetit. Agimt nos noftraque 
delbenekc. caufae fupcriorcs, & ipfis ctiam ad fcnfum aduerhs confulunt:'quam 
^•9* multos mihti«e morbus eripuit •, quofdam nc ad ruinam domus luac 
concurrerent, carcer inclunc j nc in py racarnm manus deuenirenc, qui- 
dam naufragio confequnti &nc Alteri vitse nafdcuios vtero fert ma- 
ter Ecclefia , infirmi mutna nondum capientes , etns fpirira viuimus 
■ perchantatem,(tticimwperfidem,monemnrper(ubiedionero.Foc- 
lix obediendz ftatus . cui non licet aberrare, piopriis icaque (ecurior 
' Lnci if. vi(is & affeOibns. Sic in Euanedio'' prodigus penes (e detc^ic haben* 
> pc"" pacrem abunfuierat non habcndoj ci\ enim penes 
patrcm dulcis condicio,hbcra feruitus, abfoluta cuflodia, paupertas di, 
Dcs , fecura poifeirio , namquc ad Paucmlabor relpicic , mu^us re- 
dundaoc in filios. 



Digitized by Google 



f 



Ciber primus. , 1 13 

Sibinoccnt qui curiofe tiimis in parcntis aut Prioclpis adlus , in 
^ccleflar, diuinxquc prouidcntia: dccrcta volucnnc inquircrc : ncfci- 
mus quid petamiis , fcit aucem quid nobis cxpcdiat qui nos rcgic 
Dcus, * porians omnia vcrbo virtutis fux , ^ nec longc eft ab vno- * Hebr. n. 
quoijuc nodnim ,nani in ipfo viuimus , mouemur & iumus ^ prar bo- ^ 
fiiiaasabundantia,inqttitD.Dionyrius, * oinniaatnac , onmia facic, 'Denomfn; 
otnnia perfidt ,omniaoontinec, oikinia conuerciC' * Si ad primam faie- • ^"jhom 
nuchiam percinec confideiacio finis; ad fecundam diipofitio vni- L^to*^ 
ner^is agendomm ^ ad tertiam execaiio opeiis , ineft cert^ fiiperio« 
ribus, cuione minifteri) lur cminens qus latcc inferiorcs , licec moti 
diredique eius fenciant effedlus. Mirum , in virtutc Chrifti , qui eft 
caput hominum & angelorum , Hcet homini hierarchicum ordinem ' 
tranfccnderc,Sccundus critaDco Chrillo,qui DciChrilti notam vo- 
■luntacem,rcbus fcu profpcrisfcu aducrfis,gaudcns impleucrit j fedlus 
vnus cum eo (piritus, dicat fortiter cum Samuele ,^loquerc Domine 
quia audic feruus luus jcum Paulo * proftrato,c2cicate pcrcu{To,Do. . Aa. 9. 
mine quid me vis £icere j oret, vc edodus efta ccelefti m^ftro , Pa. 
terfiaryoluncastua, quK meam abfbrbeac 6efiui&ificec * Talis con- 'D.BenMr. 
fbrmitas maritacanimam verbo, cui cum (imiUs eft per nacuram» fi. [^"^' ^^^^ 
milem exhibec (e pcr voluncacem , diligens ficnc diledta eft ^ non ve. 
nta dignicatcm pcrfonx , qu£ fc pius aouui quam bonoiari cxopta^ 
& in quam affedibus rraducitur, 

Antiquavox fapientum fuit,fcqucre Deum,fcqui pr:rcipiunr,non 
judicarci notam Dci voluntatcm cxcqui,non fincs mcdiaquc huma- • 
n<e racioni dilcucicnda fubijccrc •, Nam cum homo dc fibi profituris 

otimibusiudicec,in(][uitD.Auguftinus,*defoIoDeodcccrnentenon e uh f 
jttdicac, quia (ecundum Deum d«czoeris jodicac. Abrahamadvnam qt^^ft. io- 
Od vocetii egreditur dt terra fua &de cogtiatione tua ^ incertus quo 
pergcrec, cercus eo duce non nin falicicer fibi peregritianduiti. Di. 
cence Chrifto fequere me ^ rdidlis onmibus feiiittuci func eum Apow 
floli, fumtna comidencia » quac de pcsdpiente non iudicans meruic 
in omncs iudicariam potcftatem. 

Quacumquc rcs vcrtat, nihil inuitus , licct futurum ignorans , fa- 
cicc Chnliianus, Dco non tam fcruic quam confcntu, icquiturnon 
trahitur-, cfFugit nccefTitatem , quia vulc quod ipfa cogcrcc. ' In arre ' Albert. 
niotus inllrumenti eft indiffercntcr ad omnem locum materi^, c^vx 
eft fu(cepdbi]is formae arcis ^ mocus fpiritus eft ad omoem viam ik. 10.^,10!^ 
parccm corporis cui poteft imprimi forma anims ) Ita vir bonos c6 
kn quo ducic voluncas dioina ad vcnitnque paiacus ^ iufla prsuenit , 
4tynumimplens, omnium incerminata charitace coroitas reportac, 
nam cunda (imul largitur , qui mcntem dac varie femper ad omnia 
yalemem inclioari Fideos fecurufque, (e cotum diuinx prouidcntise 

Pij 



Digilized by Google 



114 lus NaturaIS« 

committic, quiJcftim timeac fubeadem qus totum regic munduni, 
imelledualetn , cocleftem , elemencarem , prouida fapiencia > (juid 
npn rperec (ub rummapatcrn^ bonitate, quz tocie$ lucem eduiic i , 
tetiebriS) dt^ «oxifiiiiii de nibiilanone , ful^ra in ^lutiiam fedct 
quotiec in medm veliipiaaiiil iUecebfis «^fiilut lux dilcutkiis inencis 
tenebras , codeftiqae (nauitate cor lapideom emolliens > illi leftituto 
«eruin diuinarum fenfu > quories es iiiipcoui(o funus occurreos bu« ' 
mana tantum ambienccm incus acricer monuic de vicc pcsiemis tt« 
nitate, de mortis fcraper inftante pcriculo , de fequuturi iudicij tre- 
mendo confpcclu ? quotics libidinis (ibimct poEnam infligentis fcedi* 
tas, reoram pccna, aulicorum cafus mouit animum, &a vanis addi- 
uina conuertic. Forcuica putas haec & cafu contingentia , cum lamen 
fic te nefcium tibi confulens gracia, ad ea qu£ cc docerent,deduxe- 
rit i aoimniiique ad veotaces excipiendas prjeparaueric. Igicuc igno^ 
lancibus nobts cc alco boqa contmgant , at mab non iStt volenti^ 
bus) quia pcaefens giatia dat menti vim qua poflit metuenda con. 
temncrc .cupienda fidlidirc, non alia qqam diixina cgeRe &elicitstef 
Gmdem bearis piscfaii, aduinfik fopeimo, qu» (icoc non cxpeana- 
tur» ica nec vincuitt, qoi cahm icnctu. 



Bonum non fi mgst iagraHi. 

a * 

|. ». 

SIc eft effii& (upeiiorumcaalanmilafgirio, vt non ratioae dilfai» 
bui,(edcafii proitci videarur^vcluc exundancb (eque noncon* 
' • aaeQtisabnndanciz necefTariaquxdam crudbatio. Indignancuc aliqu^ 
qnod lux preciofiflima qualicas infidcac fine dcle^flu rebus viliflimisy 
' carcis vt oculatis » mortuis vc viuentibus , & quod fplendor purifC- 
mus, (ole nacus feruiat foeditati; quod tcrrae marifque vapores, nara- 
tx miris artibus fublimaii, guttatim in pluuiasreroluti,vimcceli maC- 
culam, qua fcccundccur terra , prac fc rerences , indigne cadant fu- 
per fleriles arenas& rupes, fuper lalfas maris aquas, iicuc fuper laca, 
Hii & (imyibus nanunr commnieiioCtt fit inuidis qujoi^ tcfponde* 
rur , fi gloric ficmagnificentis: dacnna eft olun ImperasQribcis,Kquod 
anrum Ipargcrcric ; ccelo natuneque non erit indeccns inferioram ne- 
ceflitatibusliberalitate profuia prouidcFCv parum abeft a defedlu cui 
Aon nifi neceilarium conringic \ non e(fc legaUs ffien&» nc fn^lis 
quidcm ,fed pauper vnde nulla? reportantur reliquixtquidmagiscao. 
fas vniuerfales decec quam vniuerlalis diftnbutio ; fi nimium eft acci. 
picau paucioribttS comcnco, non ejH lumium impcnmus maidiati. 



Digitized by Gopgle 



Libcr primus. ijj 

vt^Cvk flmplidimts miinetilMis dicebac Alcauuder. Vdltttt (blts * 
iidiiim ad oculos caiuum & ad en quc iplb recreumir peningeFe i 
qitflis €0ec vniuerfi facies his incermnta cenebrisy quz cum lucis va- 
CQO » vbiqtte tirium cxolucionem cfficcrenc, ipfirmec enim oculis 
quibus priuilegio radius fcruari vidcrecur , (ic concifus , Gc iilcerrap* 
rus profpcdum , rcrumque difcrctionem ncgarec. Eciam intcr ar<^- 
nas & r«3 cxilcs enafcuntur plants , quibus alendis vniuerfalis bo- 
nicas mipluit i aqus quas arida , vel rupium rimis hians abfumit terra, 
penctranc vlterius, infcruntur thefauris vnde fluunc fontes, & quod 
txi£Umas fupetfluum fic pecennicacis cauia. Qux vcrb cadunc in ma. 
iCy fidfedinem enis cemperant, non fic illi cbmmifeencur , vc' ilias pil* 
ces bianchijs iiiis ab amaro non ieparenc } illis viquqc » vnde diucis 
iUorum {ubOancia , venientes prcfchciqnc , illis ^ultabundi lalcibus 
applaadttnc^ fcex his conchaifiias ia otaurum noftrum, conflanc 
margaricas. Sed quamuis milla nocarecor vtilisas imbrium Cic indi* 
itia&e & profufe cadencium,fuflScic has efruGones caufk vniuerfali con. 
gruere > cutus proprium & eflrenciaic munus efl magna largiri, non 
actenca rccipieniis accidcntali difpoficione. Ita luccrcc fo\ , ctfi non 
cifenc ocuh qui folcndorem eim viderenc j fluunc m defercis fonccs 
miUis ad bauriendum param maDjibus » & iiccc hians ccrra curfum 
^ufeicanccs ilaom abforbeac^ 

Hm siicutaUil oecefiri^ beii^ca Ihafc cxpffeflionesedduialis b(% 
nittcia^ Cki necdEwiK, ad excema Ubec9» nunquam tamen defiden- 
cis , & <j[uas pcrmiilc in cauGs fecundis cgeftaces , in hominibas in- 
firmtcacesabundamiflimi^ieplencis, fc£mancis. £go fum, inquiCy ^ '%'4^ 
qui dcleo iniquicates tuas propter me : hxc cd beneficij perpecuo 
confcrcndi inunonalis caufa , qua? ducitur ab immorcali bonicace 
Dci, qui nos dum non cramus, vt cfTemus dilcxici' qui commcnda- ' KoiiMui.f; 
uic chariiatcm fuam in nobis, quoniam cum adhuc pcccatores cfle. ** 
■> mus, iccundum tempus Chnltus pro nobis morcuus eft , mulco ina* 
gis nunc iuilificati in ianguine ipuus » ialui enmus ab ira pcr ipfum. 
Si enim cum inimici ei&mus reeofiGifiltilittnii DccgMr monem filij 
dtts, mnlco m^is icconciliaci, &lui erimuainviiaipiius.^ VentcChri. 'i^Tuootbb 
ftns in hnnc mundum peocatovtt fidiioifiKccc,liccc ingtaemdine rt- 
cidiua1abocanccs.SiiacBibIcmiiiimialririfttperbonosdcnBal^ 
iiiper iufios 6c inniflos : C cum pnbUcanis & peccacoribus conuer. 
£icus eft » vc medicus cum sri^is opeta fna ind^encibus } ii affixus 
Cruciintcraccrbifrimos dolorcsoratproinimicisfuisjficillumcorquen* 
Cibusjdhuicingratopopulo quinoncognouic cempus vihranonis Cux, 
iuflic primum cuangcUum (uum pracdicari, dubitasingrans peccatori. 
bus gratias fuas prxueniences, excitantes,adiuuantesoflcrre. Sto ad "-Apo^al. j. 
oilium,m(^uit, &: puifo ^ Velkice ad rae omoes (jui laborat is , & crgo refi. °* 

Piij 



Digitizeo by Google 



\\6 lusNaturale/ 

ciam vps. HaDCpeccatorumiarcina qiue videbatur efle caula vindicail. 
tis iuftitiae, caiua fuit abuiuiancioris gratiaB. Ideo didnir pater nuicri- 
. cordiarum, non pater iudieioram 4 inquic D. Beenardus " non ib- 

"Serm. 5.xn , .\ . .•. • r i 

AooH ^on. i<un quia pacer videtur poaus mileren quam mdignan, led eo. ma- 
gis ,quia miferandicaufam & originem fwnic ex proprio.iudicandift 
vlcifcendi potius ez noftro *, Idcus eft qui rogac ane(3;us, & cert^ non 
ilarec inter quotidiana pcccata genus numanum , nifi pcrennis eflec 
Dci milcricordia j dicicur autcm pater mifcricordiarum , quia feptua- 
ginta lepties peccancibus, vc prscepec , fic ftatuic mifereri j certo 
numcro peccaca quzUbec concludumur , ac mifericordis cius non 
eft finis. 

•L.»:cde Htnc JmpoDator Inftinianus , clementiamdbipropii^ didte£> 
"'^^ , ad imitationcm Dei» qui quotidianis hominum peccatis lcm. 
per ignolccre dignamr, pocnitendamfioiliam fdcipcre, & ad mdio- 
rem cam ftacum deducere. Nam regis anudtia ad eos qui regontnry 
iJ^^/i^ in excellentia bcneHcij condftic ^ » dufqne pfoprinm eft bene agere^ 
& malc audifte: prxftac enim contumdtun pati , quam racionibus 
eam dilucre , euulgacis confiliorum myfterijs. Proccdit a Deo fpiri- 
tus ille pruicipalis , maiorc interuallo a concadu infcriotum abduc- 
O.US , quam vt ad illum vlla vis noxia vires fuas profcrac & qui po- 
pulis frcmencibus, vc medicus phxneticis concumelions, vim inceo- 
#antibus , etiam dum neuiunc , confulic Sic in fublimi poficus prinr 
ceps, quidqui^ agac ingraca picbs , intaAm ip(e, pladduique re^i- 
minis munus exequitur^ curat publica quar vt bonis fic malis contin^ 
1 scncca 4 gunt, vcrifque conduntur vrbes ; ^ frumencum publicum (ine mo- 
^^^1^^^' rum deledbi accipic quifquis duis eft ; ius fori omnibus didtnr, pace 
frnuntur etiam homicidx fua repetunt ctiam qui aliena rapuerunt , 

fiercu/Tbres , & domi fcrrum cxcrcentes, murus ab hoftc dcftcndic ; 
cgum prschdio , qui plurimum in illas pcccaucrunc, proceguntur ; 
multorumquc dclidla condonat, ctiam lifa parcntis patriar commu- 
nis pietas. Si quis pctulanti & improbo malcdido nos laccfTitus fue- 
rl.vnic. c. ^^^y inquiunt hiipcratores Theodoiius «3c Arcadius, ' eum pcenac no- 
Aquisimpc limusmbiugan, quoniamfiid etleuicate proiferic, contemncndum 
fK.niaUaic eftjft exiniania,mi(erationcdi^iffimum} fi ex iniuriaranittendunu 
' scneca }. * Intcr priuatosafucm honuoes mctico recepca non fuic in indic^s 
^beiuf.c ingraria^o, non iblom quia difficil^jpotcft zftimari , qnia (i dare- 
cur, tam frequens eflet, vt illi omniarora non fufficcrent , Ced quia 
beneficium, ficut gratuitum confertur, iti fempcr vc honeftum de- 
bet continuari, nec intermitti dcfedlu gracitudinis, quae non cft dc- 
*L48.$. t. bita cjuia nec conuenta, & fi lcuis aliqua fpes cius afTulferit. ' Hinc 
flchac^intt. valetialis inftitutio,filius mcus impijflimusnialc dcmcmcritus, hxres 
cfto } nam validc Jbaercs infticuicur cum oialcdicto^ U omncs hmu£. 



Digitized by 



Liber primus; H7 

ifiodi inftirationfei receptae (nitt i in ^oreoi ceilatons coius piecas 
tommendatur, dum ad imitationem Dei^ beneficium confm ingra- 
m. * Iia donacio non reuocaea a defunfbo propter donatarij ingra. " L fin. c« 
dcudinem , non poceft reuocafi ab hsredibus , ' & (uniliter cauia j^j^^^'* • 
propcer quam iuue poccft filius cxhjcrcdari in teftamento , non cft , i. in*are- 
fumcicns ad rcpellcndum eum ab intcftaro a legima fuccnione , nam Min'Cod. 
parer prafumitur offcnfam rcminne , &: ingraco confuluifle. ftam"*^' 

Sroicorum quidcm fcntenna fuir, cciam ingrans bcnefacicndum >'Senec*lib» 
cxcmplo Dei , qui rine mcrccdc , iinc vllo ad ipfum pcrucnicnce ^*'**^^ 
commodo, terras fru(^ibus implec , opportuois & in omncs oras fe- *^ 
rencibus veocis maria pcrmouet deie^ imbribus, (blum moliic^ ve. 
nasfoncium arences reimegrac, (celeracisvultiblem lucere, pyratis, 
patere maria. Sed ingracum cui bene&ciendum eft» incdligunc eum^ 
qui non nacura & habicu calis eft ied qui ei occaiione, acccpds non 
in tocum bcne rcfpondic, & omnino giatus non cft , nulli enim j 
^vir bonus bcncficium darc poccric , (i lalcs cxcludac. Ac fi Cit ingra- ' 
tus calis vt in hoc vicium nacura propcnfus fic , bcncficionim (blicus 
fraudator, illi ncganr dandum cfle bencficium,non minus quam ca- 
Jicatori , vc nulius dccodlon pcecuniam cradit, dcpofitum commitcec 
ei, qui um pluribus abnegauic , fiiiam concumeliofo & fcrpius repu-^ 
diato non collocabit. Ecce quomodo magnifica ftoicorum dogmaca 
concidunc incommunemvulgifenftun, hac enim ipfa qua vtuncur 
indudione probanc , non confsrendum efte benefictQtn ainictendi 
animo , fcd vt mutuum fpc paria recipiendl Vt coeleftis , ica fubli- ' 
mior cil Euangelica dodtrina^ & procul ab indigentia! morcalis RSt^ 
timidaquc largitionc , fapit fupcreminentis diuins bonicatis diuicias. 
Cum facis prandium auc canam, inquit Chriftus, * noli vocarc ami. •ijie.i^i» 
cos cuos, neque fracres tuos,necjue cognatos, nequcvicinos diuitcy^ 
ne forte tc & ipfi rcinuicent ,& hac tibi retributioj fcdcumfacis con- 
uiuium, voca paupercs , dcbilcs, claudos , caccos , & bcarus cris quia 
nonhabenc retribucre cibi. Dac ChrillianusfbiaDei concempIationCj 
excipic , paicit in paupere DcHnintmci fuum Cbriftam , quem cum 
iemper adorct, cui cum iempcr debeat ^ & hac largicione complace- 
re ftudeaCy nunquam defidec cau(a dandi licet occnrrat vilitas , aut 
indignitas accipiencis- Ideo charitas nunquam exddic^ ' qus foh 'D.At»piit» 
ctiom reddica (cmpcr rccincc debicorcm: nemini, inquic Apoftolus^ epiLst, 
qoidquam debcacis, nifivc inuiccm diligatis, quia qui largimr pau. * Roft.i|. 
pcri vcl ingraco, cius occafione plura confcquitiir apud Deimi, fic de 
crcditore fadlus dcbitor , plura dcbct accipicnti ctiam titulo gratitu- 
dinis. Paupcrcm igitura quo nihil fpcrari potcft, diuiri prxferendum 
mciiro doccc Chnllus, fcd inccr paupercs cum aliqui poflinc cfle (al- 
tou aoimo graci^alij ingrati, nullum de accepco lcaiuin, aullaii^ • 



Digitized by Google 



nS lus Naturalc. 

gratiam habentcs • legiimu plOfes iUk^kos, gratis ingratos miigtii ti^ 
K> pnecaliflci fic (anoits fiQroimcus affedu nngalari profequebatat 
domefticuin fibi concumacem , fzpius ioiprobe & peculanier infuL 
_ tancem.Sic quzdam ianda mulier vetulam acgram , morofam , que« 

iS.fc 4« rulam , contumelio(am confulto domi habuic ,eique fideliljime mini- 
ftrabat, quia propier improbos mores pericIitabacur,aliorum auxilio 
dellicui. Pura hacc & ab amoris proprij labc def^caca charitas , nihil 
almd in paupere nifi Chnllum conuderans , non fiiic rccardaca , fcd 
prouocata recipientis ingradtudinc , quia cedcbat in paticrftis foU- 
dum expenmencom, & vchurque virracis coronas duplicabat. Bene- 
ficium iucitndum debicor gracus ; clarum ingracns £icic 



R 



Jmdtis fn^itr mikUmm, 

Es quxlibct fingularis exiftens pars cli vniucrfi, cui propce- 
rea lic debet contentire, vc ad totius ordincm,fine quo nec 
ipia iiarct, quod in fe eil reruaco proporcione confcrac. Vnde ficuc 
exMlesiia (iia certis fpcciei » temporirqtie limicibus coocinecur, fic 
adioiulHis ne vaga , fibi mnDdoquc nodua libonue decanant, 
fnodiim dintna protKidentia decemit. Huius mnndt atehice^nicje 
(apieutix proprtum dl, tKm genendibus & ordinarijs tancum, fed 
etiamfinguiaribus &raro concingencibnsprae(idere,ad fiiotfinesabcri* 
rantia dirigcrc , infigni beneficio nefcientibus & ingratis vc dixi- 
mus , collaco, eciam inuitis , (ine negec quod ambiunc , {ine ducac 
ad ca, & per ea quar nolienc. 

Suncquxdem nocitura impetrantibus ; quxnon dare , fcd negare 
bcncficium ell , artbmacur cnmi pouus vtilitas , quam voluntas pe- 
fentium, ncc eil: (pedlandum an doleat qui benencium accipic, fed 
an gaqdcre debcdu, Si6 fiiguUm hydropico negamus \ (bmnum im^ 
pprtunis vexactonibus excutinHiB a lethargico } pcodigis graciflimam 
ponprum profufionem Ijsx interdicic % depoficum ei qui male vfiirus 
cft eo , poecuniam ale<e mox expoGcuro » arma linrenci, anucus ne* 
gat; ejcicns enim fpedandus efi;, & eaconuenic dare , qux non can- 
, lum accipcre fed accipilTe delcdeci ciim enimacccflio illa quaeani- 
mam inflammabat ie rcmiferit, quidni oderit , aquo in dainnum 
(uum adiutus cft , a quo fxua bonita^e « blando & ailabih odio , in* 
dulgentia fxuiente delctus ell. 
*\.4.iDf.fr. Capitale tuit aliquem ciiam volentcm cafb-are \ non auditur pe- 
aai.ConwU ftfe volc|iSj ad Uqucum, ad pr^cipicittm delpcrationc currentcs, di- 
deficcw* * ligcnci 



Digitized by Cooglc 



Liber primus. 119 



]i<icnti curtodu nc (ibi noceant continemus occidens ctiam vo- ^D.Thom." 

lcntcm facic iniuiiam occUo, &Dco , & RcipuWic proprcrcaDa- J'^q-47.a<. 

uid " gladio pcrcuflic nuntium qi^f referebat fc occidihe Saul id ro- Rcg. r. 

gancem. ' Senacas-Conrultuni Syllaniamim \ toFqueri iubec (eruum , 

qui donunumnon impediuic, dum fibiviolentas manusafierrcr^po. laaf.^'^^^" 

teft enim elle locus poBmtentis. ^ sic Cn. Ddmirius atanus Neronis *sii«toii;io 

In di(perarione rerum, morcem timofe appecitam ica expauic,vt hau. ^*"*^^-*- 

fium venenum fumpto anridoto euomuertt » medicumque manumi 

ferir^ quod id fibi prudens ac iciens , minus nociuum tempciailec. 

Humanjc mcnris prxccps nec fcmpcr reparabile confiliumagnofcen- 

tes Impcracores Gratianus & Vakntinianus , ^ nc fibi & nimia fua *^->o-C.de 

t • n II- /"1-11 • p*w»l»k 

noccret authoritas &miniltrorumobcaientia caucntiibi hac Icgc:Si 



vindicari in aliquos icucrius contra nollram conluctudincm pro cau- 
incuicu iudcrmius , nolumus lUcim eos aut fubirc {cmcntiam, auc 
iiibire poenam, (cd per dies tr^inta (upcr flacu eonun fbrs & fbnii- 
tuna fu(pen(a (it. Teflancur hiftoric multos principcs in defpeiario- 
tiem ados qubd infignes per(bnas ira (kuiente morri addixillent , re- 
creatos minidrorum prudentia , qui diftulecant executionem , & 
cundlando ipfi princtpi, reo poiluIatO) gemcnrique patris vicam re* 
AicueranC: ' fic fcruus non habctur fueitiuus, quilacec domik donec 'l*'^*^'?'*™ 
ira domini iui crteruclcir , iicut nec is qui (c conrcrt ad amicum , xdil.ed. 
quem ad prccandum perducat. Gclon Sicilia: tyrannus vt dcbcllauic 
Cathagincnfcs, agcns de pacis condicionibus illos coegic lcgibus ad- 
fcribere, nc deinceps filios dijs immolarcnt. 

Vellcs, inquic O. Auguftinus, ' laut^viuere, & nihil aducrfitibt « inpfiLji: 
conungcrc j Dcus aliud vultj duz (unt htc voluntatcs , fcd ftare de- 
bet voGmtas Dei, vt regula ad quam quod in cua pmuum ell, corri. 
^tur: piono ad luxuriam corpori dcficiec faniras , impenfis non t^" 
pondcbic rei familiaris anguftia } ocianri negorium facicc ex impro. 
uifb mota lis, hoftium coniuratio, potentioris ira, incendij, naufira- 
gij, bellivel altcrius vis maioris calamitas; cumquc hxc interaduer- 
la gcmens computcs , funt tamcn bcncficia Dei, quibus viam tuam 
fcpic Ipinis " vt tibi ad nociua prxcludatur adicus ^ vitis luxuriantes "Ofcczj^. 
pampinos falce prxfcindic vc fiac fruduofior j culI:odicns paruuios 
dominus , etiam muitos caftigac , vt magiios habeac hxrcdcs ; non 
noCec (ed medccur (pecie nocendi, &cupidinribttS « ne (seuianc , ar* 
mafubtrahtc 

His & fimilibiis, ficoc Deus inuito nociua negat^ fic infbndic ia. 
liitaria , aberrances trahit , ducit in viam fuam, qux longe diftat a 
vqs filiorum hominum. Videmus planecarum orbcs rapros ad mo> 
lom primi mobilis, licet in conmuiumnicancur, animalia pronis in 
tecr^m vultibus colum afpetnaca, dus tamen luce iQfluxuqoe.vel 



Digitized by Google 



120 lus Naturale. 

inuita circumfunduntur & viuunt; ciim lcgcs ius fuum vnicuique fcr- 
uant,& pacem.fummum populi bonum, etiam propoficis pocnis 
cxigunc, malis etiam inuitis duplfcx confcilinc bonum , &c virtucem 
& lecuiicatein. Opdmi paralces tenelljt puerorum ciaci| & ad vo- 
lupcaces procliui vim infeninc ad obeunda matiir^ ftudia vnde pcn. 
»l.i.ftfeq. dd>it vibe fplendor & fcclicicas. * AflSnes vindicant affincm (uum 
fr.jchber. iQ iibercaicm, licet voluerit feruus permanerc: • poteft inuito do- 
Vi^^C. «le ^ acdibus conquiri & fodi cbdaunis , cuius media pars illi 
inetiliis. contingcc : ' cuilibet licec appellarc pro co qui ad iupplicium duci- 
dbtio*^ tur , etiam eo inuito tenemur deftcndere vicam eius qui ab ho- 
^Bonacina ftibus inuaditur , licct ipfe nollct deffcndi : ' in concclfis priuilegijs 
dcreftit. q. conicruantur ctiam qui vellent illis renunciare : ' lauJacur harrcs qui 
7^p^^' cicfLin-l:o dcbitum honorem fcpulcura: reddit , licec ipfe teflamcnco 
tempoie ie cauillcc nc pra:fl:aretur, cinerefquc (uos inmare proi.cij niun quo- 
"L qiidam "«^^^ phrenctico fpccuiumotis apponitur , U in hianrcs illatavi fcui' 
wiiainento. ccs infunduntuT alimenta } num fecarinolenccs, & plus chicurgum 
ff.Aeco'.uh- Qio^uQ aucrGintes,vincu]iscontincmus vtianicatereftituaii. 

uoinititut. T ' 

tur? 

Vclict mundus a fe^fUrum coniucac^ne delcri Rciigionem Cbri- 
ftianamy.quia prscipit dura fenfibus, naturac folucam libcrtatem 
cripit,a(uis legibus dcficientes diris infe£Vacur, pracfcntes arternaf- 
que pocnas illis intcntat, nec vfquam finit cfTe quiecos recurofque. 
At inuito Deus coniuiuit, & de ccncbris voluic luccm fplcndcfcerc: 
nan:i quoc hasrefum monltra fucccfTiue tulit infalicitas ccmporum, 
toc vi,aorijs illullrior facta eft Ecclefia» mericoquc nunc habecur ia- 
uidx veritatis & (an£kitatis afylum, ad quod retugit quicumquc vulc 
ialuus ficrl Vellct impius omnem in fe de Dco,dc pietace, de 6imra 
vica (enfum.extingui, 9c ecce fanAicacem t^mpana , pia]modi2,prse. 
dicacores, (cholc, vulgi fcrmoncs fuis aunbus vndique pcribnant ; 
fuis oculis obijciunt tcmpla , publicus ad illa populorum concurfiis, 
fcriar, pi<aac viuentefquc landorum imagincsj pijs voluminibus re- 
fert* bibliothccx^ fed potiflimiim mcnti fcmper prjcfcns diu na gra- 
tia,i1lam monec , accufat, confciam propmlquc torram lupp iciis 
ad mcHora prouocat. Te nemo dominc amutit , nifi qui dimictit, 
'Ub.4.con- cxclamat D. Auguftinus , ' & qui dimittit, quo itauc quo fugic, nili 
feff.<.j>. a ce placaco ad iratum j nam vbi non inucmt legem tuam in pce^a 
fua: lex enim tua vcricas , & veiitas to* , 

£ft qutdem in Deo iiimmum illud ius , creaturas rationales in* 
coniulias etiam inuitas donis fuis ad libimm ditare, & media ad ia« 
luccm neceflaria largiri^ ac obiiciunc td homini in hominem noncG 
fe conccflum , vc fdlic^t quis pofGt nolemem beneficijs obflringere, 
debicorem & ^um, eiurque libertatemoppigiiocatamieui foite ci. 



Digitized by 



LiberprimtiSi 121 

tulo fibi conftirucre •, cius cft cnitn vellc, qurpoccft: nollc, & vt »L.j.fr.de 
jiuHi liccc inuum>i bonis priuaic ica ncc cumulare , propterea dcbenc '«8 
donationes, vc valeanc acceptari , & fcruis cantum id imponitur 
vc {m bmdes neceiTari^ refpondKious» Renpubkcaia cums '^'^fj^ 
kicereftciaemriiuBtiioii kdi^ caa£tis, vt iUi imiiie fiio prdlenc 
aunlium^indicere&inaiidaie licec concri recipienris voIi2iiiatem,dax' 
in didtis cafibus non eft leda^ (k nulla cenlcri debec Ac in rebus ^CMf^ 
Ecclefiafticis aequiffinius eft canon qui przcipic bcneficium inuids ^74* 
nonconferri} quiaquod auaritia, quod ambitio beneficium nuncu- 
p^ie , inrci vaicate onus eft, Cic confcieaciae , hbertatt, pietati^ (e. 
curitati fottnidandum , vc iMi collum fubmictcrc detrcdtarint omnes 
{an<^i, periculofiflmium cll, Ecclcfiz bona, cjujc lunt patrimonium ' • 
paupcrum fideliter cx mihtuto canonum dilpenlare ■, animas pretio- 
fiflimas, {«inguima Chrifti pretio redcmptas , fua: cura: commiflas j 
fuifque pericuUs ad foelicitaiem pcrduccndas habere. Non eft cxcu- 
£L(io j quod ad iioc o$cium inuicus adigicur^ quis enan ignarus nau* 
tcgia$ perfQiias pcr maisa. deducendas inlcipict ^ quis chirurgifli 
iiefcius» Qimaoiics vnde pmdet aKonm vica, tennbitl fiiadec nba 
cogit aduianciiueii, vqb, cut fortiKr rcpulOun dare debet quz eft in 
confciencia vecictt^ aam ynuft|iiifi]uc meliuftft feiplb , quam ab al^f 
dignoicitur •, quis cnim icit quae fimc hominis , niR fpiricus qui 
in ipfb eft? ^ Hacc igitur impcritia culpz anciumeranda eft, inquic ''•^or.ij. 
D. Cliryfpftomus, * Ucec omnium apphufii votifque cahbus fe immc • Lib. uie 
fcuerit: vt feruus^^qui permitiit fccreari dccurionem punicur & rc- 
mouetiu- i & qui mdignum fe fcntiens ' pcnuittic ad palatinum ho- ac^^gg^ 
Dorem euehi: il cxcus caccis ducatum prsftee otniies in foueam ca. ^ecuiio. 
dent ' ^ 4c qui fudi pne(umptbne caecetis fuit esicio^ ruioae comma- xteoa^i 
sis reacum in fe atcrahic. Ideo canoacs ' annua (uinpeniione plee* laLdeiau' 
tunc Epifeopums qui inuicum ordinat^ric , & CoociJium Vieniieti(e . 
Gallicum I. ^ prsicipic vc fides his fauaic aidhibeacur qui (ibi ciiiain» |^ '^' 
ieu veraieu &l(a imponunt, ne ordincnmrv quiatalibus inconira- 'D.can. 
rium au^loriratem opponere , ipfis & Ecclcfijc periculofilTimum eft j &'^2g3b 
nec cft bcncficium, lcd iniuriavix jcftiraanda, nunquam fatis repa- dift.74. 
randa, vt naacm s annonic publicx fercndi dcftinatam , dum vr- ^l*"]*^^ 
gct famcs & hoftis , & niinijs Itccc ptetioiis mercibus^ ad certum deoequid 
naufragium onerare. P«M» 



Digitized by Google 




12» lus Naturala« 

Caufas fupcriores fuos habent cfFeftus pro 
diuer(4 recipienciuai difpoflcione. 

Lex lo. 

Eus bonicatis fuae radios cffundit in rcs creatas propter 
, ^ ideo fcmpcr quia cadcm remper ci\ liuius vniucr- 
^167.4.' ^l^t// Talis cfFufionis racio ; {imilitcr fub ipfo caufe refpcdlu 
Vf»S^^ noftri fuperiores , implcnt quac fua lunt indefefla ficuc 
inczhauda largitionc , (^uiaprimac booicacisveluc canales mcorrupci, 
nunqnam vacui , nunquam vacant ab iniunAc fibi diftribudonis mu- 
ncribiis. Calum fiios icmpcr pcragic cuiius , fol Incet, ftell« fiil' 
gcnt & influunt ; anedi fuis nunquam dcfunt offic^s & fi fibi lor 
eflet inferiorum conditio , idem fcmpcr fieret ia namta , at lii- 
blonaiia iucceflioncm variaraque iiaDeant cxiAentiam in cempoce , 
dbi mutariy (jc alterari debeanCy vc cadere , fic indinah, ex eorum 
' varia podtionc radius fupcriorum diuerfiffimc rcccptus , fiadus , 
propter materii denfitatera exclufus, varic , parcc , incerdum nihil, 
aut contrarium operatur. Sol arquales fempcr in fe leruac, & in nos 
immittic fplcndorcs , etiam dum oppofitio tcrra» noclcm, Ecclypfim 
lunx cuniunclio nobis e6Ecic j nam Deo {ibique luccns , vt nihil 
eorom qux pacunur ad ipfum pementt, in non tardat perpetuas » 
«D-Dionyf. fusque lubftiantix incorraptibili congruas efltifiones. | £ft tn hoc 
mundi templo fimulachram eminens diuinz bonitatis , qoc nun. 
quam rebus a fe ereads defid^ aiam auerias luce caloreque circum- 
•riiiHp.i. hindens , quantum capcre poflimt , in fe conuercit. Sic Apoftolus [ 
■ vult fandos in medio tiadoiiis pRUue luccre, ficut luminaria in mun. 
do i falfis opinionibus veritatem, corruptis moribus integritatcm for- 
titer opponere , monerc , incrcparc , abcrrances voce gcduquc ad 
rc(Slum rcuocare , fi non alium , hunc falicm confcicntix frudum 

• Seiwca.1. pcrcepturos, quod fuis non dctucrinc muneribus. Is cuius naui- 
deia.c>p. ^j^jjj laxatis compagibus aquam ducic, continuo labore refiftit, nec 

ide& ittteimtcttty quia quantum exhauftam eft , .fiibnalcirar , lento 
adiutorio opus eft contta mala continua & fcecunda , non vt defi- 
nant led ne vincant. Non in totum fraftcatur viri boni fic^mundo 

• Matb. !). confiilentis conatus ^ " mifn (eminis pars aliqua proficit in ccntuplum, 

etfi cxtctx duris & inculcis exceptz pereanc- Ita fub perenni cao- 
fz iuperioris inftuxu ez inferioribus quaKlam eo faliciter ani. 



Digitized by Google 



Liber primus. ' 113 

ioatx, quod nacurx &» pcoprium eftaiTequuntur rqtueJam fur. 
gunc ad ad ampliofa » qnaraam dns yfa pauerib Jabuntur in tlece* 
litts. 



Fis eadm m Muerfit materia trMpt in tforioi 

wleaitirar^sefeBm. ij 



RErum diuerficacem hic eflScir» non cantiim cau^m diuerncas 
non ccrli nunquam fibi par in cocum conflitutio, non matcriai 

profHtuta ad mutationcs omnes potentia, fedpotiflimum contingcn- 

tcs illi varijE qualicatcs , quibus emfdem caufx vis , tranfit interdum in ' 

alicnos & flbi concrarios clTedlus. Oportuic , vt didlum cft, ° innu- 050^121.«! 

merani iianc eflc rcrum diuerfitatem , yc ficrec infinicatis exprcflior 

imago, fed cum infinicas diuioa vna (Ic , eciam ipfa , nacurs diucrfi- 

tatcs vdut vocom inflexioaet (ic ad ooncencnm reductt , vr dum Itu 

dunt,non lamen excunaat enra nocatam pr«(cripcamquc (pecic* 

rom rationem. 

Nihilcamfamiliare fenfibusyquamab eadem cau&contraria fieri^in 
concraria materise difpofirionc^ folem ex eodem vapore fublinutoab 
archxo , vt dicunt, & centro terrac , fupcriorum viribus velut femini- 
bus grauida , illic aurum , hic fcrrum , & plumbum, adamantem 
& riliccm cfFormare, proptcr diuerfas matncis rccipientis conditio- 
ncs. Lutum mdurac clicicns luo calore humidum quo madet tcrra, 
ceram liquifacic, humorum Icntum, impa(^um viicofa; maccri«e, non 
quidem tbias entahens ^ (ed in ea qua continccur fubflantia diftm* 
<lens, il]oviaiicofluidameffidt Ignisficcnsexficcat^ & tamendnm 
impofiti fibi lignilacentem humiditatem cxcernit , fimul ita diflfim- 
dir^vtdc rigidaTupet£ciefleiibilem, de curua redlam , minimavis adhi* 
bita poflic efficcrc.Vrit lignum (iccum & fubicoinflanunatum fulgen. 
tem eflBcit : at humidum cimide lambens^ illum edu(5lis cx ipfb tdrenis 
vaporibus infufcar, repudiatquc vcluc indignum. Aqua pugnantibus 
cum igne qualicatibus, ipfum extinguit m linguo., acccndit in calce, 
dum caloris rclic|uias & icmina in centi-um rcpercuticns, vnione va- 
hdiora, &: ipfa contrarictatc contumacia magis cfiicit. 

Siccicacc primum concrcfcit foccus moi (iccior reddicus, vcluci p^^^i^^ 
lineamenca quzdam cuiufque' membri obtinet, denique in lucem i.dcuniuie 
editus ficdor 8c valentior , ad fummum incremenmm effidtur } ab ^««^* 
eo temporc parcibus (iiper iuftum iiccefcencibus , non folum cuiuf. 



Digitized by Google 



Liber primus. 



Fis fnftriorsfic recepra , furgerepotefi in effe^um Mturd 

ffUari fuperiorem» 



■ • • •• 

• • • 



COnftflt es didKs * Infcrioia ^pecid lus proprioc iiBtm neqi 
dem edcie poile ; (inc c«ilx iuperioris mfluxu, cali(|uc 010.*$ 
taun non minus neceflariiim perficiendis (bblimariuni operaciontbus» 
qiiam cordis id .coipoie ^ fingularum parcium obeundas fundlio. 
hes : communis kiec eft materiae dKpoiltio, ad formx parcicularis & 
vniuerialis concurfum necedariai , qus (1 deHciac langueflic a^tio , 
^arres di(Iidcnc,& fblura compage cocum depcrit, Quamuis ad vnius 
Ipecici conftitutioncm hxc matena: dilpofitio fic fufticicns , cfl; ta- 
men angulhi rclpedu cau/i fupcrioris , qux vna , diucs , in vnum 
potiiis quam 111 mulca vim fuam vellec effundere , {imileque fibi 
producere, (i donis excipiendis vnius Aibiedi (ingularis amplitudo 
liifficerec« Jgiturdataeoiioiettiend difpofidone, hanc iniplet libierius 
quam aSSt locum caecerts corooribns vacuiim ^ 8e aequa capadtad lar* 
gitione luperat pofitos vni (peciei limices. ■ 

Hinc tot qualitases qusc primarum (brcem excedunt , & quas 6c 
cultas vocant , quia nefcitur quse fueric in maceria difpoiicio , vc 
lianc reciperet a coclo vim cminentem, nec qualis cceU conftitutio 
cum illam concelTit tandcm qualis vcriufquc congrucntia proptcr 
quam vni priuilcgio datur , quod cartcris in cadcm fpccie ncgatum 
cft; cur magncs, lapis obfcurus , ad cceli auc ccrrac polum folus in- 
ler alios conucrtitur? cur tcrrs filius, unmobilis ex macris condicio- 
ne , & prxiominance elemento, mouetur tamen^ nauium curfus ia 
mari, peregrinandum v£u in defertis dirigit ^ vel minimam abena- 
doncm in contrarium iiiclinadone cidffima demonibat j quis nooic 
matricis tetrc qualicatem, propterquam fic potius in eaaurumquam 
plumbuni? cur in mari quxdam conchie non omnesj^ ex rore vel 
quemimmcdiacecoelolliUamemexceperintyVel aquz lalte permixram 
nmbrijs fuis filtracione expreflcrint , conficiant margaricas quarum 
orbis anguftus perpctuam refcrt nafccntis aurorac pulchritudinem. 
Idem dici potefl: dc proprietacibus gcmraarum & plantarum , qua- 
rum quxdam conucmunt cum aliquibus corporis partibus, qua:dani 
mala profligant , bona promouent , coc miraculis vc fidem nollram 
fuperenc, & cxpcrci vix in hoc noftris credamus fenfibus. 

^ere ferc humana mens rcbos corpolreis iopcrior, aliquid in na- 
(uca neri quod cognitione non precipiac , & opere non imitecur ^ 



ii6 lus Naturale, 

liiEic artes Sc fcicntus nulle ie torquent eiperiQoentis , 6c irrito tocici 
cxperimeaco rcpulfam pa{&, in dies noua moliuntur obftinatis labo- 

ribus, vt qux naturam in multis fuperanc , poffint faltcm in czteris 
acquarc. Alchymia noffc pucac qualis fic mccallorum prima maceria, 
qualcfic agcns, paticns, vas rcccptiuum , hinc a coc fxculis promic- 
tit vcram auri confciflionem , frullrataquc vota vel arrificum impc- 
ritiac, vel cafibus adfcribit. Gemmas omnis gencris, adamantes, ru- 
binos, finaragdos, margaritat offidnx pfodnciint nadais ita fimllcs 
vt &llant ezpcnonim ocubs» & non pulchritudiois d^edbu , fcd ht' 
uiifima quadem nota diutius cxaminaca veniant in artis fufpicioniem.' 
Ma^ oaturalis tota pofin eft in (iniilium venatione^qu^ (e mucuo 
quacrunt, efficiunt, con(cruanc, & inftarangelorum, omnia iepode 
confidit, etiam iiipFa foliias natune leg^ , applicando conuenienter 
adiua paffiuis. 

Vltra rcs quic pcndenc a primarum qualicacum proporcionc, pro- 
ccffic aftrologia, alTcrcns fapicnccm non minus cccli quam cerrcp cul- 
rorcm cfTe, vc arte fua quos volucric frudlus rcporcct: fapicns aninia, 
■ Ceniiloq. incjuic Pcolomxus ^ conterc cctlclh opcratiom , qucmadmodum op- 
"* * dmusagricola ^ aiando, expurgandoque confert naturx j quam au. 

- <iaz propofitum cceb^ rebus infimii cfominand , (eniacis quibufdam 
7 De My- difpofirionibus dominari ) Sacerdos , inguit landilicus» ^ opeiacac 
2^' ^'^' iQuItapronmadiuinis, diuina percongruicacem excemorum quibui 
vncurattrahens : hinc anciquorum fupcrftirio es Ftomethei fabula, 
apris Aftrologicc diipofitismateriis daemones in flatuas attrahi,&inil* 

• Marf Fi- lis oracula fundcrc. Exiftimandum tamcn cftcum D.Thoma , * fi fta- 
*'""catoi» ^^'^^ loqucntcs effeccrint, non fimplicem ftcllarum influxum ibi for. 

in malfc vcrba, fcd dxmoncs fponte iuis cultoribus , vc cos decipcrcnt , 
finc obfcqucnccs. Ex hac antiqua fupcrftitionc fupercft intcr Clirilhanos 
ars fabricandi caleftcs imagincs cx congruenciadiei & horx, mac^ 
ricque cum ptaneta cuius vis defidciatur, quafi fluensez fe, flc pot 
fic alligari , & haberi perpetua ; hanc non improbac Albercus Magnus, 
1. 6. ic viu exiftimo tamcn cum Ficino, nec fine cau(a,arcem hanc periculofiffi. 

fyb mam el&, & illi (e daemones immilcerc fblitos , ctiam nolentibus 8c 
fiMmr in contiarium proteitsuutbus his qui caies conficiunc, quia quod vcr- 
bis neganc , implenc opere. 

• Pwacelfus Vcar hic auchoris non probaci* non improbanda, vc mihi vidctur^ 
ideiuMg^. fcnrcntiai homincm rcbus corporeis fupcriorcm ab illis in totum non 

pcndcrc, & cum omnibus infit rcrum diuinarum appetitus, modum 
illas confequcndi non eiTc poHtum in arcanis, & m ai tc paucis ho- 
sAinibus cognica, fed commune vocum obtineri pofle , communi 6c 
onuiibusexpofico medio. Sulpiramttsad diuina,ecce'Conllac apnd 
pmnjNiquale fic agens» qualis maceria, qualis obcinendi modusyqus 

iunt 



Digitized by Google 



I 



Liber piimus. . 127 

fuiit iii natnialibus inccrdffima. Dcus cft agens , afihm ^ibieraietis 
modus ell fandlitas : cudodi inaoccntiam, puris mcDcis ocolis & aF- 
fedibus , illucefTec Hne dubio qui te circtmjrundcc diniinus ladius , & 
gcacia Chrifli ian^ificans ; nacurs tc diuinc parddpem efficiec , ica 
regnum Dei intra nos eft. ^ Quomodo ftilla aqoac modica mulco in- * ^ Bernar. 
fiifa vino deficcrc i Cc tora vidctur , dum (aporem vini induic &c co- ^^^^ 
!orem,t]aomodo fcrrum igmtum (3c candens igni fit fimiilimum pro- 
pria forma cxutum •, &: quomodo folis lucc pcrfufus acr , in eaadem 
transformatur iuminis ciaficatcm, adco vcnon tamiiluminatus , quam 
ipluaiiumen cfle videatur, fic omncm in Huidis necefle cll: licjucf- 
cerc afiedionem , & in Dd penitus transfiiiidi VoiUQcateni ^ alioquin 
quomodo omnia in pmntbus eric Deus, fi in homine quicquam de 
bomine (iipereft: O dulcis & fuauis a£k^o ! quoniodo tbtum diui<>. 
num eft quod fentitur f fic affici, deificari eft. 

Obieruationc dignilSmum cft , « qua: minorcm in fcala naturac • Aibctt. 
gradum obtinent , ea magis cceleftibus ditari muncribus, illa l&cilius j^jSii m,; 
crcipcre & fortius lcruare. Terra elcmcntorum jgnobiUor,(acfl6hcom- ucu * ' 
mercio longiiis, vc videcur , & in unum proieda , dum tamen vircs 
eius immoca recipic, his pficgnans fcminibus,fic omnium fcccimda 
mater, & in omnibus anmuntibus prxdominatur , plus cft virtutis in 
gemmis & lapidibus,quamin mccallis j pacct , quid cnim fern duii. 
tia pugnacius, ** ccdit tamen & trahicur ^ lo^ete lapide, domitrix- * piin. lib. 
qne illa r^m omniummatetia ad inane ncKio quid CQrric,acque vt 
propius vcnitafliftit , tcnccurquc 8i complexu iiscret Plantisineft 
cminenoor qu^ in animalibus qua!itas, ab iiis vfus quocidianus ac 
cipitalimenta ab his medici fuas medicainentorum nmpliciimi 6c 
compofitorum vires mumantur. Inter arbores exigus deicflisque, 
qua]itatibus func infigniores vt qua: ferunt, thus, cafiam , balfamum^ . ' 
aromata. Animalium * pcdeftnum, volacilium , natantium minutiora., ^^j^ ^ 
magis funt fjxcunda i inleda magis mduftria: quocidic 'ndcmus&mi. gencrat. 
ramur apuiyi acdificia , ceric mellilquc confedtioncs , aiancarum celas *"»™»^«c.4; 
venacioni paracas} bond>icum ftamina, vnde vcftium decor. Genera. 
Jicer qux nanua depreflic g^u, coelum eleuat formali virtute, mira. 
bili mixtiua minimi cuin maximo , vt adiuitatis gloria potiftimum 
tcibuatur pcimz cauHe ad eztremum operis (ui pcningentis , & refle. 
xione quadam illicvires fuas duplicancis. Inde lccundum Apoftolum 
virtutemin infirmitate pcciici coUigitTcctullianusi ' humiics excolh, 'hb.i. coh- 
&ad promerendas emincntiorcs gratuis opiimam enfe difpofitionem, «"^«ao- 
nihil ex nobis in contranum opponcre, fcnfus, intcllc»5i:um, volunta- ■*'"'*P-'4« 
cem , cotum hommen) regcnu prouideQ(i£ fubiici , filcnubus hunuu 
nis ,|)atidiuiaa. 



Digitized by Google 



u8 



lus Naturaiei 



FOtlices quos rcccnfuimns caufe fupcrioris influxus , dubios e&. 
ciunt & pr«pcdicos , bonis omnibus facali quadam neccflitatc 
pennixta mala , a quibus nihil intadlum , nihil fecurum exiltic. Om- 
nium experimentis (enfibus & rationc notam calamitatem , priuatis 
publicifque qucrelis infaimcam , hic non incendimus arguincniis 
comprobare , fcd quzdatn tancdm recenrere , yt de remediis , & qua- 
luer cidpi toleraiique debeant , promdeuur. Dies & noz , hyems 9c 
cftas , Qmaa & mcibiit, hbor & auies^ dolor & voluptas tocom vi* 
tx tempos partiuntur , & non aiodo contigua fum , iieft immediat^ 
fc /equentia , fed pctmixa, vc vnum infit inaltero. Oics Fauct i£km- 
aiy ifid fe pcofercnccm , innumeris exponit cafibus : nox ei\ opporca- 
na quicti poiitcr & hoftium infidiis, nec viucrc dicendus elt qui fo- 
picis fenfuum & rationis ^cultatibus morti przludit. Hyems conferre 
videtur fanitaci , dum natiuum calorem fpintufquc non amplius cx- 
terno blandicnte calore diffufosin ccntrura rcuocatjfed inrerim cor- 
pus iioxiis infcftac humoribus , di£5cilcm commeacum cfficic , marc 
ccmpeftatibus ezagicat, terram reddit inertem , curpem , omni ipo. 
liat^mfrn^&dMOftyVitarlibercatemvrbe 6c domoveiut caiterr 
condnet. Antamnttsvt frugifer iia niorbofusi dolor voluptaci mifce- 
nir i nam appecitio cum fit indiga dolor quidam eft , nec vnquam 
t D Aw- ^i^c^F^ (peique refpondent: (pina s fepit ro(x gnuiam^ tan* 
c». quamfpeculum prxlcnds humanae vits , cuius (i qu£ Ht fuauitas,cu< 
waet. )• rarum ftimulis & fi)Uicicadinibus circumfundicur Id expreflius in iin* 
*• gulis obfcrua. 

Alimcncum nullum ci\ tam bcnignum, vt m nos pcnitus conco- 
iiione mucari poflic: humores in venis non func finccri: partiscuiuf- 
quc vt laborancis , ita nropria funt cxcrcmcnu : in fanguims miflio- 
ne, boni plurimum cmuic » omnia medicamentacumvtiliqualttate, 
habentnodoam qu£ corrediuo debet tempcrarij letne fences auiK 
ibnt (leciles ; foilis ager populos luzui» flenlis hoftibus exponit ^ ad 
^pl«»i» delicaasconipofitttsfitooeri,dcanxiaetutek.Nauta^cotiepericulir 
obiicieiis-y fie totus in arbicrium fortunae , ncque ince& viuos , ne* 
que intet mortuos ceniendus cd: agricaltura frudhium proucncu 
ddcdat, (ed ctiamfvlcus cft fcmper p:irarum ad doloris caufas ex 
{iccicace , pluuiis , vrcdine. Ncccflicas iimul & innacus fociecatis 
amor , diTperios prius iiomines ^ ciues efteccrunc iub communi 



Digitized by Google 



Liber primus. 129 

legum fponfionc , hinc mulca quidcm habcntur vkx commoda, fed 
permuca malo multiplici , cum pcric libercas fub potcntioris manu, 
ilib «mulorum iniidiis , fub opinionum & confuctudiiium tyraniude 
quae piioacos eciam lares iDfe£Unir:iUic oporcuit efle diftindta domi- 
nia, iie res fi cantcim eflcc communis negligeretur j (ed inde coepic 
isiuaritia taplnis » vfuris concuHionibus in vnum cooeerere qusmul- 
asrnfficereoCy & quibufdam Rdpablicc paurtibus abondancia fuf^- 
cati$,ccsccrasacrophi^Ianguenscs cnccare. In auzilium & (ecurica-. 
tem putatur cffc vicinus , led non fine periculo , onere ; feruituce , 
propterea facrae & pubUcat domus ' vicinum non pariuncur. Ad ma- f'^^*"* 
grias dignitatcs collcgas politici promoucnt , quia non faris cerca in aiuiV. i!^.^ 
vnofidcs: fcd inde dUlidia rebus opportune pcracrcndis concraria. 4^- Cod. 
occafionis non rcditurx lapfus ; immincniis mali ncgligcncia, dum il- operib. pL 
lud quifquc putac focio imputanduni. luuencus forcis &c audax , fed bl- 
im^rouida } fenefkiis valec confilio , deficit viribus , nimio (zpe metu 
confternacor*, pa(cit animum fdentia , (ed minus eflidt , legibus di. 
uinis humanifque docilem Denique cam in nacura quam in re ciuili 
nuUum fine inferco &coacuo malo bonum. An hzc xqua boni mali^ 
que paniiio concingiCj propcer duos fa:Iice$ , cocidero infcelices pk. 
necas -, an quia dcgimus fiib elemencis pari contrariecace pugnanci» 
bus, fcmper incerto marcc, vicHoria volucri qux momcnco l^tis do- 
lenda rubltituit auc permifcec ? An quia rcs quilibcc inij>ccu iuo vcl 
aiicno facile declinat a prstfcripca fibi imer excciTum & dcFcdium via, 
fic malum incurrit } An et concrariis compofica , prmcipiorum fuo< 
nim innaco dilfidio parces h»benc in fe mucuo pugnanres , & aflidua 
velicadone (e candem confidences ? Idea quid^ & appedtus encita- 
ds peifedic fedt inu^inari lapidem philofophicum , non (blum ta 
feipfb pdrum & incortupdbilem , (cd etiam in aliis purum ab impu. 
ro (eparantem , omnes Mnantem s^ricudines in plancis , aiiimalibus^ - 
hominibus : falluncur tamcn in hoc maxime quod fibi fingunc bo- 
nam fimplcx in compofico , cuius parces non iic ica coharcnt quin 
cflcntiahter diucrfjc , m diucrla landcm ferantur & ad ditrolutioncm 
tendanc altcrationc:H^c quia (ohdcprehcndimus,ccum inll:ruimur, 
pcrpctuam & abfolutam quam quartimus falicitatcm , iiic iion cflc 
Iperandam , vbi non contipgic nili fluxa ^ imperfeda. 

Hunis mistonB boni matiqtie ciiiiam , altios qoam ex elementii 8c 
codo ducendam edftimarunc anttqui, & cum illis non vidcretur poll 
fibile, vc matum a bono, bonum a malo procederet, vcriufque di,. 
ftindbi crediderunc efle principia. Plato Dcum boni cau(am, pofuic , 
maceriam mali ; Manichaei conlhcuebanc duo pnndpia xcerna fibi 
mucuo contraria, duafque nacuras atque fubfliantias , boni fcilicct & 
maliyCotumque iiomiaem e duobusUlis cccacum dfeprincipiis, ex 



Digilized by Google 



130 lus Naturale, 

bono animara , corpus vero fabricacuma malo; duas .inimas cumfli- 
bet homini dicebanc cx concrariis iilis principiis diwanances , nem- 
pematam altetain,^ma]i Brincipib generacam $ alceram bonam^ infu. 
lam a boni prindpio,eanacmqueelttdiuinz (ubftandc parcicipem.Ad 
'^*'*llib^j"' ftipulari videbancttr Romanidum menfelanuariodiisruperiSyFebtnia* 
' 'rio diis infens & manibus (acia £idebant , veluc boni malique poce* 
llas orbis impcrium squa lance parcirecur. Aduerfus lale comitiea« 
^lib.iB tum difpurant D. Auguftinus," & ca?reri Pacres, itaquc non ^tifffjig. 
mab. D"* inhuius crroris oppugnationc a cot fxculis fadla. Summa rario- 
TJio.t.q.8. num hxc cft, quod non enet fummum bonum, led impotcns , clau- 
D^bion f ' "^^"'^""^j (i^od m rcrum creationc & rcgiminc collegam ha- 
lib. 4. dc bercc & pacerecur malum. Non cflcc etiam fummum malum habcns 
StoJf*** crillcntiaai qu« bona eft| & qoa fi priuecur non cric , ita nec fum- 
^*"* mum,necmalum 

Igitur G. quidquid cH; procedit a Deo , qusericur quomodo ium- 
me bonus cum fir, malum auc efTccecic auc eile permi(eric : his bte- 
Mib. 5 con- ui(Iim(^ refpondet D. Thomas,' Deivn,vc expofiiimus ,crcafle rcrum 
ttaCcnalcs. jiyerfltaccm , hanc ne forct confufa, in ordincm digefliirci ordinem 
dicerc prius, fequentia, mcdia, poltrema, candem vlciraaj hinc func 
agentia quxdam fortiora , quzdam funt palTiua qux ccdunt forrio- 
rum viribus, & m illa conuertuntur •, illi debilitatcs & priuationcs fi 
yu^ibus acliuis comparcntur , apparenc mala fingularia , cum camen 
racionc vniuerH finc bona j opporcuic eoim in mundo eflc quxdam 
emnentia & plus caKeris adtioa , quz prinuB cm& primique aftus 
emioenciam & omnipocoitiam rcfeReoc. Vt in pSta, tabella vmbias 
& obfcuros colores malum oon repocas, qota acccnri lua pofiriooe 
conferunc ad rerum expreffiones & arcis complemeotum; ucinmii- 
fica vocom inflexiones , (ilencq iocerpckficioncs cum tonis acntis tc 
gl^auibus concenmm efficitint ; etfi noz diei comparaca , hyems 
irrtatijCorruptio generationi , malum videacur, ratione tamcn vni- 
ucrli bonum cl\ ; non procedit lcrmo nifi dcccdcntibus &c fuccedcn- 
libus lyllabis: in thcatro rcccdit vna perfona , vt altcri locum & fcr- 
moncm rehnquat ; r^bus ommbi^fucccfliuis vt in coclorum & quo- 
uis motu & cempore neceflc eil: .partcm vnam qu£ pra:ccdic, fe- 
quenri cedere ^ itaconftituicur terum fie &a]]ociim oainionica vkli&. 
tudo quam in cgbIo mirabimur. Nooic Deus quid cuique tcmpoci 
p. Au- accomodate adhibeacur , inquic D. Auguftinus, quid quomodo 
Matu^Uno' ^ddac , aufctat , augeat , minuacui* , immucabilis mucabilium ficuc 
£c iib. 8j.q. crcacor ica moderator, do|)CC vniucrfi Izcoli pulchritudo cuius parti. 
44- culccfunt, qua: fuis quique remporibus apta ninc,Vclut magoum. 
■ Supai^ cariiKn cuiufdam incffabilis modulationis cxcurrat. 
§.i. Concinunc autem paiccs iuo vmucrfo , vt di^tum cft, " & (icut 



Digitized by Google 



Liber primus. jji 

i^bique viiletkiuscorruptioties & generanones ^ natiuicrtes & monts, 
lucem &ceQebras^ qiiiecum & mobile.irreeularcsin omncm parcem' 
motus^ ita verfancurres nngulx.{eu oanualesfeu ciuiles, vc nihil fk 
abfbluce vnum fine oppoGd fui permixti me , vtquc mundus^ Cic res 
quxlibct conftac ex contrariis. Nox in die nebulis , dics in no£le 
ftcllis efEcitur- quies & motus, adio & paflio, priuatio & habicus, 
morbus & lanitas mutub fe pcruadunt. Non eft igitur qubd multum 
conqueramur dc vita qux laborat malis temperatis , ne dciperatio- 
nc proiiciatur , auc cotis poHidcatur afTe^f^ibus in «Etcrna mittendis. 
Cecerum quid quedmar de maUs> qus poifimc bonii in bonum 
cedcre^ 



Mata httus in haum vertit* 

A 

HJ£c qux rcccniuimus mala facilc tolcrantur , tum quia bonis 
intermixtis tempcrata funt, tum quia communia funt omni- 
bus«hancque f<(ci non nid malignc nos iuuantis alpentatcm conio- 
latur cqualicas. Habencur duriora , qux flngulis veluc fpeciati numi- 
Siis ira concingunc , & dum csceris ferenum eft ,iUis tancum (cuiac 
tempeflas in ea qux rcfpiciunt corpus , animum , exiema fortume 
hoox, Ita videtur his qui rcm.tocam ex (eniibus acdimanc; ac vir bo- 
nus (cic ineHe (Ibi coelo datam vim , qua res aduer(as* aegricudines, 
pauptTCatcm,hominum perfidiam , non (blumillifus ferac, (ed &in 
bonum vcrcat , fccundum illud Apoftolij ° diiigcntibus Dciun om- 1 
nia cooperantur in bonum. 

Scit vitam hanc cilc militiam, in qua cuilibec Impcrator jftacioncm 
fuam ailignacyocculcis j iudinimis camen prouidcncix [qx legibus^ (i 
]aborib& fi periculola cont^eric , argumentum ,eft ad fbrcicer feren- 
dam y eum eligi beneficio , & opportunis auxitiis non ddlituL Hxc 
eft (brs &i^rum, fodicicaos fucurz prxnunria , carere commodis 
cemporatibus , quia votis ad sterna tantum fpe^anribus non con- 
gruunc^ & vocari prius ad ceftamen^ quam ad coronas. Vaiidum 
icmpcramencum innoxi^ trahic impurum acrem , probofquccx eo' 
fpiricus conficit , ita vcfcitur cibo minus ialubri,qucm in le cranlmu- 
cat , pilccs in lalfis maris aquis , dulcem fibi faciunt fubftanciam, 
fcrrum candcns aquis flucntibus nuT(um folidatur , quia calor ad in- 
ccriora rcpcrcufTus confumic quidquid incrac flcxibiiis humidi, mace- 
riamque vidrici duritie corroDorac Apes ex chymo aipcrrimo, md 
dulcimmwn conficiunt } ex venenis coitedlis & temperaris fiimt po- 



\}i lus Naturale, 

'TerwUib. tenciflima remcdia ; Ccruus ^ itatis Cux arbiter ferpentc paftus jvt» 
de Mlto. jjgj^Q knguefcit in iuuentutem , (bl cx falfis maris aquis cleuat vapo- 
rcs quos rcfbluit iti dulccs, & tcrram fcccundantes pluuias. Elcmcn- 
ta nonnc contranas, ita fibi mutuo malas quia deib-ij6liuas liabcnt 
<juahtatc« , tamcn cx fc mutuo fiunt. Sic vfu probatum eft , lcges 
egregias , exctnpta honefta apud bonos ex dcliclis aliorum gigni : 
Adjt pecxacum in Chrifti gfatiam, homaiiaEquc natone dignuatem 
voat diuina mi(ericordia,fc dubitas banc ChriOi gratiam bonis con. 
ferre vim qua poiGnt nacune mala in animi bonum conuertere? Vir* 
tus in infirmiiate perficitur vt aic Apoftolus , Sc quidech hualc tum 
. quia confiieta cacterisvoluprns languefccnti corpon dolorfierct^fru. ' 
^us eft illa carere , eius dcfedum Ipiritali dclcdlationc compeniare, 
Ccvt vnius lancis parte deprcfla, alia, fcilicct animus lijmptis viribus 
aifurgat. Hinc mortalis vitae tsdium, mclioris fpes ; pix voluntatisre- 
fignatio religiofum efficit , quod naturs nccellicas indixcrat : Indu- 
cias quas fano bununa negotia non conccfllllent, morbus mdulget: 
tibi quodammodo fiiperftes, agnofcis eos adulari ctbi , qui cc dicunc 
rebus priuatis publicifque necei&inm j te abiente , habcnt , babue- 
toat yhabebunt per tot fiecnla curlbs fiiot : Morbus flctccni £ibbathi 
praJodium (ic, in qoo (plendcMibus immenfis circumfiila mens , Bc 
rerum humanarom vmbfas fiipeigreira non cognoicet amplioslbcora 
|PfiiLio&.* fiium. ^ 

Ingcmifcis quia paupertas detrahens pcccuniam , rcrum omnium 
pretiurn, rcs omnes ncgat,& priuationis dolorem tot diuicum oppo- 
lltis cxcmplis augct. In id quod olim bcroica philofophorum virtus, 
quod Euangclica dodlruu prxccpit, ic nunc vcl nalcendi condirio, 
. ( vcl cafus dcfcrc j in jporcum cc ccmpcftas adduxit ^ foelix neceiricas 
auc cupiditadbos fiibtrahtt anna , pacicncis , forticodini , reli^ioni 
CKtt occafionem > dbi negatur peccad, fed datur coeti pretium ^ nam 
•Maih. 5: beari pauperes ipirito, T qnoniam iplbrom eft regnum coelorum. Fob. 
liz iadiura, fi fpiritos voluntacium efieceric , quod neceflario videbsu . 
. CUr impoficum. 

Tandem radoni conrraria mprcalium iniquitas , perfidiaque ce ma- 
gis mouer, quam aduerfa qua? fcnlus afficiunt. Non cffcnt ha:c qux 
te fcriunt imprxuifa tcla, fi cogitalTcs mundum in maligno pohtum 
clTe, fidem vcnalcm, pafliones rationi, vtilc, iucundumque honefto 
praEferri : Amicus cenicndus fiiic intcr extcrna fortuns bona fluxa, va- 
ria ex quibus cua non debec pcndere fceUcitas. O ce beacum ii cui fe« 
curos pofle^r, cotis cub in teipfum colledis a&dlibus iatra ce pofi- 
cumagnoicas, foucafque regnum Dd: fi mocibos cum cdn(cien:ia • 
fynipacbiGis tibi fueris amicus , Deo iacrum faoc foedos fiuidente} 

nunqoam vero & fido .caxebtt amico , toi Deique conibrdQ femper > 
frecus. 



Digitized by Google 



Libcr primus. 135 



VMbra cum (it priuaiio lucb illam tamcn probat circa (c 
circumfufam , & hunc cui inddct locum , inter alioram 
Iplcndores nigrclcere , non c^uia ItB iUt (e ncgei ; (cd quA cotpus 
«paaim opponicur. Lmdamui £aosh pemmiiatan ^criam diun aqus 
J«i canalis vido, fiiUaiit vbi ttdttopofteCydcfidunc vbi defidenmnr. 
Ncmo fugillac imperatorem quod qoidam ex militibus aocepto do. 
aatiiio laiciuiaat; nullus hofpiti contumeliam inferc quod ex conui- 
uis quidam cemulenti difceflerint \ fuum fuic abundanter & fplend. 
dc cundta parare & exhiberc , pcncs inuitatos erac talibus fcftiue fruii 
citra turpes cxccflus. Hominem vlnmo crcauit Dcus, inquit Philo, ' 'lib.decrea- 
vt rebus omnibus ad ncceflitatcs & voluptatcs diipofitis eum j"*** 
velut opiparo conuiuio vcnicntem cxcipcrcL Indccorum fuinec& ip- 
przcipuo conuiua:, & (c fcquentibus, appoHias elca» dc parc^ me* 
tiri , vc oihil cxaa pnelcriptnm cot^oefliwiqBC liciii&c occvpacc. Igi. 
mr iOl data cft libcrtas quo voliiciic manom mittcndt» feA iiintml ku 
kio qua: rebus appetendis , vcendis & agendis modum dicetec^vtciuit 
omnia |Kiific»cauKam ad iuiia fie konc& fefatnr. 

Elementa & cx iilis compofita leu inanimaM (cu animata , non (ic 
inter fuar fpeciei limites coerccntiu" , vt ob diuerfas materiac difpofi- 
tioncs non aliquando labantur in dcfejflum, cxcurrant in excc(rus,& 
inde fit in intcrioribus contingcniia , vcl aberratio, fed nec ob id 
culpandic funtcaufx ftipcnorcs quarum optimis influxibus abutun- 
tur inferiora. Ros (creni , temperati \ ridcntis eiFufe cali lachryma 
dt^ vemo tempore mund^ readoMcit» floniMii (iiaiie qiiod fpio 
icnt , apibus dulcem conficiendi mcUis mateliam pncbct » tamcn cx 
illo bntones ^ atanec ^ aconita finan conflant venum ^ idi e medio 
cobU vatidiffimos iuos minit infiuxus , fub jillis camen in (corpionibtts 
turget morttfcra qualitas, & ailr in iabylfis rai cfcens , dum locum am- 
pliorem occupare tentat, terram concutit. £x fcelix eil Saturnus ' ^ Marf Fi- 
qui primo mobili & odlauac fph.rrx proximus,cacterispIanetis vt loco cw.m plo- 
iiC qualitate fublimior , virtutcm a circumfercntia ad centrum collt- 
git, auc^ct & perficit vnionc, propterca dicunt ^ub illo aureum fuif. 
le Iscculumi vim cius rcccptam in conucnienii matcria, validam afle* 
runc vt cfhciat abflraclos ab humanis negociis , cceleftium concem- 
placores ^fixos in bono propo&o: haec conueniens maseria debct eC> 
le htimida & calida , lum numiditatem ficcicaie , calorcm fii^itate 



Oigitized by Coogle 



i34 Naturaie. 

tcmpetat , e£9uxiimqae cohibec ; iecus iiiii fiigida & iicca imteria 

inddbc , quia gcmina vis infcnfa vitat , vt fimilium occurfii for- 
tior eft, fic timcnda magis. Ica falfo calumniantur vcncris influxumi 
qui per fc tancum inclinac ad humanitatem , vrbaniraccm , charita- 
tcm, non ad lafciuiam & incongruas voluntaccs , nifi cum i!Iam ad 
indigna decorqucc mcntis huinanar perueriicas, & lapluni amoris pro 
amore rubftituic. Dcmquc nuUum in ordine naturx &gracix bonum, 
qoo non poiGt abad Mflima rccipiaitis mem 6c difpofitio. 
; Paa&nias in AiaDia " non niu bal&mi fucco viuunt vipene , qux (ic iii ho- 
iftBeite minumpemitiemvertum^quodin fal£em natura eonceileiat Luce 
«■a vir bonus vtitur a4 contemplationem op«rum Dci , ad auxilium 
Kiendum his, quorum vifa calamitas monetcompaflionem (iiam , ad 
templorum dmatum, & ea prxdanda, quz per oculos mencem fu- 
blcuanc ad diuina ; cadem puriflima qualitace vcicur impudicus , vc 
concupifcaCi vanus vt ambitiofo cultu popularcm auram aucupctur; 
fur & pyraca vc fpolict. Cogninone niliil mcelledluali crcacurar me- 
Iius, cum in ca confummaca noftra confiftac forlicicas , Ipfa tameti 
male concupita & reccpa lapfum operataell in Angelis, in Adamo, 
sn tot plulolophis 9c hasretidf. IpCe Religionis fenfus (xpius degene- 
lauit in idololatciam, {uperftitiones , turpitttdines , tandem in parri. 
cidia & in piiuicas pubtica(que populorum clades ^ hodieque nul|$ 
hoflis infimiiory iia, dolis, crudeiitate , quam qui (itb larua pietatis 
graflacur. Necromancia facracifiGmis nominibus , czremoniis, myfie~ 
riis abutimr, dum htat darmoni , & fuasperficic abominaciones : 
Quis hsreticus non cft vfus facris fcripturis ad erroris fui,&: pcrtina- 
c\x «^cffcnfioncm, & hic acutus vcrbi diuini gladius quas non cdidic 
» Apolog. ftragesin manu furcntium? Tcrtulianus " qucritur philofophos vctus 
«• ^ teftamcntum ad fuas fcCias adultciafrci de vna via mukos obliquos 
ctamices & inexplicabiles fcidiffe ; omnia aduerfus veritacem , de 
vfk veritace conihuda i^t,inquit, openmabiisscmulationem iftam 
^iritibns errotis. 

r Hvpoa; liiqMiia oorpofa ' qHo plus nntrieris nu^s Ixdes. Nam , inquic 
lft.Aphj«> Galenos , ' mali fucci in. corpore prius colTe^ confbrdo , vitiatur 
nouum accedens alimenmm , quo fit vt cacochymiac quancitas au- 
geatur & retineatur qualitas. Sic bucella domini vcncnum fuit luda*, 
•ctaa.2tf inquic D. Auguftinus,^* non quiamaium acccpit,fcdquia bonum 
ioiofln. ec male malus acccpic. Mutct crgo vitam , qui vult accipcre vitam , nam 
^JJH^lJ** fi non mutat vstam, in iudicium accipict vitam & ex ipfa magis occi- 
decur, quam viuiHcabitur , fic cx occadone Icx opcraca cft peccacum, 
• ReoM. 4« h qiiod grauius eft in (dence 9c concemnence. 

Notf eft extingnendus fol in cobIo, non imhres incerdicendi, non 
tena fleciUtate damnanda^gnod lub communibus hiice principiis,vt 

bona 



Digitized by Google 



Libcr prinius. . Jjf 

bona fic m^la coalcfcunt. lubct Dodiiiiiis sd»nia / ^fegete lion col- . 
ligi, ne fimul eradicectir triciciun , (cd expe^n vtque ad cempas ' 
meflis, tuilc apparebit.0piemiflima prouLdencia, quar caulas ex ie 
boiii produdtuas , propter dtbufiis malonim non dcilruic, imo malos 
vfus in bonumvercit , in concenmm fdlicec vniuerfi , in concrarix 
pttlchricudiiiis <»iiki!leiidacionem, iiivih^ 

' Mundo rebufque fingulis natiira feu diuina lex 

imperac. . • . 

Lfx //., . 

• ■ • t • I • . . . .... 

i . . ■ • . ..... , • ■ , ■ . •- : 

Atura*^ nihil cft aliud , quam (iiuina rcv.o toti munJo Sc 'Senecaiib. 
parctbus eius infcrta , cuius dircdlionc lic , vc omnia ritc ^•<*«'>""=f' 

luis fungantur muncribuSjOpurqLie naturs mcriro dicatiir 
opus incclhgcnii^E. Harc vt expofuimus in vniucrfo , mul- 
ticudinem lub vnuacc yCorporca iub i|MritiiaUbus,pafliua iub aCliuis 
ordinacc coniiituit v;ieHbitii& , poccnriisi, adionibus ponit limixcs , & 
<ljBlhlClS'Ckipinium opcias^/iiuif oiiiisiiiUBibllcni'' CDnCaicom , pulchri- 

ls.i]i^;«i«ibiiK.oocpMaBvipfi. xoaccarias qualiiaccs* . . 

MB i fin.itat eCidKif pbcxd^a^ coiitarttis:ad inpinidUBn nnmus inol. 
fKmidaf£tumx,gfax &ip£L dicicnr nacuEX^- iBociis ft- qniecis prind» ! . 
pinm. Ac quia his vidcncur obibre qusb proxime difhi fiinr , fuperiou y, .... . 
rura fcilicet inftuxus ob incongruas rccipieiuiuiij ditpoficiones varia- 
ri, ctiam m comrariura vcni , cafibufque continuis viam aperirc, " • 
hanc ideo fubiicimus lcgcm. , qur doceac nos tamcn cffe fub ordina- 
ciiluno diuiruc prouidcncise re^now Paccc ex eo quod licet a loc la;cu- 
lisi- erageocium caeco quodamjimpenitc cecipiencium peruails iia. 
bsdMS aiuica phcmr < wdinci i i <iJ ci i\ cii nBo migiirc , idcm canicpr^eft 
bailip<jDi fiaic olm'ii8CM.'fiitevidciii>teBs , numerufque rpecier 
fmB^ndcn fiifa i^fa i ndi i ahi iw aii ii figm^ pcopiccas, acqo» Vrap. 
p«eai!:id.cflc;4iiii94& kgis inapBnmis cniida cohibcn tis dc regcncis 
munus , aduoie Regolam loapciamiv Ivftiniaxii Legis , aiqait, 
munusofi, impeiare, veiare,.pQnire, indargcrc. Rrc legi aa^arali l^b^ ' 
fttB^ereprobanin fequ6DciDiis>'(^^ ' 




Digitized by Google 



]j5 lus Nacurale* 



In tuctjptriis imfemm fMtur* mtnm tfi* 



Vuieiii&a. 



SVmamm boiitini^vefotn omolum priDdpium, iafc neccnariom^ 
rebiis a (e oonilidi vaU^ boiiis> fais podffimiim qtat regimcn 
vniuerfi dcftiiiabflc , tom eiifletuii , tnm ageiuy necei&ntem ijmii. 
«lam impreffic. Nec enim conucniens ent qu^e in commune bonum 
infiruxic prouidencia , relinqui (ingnlocum arbiodo , quia (ic babe» 
renc ius in dignioca , eciam ubi mucuo concrariis vocts obftacem ^ni; 
hil fierec in natura , nuihis conftarec ordo , niH cauHs fuperioribus 
ineffet neceificas « velut quoddam immobiie , cui mocus infcrionim 
inniterccur. 

Id primum Dcus conceflic ccclo, vcluc corporum nobiliori , am- 
pliori,iuperiori, iili fiibAanciam dcdu malcarabilem , vc ciTcc opcris 
perpetui perpeRiiim inftnimencam s dcdic qualiiaccs efiuiione nun. 
quam ecbauciendas ,'mocns ciccolacei 6iis deaniii periodis in idcni 
leditocM^vt iub ipfis rcrum in faapn im vidflinido te n otc m fiiom 
ieruarec, munduique rediuiuus rempcrsnaiieiet idem ^ vc iblejecr^ 
I tfb«rc ^ %^ nieridionaliay ^ vinoemit demenn inferiora , Ae con.; 

Masn- 'ucrccrcnt in fc fuperiora, at eo recedence ad fepcencrionalia , vince- 
V^^*^ ^ rcnc elcmenta fupcriora , in fc conucrfis infcrionbus. In hac rcttoln. 
I^Tj/c 4. tionc idcntitatcm eflcntulem mundi , & fpecierum , rcrumquc vni- 
«Idero lib, ucrfarium feruare dicunt s ccclum fuperius, nuUis figuris infignicum, 
%. de ccclo motu funplici & zquali \ Admiai(bum aifignanc ei proxunum liclla. 
^ ^ tum coelum, lenco fub mocu , ftcllis fixis , rebus diu duraturis prc- 
poficoin} Planecas. vetd varios paticnieiinDnis^vatiM quotidi^ coofi. 
guraciones, pracefle fingnlarifaos ciifaiBis, ivaiid Jngendis , alte* 
laodis , cicoque de(icuri&. . Necdfitaccni • innc jcbns defupec illa» 
tam, fiuum antiqoi vocamiity a pfouidencia pcndens , vt a lumi. 
ne cator, vcque ton rerum exiftencia cribus diftinguicor tCTOois.^ 
principio , medio., fine , vbiquc rcgnantem abfolute prouidcnciam 
k«k • ^^P^^^*^"*nt P" tresParcas ^ quarum vna aet^.jCxpjicaC ^aiceca, 
Epoo^ tcraa prxfcindic vicx mortalis filuxn. 

de. . . Ab hac igitur calcib ncccffitatc , proccdit ca quarres infcrio- 
• res profert cercis temporibus e potencue latebjisin exiftentiani ^ 
qu£ natas agic , agenoes cacenis innifibilibai coQcinet , nc pro. 
ccdanc yltn pcsfinicum fibi cerroinum} binc imprefib.moto fenitu 
tur tlemcma fie es iUis compofin pro ntione damiivin iit £b| qog. 



Liber primus* 137 

litatis iti centrum (iium : hinc habent fpecies quod ab omnt 
ftoo^ locis omDibus , eafdem (iiis inciiuiduis dant inclinationes , pro. 
prietates , artes aJ fui conrcruationem & propagationem , & licce 
tam vaga fit matcriar proftitutio, cafiium & circumftantiarum innii- 
mcracontingensvarietaSjCadem qus fuit aborigine muncii fitadhuc 
hodie,critque fempcr , leonum, equorum, aquilarum , pifcium, ve- 
getantium, (enfibihum , rerum omniimi natura. Hinc rcs quiiibet 
luam habet adioncm foimalem qua (Im^e fibi producit, calor ca- 
lotem, humiditas httmidicacem, equus equum , & adultccia nacunc 
ad quc libidims fdior ptoraic ^ fterilitate damnata (unr, oe fierec (pe- 
cieram confuilo. 

Vegecans ' anima lotas (uas habec &cultatcs , nucritionem , accrc - 
tionem , gcneracionem } nucricio quacaor adminillras, accrahenccm, yi^^^l ' 
ejfpellentcm , conrincntcm , concoquentem , & h^ , vt in plaritis 
fenfu carentibus , fic in animahbus infciis vcl nolcntibus opus fuum 
cxcquuntur. In his criam fcnfus cxtcrni propofitis obicdis ncccflarib 
fuas obcunt adlioncs paflionibus niixtas , vidct oculus apcrrus colo- 
rem, auris percipit fonum, gultus laporcm , odor fuauitaccm aut foc- 
tprem ^ ta^us moUe , durum , quod dele^^at aut torquct ^ & hinc 
&uitia tyiannorum , quos inecmes efficerenuis, (i.Ucerec ienfibus in* 
dicere ne vim iUatam fehtirent. Rara h«e eft doloris occafio , at vr- 
get nos quotidiana humidi quem naciuus calor confumpfit ceparan* • 
di necefiitas^ hanc dum dolor denunciac, concitac (enuis omnes ad 
officium , oculos ad inquifitionem , pedcs ad motum , manus ad rsU 
pinas & vim,vt illi fubueniatur, hoc in munerc ne torpcfcercnt fen- 
fus , addidit prouidcnna pafTioncs concupifcibilcm & irafcibilem, 
qux fic natar<E vim omncm in fuas trahunt partes, vt in hominevix 
rationi locum relinquant. ha conilat vnumqucmquc fui pcrfcdlum 
iion habere dominium , fed tutclam, adiunftis etiam cen(oribus qui 
negligencem his ftimulis , his caftigent & impellanc totmen- 
tis, quzneceffitas (inon premeret, aniinales homines corpore ^ fpi. 
ricuales abftra^one, oblici vit£ (iue monalis , aUmenta (ibi non prae- 
berent. 

Vt naturz Icx ab(blatiim cenCt in (ubditok onines imperium , ita 
ciuilis , ^ quae eil commune pnecepram , communis Rcipubiicx M.t.&j.ff, 
fponfio, Dci donum ad cuius prarceptum ,omnes qui in ea Republi. '^*^^^''» 
ca funt vitam inflitucrc debent , vno rcncc omncs vmculo quod 
vni , fic omnibus non licct -, ncc ctiam principibus quia cum fcclici- 
citatis fua: fit pofle quod volucrint , virtutis cll vcUc cum caeteris 
quod dcbeant. Qualis futurus cffct Rcipublics ilacus fi nuUum eflec 
]egis imperium, 9c fi fuo quifque viuerec arbicrio; , hac praua liberta. 
te perirec vera^aatnialis liDcnas^, nam coDtcariorom oppugnationibos 



Digitized by Google 



ijg lus Naturalc. 

prxpedita, fruftraretor c6 quod confequi vellet bono, proprerca dc^ 
l.$.i.Iiiflic. gjjjjuj « namralis facultas eius quod cuiquc faccre Iibct , nifi fi quid 
faiir^" vi aut iure prohibctur i lcx enim intcmpcrantcs non cominct, non 
diriffitjnifi vt in oprabilis boni polTcflioncm minat , & cfficiat ratio 
publica quod priuaia tcntaflet, d non paflionura caligine delufa, 
vmculis irrctita m contrarium proruifleL Idco fiipiens ver^ hbereft^ 
- phUo iib. >« quia Dei naturxquc legcm volcns fcniat , quscumquc vis infiEiaiur . 

cogi non potcft, nullo ia wfumiurc, paffionibus, forrunae tyranni^ - 
£ub^. di reUao , vt \m intcmi» Uc cxicmis lcgibus yltro paret, fcic anti- 
quas & ab initio pofitas in conirouerfiam non efle vocandas ab ho- 
inincftouo,breuiflimitcmpomincola. Itaque placidus fcquitur or- 
. dinem vDiucrfi, imo pracucnit paratis in obfequium affc^ibus , vndc 
lex cinon eft pofita, quia iam vult, quod ipla ca:tens uiipcrat. 

Huius quidcm lcgis communis clt , difpenfationcm non paticns 
ncceflitas ^ liccc vota publica pctant fibi rcgcm, qui rcgat non icp- 
cur i qui Rempublicam cx adminiftrorum auidis perfidifquc manipus 
vindiccc , in nullo prxceps cft nacura , fed lcnto<(ao tompcr ffladtt 
procedicj Rcxpuernon diius quam plcbdas crefint, adolelat ia 
vinim matordBt, commdncs omnibas patitur infimiitates pueritic» 
inucntuds paflioncs,niri quod in famma liccntiagrauius inlolefcunc. 
Hlum non minus- quam rufticum quocidiana premit necefficas , £u. 
mcm dbo, fitim pocu, laborem quiccc fomnoque reparandi : cstera 
• corporl comumdiofa praebcrc cogitur obfequia , mmifter molefl^o- 
lis SBgri, cui cum apparatu fcruicndum cft,& cuius inolita luxus con- 
fuctudo*, duriorcm, vtnec tam facile parabilem cfficic naturx ncccfli- 
tatem. Quafcumque pacis bclliquc ncgotia pctant inducias , his fur- 
da mors prsefcripta die , alia cogitantem rebus infc^abripit , & di. 
uino fiftit ludicio. Heu fi fccptra nihil giatiat mercntnr apud natu- 
ram , quid apud Dcum ! ad quid igitttr tot curis, tot cxdibus empti 
tituli i 6 dignitatis homanae theatiica vantos l & quantum eft in 
R^oiinaaci 



VaUt^m sUku M bonum, 

VAriae policici rcaminis (pedcs, variis (ibi congruis conftiraim- 
tur lcgibus , fc4 vt iUis natmalem populotum libertatem (tib- 
ijciant i dnoboBfimiliter onmcs vtuntnr mcdiis , prcmio (dlicct & 
poena. Sire^imen ccelum eft inferiora dit^ns, ilti humanarum z&w 
DUA duo fanes, doo fimt dus poli drca quoa «pa ncgouocom ma- 



Digitized by Google 



Libcr primus. J39 

chiiu cii!Cumfi!rtur ; duo funt luminaria , diei &c nodi , bonis inaiir- 
que moribus prscfidentia ; cx Dcmocrito duo funt dij , ad quos 
vcl pro boni conlccutionc , vcl pro nociui fuga. onincs vota conci* 
piunt &: fuppliccs tendunc manus. Ad bonum allicit &: in co conri-' 
nct voluptas , qui comitatur fpcm & poilcflioncm pr^mij at ne 
C£ca libertas &c fcnius animalis cicra proruat , ininiincntium capiti 
pocnanan metus , porredaque minitaiis virga cogrcct. 

Commuois hic ell jnceir omnes populos r^endi jiMMlBs , quia 
proccdit ad imitacionem natune » cutus lex vc rummutQ hic obtincas 
impcrium , agcndum tamen condicbnibus tcmperacum^ vnumquod- 
que trahit ad bonum Gbi conucniens voluptate , a nociuis autem 
dcccrrct dolore. Galcnu&-^ bunc duplicemienfumideft fymptchiam Mib.dena- 
& antiphatiam cxiftmiac ineffc plantis , cum alia non poffic eflc cau- ^^{^'Jj^ 
fa, cur ea qux Ubi compctunt , attrahant & conficiant , dcclincnc ftanda. 
aucem ii contrariis quanium licct , vcl radicibus fub illis rctcnrs lan- 
gucntcs dcpcreant. Smuliccr partcs corporis nolbi quod fibi opti- 
mum & jucundum ell in (angume , trabunt , £icuc llirpes e terra 
amoeilum {uccum , (Icut lapis Herculcus fernun , {icuc purgancia 
medscamenta humorera vnum i co<pc»e fiibflanda (ibi (iooilem dn». 
cunc. Vc ^ccm conuenietuis amidcia atque deliderio r^ vnaquc- 
quc trabit, ica par e(l eandem odio & offismione cohcttatam , quid- 
<|uid Ghi fioxium cft & iufcnium » rclpuac •& exorudac etpukiice tm ' 
^icultate. 

Conftat apud omncs animal volupiate gencrari , deinceps conri- 
nuo huius intimi fui principij dudu , nutriri , augcri , prop^gari. 
Subtili quodam odoratu , vcl alio (enlu ignoto nobis deprchcndic 
ouis in prato hcrbas vtiles, c^uas niliil haiuans inter alias oris auidif- 
funa celeritate demetit. Sic Anachoreta in dfcelerco^ mdicibus viuens, <> vitxpacr: 
. nec valcns vciles herbas a ooduis diiccrinere , ia maximum vitc di(* ^ ^*** 
c^en addtt&us eft, <ionec ^icuhun herbarum oflerens ibidi , illa 
bonas conTuihpiit^nociuas roftroabegit. >Egri fapius occulia fym- 
pachia res ilbi profucuras augurancur & cuptont ^ vnde dicit Hypo- 
poccates^^ paulo peior feu iiuwior cibus ac potus, meliori quidem 'J^^'^ 
ac ingrato przferendus j nam , inquit Galcnus , ar<Sl:ius a /lomacho s in com- 
complcditur & digcritur facilms,lcd cur ita fiat ratio confilbt in oc- menuno. 
culta dc!c(5lationc cx fimilium occurfu nalccntc , quam medicina dc 
primis tanium quahtattbus ludicaiis non percipit , iic de mcliori ci. 
DO ccmcrc pronunciat. 

Quoad voluptatem exceroos homtnis (enfos delinire Iblicam, hane 
Ariftoceles ' dicit efle diuinum-bonum nobis ai.natura concellttm, & 
probac quia populis omnibus eft commune , ab omnibas expecitDm * 
mente nttUi8;ad)iiiC,opiniQttum 4c «sciiafuetudiniim imagii^ibus- im« 

S uj 



Digitized by Google 



m 



140 lus Naturalc. 

prcfla. Huius lUtim nafcens pucr figna darct , nifi dclicaca carnis 
lubftantia , luccm , acrem circonfafum , infolitas pulmonis , iccoris, 
parcium cztcrarum expUcanLium fe funifiiones, uodem ladis initio 
' \ mcdicametitoli vim lioii fettec flne doloie ^ at eo feaGm ixucigaco 
tkca quacirage{Imiun dieln , incipic ridere» de blanditiJs , gmubcio- 
nibas» ofeuliSyCannlcnis^ modulatis ad illas motibus velut ialtationi- 
bus volupcatem percipere. Hxc fola latcnccs crefcentis corpufculi do- 
lorcs , ejulatus 8c lachfymas folatur , rrahit ad matns vbeca la^isdul. 
cedo, tandem firmior aetas vinculis foiuca,idomne quod concupifcic 
quod loquitur , quod obtincrc tentac , quod oculos manufquc mo* 
uec , volupcas cft. Illam animalia cstcra in cibo tantum & vcncre 
percipiunc , homo modis innumeris , &: per fmgula membra. Qu^ric 
illam iuuenis in crcfcentis corporis & nacurx multa molicntis leua- 
men, qusric vir in laboris, qusric ienex in melancholis & dcfe^us 
fui (blacium. 

Cum a natuta concedatur vdat adionis fi^>endinm & praemium , 
illam aofieia licet philofophia non exclufit , led ordinauic , ne quos 
<U le- ^jf^ animos accendcfCy diHbluerec Sic Placo ' przcipic iuuenes , in 
muficis, ialcationibus , variis gymnafticz conccnationibus excrceri , 
vc hxc scaj , fic delinita fortius vires (uas ezplicaret , & per ludum 
difciplinis mibuerctur. Viris cadcm rationc conccdit fefta, fpc<5tacu- 
]a , ludos pubUcos, conumia , in folacium wizx laboriofa: , cui cumre- 
medium m, plura & publica gcrcncibus conccdic ampiiorem. Ludi 
(cenici primumin grzciafunt inflituti,vtfcros populorum morcs de- 
linircni, his negledis ferunc Arcadas fic obduruifre , vc czceris fie« 
. renc exeaabiles. Romsc iidcm ludi recepci funt in. remedium 
uiencis peftilcntic , liccc di(cuila melancholia cormpcelam a corpori. 
bus in animas tiaiifluiainc , hinc enim fisdatos publicos mores me« 
tito conqueritur D. Auguftinus. Nunc cciam iura dilationcs &fe. 
Cap. vlt. nas , prselcribunc quibus fi iacne finc , ' renuntiarc licicum non 
(de dUatio. cft , veluc priuilegio rationc boni publici concelTo. In priuatis 
^l^J-Cde ^j^^ negociis, vfusfrudluarius cum non debeat caufam propric- 
tacis deteriorem facere & multis preiiofior fit voluptas quam vtili- 
ras , non dcbec ex voluptuario prardio, viridaria , dcambulacioncs ar- 
boribus infructuoiis opacas acque amociias deijccrc , vc forte horcos 
' olitarios fadac , vel aliud quid quod ad rcdicum fpedet , poceft cdi- 
. th% bus ornamenta addece non dccrahcre} * Ica non poftianc l^ri , nec 
^ dcbent decrahi qu« fpedanc ad decorem zdificiorum , ^ vc colum. 
^ 1.4«- ff. Je nje^ niacmora , hzrentcs pariecibus figune. 
^ ica prouidctur lcgibus ne defic materia voluptati hanc aucem 

potillimum percipiunt homincs cx propriis fuis aflionibus , in qui- 
pus ipfa propccr ic qujcricur » & alu omnia eriam vulia & hone. 



f 

Digitized by Google 



r pninus, 141 

fta propccr Ipfam nppctuntur. Pecunus auaruia congenc , quLi cutA 
fint rcrum omnium prccium , delcdlant Velut (i in ipfis omnia poffi- 
dcrencur j ambuio confccndic ad dignicates,qui^ deledac emiaenciz 
titulus , & laSa. fe fupphcaiitii cufbx ffcStuaaam \ dum plafcet 0<ctt- 
lis pulchmudo , rapit iuiiiniim 'ambtem v gaudtc anucitia benefi. 
dii» odium vindida, fpcs bdno futuro', audacia periculis , mctus fii- 
, doldr laduymik 9c (blitildine,, iic voluptas iheft rebus onmibus 
etiafl&fibi concrariis. Cdtonz , fiacoCy criumphi , inkmorc^ gloiist 
monumcma cedunc in przmium virtdtis , quia delcdaac animnm HMr 
Ctira fuatum cxcellenti^ tum xtemitacis auidum. 

Hanc in motu pofitam voluptaccm^ fuperacea quie eft in quicte, «Marfil.FN 
fciliccc in mencc lcdaiis palliombus tranquilla , nihil pendens ab ex- '^* l»^* <i« 
ternis , laeta,fecura,plena fui pofleflione , in qua fummum vita: bo- v"** 
num licec Etdso pofuecunc philofophi. Illud ^bfolutum & confum- 
matum bontim aflenuic iioa recipere plni 9e minus, quid enim iiim- 
mo poceft addi j at* volupcas in motu poiua ieu nitione locoram ^ 
perfonanim , cemporuin conceila , fic inoa m jBdioc ci ta c is cecminoi 
■ debetconciaeri^vcexcelIlmi,(icdcfe€iumeuisvitio(um aileran^» 
iUpidiim & J^p«ftem eSfe , bonorum fru^m cyrannic^ fibi negan- 
tcm , violcncas quodammodo manus lcnco (ttpplicio inferentem vi- 
tz fuac, qui hancomm voluptate carcntem inUitucrcc j hoc cetricum 
vica genus , facilcfque odifle delitias damnat philofophia , vc lurif- 
ptudcncia * propohcum eius qui vellec m fepulchris habitare. Ho- •l.j.j.^.fL 
rum qui plus iapiunc quam oporieac , qui non incelligunc mirabile t^ ^ ^ 
neceOitacis cum volupcao6 confljaltom a Deo tcmperamencnm*, hib 
e^ribleteticnf •y Vttancfam auecfiici kigidiorett quam deoeac ma» 
itm ,'in concrarium ado tortente , quem omiferanc luzum , atdeii. 
ciul'icpecanc, & in eum immoderate rdbluantur. Si qui fint Cfods 
amatofcs qui dumiccocosDeo.diciiiity totos (enfibus negenc, ra- " ^ 
pki'quodam & alca rtirUm humanarum incuria, non dceft illis mi(e- . . * \ 
ricors Deus> abiedlas amorc fui voluptatcs tcrrcnas fpiritualibus 
compenfans in ccntuplum. Non immoror in hoc culpando dclitia- * ; 
rum dcfcdlu qui rariflmius eft, & (i concingar, tolcrandus, vt oppo- •*•«' 
Ccione fua folitos eius eifcefl^us in naturam, in rationem, in Kcligio- ' ' ' 
nem inDeum peccances valeac aliquo modo continere. 

hk hos eitem tianfiemnt nltm Sybarits , quorum, diflbliitoi mo- * 
rcs » & bii <it6 ditapfam eoium. tmfiMegm'^den Atliensati ^^^ii*^: 
tMi&niiic pfeidouEpicurei qui pldha^^hi fuminum bonum inom; * 
inAi voluptaceconftiiuenris (cocentiam'^ feiifiis ICB^ 
feunt cciam • nunc inimici xtadt (^rifti , ' quctfttin Dciia. venccr eft, ' Piui>p* i* 
& gloria in confufionc inforum. Igncm conceflit nacura, vt intimi 
calotii & abieiiris iblis iubiidium , non vc ilio comburamur i dedit 



Digitized by Google 



1 41 lus Naturate« 

aquara vt refrigercc, oon vt obruat j lca conccflic v^^uptatcm vt alli- 
ceret ad canuenieooa , vC viti&.kbor^ leuaret , <:»0A:VC hcmQes]toci 
€oC|>oreis gaudit^ dtdtn per lnviim & ignauiam vleim ^^P^. Hi 

biaacam i non fuperflmiin hamoreiD nahiiiii , JU, bdbi$.)q}i»a4 

neceflitatem ^ delicias , non ad iVuporem & morbum vitpie cotncen> 
fis foleat vti. Sufficiac hic breuiter demonilra0e iegis naturalis im. 
perium , Cc eile temperacura »vt iubentis auchoritacem obfcuret ob- 
fequentium cupidiras & voluptas \ tam liberale vt velic nos aufpicari 
vics morralis miliciam a conlumraaca: praEniio, a voluprate qua cft 
itipere&ucniis quatdam bonitatis^ & «leru^: fcplicicims vmbrai, 



V 



Dtkf & «ftt exigit , i^mi Mt ffom non fieret, . 

• ■ ■ . • ■ . , .• ■ 

T prinu iuftitiz pars efl ad legis obfequium propofitis pne. 

miis homiaes prouocare , fic lecunda declinantes in concra- 
riura axmaca manu , rainis pccDafque continere, lapfos reuocare. Cunt ' 
humana mcns peruerfat w» Ubertatis vindcx in hac lcnluum & pai^ 
nonunaregioii^viiiro fqcacur a4 ilhcicuni , adhoneAum autem non 
nifi vim paEa , harc eoaiStio V^imi pfle pcatcipwtoji It^g^^ lubditos ia 

iq^ ^ vel igiiocf iiti<. f awrahiHMqr ^c^ffiti^iao, lUro propooic prcnwa , .vbi* 
tfua^iuwt poas»» (|f# vifta^ ip& per le bonts . pi^mum cft ad 

ufamque proprer ip^iHr v^munc-, at cum nasiiralis Sc frcquentiffimiia 
& i^P^iorai4»p^s , cQBtiniiar: debcnt. eile qiue hunc cohibeant 
el. camvi- impemant, vincula. I;tiara ^mpore pacis * contra contumaccs mili- 
fii jy*/^ , ^, ! ^ raanu [Troccdicus ad coadmnem obcdicnns , & arman lcge.s di- 
fc^. ^ cuncuf pro crimuubus vlcilceadis , Vtquc unpcrium/ a,blque notio- ' 
iSft*'* ne eacrceri non potell: , ica ncq jurifdn^o rine impqrio & poteit^itc 
$l.r,D.ff.d€ coerccndi , iiK^nmiquc m^i^ai^ nQlius eil , vnde mandata iunTdi* 
«ficio dm d^cAC 8- ^tiai» ifl^Uigiij^c naaMarv |iiodi(^.^cci^» omoibi^qy^ 
«inian.eft conccfliim cfli.'' i|tf>fliA?w*?mi*W 

*LTn. ff. 6 fifiim fmfa^ti^ ^unt, p«wil tkJrai^llppjPoi, lieab 

?fi!"fff£ illis rccedatur, nc ^aKi fiiei is^^comproilii , rc- 

tranfaft.' i cends arbitris illudiw., icjerumq^irtiicRnf i^-JjU|nffifcina^lifiet ^MiiL? 

S^wWb ^.^^^^P^^^^^^^^^WMS-ii^uiii^^ conlulitur 
• 'i.&qu!. vtilitati, non voluntaci , quiaiibi^pfis inue^iuntur elkimmici. Con- 



'can 



Jfi,- 4s. cludic Pl^to viucndum clle fub legibus, quia nullus ea qua: funt ai, 
Repabt k9^^ j^ublicum, aut Ipoat? Iip, attt 4iu.Muk. Mua:vaitc ^oncra-. 

<aus 



Digitized by Googl 



Libci^ primus. 14$ 

<Jlus Cic fadus, dcccm dabo (i voluero , nec enini debet in arbitriuin L. 7. ff. 
lei confcrri an fit obllridu^ , qui fponte iua fcrcur ad liberationcm ^^^i^^^ 
llcec cum altcriiu miuria^nifiquod iuftum eft. extgac legis^a^tio. eoa.ii^jr. 
Prius fiddcominifla nuUo vioculo juris , fed antum pudore.coraiB f|j^f^*^ 
qui rogabant^ comtacbaotur , poftea noceffitas impouta fuic hnedi, ^ 
fidcicommiilariovolciiti hxrcdit&tefn re(lituere. Malus abdicaca ra- 
done tranfitia naturam beftiarum', ifjx maxime pccnis & vcrberir tad. 
bus domantur', trandt in nannam dcinonum inrcriorum^ quibus 
contumcliose , " minis , adiurationibus impcrandum clt , non humili- f Philpft,*» 
tcr fupplicandum vt doccnt Appolonius , lamblicus , & D. Thomas. i^o^^J^ 

Quod igitur oportcac ciuitarcm & lcgibus & armis ciTc maniram, i. 
quibus & matiiftratibus mobedicnccs narcrc compcllantur , & qui- de 
bus piopuUctur vis cxternaj quod rara imt prarmia , pana: rrcqucn D.Tho.iu 
tes^ id totum politici mutuati funt a natura. Allicit quidem volupta- S^^i* *r i?) 
tis Ulecebris, vt dizimus ^fed inllat potilfimum dolote^ cuius ienius '* 
acutior eft, ne a conueniends boni profecutione deficiat a^tici ^ auc . 
in comrarium aberret. Opportuit parces corporis (vas Ipcis apte con* 
ftitui ; difpofitis finibus excipi, uqa contrabi^noQ ptoiabi.«. S£ i fuii ' • 
iedibus moueci, vt (inc ad pfopcias a£fciones.faisus,'tunc aucem noa • 
delecftant, cum ncc fcntiantur } at fi vis extcrna , aut incumbens hu- 
nior luxauerit , ingens dolor cogit eas vnde motaj funt Itatim reftiv 
tui: quis de cibo ad humidi confumpti rcparationem iumcndo cogi- * . ' " 
tarct, quis dcficientis natura: ncccflitatcm mtclhgeret > quis omiflis ' 
animi itudiis curifque ad hxc le paterctur dcmitti, fi non vrgeret fa- 
mcs ^ &c exinanita ventriculi capacicas* rugis contra^b , concidenci'' 
bus in (e lateribus proxima pnBCordta gnuiilcr conudlens,' ad unu ' 
plendam ^rdendamque vacuitacem fiimularet appeticum' ^ vbi ledAv - • , 
tiis eft , ofieratur Ilcec cibus alias g^tiflimus ^ nauleam parit , vndc 
patet vcrum efle quod dicit Plato volupcatem potiilunum in do* <> in thx» 
loris cedatione confiflcrc, quia dum ceffat dol^r, ceflat ex fruitione 
voluptas , qujc maior cft jeiunis in cibo viU , quam (aturis epulonibus 
in prctiofo, Id autcm flc mira diuinic bonitatis prouidcntia fattum 
eft ; ne vicx folacium magno conftarcc, & in acbicrium forcunx po« 
nerctur. • 
Nullus cfTct ccrtantibus, veruntibus , auaris, curiofis laborum ter- 
• minus , exhaultis fpiritibus momento vires concidcrent , niC laifiiu- 
do cogercc ad quieccm^ & improuidos paffionum mocus , ienfiis oaU 
nes vel nolentes irrepens dulciftjfomnus conlbjpirct. Ita doWvolup^. 
ntis principium eft, a^nuBak ociga i tutot ^ kBagifler- Licet a|po-- 
plexia tdilac omncm mbtum & lcnfimi , tamen ntouentur mulculi. * 
thoracts relpiradonis neceflitatc.» &:ruffi>cationis dolore ezcjtante-, 
netudrum vim ad.fiui^i]es*%Nece0itas irft1|uft «iuikm bonm^um^ 

/ • T ' 



Digitized by Google 




144 lus Naturale. 

vjbmiinftitmtynfemuninv^ Neceffitas ardam otai. 

'iNiilaii. ifl '^"^^^^ ^ inciiiflnx veliK psoli vnicumCorintliij 

GeiiiiE. ' templum, vnam anm extnuerant: docait teirun coJere , mariadiL 
caf^mnDcIum omnibus communem efficere commercio, domos oon* 
Aniere, ?i^m , veflicum pamre , & quod.his ineft probroix feruim- 
ds , apparacu fplendido , arces fus verterunt in glotiam : aduerfis in 
rebus addic animos,fpem fzpius dedic ex defperatione^ vidofque de 
vincencibus versa momento rcrum alea triumphantes effccit. Plinius 
^fib.l,c;iS. loquens dc Icone , c^ui homini in defcrco blanditus clt, vc os quo 
fauces prrpcdicbantur auellerec : vnde , inquic , medicas nouit ho- 
ininis manus, nih fortc vis malorum ctiam fcras omnia cxpcnri co- 
gir Illis in hoc cadcm cum homine fors , nam a remediorum inuen- 
tione ccBpit medicina , nihil imematiim leiuujuens , vc vrgeoti dolo< 
' ri fiibfidium aliquod affixret: hinc multoram edoda periculis,iantta< 
ds reftttaendx 9c confeniandx pcatfidia promiccic , £dtemque pratAat 
vc inna illam nemo dc(perec 

Eciam ea quz jpeninent ad vrbanitatem , ad vic£ ciuilis decorum 
& vanitates recentent iQMr nece(£ma , vt eo dtulo fecluiis impedi- 
mencis omnibus , fbrticer perficianror. Hzc non przilare dedecus 
cftjvelut pocna grauior rn emineniiori dignitate , vt defomiitas ia 
vulcu , morbus in parte nobiHori nwior eft : ea racione faccrdotis de- 
'\.%. C.de lidrum minus colcracur, & olim ' pari facrificio ac rorius populi 
del?* * pcccatum , debebac expiari j facerdocis ctiam filia ' dclinquens gra- 
■ Leoit. 4. uius c^uhn cxcerat puniebatur : homo Chriibanus propcer duas caulas 
'^Leuictp ^''Viit^*^^ in peecato , tnqtiiccaBony ^ auc propter cini ms^iini». 
9. * dinem^ ^nt propcer attiiudinem digttitatit: fic tanco dunoabilior iii. ' 
no^ft^^' ^*^^^ Angelorum cutpa , * (pwUD erat nacura fubKmior ; pliis 
*D.Aagdft. delint}uit nnilcs' quam paganus pfan is qui conceffa e(l adminiflra. 
traa. 100. tio, * qudim excraneus « generalicer tamen grauius in eodem deb^i 

^ gcnere punicur feraus' quknliber,£Mnofiis quamiRtegra; hmx. 
'1 iV.if. de Quaedam acrius vind^cannir quatruplicitcr , inquit D. Thomas, ^ 
•i"^k d ^*^'''*^^^ proptcr grauius pcccatum, confuetudincm , pronitatem , Sc 
juieJ* ' ' iK>cumencum. >.Conllatparricidia,facriIegia* grauius puniri , olim * 
•I.10. ff. de aduerfus ducem vel prxfidcm militix contumacia pocna capitis pu- 
fJUj^ niebatur. t. Acerbius animaduertitur in cum qui facpius cadem com- 
«.t. mific,* videtur enim recidiua vt in morbis fic in ddi4£lis,iiafiEiex in. 

^^^''^^^^ ^^^^ 

*l «. g. de israiots vinidida, iic «Nfium capica- iiibncis iC' ocbiculatis excepca (i. 
eiTca i "^^^ > ^ 6dl^ diffiliont , foaijBu^^ca^ coUigantur ; fic fer»* 
U9m.^irde ''iuKs equi durionbus frxnis funrcocrcendi} leones validiOribus ca- 
cenis decinentur ^ orientales popuiiiingenaofi^iuslibertatis amaatif. 
ikni» pacaa femper ad' e^udendum iugu» doB^natioms , a^ios i- 



Digitized by Googlt 



Liber piimus. 143 ' 

bai^ Iflgibus in officio cotinnenrar : auAerior folet cffe diiciplia» iMii- 
li, quia vircs armis conftant , quac vbi a re^o idnere defciucre , op- 
preflura func , niU opprimantur. In paucorum potcnoa ^ grauiiW ani- p^^^* 
maducriicur in diuiicm qui paupercs conrumelia affccit, id enim,ni- 
C occurratur , iblei fieri j ca ratione graiuus punitur muiier s cjuse •l-^p.c.dc 
cum pcoprio ^mo , quam cum alieno commikcnir: propcer violca- JT^^''-^ 
tam Domioi nccim wniQt obmhs wt f un mo% erac , ^ Ammic rettt htadt. 4. 
cogno&arenir,^filatdMKOmficscapice ple^bAniur^ v( iicurior g^^'J'A' 
•eflec Domiiu vita , imer feHini icniorum vc boftiura nfidiii. Inmr* Sylhqk. 
mcra (ant in iore fimilia » quibus jpotcA ad^i > qao4 feacrior eAf > 
buk pceoa oonna nou« legis aranigre^Iionem^^vt delerecur diu con- ^S' «^e 
tnu^us in contrarium habiius,a; nc ^cili cunc cranfgreflioni faucicc £^«1^ 
impunicas : (ic horrcnda popuU ludaici punitio rranlgredientis ncui- munf«^ 
icr rccepiam a Dco Icgcm j fic ca de caula ne fracn quidom Remo 
pcpercit Romulus, primamquc hanc voluic eflc vitimum , quat mu- 
maonem vrbis noujc fanguine iuo confecrarec. 4. dcnique prena: 
dclidis damniique commenfiirannir , ^ finierior enim (umicur vindi. '1. n.C^ 
^de^lclffi|iMasis,qui0MllBiUmpublioam,'iR vn^ ^LjI^&^ 
dptt aoc Magiftmcus pcifiMia iMferaHk^ Jua tc fiririUM» czceptiskacs tf. ^i- H 
loiGMmiii^ 



• ■ 

COnftmc onmia ccrto iinodbttr fctapaaacflMi iioCii func vc 
clIbioisiica^Hofiibiii trnm 
hatmoBiam vnhicfi diflbnwiit ptttiirbec , obflac Mttir» lcc ^ inipe. 
rio , ob&cicionc, miiffieQfiiitt» OfUt ocrdemcs & inmcos ad id qu<^ 
opcimum eil dingic Sti Jmbc icbus impoiita mtcKDonais (uam babec 
laticudincniyC cuius ccntro liccc in dffednnl auc piccflum iibBfis-cti- 
iutque rpecidcondiaDnibus dcclinare , rpatiuaM|tto inipaicni ^amcc-. 
<iicur,vcin co topa videatur tlle Jibercas. 

Vt ordiamur a defcdiu , neceirc eft c«m iilo ftare rcfujTi cxiftcn- 
cias , quu quadibcc fingularit $.quarc non poteft corum ipccici bo- 
num, cmincns & vnmcriaic, cum quja iiflgularcsilH ^ofeduscois. -Carj.Cu.. 
feruncad bgnum vnitiefiL Lcx eft aa.pmni liiobilii moiimir jl^^* 
omnas iiitn v^imi quatnor ii^ovoHai^aiiaalinm aUnloeicydcficic.lp^'' '^* 
tamwpin iiiqndjoftana^Jineain mo. ^nisabfiilMiwyaJniityMim^ 
aeoidonte in oricncem ; dcHciuoc (knihoei^ mQca.qn0fikiic- jpliu^ 
taimiosfpofa, q^ibttrdam^siadibua deipiiuiliii'{Miicurque (upo^oif; 

Tij 



Digitized by Google 



144 lus Naturalc. 

orbis aliquid fibi dctrahi ab hac irrcgularitatc , quia parum abetrafJ 
■1. 1}. ti.de Similc quid habcnc luriiconfulu apud quos " libcrcus cui ccntum tc- 
ftamcnco Domtni sdiidft ibfit » fi ab vxore lua non reccdac , ccnie. 
tur iil implciiifle» licct fois vacans ncgociis , aUquas eitciiHiones fece- 
rira nu^if ^ * reaa&L vxor non videcor diiiordum fecifle, & genefali» 
p L. i8 .de cer l videncur efle in fimdo , quae maiori temporis panc in co {lint. ' 
ina.veliaft. f crca cen(eciir occuparc cencram mundi , quia cenet illudmaiori 
iui parte , & liccc illic acri , aquis, ignibus fatis ampla rclinquac fpa- 
•D.Thom. tia. Poflunc dzmoncs • partem cius aliquam mouerc, non tamcn to- 
j.q.i£.a.io. tam,quiahoc non cft: proporuonatum natura: ipforum vc mutcnc 
Iob. }S. ordineni elcmcntorunj mundi. Marilicccquotidianisxftibus cxunda^ 
rc , fcd in limiac flbi polico confringic cumcnccs Ruclus fuos : cen(c- 
*h u f di cur percnnis fluuins ^ edamqui aeflacequadam exaruic : agcr habecur 
******* fertilis qui quandoque £dlit Ipem agricolae , vnius CDim anni fletili- 

tas,alteriasfcecun(uace penucur. 
' Suprai. lo. x^iximus ' facalt quadam ncceflicatc bonis mala permilccri , & td^ 
^'^- hilefleincra fpedci cuiuiqae limices numcris omnibus ab(blucum.s 
agcoSi domot^fontcs patimur cum fiiisferuicutibus ^ amicos , fcruos,- 
fRoj^. cquos , cum innatis fiDi vitiis : Dcus cum dixic fiac lux , ' fic fugauic 
m£c!°io!' tc"cbras,vc rcdircnc, & mediam tcmporis partcm occuparcnt-, ctiam 
vtilitcr in vcnis, cacceris humoribus (anguis permLxtus decurrit: nu- 
crimur dulcibus, non abfolucc caUbus , icd dulci permixcis ^ nc mo. 
mcnco quidcm fruercmur vica , ii coties deficeret , quocies alccracur 
< Cal. i' temperamentum. Alter alterius onera portate , monet Apoftolus ,* ex 
diiaplina natw», qnc legem (uam vnhiei£dem , paruo quodam 
abenante panit non cenfec violtti, pacumqae vt pco nihito tq>ataie 
vidimus indefeda ; idcm obiiecuare poflumus in ezceflu. 

. £lementa dcfinitas ftbi regiones & (bcioncs cen(encur fidelicer 
cenere , Ucet ignis & aer iint in omnibas,vt di^tum cfl j licet rerta 
• Sopra.14. mediamacris rcgioncm iuga montium cffcrac , & maria cum iii 
folcnti riuduum clationc , tura pcr vaporcs cmiflos , fedcs illas al- 
tiorcs occupcnc: pacicur hscc nacura , &: his cruptionibus docct, quo 
fcrrcnc, & in qualcs cxccfTus cfFundcrentur , fi non illas velut frarno 
contjincrcc regencis Dci manus. Non cll anguAa , vndc ncccilariis 
prouidens , enam .fiiffici^ fiipfeiflais. Folia potiflimum data fimt 1 vt 
duffl arboicmexomanc decenci coma , in thigifecis fru^his ab inio. 
riis vindicent \ at quanti lafduiences pampini quos velut nociuos agrt% 
cok fiilce prxfcindir. Mamms alendo parmi datse font , tamen ap« 
parcnc in viris liccc ftcriles, Qcat in calpis oculorum inania mdimea- 
ta i fupcrucniunt mcfTi flores quibus laboratum non cft j funt in mar- 
tnoribns cxa^lgues , folidae , fluorem menrientes vcnx ; quibufdara 
pinguelcunc corporis parccs , omaibus cieicaat vngues & pili plufl 



Digitized byvGoo§i( 



t 



Libcr primus. i4f 



c^uam deccac , ncc tamen ccilpacur ob iJ natura , V€ ntc cuih mt- 
liori fcminc foluni vacuum inutiles fundit hccbas. 

Ex hac nacurali lcgc didicit ciuilis * pro monllro homincm non «1- >4 ^-^^ 
habcrc^ cut plurcs funt rohtis in manu digiti, & ob id ^ lcruum non "^j^ 
redhibcri j gcncrahtcr qux abundant ' non vitiarc fcripcuras , dum xdil.cd. ■ 
camcn adfinc necef&ria ^ didicic policia leiii manu habcnas moderati, ^|^'J\,f)^^ 
nanl imperac homioibus cjs&. ncc totantHferainitem paci pofTum ^ nec l^^c! de* 
totam libenatem} didilcic mofalis non mtrari,fi fapiens inccrdum ati^ dootdo. 
quo poflionum tentetur ; didicit adioleicentes rigida nimis di(^ - ' • 
ciplinanon contincre, ne pudllo animo fiant, iiicjuic Apolldlus, * ■Coloit if 
& decuflis decodU(que veluc pruina floribus , fpes oinnis fcuiftiiUnl 
abolcatur : lafciuiunt primum , vt poftca feruiant, canes & iumenta, 
& qui non patitur crcfcentis iEtatis motus inordinatos, maturx com- ' / 
moda non percipict ■ teneris annis accrbe non elt inltandum , nc llu. . 
dia puer , quaramarc nondum poteIl,odcrit, &amaritudinem fcmel ' • • 
pcrcepcam, m pollerum rcfoniudct. Sic cum illis cloquencia: lluden- 
tibus oiatio non poffit eile peifeda , mclior eft abundans & vltra 
quam par eft fufa , f acile rcmedium eft vbdnatis » fterilia nuUo laboi> 
revincuntur. 

Tandem ficuc ftacmundi cotius ordo pefetuliSy inter ca qu£ pro- 
pter dcfedium materi^ , & agdntium caecos impetu» cafu condngunc^ 

ica vigec lcx ciuilis , hccc habcac- aliquid ex iniqub quod vtilitate pu> 
blica compenfatur , & quamuis toIcTari debeat minus malum vc 
grauius pofhc vitari. Cito dcficcrct ciuilis focietas, ficx Stoiconuii 
opinionc paria omnia cflcnt crimina , & cx Draconis lcgibus , tum 
dcfcdus ,cum exceiTus nunquam colcrati extremo fupplicio vindka-* 



rcncur. • ' - - ' ■ 



• -»'1 



Jmpefsntis fotefiatis efit kHaus ^^ut ionptetHm ordineti^ - 

"^I lex impcrct Dcum imperarc dicit Atiftotelcs , ' quu plurium « p<flit.lib; 
l^iapiencum .quibus diuiii% msn» pifafidebaC' conTulcatidnc -(em6l 
. Jbilitt f non mbiiKec in p oftemB i VariP|itfionamiiimitaii«utfr 
dicio : hzc rata- &a4|ue; de rd>us agcndis^, ad ' satioiiis laacCnt 
pondcrads rententiay ic quidem obuiamioQonftantiz vel ex ignoian-- « 
cia vcl es culpa nafcenti} (ed rebusflAtOFS^fiiaflttsis non ben^ ptf^ 
decimmocum rigidumque decretnm / qno fiippoiitihtur alije qttSlBfl 
(inc quodxnalum cui debec auxiliari » non -a t c n git , vel augec 

Tiij 



Digitized by Google 



I 



145 lus Naturale; 

intempeftiuo fubddip : quis non obfenutis morbi paroxiTmis reme- 
dium decefnic >. quis iooer vcnms momcnfo vaiiot» voieo vt^mm 
dam Iperec pei: ingentia maris (pttia prqpoiinim ponmn anmgcre > 
& quis roobilem oegodaciwi coadiooncm immobili, fimsn. illos non 

< 1 I (equence flamto dtrigec ? Non pofTum omnes cafus ^ qui quandoque 
^ ioculunc lege comprchendi , icd qui iiinldidioDi prxell , ad iimili» 
producere &: ius dicere deb^t : igicur neceHaria luic lex animaca , 
fcilicet Princeps auc magiArams , qui lcgem fcriptam , liabita ratio- 
• Arift. j. ne rerum , pe*ibnarum , TocQrum, cemporum ex Epichia ' & aquita- 
noc. if. te tempcrct. Hxc autem «quitas in tribus potifiTimum confilHt , pri- 
de^Tob'' lcgibui ex «quo & bonQ ' ad ianaj^i rationcm &c rc(iiam ien- 

obiig. cenciam accoinroodaodis & incorprecgndis. x. ia illi^ ampliandis ^ Sc 
f^clj^ ad ca quse lcge coniprchppia mm km » vii par eft racio , cxccndcn^ 
c^'ft.p(tca. ^ » $• v( in liis quv cs vcriw colligi non poniiiic leqiiamuc 
ki.i.$.itcai quod natma]ii «cquicas fuggcrit: quancumim ccgo faaiiid^ (ccipia 
vano.cod. ^^^j ^ ^^^^ -^^ ^,^^^ ipliapi^Jfcmibus csca, futufariun ignara^ 

fuppiicasKittm voti) fucda» cyrannicum liabebic impccium ^S non 
fueric memii hmoanit » <|ii9mfibi inbiiccif tcnobat» acbiodo ccnu 

perata. 

Lex naturx liis non (ubiacet incocamodis , ci\ enimdiuinx (apicn- 
tix mundum gubernancis racio, rebus vmuerfaUbus fic prouidcns,vc 
fingulis pro iriqdp (uo ieii^r idQi , vciuc rmgularis , Sc vnius cu. 
iiiiqua commjodm mm nunuft afw^ Q)mm««furaca quam d ei canxuia 
imwplMtt, $!fij(ommiit9Km€iiii^ Upto^apcuc^iibidowuQiUqm 
coiiSnMre.flcMii «ftiiipjbmi Mgmmti panw. Mii ad miio- 

nem cancum rpeciei , fed prout eugimt; mdimdni condiiionct ; vn- 
de dicunc voami animam aliod cos^, quara Cwim^ infoimarc noa 

»p«mcl.Iib. polTe. In texendo vcrbi gracia liumano corporc, ' nacura non eft 
i^yfiol. certaE addidla legi&conformationi, vc in congruas (ingulari tem- 
peramenco varictatcs non excutrac j helluonibus abdommi fuo nans 
dac iecur ampliflimum , ali<^uando non diffedlum in luinbos, nullis 
fibris diuulfum, fed (olidum, vt colledla vircusfic nuior ui perHcien- 
dadigeftione. Hi quibus exun^are debec bilis, bulla fellis du^lom 
liabcc non in imeftinum camum, led 8c in vcncricnli funduin proie* 
^Hm>vtatiap YOtniiciA-poflk coccfoi In phlegmacicia quibitC. 
d»ai oMtwaniip^cft, vnitfolBitCfeBanaro» geminos magnicudinc com- 
pen(antem»v«vircus vfiicaifi^Mrad exoaeteKmibrno 
Plte. 1. 7. forcifliinttan ctfcctci^inray^dtrpoacii»re(5Vos & tranfuerlbs can* 
ccliatim neruos toto corpopc,poc>ffiraum in brachiis & manibus^ 

Fueruot ctiara hominibus prxcer ipccKi luar lorreni cotu:efla pii». 
uil^ia , vc quod OphiogGncs ' ierpcntum n2:us iolo tadu leuarent, 
& manu impc^ca vcncaa cxiralicrcnc corpon ^ quod ex hupuuuua 



c. 



Digitized by Goo^e 



Libcr primus. »47 

familia lUti , fupcr ambuibm ligni ftruem ambulantes non aJutc- 
rcntur; quod Pyrrhi rcgis dcxtri pedis pollex taclu lcniofis medcrc- 
cur , qui& cremari cum reliquo corpore non pocuit. Vt rcpcriuntur 
lapides nanitaiiter impeifi 6guris , " qu9 ad fimilBi vim latentcm iy. ' Albeit* 
deniin csprimiiiit , hc quibuiikm hoQNHibt» corpus fuie ttfiisiafi. ^»,^"1;,'^ 
gnitimi caraderibus innatz viituci& indbdii} qttb^ 
gno quia his fundari debcbat Reipublics £wis : alif gcnuinawilan- « Aicx. A ■ 
ceam fcmore pnefcrcbant, ifirmtb miliiaris augurium ; Auguftos ma* ** 
culas habuic in corpote in modnm czleilis vrfx diipQiitas} an quia '^* 
(icuc hxc conftellacio nunquam nobis occidit% iic eo rcgnantc na&i 
dcbebat adfincm vfquc feculorum duratura Rcligio. 

Intcr hxc priuilcgia reduci potcll fcelix quorundam natiuitas fub 
fcelicium fignorum & planctarum dommio , quibus videtur mnaia 
non laborc quzfita virtus, aduciiis rebus non deiccla, profperis non 
iniblefcens, velut animo innoccntia: primxux rctiicuco. His addo bo. 
nam fontmam eorum quibus res omncs prolperc cedimc vlcra fpem 
9c vota^ & in quorum unum vndiqoc foBlicta conflutinc , ipfis etiam 
alia coratanubttavd dormicntibos. Ordinasur, inquitD. Thoma^,f-*tt1»'i-^ 
homo Kcondum corpus (ub corpotibua cceleftibus-, Gxundibn in* ^**!""^ 
tcItcAum fub Angelis, (ecuodomvohmtacem fub Oeoyex his cauli» ' • • ' 
bomincm inclinanobus in bonum cicra ele<flioncm fo^ aliquis di« ' 
cicur bene fortunatus : magno certe priuilcgio non nafci vt rQUqul • 
mortales ad laborem, fcd ad deHtias,fottunjcque vicillkud|ncm non 
expcriri : id ambicrunt Achenienfcs ^ confecraco fimulachro vi6l:oria; ^ ^ ^'^^ 
inuolucris •, id fpcrauic Vefpafianus ^ Romx dicato icmplo 2;tcrneC atnas. 
paciS} plurimorumadulatione (ibi pcrluadcns fc Reg em clle, cuihoc ^ *i*iotuu* 
inimorale bonum Iudax>rum oracuU promictcbanc. Vix tamen ob. ^**-^^' 
iouatafuic fic conlhms fcclicitas vt inuiis eritus rcQ»^ 
dicimt , feraatus io finem vitc mateficpram influsus , nullo benefi^ 
conim tempeiamento , delittis 8c honoribus dm £igin»iot ^ vt oUm 
Cra(um,Aman, Sqanum, Belilarium, in(pefa«ta cmdcKiacc nccat, 

datoi pnecipicio coUidic. Muitorum ccnis cemporibuff ^rtr^ 
tencacur, ' &omnh]m in icnedute hcbetcunt fenfiistpromiiacttlo,^- tn|jB.]jk: << 

id fblitarium rcperitur exemplum Xenophilum muMUm cttntum cfo. 
^uinque annis vixifle, fine vllo corporis incoxnmodo. 

Exigua mihi vidctur foflicitas harc qua- in breui vira fortunaque 
contigit, nec fufpicio tanquam maximum, quod fpetkat corpus mi- 
nimam noftri partem. Verc maximum m homine priuile^ium eil ian- 
dlicas, qu2 hominem cransfundic iu Dcum , &c purillimis afFedibus 
iUi coniuodtifltmum porricipem e£cit eius omnipocemijc , cui tota 
saium humiliter obfequitur , quod habet relinqucrc , quod non ha- 
bct aflumeic paiaot , ciun id iudom fiteric Merito (lupcc omnis etat 



Digitized by Google 




Libcr primus; ifi 
Pablica priaatis fant praeferenda. 

Ex illapaucis concepta vcrbis, prscedcmium & fequentium 
,fundanicncum cll, omncfquc fere qusftioncs, in ruuurali- 
,bus,ciuilibus,artefadis hac apporica gcncrali rcgula , diri- 
ihuotor. Mericd ccnieri poceft iuec veriiaa inier prima principia men. 
dbus omoium inltci^ quz cum ccceiai pcobenc propiofirioiies , ip£i 
non jHobancQr , quia fcilicet nocilfima probatione non indigenc , in- 
fiar fucis , pcr quam cum omnia videancor per fe fplendec , cene- 
braique dilcucicns pafcic o(tlos. Sic omiies lenui quodam communt 
fupponunc huius legis xquicacem, iapiens tamen illamiacbaediicer- 
nit, &fi vocarerur in dubium potieft eam validiflimis argumentis con- 
ira negances alTercrc. Totum enim , publicum , compofituni , perfc- 
(kum illud quod ex parcium apta pofiuone confurgit, primum inien- 
ditur ab opiHce, vc ell vniucrialc , cll propriiflimus commenfuratus 
efTe^^us quem /ibi proponic caufa^vniuerfalis. Anima eft primo adus 
toctosoorpohs, fecuiuuiio autcm parrium dns, inquicD.Thomas} * • i.a. 7^.«; 
Intentiolegiflacodsprimo&piincipaltterordinatur ad bonum com- 
mune, ^ ideb non prsKipic aAus particolares vnius^ nifi vc ordinantur » ^ ^ 
ad alterom : pi6tor incendic alicuius vultum exprimere , cum ad id q. 90. a. s, 
conoenientes ducit lineas , colores fibi mutuo 9t vmbris mifcet , do- *^^* 
nec ars natunun efFeceric Igitur partes vnde totum illud inientum 
pcrficiiur, fe habent ad illud vcluc materia , cuius proprium cft cc- . . 
dcre& obfcqui form^ vcnicnti ^ fe habent vc media,qua:proratio- 
nc finis aflumuntur , modum & luTiites accipiunt , dcnique repu- 
diantur vbi prodefTc defierint. Ita totum illud luis partibus, qualitatc 
intencionc fciliccc , antiquius & nobilius ell ^ quancitate maius, & am- 

f>lioris botutatis, cum eo faluo partes vt plurimum (aloat (inc ^ diHb. 
uto , totz concidant. Tdtum igicur prjeferendom eft prioatis partin 
bus ^ quat tantom in ipfo , fedem^ nexum ^ decorem hswenc 



1 



i^iyui^ud by Googlc 



ift . lus Naturale. 



, 'Pars vniuerfo fito debet con^ru^r^» 

• Ferncl. T^Artcm corporis dcfiniunt medici , * corpus ton coh xrcns , com- 
Phyfiolo. Jl munique vica comumStum , & ad illius fundlionem vfumuc 
lib.«.c X. comparatum. Vndp conciudunc humores toto corpore fufos, ita fpi- 
ricus Lrnpctu cordis impuifosin arcenas,partes non dici, quia non 
lizrenty^dfluxi deerrant , quaG yafe coDcentci : func aeceris alunen' 
tom , quod non oongrdit parcibus ^ alioquin illis ab inuicem con. 
fumpcis , paiiec todus iittcgricas. Siaiilitcr tumores , calli, verucz , 
licec alamur & viuant , parces non debent dici , quia przter nacuram 
& prodigios^ oiio;i (inc , nullam fundio^m ^ nnUumqne vium coci , 
fcd ponus incoatfnodum afowiL Partes tum inter fc * tum vninetib 
congraum, qaia cerds loci , quamicaiis, forms , figurz finibus c6n- 
rinenrur , pr^fcripcis conccffifque modis fibi niutuo fubferuiunt , vc 
in cocius commodum opersc fuje refundantur. Oefopliagus a lingua: 
radicibus in vencnculum illapfu$,quxcumquc accepia funt, illi lup- 
peditat , concoquu: aucem hic , paracquc iccori \ intcAina genuas 
cpnco<Stione cibi rdiquias dciiciunt j quidquid purius ell, iecori fug. 
gerunc yenx qus? diconcur melaiauics » vc boc rutius alccra codionef 
in (angninem iecur conuercac; hinc om genicaque fuperflua , lien , 
fellis cyfta , rcnes expurgant parans ad hoc dudibus. Cikn fibi pe. 
' culiarem adioHem h« partcs obtlneanc > hanc tamen referunt ad 
communcm iecoris commoditatem & vlum j iecur autem ad cordis, 
amiao ad ccrebri necefliiatem, omnia denique ad fenfuum , nobi- 
liumque partium gcftiones & opportunitates , vt vidcri poflit exi- 
mius partium omnium concentus , & in vnam fummamque anima- 
lem ad^ionem, pro cuiufque ijpeciei racione concors omnium con- 
Ipu-atio. 

.<D.Tbo.t* Omnes icaque parces funt propcer cocum , vc iam demondra- 
^ <|. ^ 1. uimus coelorum & elementoium ihdudtic^ne \ coeli (iiperiores ptz* 
fiincrd»isvniuer£diboSkinfeiiores rebus magis (ingularibns % cum 
' infcriorum vita.confiibt in calido & humido \ baec conferant duo 
lominaria , fol calidk^J luna humida}horom{pedalis tantum fit men- 
tio in Genefi,& >€gyptii ccclorum vim omnium in illis venerabantur 
fiib nomineOfiridis & Ifidis. Inferiores planets,{uperiorum vires tem* 
perantjLuna Saturni, Mcrcurius louis, Venus Marcis • Ars diui- 
na mocus eorum fic dirigit » vc mcidant in diuerfos afpedus mi^ 



Digitized by Goo^e 



Libcr primus. . ijj 

re condiieiites ad tbpo&hannoniams (icutcythaia^^ taagentfe di" 
eia , vdot ^bttuita , qoia vifmn fiiUenie velocitacc, fi^ etiam U 
&miuiui$ toois ludentes > piopofita (ibi notataque melodia blaor 
«liuntor auiibus. Sic cquiluiiiia permucacione negotiantnr deinrien. 
ta, & mixtomm .teroperiem pro cuiuique tum ^icdei ^ tum indih .. 
uidui rarionc coiiformanc. Terra^ velut va(e concinet aqyarum 
fluiditatcm ; aqus per terrac vcnas colatr, dum cius raedcmur fic- 
citati tcECundain efficiunt ^ fic dc cacteris mundi pariibus ; qux 
tum cxilkndi , tum agcndi ccrminos habcnc non cam natura^ luac 
fingulari , quam vniucrfo prof ucuros ^ fic quodlibct indiuiduum ^ll 
propcer {uam fpeciem , (pecics omnes ordinacillimx , mediis inter- 
iedlis inier ezcremas , Tunt propter totios oompkmcncum & puL 
chrituclinem. 

£x his infcrt D. ThomaSy* homincm non efle bonutti^ qui non (it '^* 
proportionatDs bono commoni) torpis enim pars » inquit D. Augu* ''^ 
ftinos^ ioo toti non congruens , qwe (c vel non erigic, vel non depri- ' CoofirfR 
mit» com id communis boni suio vidctur , pofhilare tunc non con: 
curbabic fapiens publicos mores, s & popuJum io fe nouitacevitz iscnec.epi. 
non conucrccCj vc vniucrfo , flc ReipuDlics poficis legibus fc libcns 
accommodac , fi non alio (atiem pacis & ordinis tranquilli primio j 
fcquicur quac mucarc ius non eft ; cotius pulchrirudincm , licet mi- 
nus abfolucam non dccurpabic. parcis auuiiionc j conccncum in aTi. 
quo peccantem , dunoeem qoq effidet noiabltt monim diifonantia. 
Ita deceronnt canones Apoflolorum , ^ Epiicopus qui inter cceerot % ^ 
in aliqua gence primatum obtinuit, non debet tamen aliquid przter 7 
eorum conidensiam facere ^ Gc enim vnanimitas erit ^ & conglarifi'- 
cabicur Deus per (JjpnSt^ m fpiiittt QukQta, Sic omnibus omnia ia^ 
^us Apoih>lus, vt omnes lucrifiicent ^ exemplo fuo 4ocuic nos| 
quam pra^dicauic patiencem & benignam charicaccm. 

Quancis igicur tcnencur criminibus qui publicam tranquillitatcm 
fcdicione concurbanc,& populum rerum ignarum, noujcatis auidum, 
iii magnates nacuraliccr flagrantem inuidia , fub fpccic libcrtatis con- 
cra legitimam pocellaccm commouenc. Cruncn ci\ \xCx maicllatis * ||||'* ^^' 



quo pnnccps fibi neccflaria ad regimen maielbcc (poliatur. Refpu- 
blica dioifione fit infimiior , fcelenbus , vt impune gnfientui , hofti' 
bos , vt cnidditer inliliant , lata panditur via ) Vnde Oe^ ' cum cz. i siMmii.ift 
teris criminibos fcp^ veniam mitiifimus concederetyiediiioiis tamqa inlioC. 
nonqnam peperdt, quaii venia , ob crimeo publicum indignis. Sed 
quanto grauios peccant in Rempublicam, qoia in Deum Imperij da« 
torem & con(eruatorem , qui fchi(niate , nouifque dogmacibus mo- 
ucnc animos ; corpus Chrilti myfticum laco vulnere pcrfodiunr , in 
iacracidunam perfonam fummi Pootifios primum fzuit hxc impie- 

■ , ' Vij . 



154 Naturale. 

cas ^vc in poftanni deleta ra£iotie,fyiiderefi« fide^ coniqefttia ma- 
gnk afiueta aiminibas^niliil hoirens , nil fonnidans lodat infaamano 
pacric , flegoinquc parricidio. " 

Inferiorum ftcllaium animaf Mfencor vnioeifi panes, inqoittiir. 

- piorin. Placonici, quia in vnum opus, tum intcr fc , tiun cumanina mon^ 
lib. i. xae- di vncjique confpirant, communique inter fc , fcnfu , quamilis OC- 
culto , & latcnti quadam compaflione communicanr •, id au- 
tem faciunt ficut in natura elcmcntari elcmenta , in vegctali plan- 
t«, in anunali animalia, nulla prorfus clectione •, nam fi mferiorum 
vici per fe, Gnc elc(Stione, officia fua pcragit, mulco magis vica {upc. 
riorum per iiia prorfiis abfeluit, fi qua iilic intclledualis & latio- 
mdis ele^io eft , non minifteriom quidem iioc » ftd ofidum fupe. 
rius elegit. Toleiecor bacc de fteUanimanimis opinto, velut paraoo. 
la , cmx nobis exprimic coUcgarom in admiiiifiiafeione ReipubUcae 
neceUariom cum l^e conccntum ^ rcs enim communis , finc com. 
munionc animof um rcde non admjmftratlir ^ idcb fepoocnds funr 
fimulcates , aut feponendi confiliarij ,quorum odia priuaca (a^pe cran< 
feunc in publicum excidium. in ipfis rarioncm prxucnire debeccolla- 
tum ex dignitate nomcn , quafi fui dcfinanc effe , & fadi fint iuris 
publici. Sint vnum cum imperantc , vrinter fe fimiliter huius tcrcij 
mediationc vnum finc , vnum agant, vt omnes artcriac, vno cordis 
motu moucncur , vc duo ocuU vnumipMeDty aurcs voum fimul au- 
dinnt,- mamit «&om opcfaBtor » & vna vcnic in akecias laboiantis 
aoxitiom. • 
■ Gaiea.iib. luxta Plaionis " fcncentiamanim» paries, ira(cibilis, concopiicibi. 
ae piacitis ^ racionalis fi fint concordes, & io imUo diffidtBte&lue tres* efiS* 
pitfMRL^' ^ ciuncianitatemanimiydticordcs autem fle-conici^ k i fte s, morbum ; 
Vbi iepoficis priuatis commodis, confpirant in bonum publicum, 
mcrcatorcs , militcs , Rcdlores feu ludices , operafquc fuas iti 
commune conferunr, impctu quodam rationem prxuenicntc , vr fic 
cum concunitur ad mccnui contra hoftis irruptionem , ad nauem c 
naufragij periculo hbcrandam , ad exiinguendum incendium, ialua 
fict rc5 publica. . . » t. 



Digitizcd by Google 



Liber primus* i;i 

Tariumvirtm m t9$mgl0mm ufunditm 

Sl partcs fc habent ad fuum tocum , vt materia ad formam , vt 
media ad finem , mirum non cft fi quidquid habent vircutis & 
cxilknna: in illud refundant , quia flc irapendi eft in ilhs perfici. In 
muiicaiiagulz voces licec dulcedinis cximis non j>ercipiuntur , fed 
exomiuimiordinato concencunarcicuwna qiue inencem per aures • 
rapk , liamiooKL Philoibplii cenfaenim tlemcnta in mbtis nofi je- 
moncre) nifi (ecttodtim lemil&s 4|iiali»tcs j fingulaque per vnionem 
perive^fed morte viuifica , {pleiidtda<|ue, cum tvuic nafcacur aliqaid 
prseftantll», tcilicec vcgetans^ieafitiuiimyVCfiurque forma ^ caU pro. 
les & expfefliok Los cmmiiim corporalium rcram iiibdliory i diueifts 
emifla principiis in vnum perfie^tiifim^ confluic , partiumque Ht ad 
inuicem acceflio, non interitus, icaquc dum fol ^ medio cccli plcno 
fuo fplendorc, rotum illuftrac hemifphcrium , etiam ftellae luccnc, 
licet non vidcanrur , & maius fenfibile minons fenfum obfcuret j ' ' " 
oftendunc (uo fuigore per nodiem , quancum in die foli deferanc, 
vnde veluc illis morem gcrertnc Achenienfcs, * infolcmni fcfto ftcU « p«uratiiai 
hrumy pnBOpoa iacrifi& filcielMlit In hoobrem fiilis i dum Pnucife- i» 
li»vencremc-maniiore:educe!«r,inftrumcntaquib'os4oramfi:alp(i^ ' - 
inateiiam,^(aasadiboes cciiderey fed naiileantek , laboiiolas, & io 
quibus attrita perierunc , ac remanfit opus arcificcmlc fsecufaim fuum ' ^ 
apud poftcros nobilitans. Maiimom un^^ documcninim quo fine in 
polidcis & religione quifque agere debeac 
• Mortales fumus , vira torrentis modo deftuit , incerto nec perenni 
» gurfu , ex tumido mox deficiente , quac ccnfetur longiffima, prxteri- 
tis fiicurifque fecuHs comparaca, momencum ci^, quanris tamen cxa- 
gitarum , quantum interruptum & decuflum cafibus ? Ita qui fc tan- 
cuni& ea qux ad prjcfcncem ftatum pertinenc fpedauerit , in ango* 
Bo iaborac , muiimum quid ^iam inccrtum fcdacur ^ indignum fit* 
ne tot difciplinis^ totcoiris ic Iftboribos finiim fintvnae, morciquc de. 
'fiidare. Immonalis abimos qu^' inmibl^dia,qoibos fiias dicarc pof. 
fit operas , quibos fasEieaot iblio» rehuM teu non fapCK , noo ablbr. 
pts } quamuis (iibiaccac bic lcgi cemporis , a;ternum tamen aMquid 
molicar,^ vc ie &iitic, fic opus agerc vulc non intctinirom. 

Acquid inier mortales immortalc , quid actemum in tempore? ui- 
hil hic apparet durabilius Republica , quac pereuntibus (Ingulis luis 
ciuibus, ipia permaaec {icuc iylua deciduis , iccrutpque micentibus , 
- • V uj 



Digitized by Google 



is6 lus Naturale. 



fHcMdo 



qnoltbctamiofbliis. QuaElibet perpecuitatem (ibi promittit^ etG ie^ 
gnit vt hominibus fua fit zcu prouidentise lcgibus limitata , quta ta- 
men iic in loogum protrahuntur, vt nemo (cnedfcaterii aduertat» in- 
teiitum denuntiec , xterna facilc credimus , ficut fpacium immcn- 
fum,cuius fincm profpcdlrus non deprehcndic. In hoc fibi nimium 
blandiri ciuiicm vanicatem doccnc hillonae, dum rcfcrunt diuturnas 
fuis candcm cemporibuscontingenies miperiorum vicilfitudincs • illis 
tamen pereuntibus fupcrfks mancc pro illis praeclare gcilonim me- 
raoria} uc delet& Cbartagine , fc fusque Charthapnb faimam femper 
ab obltaione vindicabit Annibalis beUica fi>rtitii3o. Ad honcheroll- 
em virttttis apicem ^ & vt fuo.nomim ctemam fiunam qocrereiir;'oen- 
cenderant antiqai fertiier agere pro pacria ^ ad id pbtiflimum inflL 
tuti fiiere iuuenes , haec vna niit lenatoribus, ducibus, miiicibus, po^ 
pnlis communis ambicio; hxc tot coronis, ticulis, tiiumpliis,monu. 
mcncis afcernicaci dicaca vircus, excra quam nihil fincerum , nihil ex- 
celfum habicum efl:, Apud Perfas ^ quicumquc (acrificabac, non pro 
fe prmatim, fed pro populo vota faciebac, nec aliter quam lub com- 
muni & generali nomine ipfius facrificantis perfbna commendaba- 
t Ub. 5. de lur. Erga patrum ofiicia przcipic Plato prxfcrri certaminibus olym* 
picis, vnde vidoribus apudgentes onrnes £una qucrcbatur* In his ca- 
f Plia. tib. '^'^^ omnibus ludis , ' corona non dabatur viAoii , fed po. 
u. C.4. ' tiiam ab eo coronari pronnniiabanc In bellis pana .vidoria , notabi. 

lior fpoliorum pait in triumphum dnda refcrcbacur in zrarium pu. 
r vAt. blicum : fic Paulus i£milius *, Xerxc Rcgc deui^Jlo , penares fuos nul- 
Maxim.1.4. la ex parte locupleciores fecit» iatis eileubi exiftimans (}uod ex illa 
4- «• }• viAoria peouiiam gloriamque pacriae Cux quarfiuifTec. De eadem di- 
!i.Oiido. Cicero, ' quod rantum in ^rarium pecunia; inuexit, vt vnius Im- 
peracoris pra:da Hncm atrakrit tributorum , at hic nihi! in domum 
luam intulit , prartcr mcmorum nominis (empiternam. In monar. 
chia Princcps folus vclut corporis Rcipublicx caput coronacur, il!v- 
quc fcelicicer geftorum gloriam procerctdeferunc , funama cauccla, 
nefibiquid ei illa vindic«nces,|emnlatione vehitjiltar&lntinecontef. 
.tantur. Vifi (untf^ suit feptem planetsfr^iooem comitanccs. fed fiib 
eiiisradiis, icau^appareanc cantum ope tubiopcici , & ficinfluunt 
indiltindb virtace,vt nnlUiiateorum (ingularis confidcratio ; lupi. 
cer cenfecur cotum largiri quod conferant , & Rex vulc fibi gratiam 
habcri , gloriam defenl.eoi:um omnium qu^ fothciisc gcftiptur a mi. 

nidris. 

Rcipublicz {unulachra lunc lodalitates cjuardam, mihcares , ciuiles 
Ecclehallicx , quibus etiam velut dominantibus, ]aborare,(ubuenire, 
«Ifiqasir gjof^^qttwcrelegesprarcipiuntj&huicoflSciofupplcntj fi defuc- 
deim. rap. ^ ^ fiogulacis pcrfona. Artifids bona, l non .eatantibnt eius paren. 



Digitized by Gc 



Liber primus, i;7 

tibus & conlangutneis, ab inceihco deferuQcur, tton B&o^ fed col. 

lcgio artificis : Si cxcninciis fuccedat decurioni,* quarta pars bono- »!. r. &i. 
rumcedicCiiria:;quod ii linc liberis intcftatusdecefTcricfuccedit Cu- P"* 
ria jCuiusordmi fatali neccflitate cxcmptus ci\ : Cic bona militis qiii bo dccun 
inteilatus dcccfiit fmc lcgitimb haEicdc, perucniunt ad vcxiliationem C.dc 
in qua milirauit: runiliter voluit D.Gregorius Papa, ^ Ecclcdam lu- l 
crari bona omnia qux Epifcopus poft Mcpnim Epi(coptuni acqui- 595 n-;?- 
(iuiilec : & decemuiit .Canohe& * u Epifeopus hxwdtm' oon btbeat» * Can epicf' 
nonaJtum quaoiEcclefiamfibi haeredem inftiniat>.ciebemqtte reljti* f^^^^^^^"' 
qui Ecdenje , qu« <le Ecclefia acquinerit.. : > • ebd. & cbb. 

Socictatis omnis inidum fnic ^unilia, cui pacer pRBfidens, ptinci' (^atutain.t8. 
pis & PontiHcis aliquo modo perfimam agic , in eum ergo natUralis '* 
principij jurc rcfundi dcbcc filiorum gloria, vc decernic lapiens. ^ Sic kpronetb. 
Antigonus ' ciim ingenti prjclio fupcralTcc hoftem , primium bclli »?• 
ad patrcm tranftuHc, & imperium iih tiadidic Cypri. Diagoras *^ tres 
filios adolcfccntcs iiabuic , vnum pugilcm , aUerum pancratiaftcm, -iGclliuslib. 
tcriium ludatorem, cofquc omncs vidic vmccre,coronarique codcm . 
olimpix die , & cum ibi cres adoie&cnces complexi , coronis fuis ia 
capuc pcris poiitis (iiattiaresitur , cumque populus gracttlabuiidas 
floresvndiquc ineum iaccfct,ibiinfiadioiii(pe^uite populo inoctQis 
acqueio manibusfiUorum animamefflauiti offiaofuoftindi runciijj||^ 
fed cfium (ingulacim ampli^Hmis gaudiis iun^tis & in fe refleiis,non 
fufficiebat vnius hominis cor , & plufquam natura patiebacur cfTuium 
fpiricus deferucre, piiflimo fimul & fplendido parricidio. Exccfllt hoc 
in cultu Ninus 'qui Belo Patri Rcgi Babyloni* .ftacuam pofuic^ia- 'Camodor; 
crauir, adoran voluit , & hinc origo idololatriar. . hb. i.varia. 

Hxc prceludia funt , quibus mcitari dcbct animus, vt quidquid ^P******' 
habct fcclicuaus & gloria^, refundac in Deum, cius , omnifque boni 
pnncipium , primum parenccm , patrix noArz coeleflis principem. 
Hinc >£gyptii fcripcores^ putances omnia iauenta efle a Merottrio ^ ' lambKcnt 
aii fuos i3>tos inlcribebanL In Apocat^ « vigind quanior fenixmi t^^J^^ 
adorant viuentem in fscula feculorum, dc mitnint cofonas fiias ancp KCap. >4. 
thtonum» dicentes , d^nus es Domine Deus nofter acciperc sUu 
riam , honorem & virtutem , qula cu creafii omnia. Vidic eum Ilayas 
^ iedentem (iipra fblium exceuum , & terrain omnem cius maieOate Bjgy, 
repletam , quia laudat cum omnis creatura , omnefque fimul hym- 
num in eius gloriam concinuiit. Cah func hymni magis feiliui ' & 1,^ "c,^"'* 
foccundi laudibus quam tcrrcftria j homo cft viucns & intelligcns tionc fa- * 
hymnus Dci plus cunclis vihbilibus \ In hoc cnim vere confiftic vi(a picnux. c. 
fua , vt m primam vitam efTcntialcm refluat , &c graius illi rependac 
quam accepic intelle^ualcm. Cect^ marimum homini iufto munus 
incumbicy eft enim a^r Dei , & pro ipfo apud populos , apud Re. 



\ 



« 

Digitized by Google 



158 . Iu$ Naturalc. 

ges legadoDe fungitar. Hoc aatem inofficio debet in omiiibai pritu 
cipis iiii Dei gloriam quaercrc vcrbis, eiremplis , (pc metuque rebcl- 
les in obfcquium adducere , fubditos in officio continerc , fuam cx 
Domini potentia fclicitatem mciiri, totum quodell fummo fuo iuri 
concederc, & totum Ci poCfet orbem. Quanto plusfe fic totum in Dei 
laudcs effundit & iandorum animalium exemplo , dic nodeque cla- 
mac,Sandus, Sand^us, Sandus Dominus, tanco nu^is ea quam cc- 
]cbrac eloria replecur , lucis lenifque coeldbs iceiata rcflcxionc pafi- 
citar y doDCC acdpietido^ redacndoquc non (ufficiens, rapcu vitje mor- 
lali deficic Ab exccflu rcdiens , Iruitur hac incffiibili pace , qaadti 
mundus nec noile , nec daie poteft. O bonitas ! qux dum ei glo* 
liam' ex dcbico rependimus,foe1icicatis ztcmxquc lucis autocamnan- 
qoam iads laudaiida miiecifiordia concedit & adaugct. 

Boao fublico aon fote^ dmg4rU 
j. }. 

Lk^ illimitaia fic , & ad infinitum acccdens matecic potetuia} li' 
c^t tense fiiperficiem amplifiimus locus ampli(fimus locus am« 
Inat; licet tempos iucce(fioJie partium inHnitam aetemicuis cxtenfio- 
ncm aemuletur, anguila camcn funt hxc fpada vagis.rerum natura* 
linm aif^ionibus. Cum cnim racione vel loci vcl cemporis non ha^ 
beanc quo fe liberius explicent, occurrunt , obflantquc fibi mumo, 
& coUiderentur ingenti totius orbis fragorc , nifi cederent humida 
duris jinfirma fortioribus, fic priuata publicis , velut quantirate , di- 
gnitate , mcrito prxftantioribus. Ecfi quilibec planeta feratur ab oc- 
cidcncc in oricnccm , & coniuracis viribus in id cendanc omnes, pr£. 
uak^cocbisfiiperioiis motus ab oriencc in occidentem, csterofque 
iecum ducitgiatiffimo raptu , cxpecitae icilicet ab omnibos rerttni 
generacioni neceilatio , violcntam cnim diu natora non ferret : £t(i 
quilibct plancta ex diucHa mundi parce fuom fpiret ventum , Samr. 
nasreptcmrionalem^ lopiter oriencalem , Venus meridionaJem, Mars 
occidcntalem , licet impera vcl foli, vel mixti pugnantefque roam ^ 
& occcani fludlus horrcnda tcmpcftateconiioluant, ipfeftacis fcmpcr 
fuis iex hons fluit &refluit , quia fic vtriquc hcmifpherio feriatim reftU 
tuenda fuit fub linea mcridionali aquamm a fole confumprarum ac- 
qualitas. Vis h«c fumma vcntorum, qux rapit acrcm j quac iudit onc- 
xarits luuibus, qu<e ftcmit robora , qua: domos agtt in ruinam , quse 
montes aieoaram hic format , illic xquat folo , non transferc tamen, 
ne linea quidem moaet Solis radiom a loco in qoem per foramen 

nubis 



w 

Liber primusi i;p 



flubU inciderit/ Mirabilior huius luminaris influtus qCit cum Gt om* 
nium gcncrarioni & confcruationi ncccfTarius , alram , mcrfam cenc- 
bris ccrr^ denficatcai pcruadit, implerquc leminibus vndc fic foccun- 
da parens mccallorum, gcmmarum , gemmarum , plantarum , ani- 
malium : huius miraculi compcndium cll magnes, cuius pars lepccn- 
ttionalis ad polum conuetmur, ctiam in alcis terne cuniculis ad atccs 
fiibruendas effofb | hic criam moiiet fctnm , .)kcc mtedc&o duto 
iblidocjuc ligni vel I4pidis corpore. Sic ccBlefltum publicis viribus^ 
nulla iii contrarittm iaferior quanncas vel qualicas dtrogat , 6c hine 
apud omnes popalos inualiuteademleic^vcilitacem publicam a pcioa* ' V ' ' 
uata Isdi non pofle. •.. • 

Non ell quod hic obiiclac philaucia , bonum <)uod vocaihus ciuile ' 
& publicum j nori a natura , ied ab hominum opinione nafci \ nam 
homo naturalitcr amac focictatem, ' qu^ non potell efTe (ine pace, i AtiR. r. 
pax fine vnione, vmo fine ordine , ordo fine dilbndione , dilHndio Poli»'J« 
ime depcndentia, dcpcndcntii fine auchoritate, fic natura nos prac- 
flanciohbus fubdicos effecic , & hinc pacet iurc naturali regna fuiiTe 
conilitma. " Lex autem hzc naturz efta Dco,cuius(apiencia,vc ele. "i.j.ff. de 
mcntis cceliymistis &cnut, fic populis " rcgcs imperant.& decernunc ^ 
tttfittianK lpre Deus * mucac cempoca & «acesi Daosfert rcgna, acque • o«iieL't. 
condicuicj omnis poteftas a Deo concludic Apoftolus. ^ , * » Roiiiaii.ij 

bi huius regiminis diftribucione , vticur Archangelis , Velut proui- 
dendae fiue a fccrccioribus miniftris j planetis ciiam , inquit Philo, ^ fo* , j 
)e ,luna& cactcris veluc magiftratibus qui rcgunt fublunares creatu- Mfliwr^ht ; 
ras,&adhoc publicum munus aflumpti, fcmpcr publica priuatis rc- 'Carten,iii- 
bus pcrfonifquc prxferuiic. Hinc apud aftrologos ii quxracur ' anduo qu!^.^ 
Rcires inuiccm pacemaut bclla inire debeant, oblcruandx illnt non ' 1. 17 ff.de 
propnae corum gcnicurx,(cd rcgnon^ quibus pracfidcnc , nam cum ^^j^ 
rcgna amica fiierinc, eruncdt rcgcs, quamuis pnuacis geniniris diffi.-. irifl fna/ 
deanc. Sic lcgibus fmam, * iura publin priuacorum p(b6Honibus non ' ^-^- ^-^. 
mttcari)pa^'priuacis^tara fifcalia non icdtacielli jiusagnadonisdelui. j/S'.ir.dr 
tacis paQo repudiari non pofTc ; quidqiiid (odales * incer fe ftacucrini; ^"^^^- 
validum non efle, (i legi publicae fiiecic oonirarium. Hi quibus prin.. ri^^QM 
ceps ' curam alicuius rei iniunzit » excuiantur a cuccla , donec curam qnid oncti 
hanc gerunt^ (icut adminiftratores prouinciarum , magillratus ciuita- l^^^ ^ ^ 
cum, &c qui occupati func rcbus publicis, eadcm rationc qua onus ^ aquz du. « 
priuacum non poccft imponi naui ad onera publica dcftinacz-, depu- ^^^- ^ ^ 
blico aqua: ductu ^ aquam ad fuum pra:dium deriuarc non licer, lub -rhcod.°de 
• pocna publicacionis prardi) ; non licct ^ ncc mucuo dare,nec fcencrarc, hi& ^ui cum 
nec ad priuacos quofcumque vfus cransfcrrc pdbcuniam a^iarij ptebli* J^^**" 
ci ne perictihimiocurraci deponacur ^ qui fpecies in horreispublicis %U.c. d» 
depoficatinruainvciliuceQicolkaert^c ) innttmeia f^nt his (uniltt in f"""^^,'" ^ 



uiyiii^ca Uy Googlc 



i6q Ius Naturalc. 



lure vnde conflac rebus publicis a pruuco non poiTe prsiudicitim vel 
minimum aftcrri. '. . 

Enam conceda priuilegia ccflant vbi ver{atur interefle publicum. 
• I. j. C. de Itafifcales caufr cemporc mcfliura & vindcmiarum agi poffunt: 
lure commum non audiunair fcrui contn dominos , libertj contia 
'i<7.ff.tdi. pacfonos , audiunnir tameniacrimine le& Maiefiati»^'^ vc fi dicaac* 
«i jXdei t^^namfrattdaiTeaiinoiiani. Fttris Rd^bfa cenfeflttr efle pexibna, 
Mde tti^ efedufque primaeoi iuris gentium fimt,^ crga Deum Religio, vt pa- 
f^i»- ^ rentibus & pacrise pareami^s ; at in ambiguo cui ez dnoblis-oificium 
ioi^^jgr.^- noftnim pcaEibndum iit , paoia pareniiDus prsfiertnr , nam & ipGi 
prima , cotiuf^ue generis parens cft ; vnde fumma pacriciatus digni" 
Lft^'''-k fcluit a patria poreftate,^ nc is quem Refpubiica vt patrem clc- 
mocr/ius' g'c y alten fubiiciatur. Mota cjuiilio cft , inquk Gcllius , ^ an filiu» 
jat^ot^.iol. exiftens in niagiftratu pairi cederc dcbcac , luper quo (ic difTcruic 
,».c*^ Taurus Philofbphus j m publicis locis atquc muncribus patrum iura 
incer(|uie(cum , ac excra Rempublicaiti in rc domeitica , nacurale 8c 
jVaier.Max geiKiiBi]ni jns tediti Sicfilitts Fabij maziipicoiiral,* videns qnod pa. 
. * ter accederet ad ^ifimk eqiio iiifidens , inflit per lidorem detilire, cut 
Fobios pater comianb obiiequens $ Non c^ , inqnic, fiU finnoHtm 
... tuttm imperium cotMmpfi,iedexperiTi voioi, an fi^DCs confii^^ 
'^Sono '} ^S^'^> ^ cyraiinidem occupare.-fi patnam pzodete conabicur pacer, \ 



Ron iilebic filius , obfecrabic patrcm nc id faciac , fi oiiiii pooficiat^ 
■•! PtidBe *^"^^bit, & patrise (alutcm anrcponcc faluti pacris. 
guc.iii»ra. Apud gences omncs Rcligioni conccfTa ruic a publicis oncribus 
ctof.Ecdef. immunitas, ^ cum tamcn vrget necefTicas publica dc fuo conferrcdei 
"l.u.^.do ^^^^ facerdoteSjVC praecepic loas Rex IfracU^qui cunc culic omnc au- 
ficr.Eecief. rum & ^u^gcntum & vafa c^nx inuenta func in domo Domini j h<EC 
nanw d^ ^^^^ ^^^^ pofliinc * pi;|rcdempcione capriuonmi,licet in ta^ 

iimnaMi; Hbuaconfiilendttmdicant fittnmum Pcottificem. Ita tempbre necefi.. 
r ci^^ er tusno excttfimir ' a duicacis 6c mttrorum cuftodia. Generalicer 
iKfiiueal* nunquam di(ipen(andum eft in prsejudicium boni eommunii : fi 
D. GKg. ia conce({|s priuilegiis oriacur pubUca nccef1itas,habenmr pro noncon. 
^JI^y' ceffis, qttia Re^ublica videcur tacice fub ea condidone concefllfle, 
iD.tho.u. vc tunc ceflarcnc,non enimcenfecur vni pcrfonr confuluifle in dam- 
^ 97. a- 4- nufn corius corporis , & fi facSium effec, lajfa velut minor rcfticue» 
'i.4X:.quib rccur. ' Sic fi pacronus filios non habcns omnia bona (ui libercis 
ezcauf. t donatione largicusfic, ' &poftca fufccperic Iiberos,tocum quidquid 
'1.8. C de I«irgicus fuerac reuerticur in eiufdcm donacoris arbicrio ac ditione 
™«.#« manfiirum. 

YMeiafa!. Natttta diim abondac ooncedic , quod vrgence poftmodnm neceC 
^M^. ficatereuocac,ficuc' venamm quz medium (patium inter iecor Sc 
^^eam.' P*'^ «VOL vetttrem occHpant , dttplcx eft nuniftenom , oempe vc 

nLfiicdSi, 



Lib€t prfmui. t6t 



Cum his abundantia fucric alimcnti, pcr cas feranir ih i^cur, cum au- 
tem vacu£E func & volunc nucriri per ea(dem iplas cx hcpatc craha- • ' 
tur Cic cor imminencis mali mccu pauidum , fecuritati fuac cortfulcnS • 
cjuos cffudic io arttrias cum languine fpiritus ad fc reuocac , licet . . • . i 
indc membra vt exanguia , (ic pallida , trcmula, infirmaquc conci- 
«Jant , dum vi^ec fames repoficum odipeni , nacun conuertit in 'ali. 
mentuin V lac in vtfnas deperdii» candorereflutt) vetue qucm iblude- 
lanc humorem repecunc a nenus , licec'ob. id oonuuiiionc labonuiti> 
bus : Pater egens iurc pccic a filib alimenia, non vt bencficium fed ' 
vcdebitum , cui (oluendo , tum ea qua fruuntur vicA, tum eius fhu 
Om omnes oppignorannir ; eadem ratione laborans pacria, omlli 
priuitegio ceflante pctit a ciuibus luis officium & rubfidium : qtfod 
terra conccffic aifri per vapores in eam opporcunc rcfluic pcr pluuias-, 
Cic clcmcnta caetcra fiunc ex (c mutuo , & hac circulacione conlUc 
mundi perpetuiias. Reddc quod debes egenci pacriae , fi tempus arri- 
fcrit, rcfundec ampliora cum ingena bonorum honorilque cumu. 

lo, ■ ■ • » • C t 

£x bac gencrali lege, quod-boi»o pubiico non ^cbcac sl pndatife ' 
derogari, pluiadcduci pofiunr^ <|o4e fuif loois fufius excquemur. Vc 
Domini ptoprium eft , vii u abun rc fua omen infeesdicuncDr ptb" *' 
digi rerunl fuarum adminiftmtionc , ' ilUfque datur curacnc^ quia Rei- «i, tb lic^ 
|KibliCX intered, vt quiique re (ua benc vcacurV'Diuinum olim ha nuor.aen* 
■bituin cft homines aiiibus inflrucre quibus vita. conrfnnodior duci "^"* 
poffic, & bonum hoc mftar lucis viuccur vndiquc diffundendum,Ta- 
men lc)c obrtat prsmns , honoribus arrcma-quc famx particularium 
qui vcllcnt omnibus mdiliindle inucma iua propaiare , etiam vlcimo pani*. 
fupplicio punic cos ' qui docent barbaros , armorum 6i nauium '?^'J^* 
Vcicam.-Itaferunt lubTiberib^-excogitanjmTin»tempefa^ ' 
fldiibile efict , & totam offictnam ariificis eius abolicam , ne tm^^ 
gend ^auci metsllis prctia dctwhercamr^ Sttiit\mnih jBa.vitac &'necis 
olim parc»tibus dttum eftiii>)ib6rt>s ^ vt ^oi0remimo;fu^piendi0'<- ^t. 
rum alcam fubirenc ^ * lianc tamen poteftatcql in.^niendis fli0rarik • ^ 
viais^,-Acinimnini|am & ptxrter rationem cnenderetuCy legcs^ co^ Liewiipra- 
hibuerunt, nam filij magis Keipublic^ , quam parcnribus nafci intel^ pmq. 
Heuntur t Vndc qui filium fuum tempore belli {ubtrahic miliciac, J , + ^ 

I 1 II ■ 1 I 1 n I I fr. dcrcroi- 

vcl vc ad illam inhabihs cflcc, muiuauarici.'ocportacur , equiccm Ro- i,c i. i. c. 
manum qui id feccrat » Aueuftus ' ipfum. bonaque (ua iubiecic ha Thcod de 
Itar. Xerxes ^ Pycnio quinque iiliorum pacn,vmus vacacionem peten- . su«oaio 
ti, quem vellei eligcre pcrmific , deinde quem clegerat m parccs Augafto. 
duas diftndnmab vtroque lacece vic poruic,& bac vi£tima fsnia ni j^^^ra!'^ 
mis lufttauit czerciium: Eadem radone non liccc patentibus * inipe. i-y. 
dircquo minus tibcri eorum volcntes monachi 9c clerici fiant^ nec 

xij rr" 



ius t}acui^ile« 



qb id jx){Tunt cos cxhajrcddie j Concilium Tndcntinum ai>athemitc 
* Scffl. ij,c. fenc ' eos qui hac f^ua piecate Uberos fuos Ecclcfiafticas mihcuE (ub- 
tiahuiit. Jmican debueranc Abiaham qui cum a Deo iuberecur. vni* 
■ Zno ve. cttixi duriflimum filhim fmiin I&ac iinmolare^tm ktuxm Dmm* 
ronenr. fei. |iijpiemiiuc> vc pacrfldi eCSc odciret , nftc (ine picmio , moliiii.cQiiii 
^cnaim filium, duro non ^pctcic. 

'^Jtihil «x|niiis vidnnr qiMm. miniftrum , auiftis ip/Ifma quibiit 0(4 
iumpcusfuerac.meridt expertom .fidelem,i(|oflidoati9(i fic^gerit^ 
crefencibus in dies autl>oricatis ciculis perpecuum mc i tameo ad 
Reipublica: & Principis , tum rplendorem , tum fccuritatcm mclius 
cflc vifum ei\ , dignitaces pncario conccdi , ne fecuntas fidcm ten- 
caret,ne vetcrata polTeflionc cacterorum virtuti ad altiora pertingcndi 
ncgarctur Ipes, praccluderetur aditus , & vc permutandi confuetudo 
t^cret iQiuriam rcpulfx. MuUum fenjper in belio pqblice fufcepco 
iQiufiibus licuic, vcqui forcunz, vicaeque iiiae pcriculis pagoaflt pro 
patria, ctiam vidUs libenatenk vitam po^t atifi»re , moc emnt 
). inft. primo nata {eruitas,^ 8e mone geDois homani multimdoluzurians dcr 
de iitf . pof loeiiitar :'cameh ii beUum (Scca^ilerVt eft lagendutn» minus acerb^ 
'lib. 5. de gerendum eftv Plato^Gcsciam communem <3c«cotum patrjam c(k 
SSHl^ dicebaCyViide natoiiiBRcos bella^ difi:epta«daro pisapic..velQt^inr 

• ccr fucurqs amicos , non ad feruicucem auc occem , tanquam incer 
•I- hoftcs capciuos nullo dato pretio remictendos ,icrrani communeni 

• * Imacrem &nuericenvnon valfcmdam. Chriftiani Principcs fratres funt , 
communis nutris Ecclefii filij -y vidcnt in fc coniuraios ex omnibus 
cerrr partibus iwcrcncos & infideles /tamcn, proh dolor i illis yelut 

. Aipendianj miUtant, inmutuam ruuuc peroicicm , lugendas fisoilis 
«Mnmbus edtintib-agcs» can^orum,vrbiHm,populoiunl, qabiiiHV^ 
fctnm ctiim diainataiiii .Furotf eft^ob lcuem , ibcenaro » momeoia* 
iid.eommodi4>tix^orban CbiilUiiiDfA pnopriis ClinftianofiiinJna^ 
4ibus^laceraii, dilcepcaflKSikoo condliati , boQk communis ir- 
miencis confpedtum ; non«ioaeti pcridiiaotis feflp m pa tie i Mi s £fjde. 
£ae matrts gcmitibus^ fic ne apud eos qui publicis dicuncur intcnde> 
rc, nttllamanec boni Chriftianitatb confideratio, ac ialtcm bono iiio 
confiilanf,& arrario, populis, miUtibus diuturna bcllicladc candcm 
cxhauftis , quod reliquum cft, iccptra, aras , animas , humana diui- 
naquje non cxporunc isuienu bajbaroruui unpiccan , dym (4!^;^^ 
quadam eka dduduacur».^: ia mucaacn aguncur pcroicicm» 



V. 



. r • 



; 3. 



Digitizcd by G(v 



Libcr primus. i^j 



REs auailibcc cuiufcumquc fit fpeciei , rcfert djuinam aliquam 
Dcrfedlioncm , fcd h^c perfedio cum Cit infiiiita, & a rc fingu* 
lari, nniia, infinicis priuationibus dcfornuta non poillc pro mcdtif 
czprimi, quod inccniioni dccil ^ cxumcionc fcu numcro nacura fup*. 
plere tcocat. Igtcur quanto pliua ioakd cmufcj^c fpccici indiuidui 
IQB ja&jfiia £abas , omouiMg^ J cae Ami tt4'«UuiiiMm 4n6nkuai 
i]aod ideqoi cofiaiitor bonam. Ac cnni jHiki comniDdd £inol. ho^ 
tio redpiendis nutriendifque cerra nbn fufficiac cum genenlib ccnik 
poialiiranuB-fialnlacfarum , dcbeat c(k fueceffiua,opoituic ret^tian. 
ci^pnidiiccre , intcrire , ptipM» firquencibus loco ccdcre , ific ili-iiUB' 
dano templo illud faccrdocij gcnusdd laudeoi Oei fttftlQRrf.-pte.f^ 
cci. Ita fic vc omnia finc in omnibus , vt omni dic , ohini momfinti» • 
natuca fccac ortus, progrcflionics , cuiuflibcc «oacis gfaidtu , intnuni , • • i d;! - 
mediura , fincm , indulgens nollra: contcmplacioni , cui fucccifiua ^ ' | 
multipiicitace fiunt praekntia iq niuic teciipofis, voluc m nunc ^tcr». ""^'^ 
nitaxis. Cixm eroo vegeniuiB..«fcifis eibailriun£..in ismioum forr 
inadoiie» jniniMin fibi itniilinm genei^SMHMiina^yadc& vfjo^ 
pioIificA linc breuioiii na ^ tunc iunc valiil bono ^^icnni in.lmqni o. Angpft. 
.«niueifijiafiimniibooi pctfitiaodanaf^agioltnfcii^lettciotitorTi^^ 
iiigiiacrificio cnoaiori caaniitJviftinue»ii|aiis:onni;a;8a^^ 
ocemitaiL • •. •. , l -.f ■ :f."H. 

. Quod pancs ti^ohantur & impcndattf^r in rbooum vhineifi.sz» 
prcfiius patct quotidunis cxpcrimcntis , cum nc vaciu inccrpofiitiofie, 
vnitacc mundi foluca,cociormn influxus intcrcipiatur , grauia coilr- 
tra naturam fuam fcruntur Jurium , vt in iiydroii^^is tubisJudinai», 
fluida non cffluunc , vt m doUis pJciiitt nullo datoJpirarocnto. qarb 
cancum incrcc aiacis, qmiitura cnmtitur viua j idura, fi^ailgormir, icrci - * ' ' 
coacucicur,4c aloKodidiftibpeo^MLftiliiibaaarinrj^ aeii 
pocear «diiai ailifopknilnnif bdimy qaemaqua gdiiC ^oadrfniiiiff.w 
<iiamr8lin^ionK.iiSioivbipchbngicompoiisi^^ " Arift.tn«. 

mndiinih'eionflt!^(i)ainnioliio mihiniiir«T (iliiniinim iriffiiifirtnin Tt^i^' 
wm paidmi iitnnialns <'4l^o' * (limia ftcciticis ardortinB i^doeo^pidii^ 
lie«;t percant rcgipoes qoxdaiA^sun^^volii^iAaniq jniadbM •>.•:: .•:. ; • 

te vci hycroe,par«cfquc pto liii cotius cdmmodiaipaijanour. ^Eaicna nArnoii^: 
hzc omnia " qug fiunt Jc.tagBidonc fufa km <puniiiiiiidoyconnnodtt. cootca 

Xiij 8^^- 



bigitized by Google 



lOO. 



164 lus Nsitur^k* 

lis non nofbis fed ipdus penlanda func, radonibus ordinibufque na- 
curae generalis. 

I(i'iplufn quod in magnis anois fc4R'tiuiitQnifii(mloijim menio- 
riam onmem fallence dectuiii fit,etiam oculis noKhis vHt quoddiuio 
PUa 1.1.C patec : mare ' eft (alfum eo quod afperius cradiuique relinquicur, ex' 
baufto inde dulci , ccnuique, quod »cile crahic vis ighea (blis , ad im- 
bres cerrs, ipfis etiam maris nabicacoribus vtiles , eliciendos. Imped- 
tus colubcf corporis fui gyris , capuc in c[uo viia? foni j ne ladacuf , 
contcgic i fubico fine confulcationc brachium cxponttur vc auertac 
id:us vel in caput, vcl m pra;corclia ruentes. Scquimurin calibus mo- 
tum natura:, qua: noxios iiumores c parte iiobiliori propellit in igno- 
biliorem.Ea iadiceidem efficitmedicina iolitis fuisreiiulAonibus^ &c 
dum' i brachio- (anguinem didc , vtalia pars acdens phlegmone^ 
cotDtis oppreflbm plctlioia,cacbomia iangueCbcns ^ ;aduftum febitt 
iuibleuaur. . •.•!...,.•. 

•Non tantum vt diximus^vigeme pubficabeceiliaK quifquis ce- 
■netur iibi conceilis renuntiare pciuilegiii ^ Ctd opoibus & dilpendiis 
pro Republi<:a velut don^ina St pacvnrp ;iDCtts inijienii) lic incendia 
• ciuitad periculoia vicinorum domorum ruinb opprimuntur j flc nauis 
•Ub.t.fflad ** omnium qui fimt in ca communi damno iadiu cxoneratur ^ ncccfli- 
LH^d.(le j^jjj temporc cx atquo alimenra diuidunrur, omniaquc funt commu- 
nia, proptcrea populu& capiiationes,angatias, cributa confcrc , dum 
nobiles pro communi (aluce (anguinem iuum fundunc, quod videre. 
<ur leginacurz contnurium, fcilicec ndbilibrem panem .pto.vilioribus 
nifi cemporale donuium cOmpcn£iret hohefti iaii6,'flc'cciroi- 
asBi^rait-VQtllCfra. Adde qnod nonidlutn pro popuIoyre^ pratQtii 
, £ciiul:Keptiblica:,rcuius ilkilb ium potiilima pacB -cft, cxpoiinntiir. 
Hinc apud omncs populos heroicum fuit luoire mords pericula pro 
toadi Reipublics bono, ailerunc omnes pacriz •yduc.paicim fllalci- 
pticaiis omciorum gradibus debitam efTc pietacem \ iic cnim patria 
dicitur vocabulo quidcm a patrc dudlo, pronuntiatio tamen focmini- 
na tcrminacionc, vc cx vtroque parente imxtum efTcr, ex xquo duo- 
hxjs piu-cntibus colendum, His quibus pro ipia pugnando fortucr foc- 
' aelUpi!» ^'^^''4"'^ ccflerit, iubec Piaco ^ dcxcras iungi, coronas defcrri,opca- 
lasquas volnerinc nuptia5.ccwcedi , adie(^a hymiioiiim.fic candco* 
nntlaadepiibiiea. Eo» notcm qui hac in:imliria;apittne! |p.geEemes 
' doccffiaint »T<Ntifl<naf»fe>^faIicc5 eflSci dsitooiiis.:npiillal)n inalau 

.^. .3 |Wtt, iepiiidicislionoiific^ tondicis colemk»-: a(l.>caruinibiidec!Qe. 
lebrandas cx diptici dicendi genere , in folo deniQnfiiMiub^cxcrce. 
<ii.i8.ff.de bancur Laccdcmoni). lucc kiiiili , quiin acicpra pattk.fflotntifimc 
ccnlcntur pcr gloriam viacrt, vnde Jiberi fic raortui pfrofilDt piUci fito 



ad^ CKqifarigiMwn mtck^ qiitfcadhnciw^^ 



1 



Liber primus. iSj 



lutar. in 



Huic pra?rumptioni acccdir vcritas , nam corum fimam .Tternam 
efficiunt gcncium omiiium pro quibus toi tucr lc gclTcrunt, tiiftoriae; 
vcLycnrgi' qui ciuesfuos Spartanos iurattiento obithQ^ic fe leges obr .p]^ 
fcniararos donec ca quam (afcipiebac peregtiiittione redircc , ia Lycurg». 
ea mortem fibi ccmiciutc , vc ipfo non rediSunte perpetua- fotgt il^ 
gt(fi obfcmado. Codri apud AtheDicnfes * qui diicens ex ocj^ul^ 'Vdcr.Mc: 
pacdam non fore ab hoftium incur(ionibusijbecam>nUi ipfe hoi^MUi ^ 
manu cadcreCytlcpofiris infignibus taitqoam grcgatiU« miles ooctlus 
eft. Decij pacer 6c filius diuerfb tempore vidences pene delecua ' 
Romanumcxercitumin mcdios hoftcs fe iniecerunr, & fcelici cxicu 
fe pro pacria dcuoucrunc -y Ica dubium cft , vcrum Romana ciuiias 
vtilius habucric Decios,anamifcric, quoniam vita eorum ne viiiccrc- 
tur obllitit, mors fecic vt vincerct. Concludunt politici'non repu- 'KcKennJii 
gnarc amori quem quifque fibi dcbct, vt vitam& bpna profundac 
mo bono communi patris, quia honclhim eft vc vcilitas publtci prao- 
fcnuur ptiuacs, ideft bonum maius bono minori , quia bonum ,quo 
latittt eztendicur maius cft ec mdios : tunc vir bonus nihil iadc 
' tra (e,imo pro(e,quiaiibiacquiiic bonnm&.£clicitacem , dui . 
datiffimam vircuds aiftionem obic, patria icruaca feipfum (eruac^ i 
^mam fuam & (uorum; quod in<|ciiunc,fuaparticularis ialus prdt* 
pter aHquas circumftantias cqne lacc eztaidcECtnr as ialus publtc^ 
pro ea non dcbcrec mori, 

Sic raciocinatur timida mortalium cogitatio : ac Deus chariias cQ: 
infinica, lac^ (c diffundcns vlcra iuilitiz noilrx modum , pondus & 
mcnfuram. Verbum diuinum caro fadum coia humana natura infi- 
nite prsflantins, vc eaminx reftiCQaec inicgrhaci expaoicor & morl 




tur: pto debica morte obcnlit indebitam, " quianecnpa Inbebamut * '^* 
vnde viu ere mu i , nec ille vnde cnofCfcmrjinaGeriatti de noftiaoior' hom. dt 
ta&ate iuicepit, vc de iho , unmorcaUtate collata , inoti poflec viia. 

pro mortuis j Non cnim potuit mors ' mori nifi in vica , non mori< ^D.Aagnft.* 
curamaricudo nifi in dukedine , non moricur frigusniiiin calorc: kon. 15. 
mortuus eftpro nobis vnicus, 'ne remanerec vnus ^ multos enim ^ • 
Dei filios fecit vnicus fihus Dei,emit fibi fratres fanguine fuo , pro- j^. dcvctlfc 
bauic rcprobatos, rcdcmic venditos, honorauit iniuriatos, viuificauic bom. 
occifos, & hic honor , ha:c vita cum refundatur in honorcm Dei , 
cumbeatos effeccrit qui cclcbraturi finc laudcs ciui. arieinas, opus 
publicum 9 diuinum, seccmum, fe dignum operatus cft ^ oporcuic cr- 
^b patiChiifinmy A; & icMiare inglociam fuauL 

Quantamaqrrum digmcasqoibnsidcm ac Domino^liio proponi- 
tnr pnbtipnsy diuiiiusy ctemns finis, vt illis d^onr non fblum inion- 
6un coaiHre, ied & deuicii]e,gandeuitqueiiofi taotum liberaif, ied 
itt oon^ete Dominipcetio&inors eaiBm qoa mali ad £dcm coa- 



1 



t66 lus Natwrale. 

uertuntur, bonorum charicas acccnditur, fp^rfum eft Cemth iarigaU 
i>is, furrexic feges Ecc1«fiae>-credidenint & qui pcrfcquebantor^^xdU 
• ficaneor mori Icirulalem ; Ndni dignior coronis & laudibus nion iAa 
qu2 plus patrix coelefti , (juam herottm aniiqaoroni forcitodo- cerre. 
ftri mortalique profiiit Mimus hoe (|iiiid.poftmodum impleoic Paiu 
lus Apoftolus vocis' antea pneuenerar , cupiens anathcma fieri-^ro 
■ ■ " frarribus fuis , vt propriis ipfc periculis fratrum falutcm promoueret^ 
*C«lSan. ' effedus Chiifti coopcrator, certus vtiliorem Chrflto & ribiom- 
nium falutem c(Tc, quam propriam, quae quocumque rcs vcrcatnon 
poteit pati damnum cx chai-irate. 

Parum erac viris fortibus vitam vnam profunderc pro communi 
bono , cciam innumeras obculiffe videntur dum eadem de caufa , fi. 
lios,& in illis (e pei^afledum patemum , fpemquc poderintis noA 
jfcftimabilem patric ilue dcuoucmnt ; fic Agamcmnon ez rcfponib 
.'Hom Ub. Calchands vacisfiliam Iphtgeniam inimolauic j Brutus. * cum ftude* 
^9* rc reuocandis in vrbem regibus liberos fuos comperiflet, pronaxtc iA 
ferum^ 8c concione media virgis cccidic , & fccuri perculfic , vt pu- 
blicus parcns in locum liberorum adopcaffc (ibi populum vidcrecor. 
'Valff.Ma- Caffius adhibito propinquorimi & amicorum confiHo filium afFe- 
xim. l.j. c. impcrij reum, domi damnauit , alia patrix fcueritatis m filios 
pro bono communi cxcmpla plurima func apud authorcs ^ nec enun 
ramilia qux minima R.eipublica: parseft-, illi przferenda fuir, vc fupra 
probacum eft. His omnious generofior mihi videtur -mater Macha- 
TAilMlMb. Dfleomm * quc (bla DeicQnceinplacioiie pro patriis legibus filios Boa 
7* £xl»ftnnit pcenis , fed ad fortiter feiendas animaoit Pari zelo bcau 
* D. Gc«^. FodiEiias ^ feptem filios fic poft fe timoit vioos in came telinquere, 
bom. }. in {icutcaniales parences (blenc metuere ne mortuos praanittant , pla£. 
. "^* qiiam martn qoae ieptemTpignoribos fidem Chriftianam teflator^ 
totietaDte wmorcoa» ad pctnas prima venit , fcd pecoeoit odaoa. 



§lMjfono fubUco nocent expcUHmmr oHt deftruumur, 

ETfi boni conoenientisconleaitiofitprzcipoos natone finis,pri« 
mos tamen fuos illa conatnt impendit in expolfione vel deftnx' 
^one nociui. Imitacur Deum qui propofito ubi cotius creationis 
opcre, diuifit prima dic lucem a tenebris a corruptibilibus incorro- 
pcibilia,&vt afferunc DoiS^ores bonos Angelosamalis. itafioncgenc* 
racioncs, vc maccria primum incongruis qualitatibus exuatur, tum df- 
cencibus omata culcior graciorque tccipic forms vemencis amplexus. 

Rcijpirajtio 



Liber primus, id^ 

kbrpirJitb fuli^ine corrupium aerem prlus emictic; ComprefTb tonTc 
pulmoneque fckiibus (uis pcllit, cum purior, natiuo calori refrigcrium^ 
gigncndis fpiritibus matcria in patentcs auidofcjue finus fecums illa- 
Sicur. E folido marmorc icuiptor pundionibus , rafuris , carpic ins- 
qualiter partes qus propofitam fibi figuram congcnc luperflua tc- 
gcbant, donecars collcndo femper quod non deccc, (^uod vulcbac 
expretTeric ; fic vita fpiricoalisincipic a parificadoiie foi(iiiim & cupi. 
dicacum, (^uibus poteH: priBpediri vd iiifici mens ccerDorum capax } 
prius delendc fonc unprcfliones httmanz, quam rtei^iannir diuins i 
pcius Abraham mandato Dei exic de cerra & cognarione /ua ; quam 
nac in gepcem nugnam -,deni<^uc hxc cd fumma Euangelica; fapien. 
ri«,vt moriacur fibi rcbufque lcnfibilibus qui vulc ipiricu Chrifii vi- 
«cre; ignis enim ante ipfum prccedit, ' & ablumit inimicos fuosjdelctur .Pfit. > A 
perpcEnitcntiam proles pcccaii,vtfiatnouafecundumDeumcreatura. 

Si accedens forma fugat quod fibi contrarium cft, multbmagisid 
non patietur cum fucrit mtroduda & maccria; dominium obtinucrit. 
Siadortum folis dillipantur tcnebr.T, nulli futurx funtj cum c me- 
dio CGcU omncm fuum explicabic fplcndorcm. Si dum ignis viride li. 
enum lambitytentacque leui fiammarnmacnmine^per fiimof & ftilfict- 
dia edndc ex eo , quod aqueom eft , cerc^ nihil in eo talis humidi pa^ 
riecur,cum dilpoucum incenderic, luce caIorequefiiodocacnDi,^eili 
efieceriCj Cic naiura dum aiTiduc laborat alenao corpori,quodin ali. 
mends ad id inepcum eft , &: quod fuccorum falubrium commodtii 
officeret, excernic & proturbat ungulari fua faculrarc quam ob idcx- *' ' 
puliriccm dicimus. Ad id patcfadto mcatu , nitcncibus n\ufculis , vil- 
Ii{quc tranlucrfis, quod nociuum cll cffluit , non tamen fpiritus , liccc 
ccQuior & nobilior, co quod natura pcrtinax cft rei conuenientis, 
expultrix inimicx & jnutilis. Vc excutuc molefta fc ad motus vehe- 
menciffimos cxciuc, ^ tuffisyvbtcaufii eft in puImone,gutcure ac cho- 1 ^^j^ 
lacc^ ftemutamenri in iiaribus,fingulcus vero tn vendicuto ac euteu. i.derjfm>* 
re. In morbb acuris die & hora condidaciifim ^[^edicur, ideft cnm'P*^ ™^ 
liociuis humoribus pugnam acerrimam ^ vnde ns de vica aut morcc 
iudidum' 

Medidna nacune (eruiens , primci. coirpus alienum collit a vulnerq 
vc telum , grammum (anguinis , carnem laceffam^pnis fragmenta aut 

fimile quii antcquam poffit fieri didlcarum partium vnio ; {imil. 
tcr fi vulnus lUacum fit a vcncnatorum morla, pnul.^uiUTi illius vnio 
procuretur , fiiclu,cucurbitulis,accralicntibus mcdicamcncis,cautcriis, 
aliilque rcmcdiis virus foras cuocandum jmouendi fudorcs,&naturac 
nociua iion paticnti lubucniendum. 

Apibus mira hxc .mnndttia , s vt nulbc incer opera fpurciris ia. ,p|j„, jji,^ 
ceanc, nulia quse labocaoces morecur aut impediat nequicia, fic humi- i«. ' 

• Y 



1^8 ' Iu$ Naturalc. 

dis dicbus & operis odo egcrunt cxcrcmenra , facos, & alleda mellis 
duIcedinX animalcula vi proturbanc , fuorum cxportant cadaucra, &: 
& primx videntur naturac legem nociuorum in corporibus expultri- 
ccm ad policiam cranlluli(re. Sic manijato Dei lcprofi fcgregantur a 

* Lam. II* popuii commercio ^ dumqu? morbus ille vigerec in Europa vndK^iMS 
''^' tnagnii charitads tmpeiiuB fiindacc iiinc lepcolaric t Nimc attteni 
prouid^ cuiant magifttactis lepaiari peflie epidimia labonai^ 

!Ot^tt. quidquid conqueracnr D. Gregorius Naaiatizenua , * chariflimaiami. 
liae pignora ab inuicem {eparari ,*id enim fic ne flbi motud 6c publi- 
cz cladis (iauia (mc:NoUec aeger ipfemeCyii iapiac , his periculis con- 
fiiero liiorum fiunulaca auzilium ubi prstftari & fi vcUet , non mere- 
ictur. 

Inter morbos popularcs nullus Rcipublica; grauior c{{ vitio , & ea 
cupidicace, qua: fprctis Dei , natura? , rationis , principum legibus 
furit in (enfibiiia: hxc humano gencri omnium pcrnicior cft pcftis, 
cuius virus cli occultum , abftru(a calamicas,illecebrofa fallacia. HX" 
•Senecaep. ^^^^ auarida,' fuperbia, luxuria d aui comauaro, cumido , luxurioib 
104. 8e £ frequem eft, talisconueriatio beoe compofiu diftorbaCy malbs re- 
tranq. vitK. nouat dflifduSi quidquid imbedllum in animo, nec percuiatnm eft, 
** '^* eittlceiaci (i malefioorum coniun^o fislicioram planeianim vim in- 
ficit y 4e in concrarios trahic influxus ^ quid non nocebit viris bonit 
malonim fodeias} In prudenter ludas Macabacus, licecex paraa mi- 
litum fuorum manu , iuffic a)>elfe formidolofos ne cstcrorum ani- 
Apofttt!'^' mum cxcmplo fuo dciicerenc. Apoftantcs ■ clenci expclluntur a ciui- 
tate nc alios doceantrquomodopotcft: nulli noccrc qui fibi non par- 
•biPfiJ.13? ^-j^ inquit D. Auguftinus,ct{i" non inuadat rcm tuam dum volupta- 
libus luis pafcitur,nocct tibi faltem vcl excmplo quiaviuit tccum,& 
ad id quod agic, inuicat, vel enim duceris lalium delc£batione fado. 
ram^eriinoti confentis , laketn inuenifti quod cxpugnes ^ quomodo 
tibi ecgo non ntfeebity euM labores vt vincas, quod in corde tuo fe* 
dt; Malignuis eft^M^omnis imuftns , & necdle eft noxlus iit , iiue 
iic biandus, flue (itferoz. Vtcamque pcrfonam agens priuatis nocec, 
' vt in pubUcuro fxuiac ^ Nam quia mati vident in eam quam (equun- ■ 
Cur.iiiiquitatein»Prindp^,magiftratus , populoc amiacos , etiam ipfi 
focictatcm ineunt, in qua tutior fit & finc pudorc pcruerfitas , occul- ' 
ta timida Cic forciori vciut defpcrata coniurationc m publicam agun- 
cur perniticm, vt qui vencnum cum m minima quantitatc fumitur , 
non poffcc cor inficcre, nifi fanguincm & aiios liumorcs in fuam na- 
turam conuerccrec, ita vi, mecu , dolis,pra:mus, obuios quoique cra. 
huntjn iiias partes, & quam non poflnnt hoftilem fibi deiere Rem* 
pubticam^cotnnipnent^ & vires ih iiii vindi^lam paratas, exduris tu. 
multibus impuniatlf pnedarumquc^p^ , alio diuertunt. Ideo diciiur 



Digitized by. Google 



Liber primusv 169 



• Pt^fidcs Scile prouincias pacacas redderc , fi ea$ malis iioniinibus 
purgauerint. , ^**!* 

Hin^ . icxil^ pam qiia inagiftiams mal.am hominem rdcittdic a 
£)Ciectt6 ciuiU, vt olino.' Deus Coin profugum a £uiiitja ftia vi: mu(i-.. . 
cas «ordam rfiflbnam a ^thara , vc pador ooem morbtckm a gcege> 
vt- i|0|tu]anus pucridom pomum a umiifuin'*cumulo: , lie iana comun- 
pptur-< Midor ett. pccna ccmpoiaiict carceris qus non longa loco. 
fum diJ[lantia,red poriecibus fegregat malosa bonisi confticuit in ob- 
fcuris inter mortuos feculi , catenis & foueis inftar fcrarum rercntos , 
nc noceanc:& fpecics quidam exilij , vnde terapus quo quis cft m ''l* 
carcerc, compucatur in temporc quo dcbct cire in cxilio» P«»»*» 

His & pccuniariis cantumpcEnis Europci (olcbant olim reos puni- 
rc^vc patet in legibus Salicis , Aliemanicis , Saxonicis , AngUcis , Thu- 
liiigiorum, Burgundioniim , Fioiicorum ^ Loogobardorum , Teoto« 
Inum. Tandem crefcencibus malis vehtum eft ad poenas capiiales, MnCodioe 
quas .eeiam lez Mofiiica cerm in cafibns.ab inicio decreuit. Poenisnuu 
lefici vexantur,inquic PlacOy^^non quia peccauauhty nam qiiod fa. • ub. thit 
<^meft,infiB^um dSt non poteft, fed vt poflhac & pcccacorirs ip- ''S^*. 
fi, & eorum ezemplo cjeceri peccaie dcfinant. Si nocentes moriun. 
tur ' qui gradum a peccatis rcuocare noluerunc vcl inuiii ramcn fi- 'D. Ambc 
nem non cam natura: quam culpjE adipi(cuntur,ne pluua dclmquanc, ^bp*'^ 
quibus vita focnus ci\ deli^torum \ fic pereunc ,i yc ipfis perirc mter' C2ii>.cio. 
iiCi Cic pereunc, nc per ipfos aUorum%uIcicudp', 'iplamcc Refpubli- 
ca. depcreac. Cum 4 ratione commumy /ciUcqc a ie|;c^, nacuraU & fcri- 
mm.fiua ainpUiiii'li4>«idt:yelut parces duilitcbrporis, 
vc fiipi^dininnii^^l^d vtoalu , vtrnq0B..«C:.fa|t99:jmn||rific^:O0fiii]ii '^M- 1. 
lyuB chirurnis^extifpat:) toii^s corpoijis :b)9m ootfG4f«ac«3ne::.lijnc 
VUa. (celeribus vltiinii.icme<^dcccrnuntur dus auchoricace qulnon 
jluic caula gladiuiiiiporcac, Ijleiv^im minifter «i|.vi9d!a iu iia dus r tuaaauti: 
oui male j^ic j miaquidfulgure , tempeftate , creiKwis omnibliB^pro 
ic armacis occidit DeUs pcccacorcs j quid ni poifit iderri per mini-'- ^ 
ftros fuos ? nonne Sodonjam. & Gomorrham (liibwe/tic : ck- Anci- .' .5 
chriito dicicur quod Dominus interHcict cuin fpiritu or^s iu» , & in 
EuangcHo, ^ inimicos meos qui noltictuot me.regnare (upcriic, ad^ iLux. ij. 
^ucice huc &. interficitc antc rac Vndc Valdenles ,t . dafnnati iunc 
.'Vi^h^rem qui)acmia«i»)^i^aii^itdcji^ p voien- ' 

.dma^dpcebantii :• 1 it.i'.tuiv^ . • ' r,-! r.-r ■-y,in<j<imj. 

r.ofSiLhpm fvi^^^c^^ 4 ux pottflimumAcefotur.iiiiimie . 
': ci$ijm con^Kuacionem j) 'camcn rcdrum . mik^wr i, ^Li/esmi* 
td^d^liecit , pon cft .nwrMJ» rcs ciuilcs cjEteras iUi fubk^^atheflc i 
l&QfiRumahi^,':iab auguVibus iuifusi'^ aUicudiooin fioMiqfiHe '^»'^: mi 
^qiwpaia CffbMlMOte bd»^ augi^a^ '^un.Ji.i.c.i 

Y ij 



* 17 o lus Naturale. 

•i.«di&cia. capunribas efficiebac » fic «dMkia operibus publkii «ohttioliiA ■ 
cl de opc. propcer qua? poHiiit inceadia vd iofidix fonnidari, vd qiiibaDi.aaga* 
"^* P'^'^ iHatinir ipacia placeanim, vd ad cdtficanonein pablicoriim »lbficio. 
»pbtloft.in rum diruuotar, fic apud Lacedcmooios^ adoldceili rcus iubitW^ll 
Sr^^iSs* H'^^^ priuatum adincium publico preriofius , oaues publids giani- 
a'tC. nuUi diorcs habcrcc. Hic poceft rcfcrri quod olim ' cx auro & gemolis niA- 
Ikese. li licuic aliquid facere ,quod ad cultum & ornamcntum Imperatoris 
rcr!*venj' pcrcincbac ; nulli licuit vti purpura qiul prmccps vtebacur, ncc hoc 
«.C.devar. facro fuo incaul]:o fcribcre. Hodie non licct priuato Rcgum ftem- 
■ maca coloreique fibi affumere ; hzc inhibentur & habita cicitruun- 
tur , ne carterorum pancate vilcfcac regia niaiclbs apud homiocs qui- 
bus inroiicum cil pro magnifica ...... 

Caa& vditter&lcs Ibppieiit defeSus finguUriufn, 

Erum quidduas ccnfcn debct non tam ex earum indiuidua 
exiftcntia, quim ex co quod iiint partes^ wiiuer(i , quu quod 
. habcBC fifigulare gctftis & rpedei legibui oondufitti) etiam 
.4|^a^fe^iatairli^ SiCuc 

iiu^diis » jM coffKMilte 

?. i;v|b!diim cdnfigtiinD6, in f i^ura cdMrimi^cmperata^ariecas. peiidcfc 
a pMpofica coCio»idea , velut a fine propcec ^Dcm func & agunt Vc 
ij^itcitinflsbusfing^^ vniueria}», 
.;;.:.-^=>i iSc p«>iifi&niamintendi rcgi^eidebem a caufa vniucrfali , foriiuc paf- 
ti<ju!ari& vires promoucotfc , foocnte, modcranic. iani dcmonftraui- 
$.^^{'8* * agentia finguliu-ra opus habere tali concurfu, & vr (pintus Gn- 
}.t. gulis corponim noib-orum organis inhircaies , luis opcracionibus 
ningi non poiTuhl iinc fpirituum a iccore, cordo', ccrebro mfluen- 
tium fabf ^dio } fic iofbiotttm vim oiciliem- l nioiii- lc influxu cceli 
pendeM<?^^^l#a[«gifi»s diiir-foilHlium fi6»tm^^0Asilk,Wii^^ 

niiei^fT^iii^'^^ ifli» iMii^^SHti 

aHji^omnia eo coniugio quod primum a Deo fiiiSllimdl, brcfe. 
^mtari. Atin eo noit Hllit canikrtttperioris inlttxus vc tai^una 
c6agait,r8s noh atiter 4)duii v«iicis viribus conferVe podtc ad itntfci 
produ6lioftcs> Vlterius agcre & protettdi hac lege dcmotifln^Us}, 
dupiiciver , primo fi caula jxirticularis dcHcjat ^ vnuicr<a!em vices' eiiis 
fitpplcro^i-^ caiukm lianc vmucrfalcmihiiQe^iace^obt^ poiic muOtis 




Digitized by Go(v-' 



Libcr primus. 171 



DEvs,inquitD. Thomas/immcdiate prouidct omnibus, quoad 'i.q.ii.aj. 
ordinis rationcm , quo vero ad cxccutioncm ordinis per aliqua 
ii^4ia prouidcc , non defe^u potentix^ (itd iabundaniid bonitadS| di. 
gntauitfiik «au&ticilSs ^littii ^lQiEiulk «0ii)iiiiimcan>. ^fllfideitt otdini 

hit obfkt qu£ pni^cer otditfittti Vniiiiirlific^t , fett igencium m\a^ 
ciiliitfleiti iubleuer , (et> ccco^ iitifiaiiKl «o^eftt ^ ea pofcflace.cuiiift 

txempio quilibec iudex , diximus , ^ iuHfdi^tiotiem (uint Oieciifi fSapfal.iir 
Vitn HmUcm inlBrcflic tanXGs k fkiteuhdii , Tiiluc bonitatis CazMc^m i h 
agendbuSy vt inKriori mtutt feAper adfinc » influxu b&iefico fimul 
& pr^uido , qui valeac riociuos vniueffo defefituS cmendare fic ad 
legem natura: leruaiidam, dupUci mcdio, farmae (cilicci^ pirtitfulartS| 
& in cius lubfidium vniuer(alis vigilantii eonluluit. :..*■"• 
. Ipfe prima omnium cau(k , cum omnibus agit immcditationc iup- ■ ^ ; 
pofiti , Sc folus agit i4>i liihtl priciUre.^oflbnt caulac fecundib , vc ia . 
clwAiMe *filttic lAiiDiiiitis , « itt gtiwif^ iilMMiet ^ iHi proximioi » sap»Lt. 
itisAt^iMligeti /«tifiliilhabaifc^£uiti vft)c^^ . 
. db It Itglbos ; fihg^fe p^MhAt^ mi Hit^vat QCAniiiftft diu • 
tfulcii iKcifkacioiiibus monenc dd fugiendttSeaget^^ilefiilccIiea^uni ' f ^ 
iticer ^quas ex a.dattCo ntiones dubiurri , ^ehdcnfemquc iricliniiit 
ad meliora. Deus mcfitem Artgdicam^*mel id^is dmnfbUs imple^fk, 
Racbnalem aucem implet qaotidie a^Tiltefttium fibi miniftcfio , itk 

vc noftrum intelligerc nihil aliudfic, q»a4n4diiiiiU kitcBi^ClVti^^^ ■ 
ftra virtus a diuma fandirate tcitmari. ' - • i, • : .. ; 

Cccli quorum materia formaiis eA , fubiUntia rton COrmpvdjflHg^ / 

motus rcgulaciffimus, circularis, & c^i pcketl eneperpeuiuSyfutic in. 

Itrumema ^uidi^ ^tbuideAtitt' vi^ iil (m^v^i^ reriliax "<iIcetabiUUtti 

fittiu , rpeci^r<]«ci, imRjiie MMitto^tegMir^lIdefl ferilei^ ibccgricas?: 

vuetiithii^ffMKjfiiid^ o»bac« qualk 

' latibtis iacerem tpeeiitt-iMnftes nHR (m^an<&#uin detbS^ibus , Cfclunik ' • 
''ihfiiorilsus titulis occurreret. Iiii rufcu^ kfoum , mucilus murilum , 
ii^i]ffd<f**ttorrftmp^ iiiicundUtivg;^n4?rS*^ fempcramcnta, vitiaquc 
parttQCiliil^ililiti^iiitccfia^ tcd hi torciorcs ,-viQ% 

Y iij 



Digitized by Google 



* 



lyi , lus Naturale. 

ciorcs etiam foeliciccr conoAria parcndbiis mdolefiunt, prdlU Cgelum 

faucns nafcciuibus iufluxeric : pracfidct corporeis , nec patitur fpccic- 
rum di^nicacem peruerfa fuccedione penmijicec in feminc concen- 
ci fpiritus cx tocius corporis parcibus decidant, & ad conformacioncm 
j p^j.^p, partiiim afTeranc mcdici ' plurimum poffc grauidorum cogitaiioncs. 
phyfiol l)b. Vagx liinc , mulcifornics , inrcsnotas ac ienocas, pofl bilcs & im- 
Ptip![ *ii P^^'**'^ cjtcuirunc , idco fi nalicentium ngurje his detcrminaren- 
tur j cdent omhes moni)^(^ , ({ib priricipip infeut^ luagis vttb> 
variaquc confurepermifcente , quilm Afinca vet oceanus. • Fiin^ ilabi. 
lefquc debenc edc rerum fpccies , & qui ruione podent caUss pcr« 
mancrc, pendcanc a cauHs fibi nunquam conflantibus , omni mo- 
menco varijsihosigirar^internofquc de^sdut (up|4ete dcbci^.calum 
ab altcrationibus immunc , gcncrationum cz fe roc cofibus. expoCiia 
fluiditas, hoc folido debcc concineri , eius difciplina ne latius abcrrct 
coifrccri. Ita vidcncur caufx lccundac non (ecus ac di{cipulx,opcrari 
fub oculis caufac vniuerfaUs tanquam magilha>,fi rite munus m- 
iundum exarcis diuins,ideft naturac, legibus n n t/bcuric, adell do- 
^tior prsGdcncis manus qux corrigic crrata,pcriicjic incomplcca , dc 
defena per jmpotentiam opeia di^uils abfoluk. Ita ferunt i^. Hifpa- 
*So1itt.po> nia^ iuxta Tagum fluuium cquas laiciuicntcs. defi^iente marCf 
lihift. c t<. i]oiHo.c(mcipere ; exceptantque ' .ieues auias & icpe (ine vilis fpnin. 
Gco^' SIQ» vento giauidje : Si qtue t^but fides, dicendum videtur. id, con-^ 
tirtgerc vi calefti ,qu2 in perfedis animantibus forte femen (uppedi- 
• 1^^^. ^ oiK^ (imt in in^fipfias .{(^fniam. Add.Moc Philofcphi , » po||.5iili|. 
Magn.tr.i, uia aqua: & ignis (}U8e totam dcualUnt terram cum fuis habitarori- 
deptopnci. y^^^ rertitui Ipccics virturc ftcllarum ,qu£E lilas ^ormant ex congruo 
terra; & clcmcntorum tcmpcramcnto vcluc in matrice:ia, mciuic 
Albcrtus ,facilc Ht in anmialibus imperfcvtis quar habeni mcmbra 
maximc fibi fimilia , ac dc pcrfedlis aninialibus inaior difficulias.. Li- 
» Rhodw, ^^'^ Auerrocs , " Auiccnna , Diodoros ficulus aile^ac cerrajCum cer- 
lib. 1. c. 19. to ccdi ittflmtu quodlibet perfedl.un;i #nimal iMici pcile , tenam a|i> 

. - .Qupd CGBliini>j9tii VI* ^ ypIlQiUUMma iniamji pneflMi.fiiie fgimjs 
^ pacE^aribuSirforma quonupdiua, anjmandum efficic dcfipi^iD^kfK 
•Iib>ii.c]. .organis. Mihi, inquic Pliniusi cpi)^nci (e perfuafic rerum nacum^ 
Aihil incrcdibilc.ci^timare 4e'ca , nam infeda crahunc ani^ham , v>. 
» Arift hift "^"^ ^ fpiranc finc vifceribus-, Delphinus ^ audit, nullas habcns cai" 
Miim. lib.i.^uernas, qux viccs agancaurium ; (crpens fiuc pcdibus aliurgic , «Seve- 
lociccr rcpit: id icmper m impertedlis ilhs animantibus cxcquicur na- 
tura,dcficicntibus (ciUcec congruis operationcm organis, ^ idcni 
|n perfcdis molicur , v]>i par^^s ritc J^i^. npn fii§^uacuc o$au j o^- 
guucae proprioslnltfBMimkibai^ 



Dlgitlzed by Googfe 



lus Naturale. 1^3 

liene ddMHC. dige^onem ^ -ntlein {uccum in >pfitpiiaiil icoitnatcfe 
ibblbintiam , aociuiim . cliroiiiaie ; at (t fe patiantiir .oppijmivie htt- 
mociuEii afiRiiione videtur tempetasnennim ^ pantum omnium vices 
agens tucura crifim mouec,purum ab impuro diTcemit , nociuum ex. 

turbat , fi via folita non detur , nouam aperit , aut in partem minus 
nobilem reiicit-, (olutionem continui non paticns gencrac carncm 
qua vulnus replet , oHa fra6ta callo confolidac , toti corpori ciufque 
finguUs membris ita prouidc fubuenu , vt cius incliuationes lc(|ui 
confummiata medicina profiteatur. 

A4 esempliim naiurx , regimen ieu politiciim , (eii EocMialHcom 
totnm eft in eo , vt qui prceft ikigiilorQm defedliis ^ obtoet & 
corrigac , {itque vi de ieiplb lob didt * , ^^dm c»C9» pescIaudo»{ic * '^^' 
prspoiitui omnibus, vc nnguiorum in ft tiahat foUicimdin^nl QuL 
litei (ummom iuscondends leo;is in Principem conrulerunt , ' vt in *^"*\'5,^J* 
eadem per(bna concurrerec iuintiae prigo & tutela , elTctque Crfar, ("t, so.ln' 
iuftidae patcr & filius , dominus & miniUer. Cum non fit vbtquc, vt cod. lcg. 
prouideat, ficut Deus j cum impcrij fui limites nonambiat vccoclum, ^**"**" 
plures oculos , plureique manus habct per miniHros vc finguloium 
neceffiuiibus pollit adclTc. Sic olim in Spartana, Atheniend, Roma- 
na Rcpublica inllicuti fucrc Ccn(ores qui in cuiu(que ciuis rcm do- ^ ^^^.^ ^ 
meftiaun iaqmrccent j Q pupiiUs non eiTet datus cutor, dabatur k atcu.tut. 
Pfctore cac astilia) indei abfentinm ' <fa Cttiuflibet rei podeffiov vn. Coa. 
ne jmmm ^tmt , fnfcipit in iiire perfooam , 6c autboritads fiw for» 1^^°^' ""^ 
midabile minifterium obijcit » vc tta loeatur ab&ntes ^ geqfitatiteir ^ 
Magiftcitmf curam habent bonorum popillorum , amendutQ> prot d!baf<Fide 
digoium, prouidenique iUia tQQores, vccuiqueiuumienietur. fifiius u<(f). 
vacantibus ' datur curator •, quar defunt" aduocatis partiura iuJcx 
fupplct i Proconlul ^ in Prouincia dcbctaduocaios dare fo?minis, pu- ,0. 
pillis, debilibus , his qui fua: mcntis compotes non funt, & qui pcr '^* ^fj. 
aduerlarij potentiam opprimuntur. Cederc adionem ^ mihi fi qui^ n.^-ft^ae' 
teneatur, & non rcperiatur ille , lex nnhi dat vtiicni a£lioncm fiue inan.aa. 
ce(none,furioius acquiric ' non volunta;e (ua fed voluntacelegis ; deG> 
flettteaccuiamre6eacettlato,iodes*ei.nfficiopoteftcriinen profcqui 

Intnimera(imtiniore{imilia vndeconftac pttbUcamauthoticitem^ bS/ ^ 
fupplere fmgulorum defedns , hinc-mcrito dici publicam.» pio« *''^J- 
merea quod omniom vdlitad confulat : Sic mifecis pacet ad £ccle- J„^^' 
tias & ad prindpom flatuas refugium , Gc fiunc relticutionft in in i^e h» tfi 
tegrum quibos mioores & isBfi ab illaiisiibi damnisviodicatur, fic 
appellationes a iudicum fencentiis; fic grati«,aboliiiones, priuilegia a tit. 11. 
principc conceduntur- fic o!im Anftidc? qui bona vitiunquc pro bpbtarch. 
Kcpublica Athenienfi impcnderac , morcuus non habcns m hqnis «"«nfti^ie. 
vnde icpehrecur^ publicis impcnfis hoaociiice fepuUos ei^ -y (ic ho- 



Dlgitized. by Google 



Katuraler 

• Atift. in neflo iepulchro debetit donari , * hi qui pio Repttblica mohui faii^ 



C4uiyft nimmrpiiu mmMat^ poteft ohkn mmit fitpildrii . 

ifsAfr/ueritJL 



i. 



D 



£iiioiiflMtiim eft canto viuiicr&Iem , agente & deficiente 

cansllingularieiiteruppleredcfe^s^deinaaiiliumYellabi^ 

lantis vd abenands venire : maior eft difficulias an cadis fiogulari. 
bns ftatbnes fiias in procindu tenentibus,paratifi)ue ad fiii fflunecis 
execucionem, vniuerlalis cauia poifitidfingulare munus exequiieip. 
fky illiiquc practericis. Videtur enim qucdam ordinis confufio , fi (u. 
premom attingac inferius fine mediacione ; agenjja fine necedicace 
non dcbcnt mulciplicari, &: fi huic adioni pcrficiends fufEcit caufa 
Cngularis, caula vniucrlalis illam fibi totam vindicansi apparctfuper- 
flua, importuna, &vim aliquam profefla. Id umen in natura ficri 
cx fcquentibus patcbit, {ic ratione fit, cum opusnaturx fic opus in- 
teiiigencia;. Hxc aucem poceft efic rado , quod caula vniuerialis con- 
rineceminenterinfciiorom virtutem, quz de pocenita debec in ac 
cum redud, fie vc cft , fic agcre indcpcndcnter ab inferioribus} ab- 
fiirdum enim eflec vim iUam originatem & magidraro odari, nec 
babereius adadionem, nifi cnmab illa dcficerenc agencia fiecun. 
condaria , fic enim bonum pcnderet i mato , primum & fiipremum 
ab inferiori , viccs tantum eius ageret , cum camen infinius fiiperio- 
ris vicarium fic, & precari^ pocefUccm accipiat. 
flamblic.de Antiqui ' plurcs colcbant incelligcncias rebus diucrfis fiib Deo 
inyft. c. pracfidentcs, fcd aiTcrunt quiJquid a fingulis fpcrari potell, id ipfura 
perfedius obtincri a Deo omnium nuniinum principio , m eo om- 
nes efTentias dominatiuncfquc coii, & hunc elTe iandimonix fum- 
'D.Tlu». I. fiunapiccm. £x Theoiogorum rcncentia' Oeus poteft immediat^ fii- 
q.ie).ai.fi omncm etfedum cuiulcumque agencis finc eo j poceft formas 
». materiat imprimcre , corpora iBonere y inteUe^lum illultiare;, volun- 
tates afficere , quis enim^bi fingit impotentiam in fimimo primo- 
;pfil.^j. queadu*vt quifinxit oculum non confideret, inqoitpropheca. " Ip- 
ium eflc omnis boni, onmis adionis fontcm probat creacio cum res 
finc prciacentc matcria & e nihilo, ad exillcntiam cduxir, vimquc vc 
agerenc &: produccrent fccundum gcnus fuum conccllit. Sic creata, 
& ad aclioncm uiUrUwla pcndent lemper ab eius concurlu, fedcum 
fic oiimipocciis non pcndcc ab iplis, per fe poceft omnia vc innume- 

ris 



Digitized by Googlt 



. . . 

Liber primus. ty$ 

ris farpc probauic miraculis ; ira Chriftus in multiplicaiionc panum , 
(eminis, agncol^, tem, pilloris, ignis fuccefliuas morafciue nahen- 
les aclioncs momcnto voluntatis fua fupplcuit. Dicitur , inquit D. 
Dyonifius, * prxpoceos Krttmomiiiiimpiimadiumicas quod omnia aoi^^"^!, 
fiiperec , quod ijs quz gubernancur (itie vUa admiztioiie prsefic. Ef- lo. * 
fediis iingiilares atcingic immediat^ / ve db^iflime difleric D. Tho- 
xnas coocra gentiles , * & nQnqiiam £uis miiando miiericordia; (uz ,lib.|. <»pt 
{acramento id nobis conftac \ Verbum enim caro fa6lum ^ft j ^ vt ^ ^ 
rcirenc homines , Deum tam proximum cile pietati liominum , vc 
hominem fufcipcrc dignaretur, & fic ei coaptaretur homo totus , lufiano. 
quemadmodum animi corpusi ad qucm tamen Deum , velut longc 
pofitum per intcrpohtas pocellaics, dimoncs fciliccc fe pro angclis 
fubijcientcs, ambiebant homines. Mulra quidcni Ipiruualia donapcr 
angelos nobis largitur, fcd & ipium immcdiatc pijs anioiabus illabi 
tcftatur mylHca Tncologia.^ 

In ang^lis mocor CGBufuperioris, * poteft mouere calam mocoris 'D.Tbai. 
infenocis : Archaoedus principi datuspotefteumilluftrarc prxccrico '^^y 
& incoiifulto angcTo CQltode: lip^c {ingulis regnis & prbuinciis affi* 
gnact (int rcdorcs angeti, vnus tameii * vices omoium agens, oniDi- 
Dtts pnefidens circuit omnem terram,& videt quod habicetur & qui- 
clcaL Cum infmor angelus (it fuperior fupremo homine noftrz nie- 
rarchiae, (ccundiim illud qui minor cfl: in rcgno corlorum maior ^yi^v^ 
cll illo , fcilicct loannc Baptiita , hic infcrior angclus ' poieft non .D.xho.i; 
folum purgarc, fed illuminarc &perticcrc cuam aUiorLmodo,quaiu <).ioS..«<v 
ordincs noltrx hierarchiaf. •^J* . 

O^aua caelorum fphsra & loco & vircute fuperior , rebus vc dic- 
cum eft vniuerfidibus przndec, iia tamen vt etiam.cilm opos eft fin. / 
gulattt pecficiat , & mfeiiorum planetarum vice» agens, aftrorum pe- 
tiii -votisannuic. Vnde dictc Pcolomanis ^ cum pczftare non poceris^ * ip centL 
Vt dttobus lunam planetis coniungas , id prxlla vc ftella: Hxs eam 
codiungas illorum mixturam habentl Ab vnaqoaque ftella pro. 
.priumexpedamus donum, fed a fole * communia rcporcamus, tan- .Haly.pto 
quam communi ducc coclcftiumi operacur cnim inomnibus naturis, 
& nulla nacurarum aliarum opcracur in co: (ic lupiter bonum omne .ij,K, 
fingulis planecis tnbutum ipfe vi fua promouet i eft enim veluc fol j 
tcmperatus, non afpecSiu tautum, vt foI,(cd ctiam coniundione fcc* 
liz. Licec mures & rans finc vltra quam crcdi &.opcari poinc prolifi- 
cz,vircuscamtfncfieti^loeo{peniiacis,cum demencis tijifficit ^oo. 'D.TIi^i; 
.«tmi geneiatbnem in hoc maxim^ mdndo vttletn: , 'vc prohec-cauias 2d|J^ * 
' .vniuerfalcs operari poffe {ingularia cuin id maieric difpoGtio mlerit; 
Id ipfum in nobis esperimttr» nam- machematicus habens vnius 
criaogoli reSum angolumy iudicac sBqii^lhii eflc doobus atijs^& hac 

Z . . 



Liber primus. 179 

pis &capitalis efl: Moyfes (ic ex. cpnfilb (bceH fui conftituit iudices eiod.it» 
qoi iodicarciic populum, vc ramen ad eum gcauioca referrent. 

lus illud ^ natuiale , ciuile, eft cciam Ecclefiaibcum , ioquit D. 
Tboiiias ■ icilicct ad imiacionem codeftis biciarchiae» in qua ange- ^ 
Ins fupcrior, vcdiximus, poteft excqui ofiEciumiofcrioiis, edam me. up.^'' * 
^s iiuetiofibas " quibos vires fuas delcgacy alioqttin curbaretur hic- " ^-^- q- "i* 
laicbicus ordoj nam fi mcdia potcftas nolit parefc fupcriori, nec iilt 
parebic infcrior , fuis igitur id tcntabic periculis , & a iure fuo cader, 
dum fupenus non agnofcic. At qualis diccndus eft afFedlus, fui nc- 
gligens dum alten noccat , ruinis {imillimus, q\ix fuper id quod op- 
prclTcre franguntur ; caducz finiftrarquc funt vires , " & in malum •Seneaude 
luum validz , in quas a:grum erexit accellio. Quis ergo vel folo 
conunnni (enfupneditus, lion incelligic in hoc Ecdeiiaitico regimi- 
ne, (icnc in ciaili , poile tninora qui poceft maiora) 

EX fupcrioribus haec ortapropofitio,Iu"cem illis plurimam affetc, 
natalefquc fuos reflexis iplendoribus illuftrabit. Rcgula iuru 
cft , non debet cui plus liccc , quod minus cft non licerc; fic cau- , » 
fae vniucrfalcs fupplcnt defedus fmgularium , quia vircs carum vel *' ;'■ 
emincnter vel formalicer concinent ^ & cum hxc vinus ad plura fc *l*tii #.'<ls 
cxcendat, poceft 9t ad nunima i Rex poteft per * quidquid poteft 
pet miniftros , iubere , prohibere ; coiitcere i poceft dux eenflialfB u%, ht,-ia 
quod capitaneus *, hinc patet iic Ikoitandam edc hanc reguhm , vt 
virtus {upcrior polGc qupd infimor , fi fupeiior^babeac edttn pro- 
porcioncm in eodem ordinc ad e^e<5bun pcoduccndum , fjcitt 
qui poteft fenre centum libras, poteft cciam viginci ^ in maiori nume* ' 
mero continecur minorj in cubitali quantitatc, pedalis. Sic Angelus " 

poft Iu<Slam quam habuit cum Iacob,iIli Ipem, animo{que his vef- -Gen. 51.18. 
bis dediti fi contra Deum fortis fuilli, quanto magis concra homi- «1.4}. 5,4, 
nes prxualebis. Poteft minor reftitui ' , crgo poccil appellarc j po- J^'"<*« 
teftiudex ' non dcfcrrc mramentum, potcit igicur luraturo aliquam reivkil,'*- 
fiimtnam definire inc^a quam iurec ^ qui concedic comm , cenfecur ^ ^ 
cciam concedere partes , " vc concedens £wulacem redpiebdi ia prilut!^. 
(«crdocium, cenfetur edaij^ concedere fitcolcacem^ qui aliquo medo ri>n. 7.1^' 
coocincntur in &cerdotiO| concedens feculcacem velcendi can^s, ^ 
rimihceE conoedic ve&endi ouis & la(fticin^s ) cni Goncei& eft iurif- iudfd. 
didlio * , ea quoque concefla efte vidcntur , quc ad iliam-excr^en- ^J,^^'^* 
dam percinenc: qui vulc amecedens , \ vult edam coniequens ; iine m»y. * 

Z i| 



Digitized by Google 



i8o lus Naturale* 

^oo iHod <|aod ^Qnicor nuUiiis tR momend , & qui mandat aiite* 
«L f<-ff>^ cedens, * inanclat & con(equcn8« qui (ensom fuum filio fuo dat cu<» 
f^l^j^ tocem'>caciceeumlibcnimcflicit, quia npa nifi liber poteftefTe 

ri». luft. tUtOr. 

quib.cxcaa. ^aWit autem rcgula in his qu^ func diuerfl ordinis, ncc qui potcft 
plus, & nobilius poteft minusi nam idco res ordrnacac funt, vt vna' 
quxque fuis contenu limitibus non cxcurrat in alienos. Sic ignis 
iupcnus & nobilius clemcntum , camen non producic vt ccrra , non 
humcdlac vc aqua: Lco generac Jconem non murem j homo poccft 
MiUMag intcUigere aon volare : ex caduiere^iioa naldcnr pilanta, fed phi* 

Mea&£ ra pnUolant animalia, quia plaaia habecmulcum teirelbis (ubflamiar^ 

4iK»iAii. liiiiiiiduixi autem per putienidionem cduciiDr fiibtile eft^ 9c multum 
aSnreum ^ propria ad produdtoilem animalis maceria fiidc ; vt prodeat 
. animal cx cadauere , non planta qnc alquid minus eH. 

/ Similiter in iurifdidione non cft argumentandum ^ maiori ad mi. 

nus , & ab adlu nobiliori ad minus nobilcm, nam iurifdidlio pendct 
a concedcntis voluncatc qua: poccft vnum concedere alio etiam nii- 
nimo ncgaco vc faccrdotes confccranc corpus Chrifti , non tamcri 
poftlinc confccrare vafa & luftrumenca qua: ad confccrationem adhi- 
bcntur: Cardmalcs podiuVt eligcrc rummumponcificem, non taiiicn 
pofTunt creare Cardinales: Regina cui compecic regnum iure hjtre- 

. ^^^^ dicario * « ancecedit toi^mJi^ }m parij|ic«|iuLoegimen , non 

legib. difp. adofllgaflro^am&PMaSS^ ucuc fupmijNmusde filbeoiu 
q itilc/Cr^patrero, ^ Non licct Archicpifcopo aut Pacriarchac , dcri- 
** cos fubditi EpiiJcopl^co inconklco * ad iudicium crahcrc ; funt enim 

,Cifl. coa- linutanr dicDcdci, vt dina&iiiBQia pol&nc a diucriis diUgentius pcr. 

^ueftns 9. ^ 

Jnterdum quod plus cft pcrmiccicur, eo negaco quod cft niinus, 
quia in illud raaior eft inclinacio viciofa, cui le feucrius lcges oppo- 
«l,fin.C.de nunc: vc liccc decurioni ^ bona fua immobilia donarc non vendere , 
T^fftds ^^^^ facilius vendic quam donac j cx S. C. Vcllcjano i mulicr poceft 
<iy<jieia. pio aUo folucrc , non fidciubcre , quia 6altdt fiddubet qdim fy' 
*C1cin.i.dp luit; KclipoCas ^ in «lio qtte lnoordittC non poteft eligi Abbas ^ 
^^*" cum poiUc eligi in Epifcopum » (ecalmk vd r^ulatis EcckGae. PMd- 

^ bosollmdabacariusiieds&vtn^iflfiliotSnonvcroeosop 
thMd. W di; qood minifni vtgeotc nieodScatc feddent» incblcmquc faonam^ 

. rV - • '. Tandem certis limidbu) coercecur potcftas , dignioribus concedi^ 
^ ^ incerdicuntur minora , ne libcrior, omniaquc fibi vindicans fcracuf 
11, C.de ^ pcrnitiem lubic6lorum. Sic mihnbus & nobiUbus intcrdicitur 
t^uuoes' mcrcacura, ' vc mter plcbcios fic facilius emendi & vcndcndi com. 
ke i^n^ mercmmi oon poffunt cdam cpndudtorcs aifi vfus fui gracia , ne 



Digitized by 




Liber primus. t8t 

vicinis graues fimc prxfumptione cinguli militaris. Caput non fun- 
gitur ofiFicio pedis, oculus digiti, cor lienis , at anima adeft omnibus, 
operatur omnia, fundtionum omnium iri corpore fons &c origo i fic 
limitaiioncs potcftatis non cadunt in Rcgem aut fummum Pontifi- 
ccm, qui >enc (ummam iurifdidliaiKm ^ caetecanxm quz per par- 
tes coacedniinir pffiadpiiunL 

Caafx fais efie£bbiii fant prapflauinores anriqoicaM, ; , 

vircace , beneficio. ^ - 

< * • 

Agnus Doniinus" & laudabilis nimis , & magnitudinis cius. pjy^j^^j 
non eii: fiius,iinHnifus t£t CDim eoquDd c^Icmia ^a cij^oou 
nis pcifiBdiofiii ie eotintis limplicifluna Sc cmiiifhtifliiM ' 
complexio , quan 4tlgaranir fxicns npfl^ , cum quxUba '■ ' , ■ 

piima; caaQs castera$ , prouc gradu fiint ipfi vicinioaes , cifam polc. 
lciftiores ciTe , iam ratione probauimus , ° cifm fmt iacoinipnbiSci^siipat^: 

fiibflantia , 6c incxhauibe cuiufdam largitionis. Diuinam armalandur i- 
bonitatem Oc immcnfuatem,in eo quod bcnefico (ao concurfu ^vim ^^"^"^- 
fecundorum agentium luuant , fupplcnt eorum dcfed:us,^& cmi'.^l.ij; 
nenci poteftate fepiiis implcnt eadcm qux Cngulis aftignanrur offi- 
cia. lierum hic caufarum in effedus fuos praeftandani obltruainus cx 
antiquicate qua prseccdunc , ex vifrcuDe £ubiunionqua poUaic, ex am« 
pliofibiu doiiij quibus ma^iificc ^ommeddamiir. Combt in Stmoi 
ribiisMincDter iitfiniofacoiitiiitri,.ficiic '$apnl.4f 
QMuiqiiie ce^ f(]Kuiidiiateiii:fiibliiiii compendio coUc^bni «dnn ^^* 
liccL M^ioces iunf vens > vadje minbceB Jfli fin^Ijf corpoiii pan^ 
dcriuantur } trunons arboris qnolib cc es ibis .Yamis maior efl , cmj^ 
ccdo vnde «igcs /oomparata vidctur pusv9»m ; lacuum , £omii||ft^ 
fluminum aquz, gutculae £unt refpedu m^ns vnde iu^m ducant oii^ 
ginem : Rclpublica ' luis ciuibus diuiriis, potcilacc, g<oria, dcbct ef- fSupral.u; ■ 
{emaior.joliiu nonhcebat liberto^plus poilidcrcquam Dominus.vn- * 
de nan potcit co mmto cxcrccrc negQCjauoncm : Iti quidquld ha- 
bet rationcm principij vult emincrc; vdquod eminet vulc videri pjm- 'i. 4j.ff.de 
cipium,^ co litulo diriores ^.iapicntiorqSipotenciorcs arabiuai; do- ^^'*'*^ 
minacioDcnL ... ' i:: . . '.>ij.If 

Z uj 



Digitized by Google 



i82 lus Naturale. 



jimiqmt4s Ijtu fnmtas Ugitimus (nlatioms & exceUemia 

titdus^ 



q; 



$.1. 

. Vi de Deo loquutirnnt anriqai.faniinis ejus perfedtioiiet et- 

^lprefleronc nomiiiibiu qiw prioricatem (^iuMant , eimi vo- 

» i^ft. cando cns cntium , pinmm femffl piincipium , primum motorem , * 

rSSnid.?. antiquumdicnim, ^cns xtcmum,^ omnium «uum &tempus, ante 

.'D.I>N(i|i dics , antc anium , antc tempus ciiftcns per fe ipfa fua elTentia cum 

S^if" ^P^°- Angelos ipfi fubftantiac puriiatc vicinds , fecun- 

• Saptal.i. dos ab ipfo rcrum motores, aflerunt Thcologi * prima die creacos , 

cum cceIo & luce fcnfibili ; Cccli autem fcnubilium primogenitt vir- 

tus quanta fit pacet , cum forma ipfius imi^ , idcft lumen, res oni» 

ncs apud nos cffidac & conienicc : Cccli pars in cuiurquc gcncii pri- 

ma , cciam pbcencior eft , fignumquc primom in {ijinificacionibtts 

.^Hnbci habec donuniom*, ''quando pcc dao {;gna Hc rci {ignincario j oricnta- 

JJ**** "* lisplaneta,vcl fiipcr alium eteoatus,viiibasin(igpiorhabecari Orien^ 

taUi ccsli plaga mitdt ad not vnioncs , gemmas , aromaca, medica- 

' . t menca,pretiott csteia qoe non dac ccidcntalis. His fuffi-agari videtur 

Chriftiana piccas quac tcmpla fua conuertic ad orientem , * fblcm 

•BMoii.an, iuftitiac , creaturatum primogcnicum, gratiaiua velut aurora mcntcs 

iUuftrantem , hoc extcrno cultu venerata. 

. Vim elementorum & potentioris principii dignitaccm dcfumunc 

aliqui cx prioritate , illudquc dicunt ad gcncrationcm validios qopd 

cft antiquius. Ita Thalcs pofuic aquam reram prindpiom omnibu» 

imperitans , ccnam enim iabfocbet» flanimas enmgaic , fcandic in fiu 

btime ^nubibus codam obfidec , co forte ciralo quod in octti mundi 

osmua ponras erac. Calctdiu» in Platonis Tiimeam, cenam dicic and^ 

quiflimam , vel quia cft animaliam capax locus , qui prxcogitatur ijs 

qoc in bco fimt j vcl quia tena tacioncra habct pundi , quod omni 

magniradinc cft anciquius ,atquc omni quanticatc , ccntrum prius eft 

circonftrentia •, quac ttanc , ijs qusc mouentur prxeunt, quia motus 

omnis poft ftatum fumit initia, Addi potcft quoi initio mundi Dcus 

fccit coclum velut raafculum & tcrrara omnium matreni; hac praero- 

. gariua primum in iucemcdi , hxc Dci prae cxccris cledio vana noii 

cft, fed rcs illas primigenias duobus poriflumkniUuftrat riwUs , fcili- 

cei quod a cseceris finc independenccs , & eanim fint caufc ^ iUis nt- 

hil aebency & plurimum confecant. 

Pacer cempore iimai cadalitace piigECedit libetoi , & ex hac do- 



Digitized by Google | 



Liber primus. l8j 

tiieftica {M-ftlatioiie , «Milit ^ttxit oiii|^kiiiiik Ei&taii fhibiapiii^ pr«- 4 Ariii. 
cipiunc (eras nupcias , ne filij propius accedentes ad aecatttm piiltli^ R^epubi.lib; 
tutti , cos minus vencrcntur, & haec «quailitas 4lj<|uid tte paK-iajio- '^* 
teftate dcrrahar. Ira placuic minorcm naru ^ 'm4io»-em non po(fc 
adoptarc , ' adopno enim naruram imitacur , & pro monltro cft , vt ^ mmMi 
maior fit tilius quam pacer. Vnde cum annqui yE(cuUpium Appol- Wftft. 'l^ ' 
linis filium cffingerem batbatum proptcr ncftaj-iam in meditina et- **!'P^*»** " 
pcrientiam , illi Dioflynus (Icilitr tyraanus Epidauri b«rbain aoream 
ftbftuHt» quia pftter cius Appolfo crit IttAmbh, Docov miittisrt iitMl . ' 
permitcicur , ncque domifuri iA virufii , A<biti eAikii priitim hoM- 
. cui cft , deinde £ua ^ inquit ApoAbhii/, illiid «(ttCHl iiiiMt vir iii r,.-nmeUt. 
tnulierem » ducens potiflimikn ex originis piiotllttc. Hulc «mtai t. 
imperib vt «tat ettain confcotiati AiiOoicltt < ma&uiiiad i»ieandas 
noptias pracfcribit annum trigcfimum fcptimum,f(tminis vigeiimtim ^ ^.c 16. 
fecundum, & antiqus; legis^ feucr^ proiubebam} nc viiis mtftorii ** la leph. 
■ actatis maiorcs fccmins dclponrarcntur. - vuUigoih. 

X r II I I .| "b. j. c.j. 

Cum iguur antjquitas lit exccllentia* St dommattonis tuulus , Videin&aji 
lam aemulatione fumma modilquc omnibus ambiunc Refpui>tic£ 1 i^.j.tf. 
mirum quod plerifquc prfieclarum videatur originem luam duccrc a 
<ii(per(is dcftru^at Troitrtdiquijt, quafi cafus turpicodincm , abutu ' ] 
6i -compenlct aiitiqoitJts licut ttoi&i in fiunilla ^iebeMHiinii4{iili(i ' T«di; tn 
qoe fcrootamcoiifetuit todibrio eft, ile lii hoc Mrom tofittBntm ''''^i : 
vctttrefiunttlatu, noui habentur taoqoam vkiM. Hoocdiuiapui k»* ^^IS^, '.: 
tnanos gcncris illulkior nobilitai c<n(ebatut ducent otigincm fuam 
cit piimis iUis virit , qui in coocilium a aomulo vtMOti , Rcipubticft ) 
fundamenra icccranc ^ , cx authoritatc F^atfcs, db (rratcm Icnator« ; 

Antiquitas ccrrc vcncranda, prima quippc fajcula (unr,qa« fe- ■ 
quentium leges & impcria , virtutum vbcrtate, larigume vcl ludori 
pcpcrerunt, ideb Romac ' tcmplum jprimigcni» fortuo» dicatum fttirj ,. ^,^^ 
velur foclicioris , & vnde perKkbac loturorum for4. gcniT iet. 

Occra vircute , labore cOiftpacttOtttr , 40tiquita$ Dei donum eft, ub«Ai|. 
cpiodfi defit aliuKd^iieiijK^ ' 
tooandttm cft:fic nomina fiUorom kfiaill o fctipCA ftcroAC ifl dtfolMt tttu, 
]apldibttsoiiiycfakiia,lBcutidum or^em Mdoitaiis cefoifl : IH qttaU- 
bet ProulDcia* mattii ciuitas habctur maiotum bt(itfi«i0 , 6m Mtl^ 
tfuittttc. I^roconfiit^^debec ingredi prquinciam pCrCampartcm^tfer mecr. bec* 
quam iogredi mos eft^nyagni coim faciOfit prouin<sialcs fcruftfi libi f« 
hanc pratrogatiuam anriqnitati& fua; tcftemrin Appollonia loni* ^ qti\ ° Anft!^. 
primi in cam colontam vcneranc , cxte^is adi obtincndas dignitaccs polit.c.4. 
pratfcrcbantur. Arcifices ^ artium luarum digmtatcm dti<:un^ et anti- ' ^'***f*"* 
quitatc, ajmu^iquc conteftantur inuentas ab origme niuntii : Itatuartj gio. mundi, 
quod Dcus teccm hommem ad imagmcm iuiun j agficotat quod 



i^iyui^ud by Google 



184 Naturale, 

Deus plancauic paradiium ia Edem^ futores quod fecerit Adamo ttb 
mcacn pelliceam. 

Splendor ille familiarum nobilitas ,ducitur ab antiquitatc, &ficut 
maiores earum fcquutuns rxcuUs profucrunc,nc corum poileros co. 
lic grata Refpublica, pxiuileeiis donat, cxteris prefctc in oDtinenda dL 
14 f )• gnicace' aiiamnonpaticuraiioius homioibus poUiu. ExillQdiibiii fiu 
ribf&ho'!^ miliis pfodire (blchc viri iaaa, veluc ccslo dan ad les maximas fitlj- 
nor. cicerpro Republica pen^eiidias | Moyfes & Aaran ' qui primi pio 




rarum tribuum forricer gefta nihil dccraxcrunc- 

Primafecula vc rerum origini proximiora, fic velut aurea, iufticis 
magis dedica furpiciunt omnes , &c cum ea reuocare non liceac, qus 
ab illis ad nos viquc vcniunc, etiam accrita, etiam ruinz funt in pra:- 
tio. Hinc nacurali quodam inftindu fenes veneramur, veluc falicio- 
iti &CQli fiiperftices vircucum ideas , homines fingulari Dei beneficio, 
a1> immmeris vicx cafibus ercptos , ad immorcuicacem accedentes. 
Apud omnes populos ad conuliiim 6c regimen aifiimpd fnere, ' cum 
*J^J\ quia valenc experienti^ , iedatis pafConibus vieec in illis matara racio, 
^**^ '^' '^' min^ eciam illis inuidenc, & mcilius cedunc ni qui eofdem ambiunc 
honofes. Aetas calis pracrogatiuas caala, eciam per fc cicra dignicatem 
A ie colitur; fcne£bus vcrabilis eft " , & fepc fcnibus idcm honor tribui- 
aaceiauna- tur, ac magiftracibus. Ea ratione cemporis ordo feruacur inccr exi- 
I?l!*C. de f^^ntcs in dignitate aequali ^ * vt prior rcccptus alios priEcedatj pri- 
confulib. mus ordinatus, ^ carteris paribus, prior & maior habcndus eft. Sic in 
^^m*iT Romano ^ Epifcopi federunt non habita rationc digmcatis 

inaio. & o. fuarum Ecdefiarum, lcd pracrogadui mcis in Epifcopacu agends : 
idem fiidum eft in GondUo Anglicano, * iederuntque in co Ipiicp- 
*Biion.a. {^n^ciiini cempus ordinadonis fuz, praeter eos qui ex anriqua 
.•lileai.a. confiiccitdine , fiue fuamm .EccleHarum priuilcgijs digniores (edes 
*VLc. baberent. Inccr plures ^ autem pari dignitateilcpofici,iUe eft potior^ 
». qui prior fuit in dignitace elci^s. 

Familiifeniores funtparcnces,fccundufquc ab ipfis eft primogcoitus; 
ficuc aucem ex anciquicace & prioncace conftuuitur m republlca or- 
do familiarum & dignitacum , fic ordo liberorum in familia : omni 
faECulo,apud omncs gcntcs , prunogcnitus carteris fracribus prasla- 
tus fuit.primus enira impleuitparentumvotaiprimus dcdit illishunc 
pietatis & poteftads ntulum , ilioique ab antiqua Acrilicatis male- 
vindicauic ^ primus firmauic mmuos eorum afie&us in fc 



concurrentes, ipfis adh^uc inexpermrprimus mouit, ica primUs exce> 
pic^^ jnpofterum prztcripcione quadamfibi icrqjic ^fj^ci^ pri. 



mos 



Liber primus* iSy . 

mus amor xda conftanciaque {ubnafccntcs ccteroi eteedcft. Qjapd 
fi talis altcretur diledio , potiflimum in (ecundis matiimonij voti?, 
patriprohibec diuinalex, * prunogenitum odibilismulicris, poftponcre 'Deuie.xo. 
fiiio diledls. Lege naturas primogenitus eratquafi dominus fratrum 
qui coram illo iuccumbcbant i dupliccm partem in diuifione hacrc- ''Gen.i?.*: 
dicacis capicbac ^ erat (acerdos familiz, ' veluc primitix a parcniibus <Deut.zi.5. 
oblatse Dco , cui eenueiant , vnde loco primogenitDnim^Leuicz 'Num.ts. 
liierunt eledi ad bcerdotium. yaria liinc in diueifis pfouinciis prLi. ][«^.^P^ 
flMxgenicune iurat conunttne eft yc familis ftemmaca feranc pura , fic ' ** ^ 
vc a C£ceris poHinc dignoici ^ vt maioiem tii bonis hzredicaiiit panem 
babeanc, veluc folidum cuipofHc inniti anciqna ^milia; dignitas , hxc 
enim licec bonis abundans, vc flumen aquis multiplici parcitione pof- 
(ct cxhauriri. 

Tandcm quod nullius eft, coclo, tcrra , mari nafccns , 8 fic primo , i. ? fr de 
occupantis co prioritatis iurc. In hypothecis prior temporc,^ prjefcr- acq.ier.do. 
cur poftcriori fi duobus donatum eft cum bona non fufficiant, po,Vn^i^ 
prior profercur alcerii qui pro pluribus obligatus eft in dubio ' vide ' l 98- S. de 
tur&luifle pto eo^pro quo fe priils obligauic. Prxferuncur ieicur l^^g'^^ 
pofterioribus pnafa,nec l qusfito fibi iure diiiioneri poifimc a (it. &lmiQB. 
perueniencibut eo quod imitentnr cau£» fitit cficdibus pratfiamtio* 
les , hoc primo antiquitatii 9c ptiofitatis titulOi 

_^ ' 4 " * 

Cauf4t fupfriorir virtus eminet, 
f t. 

DVbitari non debct an caufs fupcriores virtutibus cmineanc, 
cum id fupponcndum Hc, & ided confticutae (intin iublimi,exi- 
fientic , lod ^ poceftsuis , quia virratibut eicellunt. " Hunc dizimus . ^^j^ 
ordinem a Deo conftitutum, vt ipH proximiofes eflcndx » eciam exi- 
ftetent perfediores, tanquam innnits fiiat perfedtiDiiis imaanes in- 
foiorum caufx, agentium regular. GeneraUter " eiiimin cau& ageii. . D.Tliora. 
cibus quanco aliquid eft prius , canco eft pcrfedius : Excellencia cu. 1.1.4^7.* 
iuflibec inferioris Angeli, * continaur in excellentia fuperioris ,cutu» J*j^ 
clIeQtia^ cft nobilior , virms vniuerfelior & cfficacior ad intcUigen- a.<.ad6. 
dum & agcndum. Elcmenta funt in ipfo mundi opifice per ideas, 'ib.q.tj*. 
in cotlo per virtutes , fub ccelo per formas , nec enim calum infe- ^*''^!!^'**, 
riora regeret, nifi vim corum complcdclur , ficut architcdlonica fi. 
bi fubicdas artcs. Hinc Aftronomi cam in Hgnis quam in planecis, 
nacuram deiigaanc elementonim , & eifedu probanc. £tiam Sacrae 
Litterx loquuntor de aquis qux fuper coelos fiint \ & de terra viuen:. 
titim^quorainiciltcet & vircutes & nacurz iunc in.cotlit , led ipodo • 
exceUenciftinio. Nacuta. ignis cotlo prcbec (enfibi)^ lumen vioi^t 
* ' . • Aa 



Digitized by Google 



i8(> lus Naturalc* 

(tum, procul ih aduftione calorcm , morum prompciiliitiumy vigef 
in (olc , & marrc : nacura tcrrr largitur folidam , firmamquc ftabi- 
licacem , ftcUis denfitatcm qua vidcn poflinc , luna: , qud radios re- 
pcllic jfblarcs, & vigcc in Satumo j naturaaeris dac pcrlpicuam quali- 
tatcm, viget iii louc & vcncrc: nacura aqujE confcrt dclicatiflimam, 
dc zqualiihmaiii icuiutcm , qua iphzrae velocidimo mocu (c con- 
ctngenccs , noD rdblituncur 9 cmina io Loiia Oe Mercurio. Hsc aa- 
tem fic dcbcmc imeUigi} non quod cadom aliquid accipiac ab de- 
aencis , (ed quod ccnonim fbhna , vires dementanim eminencer 
compid£lenSy habct aliquid in (e quod fingntorom propriecaabof 
meliori tamen ticulo refpondcac. 
4 Femd. Conftat apud medicos vicam plamaram & aniitlalinffl condneri^ 
£^4!^. c^'^^^ quodam calorci agic viftutc animar, penerrat in omnem par- 
k>9cju tem,nondiiroluit, non adurir; non in cmcrcm vertit,alir,dirtingui-^ 
. aflimilat; vigct ctiam m fngidis vt m papaucrc & mandragora, vndc 
patcc non effe igncum &: elcmentarcm , inh^rct rpiiuibus a;thcrcaEf 
natur£, &c quorum fubllantu tenuiflima facile pcr totum corpus dif- 
fundicur. Illius caloris fbm eft cor , in quo propcerea fizus & pluri- 
mus cfl, abundac eaam in fibi pradmiocibus aiierns • ficnc vit tttir 
gnecis in annuUo fibi magis vicino. Denique corporis auimati mem- 
bia (uperiora , magis (unc iangonin diolerict , infecioia tereftriay 
Compendioquc (cruancordinem vniaerfi. 
• Soieei. Nacurac lex eft , ' potioribus dcccriora (iibmictcrc ; Deus imperac 
«pift. 90. Angelis, Angelus hominibus, homo bclliis, coclum clcmentis , ani. 

ma pallionibus , padiones corpori : mutis grcgibus auc maxima cor- 
pora prifunt , aut vehemcnciflima , non prxcedic armcnia dcicrior 
taurus i Elcphantum grcgcm exccllcniiflimus ducit. Inter homincs 
pro fummo ell optmius, aiiimo itaque olim re»5tor eligcbatur, idco- 
que fumma fceiidiaserac gentium,in quibus non pqtecatcfle poten- 
'iMMLont. linr nifi melior. Boous ret ' aliis quidem eii$inac vimicem cfk ho- 
' 5epM>* neftam.ac fibi ipfi tteceflariam, cui enim maiore opus eft prudentia, 
quam ei quide rebus mazimis cbnfulat > cui cxercicariore iuftiri& , 
, / . .qunmeicpiimaior eft legibus.^cui fortitudinc validiorc,quam ei C\ib 
'.' qtto omnia leruantur f cui modeitii continenctore, quara cui onvnia 
*" ' ; ; hcent ? qucm magis dccct virtus , quam cum qui omnes homines fui 
; i,dek|lb. 'p^us animi fpcdatorcs& tcftes habet? Non potcft , inquii Plato, * re« 
iXt ciuitatcm regcre is in cuius animo cft ciuitas quscdam incompofi- 
ta&: milcra,priuatum enim luum malum, publicum cfiRcir ; nam eius 
ekemplo prouocacus populus, non impune cancum, fcd &:(plendide 
peccabit. 

- lib. ). de D; Chriibftomos miracnr c6llatafB l Deo Sacerdocibtts pocefia- 
Ikceidoao. cein|tong^ maioremquam ficin cerrenis pfincipii)us,eciamin Angdis6t 



Digitized by Goo 



Liber PrimuJ. 187 

Archangetis, nttlli ehim eorum didhuii eft , quscumcjue r^^^ - 
perceriun, emnt tolotadcin coelis. I^ncip» . . » 

corpora,ipfI in animas: pater dedit filio omnem poteftatem fic fiiius « 

illis:tanci potelbti refpondcre dcbct cmincns vata: fanflimonia , nam 
in ipfis vt in Dco potcltas videtur fupponcre randliratcm ,illum cnini 
Angcli fuo trilogio prius tcr fmilum , quam potcntcm cclcbrant/ 
Hierarchia dicit altitudincm quandam per quam quis fortitur diiii- 
num gradum , inquit Albertus, * pcrficiiur autem illc diuinus gradus , in D.Dio. 
in thbus, fdlicec in participadone ddni dioini , in confbrciodiiiidc ^J^^^J^^ 
poteftatis^ & tRmsfandendo dona in alios j prius 'eft auteth diuina ^l^l^ 
recipere» quam etfundere, prius (peculum fblis radiot ezcipit quam 
emittat. Deo prosimiores Angeli qui csceros pucganc , iUumiuant, 
perficiunt, diuino flagrant amore (erapliim, diuinis implentur lumi- 
nibus chetttbim , chroni ab omni terrena deicdione fccreti , ei qui 
ver^ liimmus eft, immobiliter hirefit. Vt Ecclefiailica hierarchia 
coclefti conformctur , (it m iaccrdocibus fapicniia charitatc fcrucns, 
charitas lapicntia luccns , fandimonia diuinis excipicndis & effun- 
dcndis fcmpcr patcns. Ita pedus & brachium dextrum immolatx 
vitSluiia: dabatur iaccrdocibus . ' in pedtore mundz cogitationes , in ' 

1 , . 1 r 'C- 1 • • . * ron. ep. 

brachio bona opera iigninauKur, vcquod meate ooncepermc exem. ad FabioU. 
plo probent, & in aliis ezprimanc' - • . 

Pacerfiunitias domus Itic, canquam corporis ckpnfc eft , quod 
oom fiieriC) oeceris membris ianicaccm & vircs largitur. Velac aqutla 
ptouocet ad volandum puilos (bos , fiiper illos volitans eminentii 
virtutis. Maiorem ad pignora veifaa non poceftis faabere pietat^, 
inquit Eraifenus,* quam fi per vos agnofcant animarum parentemi * Homil.4. 
quam Ci pcr vos in ccelcftis patns tranlcant adoptioncm, quaproptcr inf-doepi^ 
Itudetc non lingua erudirc icd vita duplcx vobis commodum erit P^"* 
cum (alus ad filios veitros de vcftra lalute tranficrit , & cum per vos 
ad illam pcrucnerint , ex illis ad vos mulcipliciter reuertatur. Hoc 
enim bonum dando non coniumicur , fed dilacacur , & magis dum 
transfercnr acquiritar , vcriufque acdpientis 9c tcadentis liicram eft^ 
cum vtriufque eadem cenfeatar elle peribna. Fater vim (ibi &cic , pafl 
fiones firaenar, wtutes animofi iedatar amore filii , ne quid fius ob. 
ftet pro&dltbus', fiiius amore patrb, qaidquid in illo videc imicatUTi 
& ineias vircutes nicicur transiotmatis.talt virtutis fu£ fru(5tu dele- 
6latuspacer,magis ac magis prouocacurad heroica, &adeademre. 
ciproce films, mfinito quodam ad infiniti boni confccucioncm pro- 
greffu: ha:c cll perpetua quscdam imaginis Dei generatio , ha*c cft 
vcra paterna pictas , qu.TE filios virtuti , ccelo & Dco non vitus &t 
mundo parit : nulla potcll effc patris authoritas in corrigendis filio- 
rum cxcellibus, nifi pcius xUis ipie caruerit , concrarios haberec aifc* 

Aa ij 



« 



Digitized by Google 



i88 lus Naturale. 



{bi$, cupicns reum damnari , crimen abfolui , vnde qui defcendit in 
in^i^ arenaxn/non porell ob id filium cxhaercdare. Domus parua qua^- 
dam ci\ Kefpublica &: Ecclefia,fic in ea patcr vicesairic Pfincipis/& 
* Pontificis i cuius ex propinquo mores omnes curio^ius obrcruad li- 
beros in eandem cramformant fimilicudinem, & primas vircucumaut 
viciorom fpecies in conim mcndbus duraniras ioftillanc. Rcgibus 
igitur , Prdads. patribus , (|uiiacioiienl habenc fMincipij , Se diuinani 

ce^qttonuni 

ego (ai^dus (uni} babeanc ^indncer ki & , quam iii alios dfimdcfc 
debenc protmatem. 



, 'Prmeifiorum kentfemui entmt ifi exceilenthr, 

IPfum principij nomcn , vt prioricatcm cemporis connorac , fic 
eniincnciam tum naturse^cum cx ea promananns bcneficii, quod 
cicedic c<ecera , prioricace , magnicudine ^ conuauatione. Primum er. 
"letem i ^^CQwVun, habccaHouid lafinm 

. ^i^^J noi ^ incer inffiiita poffibilia non mtua, (el^c not ante mundicoa. 
Vareoius ftitiicioiiemy in dMuax pcrpetoa. nos dilauc; Vc non poceft * ca- 
jih*4flaino* |or non ca!ere, luznon i]IumiBaie>iia nec (iimmus amor (iinmu^ non 
amate, In alium ferri non poteft,quia nihii iUo excellenciuSy 9c quia 
ab eo abeft onmis compofitio^ idco k amac pulcherrimum , (c vero 
amans , omnia ab eo mirc prodeuntia vnicc & a nobis incomprehen- 
fibili modo diligic , nec alius cft quo fefe & nos profequitur ardor , 
fcd vnus idemquc ; vnus cft verus amor , omnes alios producens 
amores, omnium ratio , talis amor cft xcerne in fc agcns j quia infi- 
nicus, infinica caula cft &c raiio vt fic (e habcant. Et fsLni vis eius in 
finita dcbuic cffc , vc rcs crcarec fupcrans infinitam & incommenfii. 
labilem diftantiiim quB eftanon efie ad efle , a tuhilo ad exiften* 
tiam. . ' 

Huiiis amDiis ccemi duplex eft ecga nos efifedus , qui lefpicic 
tcmptts & zceraicaiem, vitam hanc quam ducimus morcalem, dc 
quam fpcramus immortalem. Vicae praeieiidi racionc , ditauit cgdIos 
luminibus, viribus, pedodia haimonicis, vc per tot fitcula fufficerenc 
iimumerisrerum innumer^ variarum gcnerationibus. Elementapro- 
priis fiiis dilHnxit locis, qualitatibus adiuis & pafliuis vnde ficrent 
nihttorum tempcramenta ; ignem aifiioni , aerem rcfpirationi , aquas 
fcccrras fcecundicati deftinauic , & tot rerum fpeciebus ad ncccllita- 
ces & dcliuas comparaci& fouic humani gencris vicam & propa^acio- 



Libcr Primus. i8p 

neftL Ifi hac ttittm concatemtt ftae ^ Ctifienik. ftn^eiat l pr«ce. 
dennbus , vltima a mediis 6t primis » (cd quod ektremum e& in exi. 
Ilentia » piimnro fiac in incendone , & {imul in zcema (apientia » cui 
omne temjnu prxfens eft, attingcns a fine vfque ad finem ^ fnaiiite^ 
fortiterque can£ta. difponens t vltimo crcatus honip ^ quia ptQpi^ 
ipftim omnia. Nobis laboraucrunt pr^cerica fxcula , arcium (ciencia- 
fuminucntionibus , fidei vcritatcs a prauis hsrcticorum dogmatibus 
vindicando , licec nobis hxc adire tanquam mulcorum hacredicatcm 
noftra exerccndamdiligcniia,vt locuplccior cranicac ad poftcros,non 
{inc largicntium merico. Igicur ance mundi conllicucionem ab ip(b 
mundi principio, per creatum omnc, pcr tot xtatum decurfus, (unii* 
aua HOi ailecit beneficiis ,primum cterQumque principium Oeiis. 

Sed prscipuum amoiis Cui pignus eft. quod ptxddftinamt' tiof in ' ^r^' ^ 
adopiionem filioram per Ie(um Chiiftum , vt habedmus redemptior 
nem per (anguinem eius, & ledemptionem peccacorum, fccundiim 
diuitias gratixeius. Giatia • prscccflit mcrituin, non gratia ex merito^ «D Atioi 
fed meriiiimex giatia;^racis dedic,quinthil inuenit vnde (aluarec , rerm. 15 
& roultum inuenit vndc damnarec : prafuenit nos in benedi(flionibus vetb.Apoft* 
dulcedinis, dulcius enim (apic hsec graiia , qujc etiam immericos ad- ** 
iuuat , & cogicac in nos cogitationes pacis , dum opcramur opera 
mortis ; non interpellantibus fed repellencibus fpiricum adopcionis 
largiturt quid enim animac dulcc (apic , inquic D. Berna?dus,^cui mi> ' In paniis 
rericordut tanta non iapit. finnoiuj^. 

Similifier prima fie amiqua panic drcanos pietas fuic , qu5d fiuo^ 
ris fiiis dttimis promdens, cnlic opcimas legcs quibus fida ftetenmt 
laacttmonia vnde legitimi na(cerenmr hberi } (ic fiun liamm , cogiuu 
tkmum y bonorum, citulorum , virrocum , o6iciorum fuccefliones 
fiierum perpecuae. Legcs ilk bonorom contra malos, innocentix iu- 
tiTque mtelam contra vim fufceperunt , & per illas na(cituris antici* 
pata bonitatc prouifum cft' Parcntum prima bonii^is erga futuros li- 
Dcros fuic , quod vc illos Icguniic fulcipcrenc vagx Ubercaci fr^enum 
ini ccre ftacuerinc, lugum & onera matrimonij fubirc , & vigih pro- 
uidencia , nec dum exiftcmibus ad viiae ncccllicates &i iplendorem^ 
bona quznerinc. 

£ft & proles (piricualis , quam Ecclefia virgo y quam Apoftoli^c * 1. Cot. 4. 
qnam fiindi Relk^ibnmiordkinm Pacriaivhs Deo pepcrcrunc ^ & ^ Gd.^. 
cnius colonias miieranc in calum. Haerediias ^n^ nepotes eonim» 
^ filij eorum vlque in xtcroum manent ; femen corum & gloria eo* fcscddU^^ 
mm non dcrelinqoehir. San^ md Facris Frandici amori Seiaphico» 
non fu£iciebat cor vnum , os vnum , vica vna , vc le proferrec in Det 
eloriam & proximi fpirimale commodum , regttiam ex Euao^lio ' 
ae&cibens.y coc ad xd in fucuiisfsculis iibi finacic corda , ora , openl« 

Aa iij 



ip6 lus Naturale^ , 

dnoc rperauic Mllicuti feOatolKS *- Chiifti vteas imit^f fedc ^ 
aocuit , Cvuata^ vitz integricatc , renipi mundanarum abdicadone 
perfe&inima , orationum afTiduitatc, animaratii ze!o , fpiritu, etiam • 
camc vclut alcer Chriftus , fic humiliatus j fic paffus eft pfo nobis, vt 
nobis relinquerct excmplum, & fequcrcmur veftigia eius,ptimo, atU 
tiquo dono, quo fanditas in nobis & mundo quotidie reftiruitut. 

Maximum eft hoc beneficium Dci, patrisc , parentum carnalium 
& ipiritualium quo confcrtur exiftentia , eft cnim dotium omnium fe- 
quentium fundamencum ^ nam (ine vica nacurali, non eft rationalis 
beata perfeiendas tc vi^ces,fine giatia non eft beacicudo ; (ine 
cegula non eft Rcligiofus. Vc qui dat arbortoi ^ (kic naictcutot ex ea 
finxdus , qui dac foncem dac erutnpenccs tx eo perenniter aquas ; ita 
qui dedic vicam , medii(qiie ad fcelicicer duceridam inflruxit> mulci- 
plicaco beneficio vidccur contuMc quidquid ci poftca boni conti^ 
git. Quod poccft cffe meritum hominis ante gratiam^ inqoic D. Au* 
Bpift.^ 105. guitinus , ' cum omne bonum mcritum noftrum non in nobis faciac 
nifi gratia , & cum Dcus coronat mcrita noftra , nihil aliud coronat 
quam muncra fua ^ ficut enim ab iniiio fidei mifericordiam confc- 
quuti (umus , non quia fideles cramus, fcd vt eftcmus , fic in fine qui 
crit vita xtcrna, coronabic nos in mifericordia & miferationibus, vn- 
de fcriptum cft, mifehcordia eius przueniet me, & miiericordia eius 
iiibiequecur Sie s ifk etiam g^oria didcar gratia ^ non ideo quia me- 
ricis non dacur, fea quia daca iimc & ip& merita quibiis datur. 

Caufie fiiperioris beneficium edain maiimum cft , quia mer^ gra. 
toicttm eft^&nibii ab inferioribus accipiens , illa donis innnmetif 
cumulat 'y Dcus meus es ctt, inquic Propheta , quia bonorum meo- 
rum non indiges> hinc enim probacur perfedifiima fua effcntia , in. 
dependens j iibi fuflScicns , omnibus benefica. Culciun quidcm a 
nobis eiigit , non quia hinc aliquid acccdat infinite beato , fcd quia 
vult nos efTc fccliccs , & id nobis non connngic nifi ad ipfum 
conuerfis,vt ad vidcndum folem oportct m ipium oculos con- 
uercerc , licec nihil ilU lucis adiiciac nofter afpcdus , nihil deira. 
Jiac atteiiio. Fabulofum /eft coelos ccrne vaporibus pa(ci , 9c le- 
iiem ez pundlo fimium vaftis illis corporibus in alimencum cedere, 
fi quz tantorum eflec fames , tam paruo non dimiccerecur. Ratione, 
letutbu(qiie pacec illos halicus vloa mediam aeris regionem non ferri^ 
mdiofes aucem & vi coelefti prxgnantcs ad fui fcecunditatem indi* 
ga terrarepetit. Etiam homines licec hic vitam aganc ex alieno pen- 
*Seneca.^; dcntem , ambiiint " bcncficium fine fpc recipiendi conferre, quia 
dcbcncf. c. rcrum honcftarum prctium in ipfis cft, & ad illas calcatis vtilicatibus 
— veniendum ; fic naufrago & aduenx nunquam m confpcdlum no- 

fttum redicuro damus ^ (Ic in teftamenus niiul recepturi bencficu 



i^iyui^ud by Goo^fe 



Libcr primus. i^i 

eDflfi^Hittilf|ii6 ^ui ctociii lenMflet donabacur cniid oafQiil et quer« 
ca i 6 mdrcs ocefkios , cxdamu Plinias * qui taaa opa» honore > ub 16X.4: 
iblo doaaucniiic» atcuin idiqoas oofbnas aora conimeQilarcQt » ^l- ^**^^ ^"P^' 
lutem ciuis in precio e(Te nolncrunt^ claii profdliooe, honriiieai kfi' ' "* ^ 
uari nefas efTe lucri caufa. -'-«""^ 

Tandem excellunc principiorum bencficia in eo quod funt conci- 
nua, "» proccdunt enim a fublkntia non corruptibili, vnde conferun- ^Snpfal.Si 
lur inexhaurta profufionc ctiam, vt diximus, inlciis , lugratis, inuitisj 
nunqoam coclum ceflat ab iafluxu, luce, mocu j iuis icmper viczno- 
Ane neoeilariis qualitaribus p»dia inaDcot dcinenia , de tam illis 
pro nacuni fiia, agcre , quam cifle necdlariom eft. Legdn hanc ac- 
ceperancaDeo ^in quem propcerea gracias rdnnderc dcbinnus rd« 
rum omnium nacurabum qu« nobis famulancur» vc obligamur d Cu. 
ius iuflu aliorum maaUMn pccunias accepimus. Augec bencHciuid 
daocis dignicas , preciofius , ichniis curiosc ieruandumy poficrifqud 
grari^ fpTcndidum traditur monumcnrum , quod a Pnncipc vcl Ke- 
publica donatum clt Dulcis fanc piis mcmibus confolaiio , natura- 
lia velut diuina contemplarii in omuibus iftis , Dci circa nos amorem, 
bonitatcm , prouidcniiam agnolcerc, & fic ad laudis iacnfina prouo- 
cari. De hoc contmuo |nincipioruni bcncficio , Sc ioferiorura gfati^ 
ttidinephira pconmd dicenian £t b«c di^ hifficiancdc cauGs vniuer. 
£dtbus , nunc pauca fiibiidmus dc pacriculacibus , quit illas , ii|iaiu 
tatOt bc^ , imicannir. . : 

* • • e * * * . ^ 

A gens^git fibi fimile. ; ; 

. ■ ' ..'<. '■ '■• ' 
Riiimai i ifuttmum(jue vcritati&^ tum nacumlis , cum fii* 
pefnaciualii princtpium cft , agens quodlibcc quamnte 
poccft cfficerc fibi nmite ; agit onim in materiwn eic (k 
itticipiendisquibuflibet lotfflisapBam , ilUquc 
qoam qu& pracdittiw dl tormam imprimic ^^vt figilfatm figunm quft 
ugnacur , nondidnocpriinic in moHi ccra | vCMS corpoialcs , fui non 
alterius fpcciem cmittUnc in fpcculum : fic omnis caufa eft quodanu 
modo cxemplar crtedlus ab ip(a procedcntis. Ariftotcles" idco cau' «i.phyfieob . 
fam efficientcm confundit cum exemplari, probatquc concra Mclif. 
fum & Parmenidcm non cffc vnum rerum matmalc pnncipium,quia 
fic omnia dSkat vnum, cutn rcs oihil fic prxccr lua prijicipia ^ meri- ' 




Digitized-by Gopgle 



t^t lus Naturale* 

toque Rbtwcef pe^ fynedochcti vfurpanc etfedhiin pro caufa,deein» 
&m pro dledu* Vt autem cau& func vel vniueriales de quibut k>. 
quuti fimiDif vel parcicularei dc quibus iofia , iic J^aa^ tdfSu ck- 
prinuincper (uoi c&ftus. 

Cm/^ vnitterfiilif , non formas fed i\tiaUtMtes fu4s imprimimt 

his ijmhus dammmtttr. 

f. I* 

FOncium ic flnnrinum pcienmiai fit es comuuo dlabentimii 
aquaium appulfu , & fpecierum in mundo eadem qoc fuic ipfb 
naicente coa^da , pendec ab indioiduoram moitaltum Hbi (erio 
nunquam iatemipti fuccedencium generacionibus , vt quod perit ia 

parenre, reparecur in prole. Ceflac nacc foecundicatis racio in cauds 
vniuer(alibus,qu<e quia non fubiaccnc intericui,quia ezdem numero 
fimr, quar fucrunt a Deo creatjc , nihil a coc farculis paffac , nihil in 
fucuro metuentes ex ccmporum iniuria, carere debent fc propagandi 
dciidcrio. Si nunquam moricurae fcmper generarenc,in calcm cxcref- 
ceiem numerum , vc earum ezcefTu turbaretur atdo 6c harmonia 
inundi y vt na&cndis nuiena , hofpitio led p icndii locos noa iufiicO... 
ret>, firuflsa Ibrcnt , c^ opos vnjiieifi eo quo nunc eft modo, (tc 
perfeaiffim^ completumy Deo compfobanke * qudd qoc fcdt iimt 
valdebona. 

Igitur Angeliciim (lat naturi fua fpiricuales , immateriales , rioil 

compoHti ex maceria & forma , concrariirquc qualitaribus , fic im- 
rMMli.li. nlorcalcs, non generanc j illifquc Chriftus ^ comparat eos qui per- 
fc(^ionis amorc abftincnt a coniugio. Agunc camcn fibi nmilc quan. 
tum iiccc , diuinos cnim ardores ferapnim , fplcndores cherubim, 
thront fublimitaccm & firmicatcm a ccrrcnis fcgregatam inferioribus 
Angelis & hominibus communicant ( imitannir Deom qui cum 
aliimi Deum extra fe non polfic ptodoCere , qoia repugnat' infinitum 
« D Th "^uldplicari , vniueriom ad fiii finxtt imaginem (. & quia eftasens per 
■•Vjo- «. t.' mtcUe^lum 9c voluntatem^ ^ volntt efle creaturas pur^ intdfedtuaicf 
incorporeas : mundomfecic vnumy cum ipfe Gt vnus , incorrupti. 
bilem y cum fic ztcrnus , rotondum cum m infinitus , & onmium 
naximimi vitalibus fcminibus exornatimi , & ex {cipfo cun^ta, gi- 
gncntcm, ciim ipfe fit fumma vita. Sic Angcli viuentes & a<5l:iuac di* 
ninjE bonicatis imagincs, mcnccs mfcriorcs formant ad fui (imilitudi- 
ncm,& quiacirca Deum veluc beatitudinis fuae ccntrum , sccrno, 
^pieto , quia beaiiflimo mora circumfcruncur , cali^ imprimunc 

motum 



? Gen. I.' 



Digitizcd by Goo^e 



Libcr primus. 1^3 

motom ckai]arem> qui quam minime a locali ftabilitate recedic > ^J^"'^^^ 
quia (Ic in codcm circa idcm (ecundum cadcm, (imili & iugi conti' plwjbb.^. 
nuatione, folus non muians locum, videturquafi non motus ^ affi- c.«, 
milacur zcernitati per regutarem Sc pcrpecuam circuiaiionem, quicti 
aucem quia femper circa idem efb 

Ipfum autcm ccclum cum fic incorrupcibile^alios non gcncrat,fic 
cnim foecundicace p€rpccu^,& validinimis viribus commcnluraca, in^ 
fimci ficrem coeti mondique, quod ell abfurdiffimnm. Inftriofa ta- 
mcn iibi qoanram llcec afltmilac cum Ct circdaris figurae , etemen- 
toram fpherc roiis, aqux 9c mercorij guccx , animaTiom membray 
arborum lami fic conformancur, nam columnarisfigara eft orbicu- 
kini qojedam condnoado, yeluc fluxus : fuperior aeris pars circulari. 
ter mouecur^ & honc mocum feqountor anes dum'(bblime volanc: 
Circulos omnia peragunt^ 'ad locum vnde exeunt flumina reuerran- r £cdt£itf. . 
tur, vc itcrum fluant,nihilque fub fole nouum fcd rcnafcens , fiunt 
cempeflacum anni , morum , confuetudinum , Imperiorum , legum 
reuolutioncs , licet in longo feculorum decurlu prarcedcncium me- 
moria depcrcac. Qux perfe(3:um nonabfbluunt circulum , imitaniur 
tamen pulfu & tra^u,nam motus circuiaris componicur ex atcradio- 
nefic expulfione ^ talis eft fluxus & refluxns maris , mocos cordis & 
arceriarum, pedum ambtitando , manunm operando, mniculomm In 
corpore, cum trahenci ex oppofito refpondeac recrahens ; crahic fiwuU 
tas concupifcibilis, expeUit icadcibilis»^temluec cmulantor motum 
hbrationis obferuatum in coelo. '.^ 

Populomm mores cccli fui proprietacibus conforrnari notac Pto- 
lomxus , * illofque diuidit per lignorum & illis dominantium planc- i Qjj^dnp, 
tarum quadraturas ; feros dicic effe fub acftiuo iropiquo , propterni- lib. ».c.». 
miam ariditatem a fole qui fertur (uper eorum verticem , fimiliter 
fub arcbo, propter aflidua fngora; proximos auftro cSc dicit ingenio- 
(iores & callidiores , rerum diuinarum peritiores, quia vercicale pun« 
dhun eonim propius eft zodiaoo & pUnecis , quibus quafi familiarei 
effedi , habent (agadoresanimas in inoelUgacionenatora;» &'in,di& 
ciplinis percipiendis , maiorem celeiintem. Pneter^ honiiQi^,ifi 
ociente degemes magis malcolos de firmos habent animos y.otiAjUi 
ibnt occulcacores , nam oriens nacura foiaris e(l ^ quafc ea tetnt jwni 
diurna, virilis & dextra exiilimanda eft ^ vt in.animalibus dextra cali* 
diora & firmiora funt. £x cadem illa ctsli parte oritur mundo lux fen- 
fibilis & intelledualis , hine enim leges omnes tum ciutics , tum re- 
ligiofc , artium & fcicntiarum procefTerunt An hoc occulcQjaatWNI 
fcnfu Grzci Romana: fedis primatum nolunt agnokerc? 

Sccliac cum fit immorcales prolem non fulcipiunt fibi parem , (ed 
Vflriis i[iiigQit£ docibus, illas largiuDcur prout maceria rite fueric ad 

' " Bb 



lyui^cu Uy G.OOgle 



194 Naturale« 



♦C^iuloij. »l'as recipiendas difpofiti. Inde dicit Ptolomius * fapicntis animum 
na- K. confcrre ccelclli operationi, quemadmodum optimus agricoIa,araii. 

do , expurgandoquc confert nacur^. Hmc orta conficienJorum coc- 
leftiumiinaginumars^quadcfedumnatiuicatis adicitis 6c adoptatis 
meliorum pUnecarum viiibus ^ cmeDdace Ct poilc profireonir. Sic nar- 
in ▼'iu^Ap * ^*'*" Indoram fapientum principem , Appollonio didifle 
peUoaii. fepcem annalos (eptem pUnecannn ex metallo > cum lapide , fubmt 
berba ex prxcepcts allrQlogije confedos , quos viciffim fuis hebdo- 
mads dieDusailumenSy vium vltra centiiinium annum produxic 
Trifmegillus mrttmanim vc difficilc {olubiiium generarionem at^ 
tribuic lleUismcis, metalk veco fuQia, planeets qtu ruac.lleli« crrao. 
tes. 

Saturnus non generat alium Saturnum , fcd fcelicitcr poficus nariui- 
*MatjU.Fi- tati pracfidenSjVt eft planecarum fupcrior , ^ feuocat contcmplantcs 
dti. llb. dc a vitaE vulgaris afFedibus terrena falhJiences , diuiiiis cancum appIL- 
corop^! ^ palcit , infenfus lantuin his qui vitam contemulatiuam {Imu- 

2&. lanC) nec aguhc. lapitcr calidi» hiunidcis duplicis biiius qualitatis 
vnione ^ bumatio cempaamenia. fonunatiffimus , ad mores opcimos 
diciiur inclinare, 9c aa fdigioiiem , qua vel hoc ai^memo confiar^ 
nihil homini meliaf • nihil foebcius conctngere : medius inter Satur. 
tn^ & Martcm,contemplationem miicec adioni , cran&fcrrc dicicur 
r&Sh>rem ad diuina vc hiociikfliior, feraorque ad humana dcfcea* 
dat , & quas fupcrius acccpit leges , dicat nbi fubditis. Sic Numa 
hi^^tt^' Po'""P''^"s ^ populi Romani vcncrationem fibi conciliauit , quod re, 
iida vrbc, agros faltufque pcragraret , quafi m folimdinc diuinis in- 
.: •> • ^ llruerctur pr.Tceptis. Temperatum hoc regimen popalis ita fauftum 
- ' cxflicit,vt cilm credcrent ab mfluxu planctx louis pcndcre , co no- 
minc opcimos fuos rcges,4nauguranHC^&xoaIecratiBc j vndeirecea- 
cos tobes Vacro niuncrac , cum vnicusiiUa csla Mars calidus iic. 
cti»,;calidi»in -quarco giada doiainacaDy (bli pra^ ardore gemi- 
naiit»> efficic , vc iiicattc« audaces ^ aoidbs periculi ^ graciflimas regi* 
btit,!qai (ef]Cjhumaiioqae fiuigtiinecoti volunc Sol virtutis natuia* 
)ii,hicis,gen«ationum i:ons,iii quocrediniineA d&aniiqamBUindf^ 
pu4dtesriniaffi',voiuer{alemin pulcherrimo , maximo, omnium magis 
Dmefico corpore,facit quantinn poteft alios foles m halo nubium, 
ift fontibus jlpcculis, oculis, in auro,adamantc, rubino ; m homim, 
bus mat^mticcnria:, gloria:, fplendoris auidiflimis : ipioa nobis rcce- 
denre laniiuelcic natura, acccdentc reuuiilcit. Veims humida calida 
praefidet gencratiomlxis qoa duabqs hifcc quaiuatibus perficiun- 
tur. Mercuriua «atoiam-induens illtus ftella! cuirias^gicttr , nxialiam 
ittilkn» tMibcs vdbit piolem'-^ nacurz (uc cnobilis dc.vbioius rempora- 
>K«'liiaam imQgMMm : ipfum eciam eqlriioit CMtkQXk , de cQijo fuo 



• 

i^iyui^ud by 



Libcr Primus. ipf 

luJens; * twandum ^ apud fcyclias *ninial bouis magnitudinc, flmili «Terml. dt 

tcr rerum quibus fic proximus calorem induens, vt polypus rupium; P*^.'° 

■ ■ ^ . ■ j - f f r ^ ^'■a '»PhiloIib. 

cxprimit aqua* m dincrlas le mutans Ipecies, mter arcnas Haua,mtcr ievaadai'- 

ncmora vindantior^ intcr Horulcnta difcolor, aiTuifipco locorum qui- na. 

bus iafluic colore cxprimic in corporc fyimAs > nullim dctcr- '^^^^jJl,* 

smnata^ figutlmvhaDCDs ^ cxpreffic Prochoii oimi^fefmis, cxpreiTe. i,t.tj»' 

' fmic Ariitippus , Aldbiaidcs«'OttOy faiionmes ipahm vcr&iilc comi> 

gic ingenium , fic pariccr ad omnia , vc naci videancur ad id qnod» 

camque igcrent. Luna motu , luminc ; alicnac qaaKcacii acceHionc ^ 

.omnittiiil maxime mutabilis ^ vicii^cendb , eins corpori lemcdiimvcfl^ 

nam in immota motus, alteraiiones generationibus promouendis ne- 

celkrus ctficir, animantia & inanimata plurima vim cius fcnciunt, ^ ^^^1^^^^^ 

flumina crcfcnnt & dccrefcunt vna cum ipfa ^ in «plcniluniis turgi- in procmio* 

diora func mana vc fydcris dciideno fcipfa lulpcndcre vidcantur,non quadfipar» 

cnim ad folcm ipfum incimic(cunti animantia vcl tota, vt cancri,vcl 

parces aliqu£, vc niedullx in olCbus turgcnc ca crercente , arcicunc 

p& dccvefixnce* 

• - filcmcoca mcdiam quamdam. vim prindf«omm obtiiicnc .Ktet 
enim ttmtdi fiiis parcibas venianc tn.mixcorum oompoficioncni ) vc 
plurimum tamen inc^gra (uas ccnenc<«gioncSy illicque vclucin che- 
fuicis vires habenc repoficas , quibus 9c alcerata rdticumicur, 9c quc 

occupaucrint in (e conuertant : naturalitcr ignis ignem producit in 
matcriarite difpofita: aifr, tcrrcos aqucofque vftpore^ fenfim a fuU" 
ginc fic purgat , motu cnbat & diflbluit, vt in purum ai:rcm con- 
ucnantur. Aquis mctia, in aquas candem liqucrcunt , tcrri implan- 
cacus e(l (piricus qui exficcai , indurac , fiAic alias facultaccs corpo- 
rum , & (patiis coercct definicis , vt non fluanc , nec v^ncur ^ non 
abfeed^^t iit halitum j fpiricut illc cefidm-lA itoa ^ itaqoe nullua ajiua 
loouscft apcus gencrandis ineialltSy foffQjUitur illk lapides pretiofii* • 
fed pdiuddi, obicnri , albi, rabri, ooloris varij (ccondiim .dioecfos j^^^^^,* 
(ttocos oz quibus conbre&unt : eo conilipance fpicitu ^ crdcunt lapi- 
des periuxiapofitiQiMm^eshaoibr Upidiciiiz,& metAliorumjiiincrae ' 
^ fucccffu tcmporis reparancur} rupes per fe diu labentibus aquis vim Vi.Fjniil io 
lapidificam imprimiTnt, qua didilientes gutts,& a raptu dccurrcntis fundodoia- 
fontis libcra;, terram atingentes durancur , fi cor illi baccaes mox vt Ipijni.iib, 
ab aquis cxerapts fuerint , terrco (piritu tunc ab obfidcnte prius n.cx. 
fluiditacc libero j ica concrefcunt margarits , viirioli , eledri, gummi 
^cies omncs , & ouis putamcn fimul ac ex auts educicur corporct 
Jta refert Phoriua < in India &ncem.e(re , qui quo^ ^nnis imptetur tBibUotb.c. 
anrohumido,quod hauftumlbtim ooncrddc. 7^ 

Omnes parces fpccmatic« func albae, vc of& ^ ilcrul ^ veme, mem. 
bramB) fiknguinis itteo parccs fotmacc fcrunt coloceni hepacis in 

Bb ij 



Digitized by Google 



f 



lus Niturale, 

quo (anguis gettcranir : Chilus habct albedinem a vcntriculo^ ilbc- 
do {anguinis in ladle , procedic a parcibus glandulofis in quibus fic 
hajc transformario. Ner<ii a cerebro prodeuntcs qui rcnfibus infer- 
uiunc , funt mollforcs, a fpina autem motus organa , (iint duriorcs, 
quia /ubllantia fpinx fubftantia ccrebri durior e(i Cor, hcpar , cere- 
^Sap«a.J. bnim, (piricus fuos dif!iindu]» percotum corpus vc cnxinuis, quia 
* *^ poiTet ilfae dkn fiac vdatcRiifiB viliiictfelcs, vbiquc quantum poiTunr, 
propagantur. 

' ^^^' Magk naturdii * totaieft in {unilinm veiuuipiie ^ ipeiac ciiun cflEb* 
^ *^ Aus cauds quibus vtitiir {imiles :^^ihibec ad indiicendum ibmnuni 
animalia (bmnolcaa^ pnB(enim.ip(brum cor & ccrcbrum ^ ad vig^-» 
Janciam vigilantia , vc c(l grus , gallus , lufcinia ^ iupi , vrH , lcbnci 
danc gencrofitatem, vnde Aclnllcs mcdulla leonis nucriws cuaGt for- 
tidimus j timida cimidos , aftuca adutos, (lolida ilolidos e£Sciunt:ca. 
lida calcfaciunt , humida humefaciunt , (encfccncia faciunt fenefcc- 
ire, inuenilia iuucnerccrc} ncrui animalium maccraci proiunc ad con* 
£>rcandos hominis ncruos, ad o(Ia mcdulU odium, ad carncs caraes^ 
ad iecttr lecur ■, ad ambfcs prouoandof » animaiia amica vc pafle- 
' nim, coIoidMunni ooida j dum ada cpcrMiMici eccroenti Vilaia 
cciam ad id vei onacs aimdinit, vtiiiigaciyOoinaceniiyiiicci. 
nom. 

. * FttMl. de Ita qoidquid cibi aut pocus in corpai illabicar, ' aot temperameiu 
^^^■an to, aiic maceri#;auc«cota fubftancia agic, nofquc permutar , & ip(e 

(anguis <^ualitatcs alimenti ck quo formatns cft , retinet , licct eias 
forma (it amif&, vt exla^^uca (anguis cft fngidior , calidior ex vino; 
nam quodHbet alimcntum confencancos natura? fuac gignic humo. 
rcs. Ideo Galenus fcribcns de (anitace feruanda, tnbus hbris aUaien. 
torum nacuram explorat , vt quz temperameucum fcndin in (e con- ' 
ucttant } aliis , inqu.c , prxfidiis non omiii tcaopore vtimnr , ac fine 
aliinenmy ne viaeie qiiidcm ncc fccuiida aec adncifi la lctudin eli- 

< p n&«». cec Sic in India , qu£ naKloveicuncar animalia fimc o4pRmflima; 

in B^bL^^P^ Aiabia * vencnum fic ex lahifero mitiiu , qnia bai(ami 
iiicco nmritur. Taodem Angeli, coeii^ elementa , & corum viribus 
dotaccres inferiores producunt qualitates fibi (iiT^ilcs, quid cnim dare 
polfunt nifi quod habent \ dant autcm illas , ad mftar caufarum vni- 
ucrfaiium , vc paret in immen(a fpecierum ab objedis emiflione vn- 
de vifus, ex continua corporum iranfpiracione, vndc fympathia:. His 
accidenalibus fimilitudims lux produ<ftionibus excrceatur rcs fingu- 
lares^ donec fibi (imilc in (ubikntia producaac per generacioncm. 



Digitized kiy Googje 



Liber PrimusA 157 

^ TNiucrlalcs cau{£,vt mox cxporuunas, cum finc incorruptibi- 
\r leS) ordinc ccrco &: detetmioaco a Deo coniliciuz , rimile (Ibi 
iii ^ede iion geamm , ied qinliiaoei cnnim 
feriorii DjUm fobfidium woran^ Jt lingnfatia fiuemia» com in. 
fericni (int obnbm , opvoic canun ad inflar diuinocnai (eiiiper efle 
& viuere , id aflb(|minnir , non amnc» «(nidem , venim fpcde, qoc 
ionper cft| cteRia} quapioper immorrali fcrie CDminuancor eo. 
tum procreaciones, vt qood (iti^Uri fubftancia feruari nequic, Ipede 
ialccm pcrfiftac. Hinc procreandi libido cun<Stis viucncibns a ndtora \ 
tflbuca,& cum bzc fcccundicas ftc m fubndiuni dcficicntis namrz, 
maiorcft vbi vita breuior, piuribufque leniaia pcriculis, vt multira- 
do fuccefliua fingulorum defeciibus ad ^pccici conleruationem lub- 
fticuatw. £a racione videmu» infirma qiuelibet animaotia mirum in 
•aio(iu^,& «liittqoamaellimm pofic^^ 
flet itansy lofuft», a qoilMn^oilim jdcuifcmi%regionei tftcfeaos \ta^ 
liiattotm wtSm Mioiai » «fri^uiiBrottm cstinjgueaidii in Cyreniaea "U>*tAt9 
^toiiinGiA* tc ia Leinno ittr«ta cer manno pnblics vcnaaoaci indi- -u. lib. u. 
ccbantur. « - • ^ . . ' . . 

Omnium peiledoram animantnim fcecundi&ni pi(ces pociffi- 
mum exigui.qnia maioribus ccdunt ia cfcam , vndc prodcunt incrc- 
dibili numcro vt alcndis maritimis bclliis , auibus, aliidu^ hominum 
pifcationi rufficianc,& poft tot dilpcndia videntur iiitcrduni tanta rao- 
le glomerantcs , vt fulcantibus obftent nauibus : hxc immenia foe» 
cunditas eft adlcribenda Deo, qui przcepit tUis,^Cre(cite & mulci. *Gca«Ci,. 
plicaminiy vepleic aquautiaRi l ieonucniemias autcm ailjgnanc 
Afirologiy' ineo quod nifees cteaai - U in {igoo pifcium ^ exalca. ' 



Vidc &- 

tionc venecit ^ mlaai £»tiiK^ciim loBe , quioca ilic impari (ic fie* m^^' 
cimd&, fuun pari dioiibmiiil icftBC«'inipari diuife (on^ 
diHm ^gnendo apcum : componimr ez impari jk pari veluc inaibulo • 

£cniioa, vnde ohm in miptiis quinqiie acesfvz^^ 
cundicacis augurium homini? qninque fcoilbus conftantis j & quia 
hic eft vUimus foecunditatis human^E temiinus , cum mulicf cdere 
poftlt vno partu quinque liberos, cuius indicium ell , quod pcs ma* 




Bb 



Digitiz^ by C^ooQle 



'Lib. 



ip8 . lus Naturalc, 

'\ i.a. de i^Qi Ipjpciacorem pcrdudla fuic inulicr cum qumque libtiris ({uol 
*GdktiBk parta eoixa fuerac, idem contigit fub Augurto.' 

Quis nefciat creato quondam homini nihil priuSjantiquiufquc a 
Dco pracccptum & inftitutum , quam macrimonium ^ iique & inter 
lacra myfteria numerari ,& apud omnes gentcs fummopcrc cclcbrari: 
lic homo tanquam diuinus feruac ipeciem humanam iucccilione per. 

Secaanij canquamgracus,reddic nacurae > qupd accepic ab a vcluc 
deiooiimiiiro, vc pofleris reftiaiereL Mandicoiiltitittui cft^ntoDo- 
minus , (cd velttt lolo inre vDeodi, frueniU , GXvA. jxxata. ikbjfantil)' 
tOir&qut! ^tttem vfin-fiudnariiis debctikRk.tedapr£llare/ feminariumre- 
. i.^.^.cod. nouate , " in locum de morcuarum arborum , alias fubftiuav; '-iii 
• t locumcapitum dc ereee defun^^anim ^ exmads iiippkte-. ficcr- 
eod. quiuimum eil , ne ipecies humana dcpereac , ex aUis nacum , ex fe 
'.qn»« nacos namrae retribuerc. Philo ludxus* introducic Abraham , fica 
Jj^^ Dco prolem pecenccm , fupplcx imploro vt femma fcinnlsque fo- 
foucaDCur c quibus lux falutaris acccndi qucac , qux canquapi iam-( 
pas per manus cradica , mundo zquxua fiac 
rGdfipiIib. Apud anciquiflimos Romanos & Lacedemonios ' maior rerunv 
**c**5- omninmboaiM,inaiorisnatifaabcbatur,(ed poi^ 

tari neceflark .vifii e^ , & ad prolcm popnti freqpicnttodaiA »pKBx 
miis ad td atque inoicavniris vfiisfiiis^cumjamaari ift' 
lebug ^ 4|in vocorem-, quique liberos haberent , (enioribus neque^ vxo-! 
... rem neque lilteios habencibufi^ iicut&ikge ittUiieftiQS cenfoHbjO» 
fafces fumendi poceftas fuit, non qui plures annos nacus ei^, (ed qui 
plures hberos quam colicga , auc in lua poceilace habNCC , auc bello 
1.5. C de amidc ; ad decurionacum obcincndum , patrem fihos habentem, 
non habenci anteferri conllaCi & xtatis legitimcT dcFedus, ' fupplc- 
adm.tuto.l. cur cx numcro Hiiorum ad honorcs,) qui crcs liberos Romx ^ qua- 
ffdeiMM. mor.ltt lcalia, quinque in prouiiiciB l^abdMC fuperftices , vel qui ia 
«^ij^di adeAmiffi itttt,acttlabatiir.a tttida; . - : '. . i - 1]^ : r' .: : j- 
'«m£ tow. ■ Gontracolibcs.tanqnam aiborcs Aerilcs iiaoa(qoc aufHidwnttlc 
anaqni , jpfis cdam (cnioiibitt iancnes nott;Ckdcbans,i4|ai^tp(i«^^ 
furos ttoin genoidenc-, candem quod corponeJbtODo j>ubIico JDpnprau 
leSbvdtt ^'^*^'» ' pcciuiiain «arinm dcfi»eiid& Gampaitttrc dvpEinabMK'* 
iSijimM'. Hinc Enucnus ccrcium gcnus hominum, ^ neque vir , 'ncque fcemi. 

na,fcd monllrum quoddam ab hominum namra alicnum , occurfii 
ji ffi £^Jj. infaui^um & inaufpicacum , fi quis manc domo egreffus id primum 
chof.* viderit ; punicur canquam (iccarius « qui facic fpadoncs , & quj fibi 
i^l^nd ^®*^^^ genicalcs parccs abiciderac , a,pctica bonorum poilefrione 
deficv. ' cxdufiis fiiic , & nec^uidem. can&m • dicere ia iudicio paUus eil , ne 
Mu'^ ^^^^eoma ptc(enria^uinata<juc.yDC^ i^itaalia magiaiatunm, (^b 
C7.* ' 'P^cie Pfrici iuris poUuerentur. •Ita.ne«:£Btrp|iitti £nufibtas fioft^ 
con(iiIaiibiis£dbs rdatns e(l. 



Digitized by Qoogl 



• 



LiberPrimus. . ipp 

Huic liumanz , ciuiiique nnM -aceedit diiuiia ;.iutb Deo dicend 
Oefcice 9c multiplicamiQi, pareiidam'eft , inquic Clemiens Alexan- 
dniuis, ' eaque jadone bomo fic Dei imago , quacenut coopenUur ' I>i3. t.^ 
od generacionem homims ; iacramencum hoc magnnm eft iii Chri. 
(lo ft in Eccletk, decernic Apoftolus ; ^ hsc enim vnio vndc propa- ^ jEpbej: 
pagatur vitatemporalis, rcferc facratiffimum myfterium , cui dcbe. 
UiUl«cemam, Oc cui vc late difiundatur , materiam przbec i Vnde 
damnaci funrab Ecclefia veluc ha:rccici, qui nuptios prohibebant dc 
quibus idcm Apo(tolus,'in nouiilimis temporibus dilccdcnc quidara 'i.Tiaioth. 
afide, a.ttcndcnrcs Ipiritibus crroris, & «iodtrinis dxnioniorum pro- +• 
hibcnrcs nubcrc: fic impij Maniclici damnati, "> quod diccnccs cor- . Baron-an* 
pus ciXc a malo principio, gcneracioncm quantum pollibilc erac,im- ^77- 
pcdiebanc ne malum mnlciplicaretur. Sic fertuIkMus'* iigic aduernis -i b. i. in 
Marcionem, qui nuptias prohibenSjiolicaBltlM Hc -fpadcmi bapcifma =''^"^f- 
conferebar*, (ementem ^ ^quic , generis faumani compefcere cotum '"^""^* 
optkho Deo non congruic , (|ttomodo enim faluum honinem volec , 
quem vctac nafci, de quo nalcicur ajB&cendo ^ (^nosnodo faabcbic in 
quo bonitacemfuam ngnec, quem elTe non paticur> quomodo diii* 
jgit^am , cuius origincm non amac, non crit humanior duricia Pha* 
raonis narccntium cnccatrix , nam ille animas adimic , illc non dar, 
illc aufcrc a vica, hic non admittit ad vitam , fub vtroquc homo m- ' - 
ccrficitur, in alccro lam editiu:, m akcro cdendus. hldcm argumcntis 
Ebrardus ° pugnat contra Vaidenfes hxreticos nuptias lutcrdiccnies-, • Bibiiadi. 
Nibil inquit, Chriltus rcdcmiflTcc, aifiCfarifto filiQs £cfilias gcnuiflct P^™» »• 
Ecelefia^ (i eorum lauidia yMSa, etiBm ipH nihil eflSenc , qui ergo ^ 
nubere prohibec, & hominem nafci prohibec , qui autem na(ci pro* 
faiber, prohibec & renafci. 

Chriili tamen.Dbmtm lciiteiici&^^.coniinuni fropagationis lege , ^ 
abfoluuntur, qui proptcr rcgnum calorum abftinenc a coniugio, * 
qui dixic crefcite& muhiplicamini yirginicacem poftea fuadcc, mo- , j^j^ 
dumfigic, qui modum aliquando diffudetat, is colligit qui fparfit, Ub.i.adaer. 
is caedic fyluam qui plantauit , is mccit icgetem , qui fcminauit , nec f^/^wci* 
vt damnanda casditur feges, (cd vt ccmpori iuo parens ^ tempus cnim "* "** 
brcue cft,inquic' Apoitolus. Itaquc fapiens ad meliora prcperat , vi- ',.co«.7. • 
tam a^mulatur Angelicam , vc pollic cffici vmis cum Dco fpincus. 
Nec propcereacimenduin nc dehciac fpecies humana, nam vc inquic ' 
'Chtidus,' ncNd oMneaica|ifani verbiiinifiud)aidavia eft " qu£ du. ^iia^.i». 
<it«d-vitam, flcpanci fwK caNCtoctunviMnparacioiie^ai illarn ingce. ' ^'^' 
^fionturi Facultas generaodi -daca eft' popier voimp (pecietH , inquic 
D. ThoOM^ • (icttc an seditondi & piagAaadi,vc Bueem eft ne- » ^ontra 
^e(& 'quo/oixttes homiB^iinc ;edincaxorcs aut milicet , fed fi^cjt Geniileilib. 
^^iios efle, ^^nancimi €tgtdm dnitaa,^ tatibus fiingaacuff officiis^ ^ 



Digitized by Google 



2O0 lus Naturale« 

ficnt in cditpotc » diuerfa membn ad dtuerlbs adus ordiiiamtir^ ik 
dkii genciario non fic de necefOtace indinidDi , vc c(k potus & dbui^ 
iedtanniin de neceilitace (pedeiAiion ett ncceflarium quod omnes 
horoines adtibus generacionis vacent , fed quidam ao his afti- 
tl* t C dc abftincntcs , polTunt aliis mancipari , putt milicis , vel contcm- 
idinn^ndis plationi : propterca lultinianus chrillianus impcrator ' abrogauic Ic- 




Reiput 

tiamemseonimettedat, proiadone dniiatis limimida niatiimonia. 
Repub.*^ prscipit PlatOy * & peftn, bella , diluuia, fimilefqoe dades mundo 
rAmob.lib. cenfet efle necef&rias,* vt luxuriantem hominum mnlticndinem de- 
«^n s»- metanb Inhibmda in vitibus palnutum fcscunditas , ca enim eft na» 
cura, vr pareromalit quam viuere , quidquid maccri« adimttur frU' 
£tui acccdic. Sic in homine primum (enuous dedito cocrcenda fuic 
hzc cupiditas frutf^ui fpiritus inimica. Conccdacur Rcl^ioni , quod 
cafus aut iniquitas abfumerec » quod ats ad fcBiidores pcoueatus ic- 
fecat. 

Carterum ftcrilcs non funt habendi , qui dum gcncrationcm ani- 
mantibus communcm negligunt^imaginem fuam mentalem in rc^^ 
»1. Coc. 4 ^dtis exprimunt} per £uaiigelium,inquic Paulus^^^vos eenui, & ficuc 
• On. nu- ^^?^ tcrram implcnt, ' & viiginicas paiadtlam:fic S (bbnahunt ^ 
lris^q.i. camalicommeidOyVC &iciniaU magis indulgeant fintque commones 
virratnm parentcs , ita nditeicoiit in Ceceffu , vt illic podffimum a^t 
'9c prbfinc tom fingolb cum vninerfis, ingenioi voce^ confiiio» 



«Gai.i. T N principio ^ Deus creauic ccelum & terram ^ ccelum vH dgens^ 
X^i^ii^ti* ^t>' '"^''dmam, iplendidiffi 

rali natiira imaginem \ Terram vt patiens, perfe£tibue , non min^ 
auiduni redpiendx peifedionis» quim ccelum communicandsBr Cilm 
^j^p^- aucem, vc dicit AriftoteIes,*fflas fit qui in alio gignit, focmina qujc 
sick ' inleynMritocodumvtmaSyterravcfomiinaftatuiturad icnim^ 
liorum generationem. >£temos rerum parens , non minus in ordi. 
^ando lapiens, quam in creando pocens , organicam mundi molcm 
in tam prsclarum ordinem digeflit, vt fumma imis , & ima fummis 
citra confufioncm mifccrcntur , primumquc amoris in natura vincu- 
lom incec formam & matcriam , ccelum & (oiaai ^ abundantiam & 

egeftacem 



Digitized by Gc 



Libcr Primus. 



cgcltatcm , vcriufquc defcenfu & afcenfu vniucrfa conftard conucr- 
fim implcxa littera VA. Hicroglyficc tellantur ./Ceyptij. Sic fpiritui 
viuificus a fuperionbus naturis m has inferiorcs diffluens efficit vt tcr- 
ra non fit amplius inanis 6c vacua fic calum fbl , ignis furfum ' ParacdC 
func , & in&a mittanc vkes fuas > tem aatem eminic fcmen in J^^^h^^g' 
«Itum *, hic enim eft ordo nacun , vt defcendat ^ood in foblimie phiz. " 
eft » & afecndat quod in imo eft) uc ignis ^ propriam (equens ma* ■ Atben. 
teriam ddlcendit , licet afcendac per teipium ( uc in animali prin- ^f£jD^. 
c^um motus eft a ccrebro , ^ furfum czicns vfqoe ad vicima organa laimaL & a» 
pedum. 

Vi vniuerfo Cux partes conueniant , & (it in illis fimiliter fupcrio- h supra I 4. 
ris cum infcriorc coniun(5lio , pcrfcdorum animalium fpccies quacli- } i- &l.u. 
bct ad mdiuiduorum gcnerationem , habet marem & foeminani 
acquali fcmpcr numero in his qua: bina p^riunt , vt funt colunib^, 
turtures, in cacteris ferc pari, fic vc zqualiias qua: vni familiac decft, 
ab altera compenfetur. In animalibus autem quibus multiplex ell 
portus,'' prodigiofum cft, omoes mares aot omnes fixminas iiafci. In ^ PUa. lib» 
ip(bmet innocentis ftacu ' fiuilcnt toc muliercs., quot viii^.dum 
planupucrdcit & in animalcola mucacur , (imc hdec non vnins qui- ' D.Tho.i. 
dem, led vtriufquc (exus. Intendic igiuor^ vc maiis iic foeminse eene- 2i /.'* 
nuioncm natnca, cum vcerque (ezus cqod neceflarins Gt ad Ipedei 
confcruationem, debiliorque foemina fic incenditur quemadmodum 
fubccclis&elemcntisfupcrioribusterra,venter fub capite,mareria fub 
arte , populus fub prmcipe. Ita dicit Deus , non cft bonura homi- 
ncm elTe folum , * faciamus adiutorium fmiile fibi , fcilicet ad ge- kD.Thom 
nerationcm,non aJ alias operationes , quac melius pcrficcrentur auxi- '•q.5»-a.i. 
lio viri, quam mulieris. Fit quidem foemina " propter virtucis adliux ^ iU. 
dcbilicacem , imaginadonis cnores '^ materis indifpoOcionem ^ vd ^ 
propter aliquam tranfinutationem ab Rtrinfeco , puca a veniis an. 
ftnuibus qui (iint bomidi , & in' hoctmirari licct gcneracionibuspne- 
(identem diuinam prouidenciam , qbx cx forcuicis ordincm , et io- 
diuiduorum defedlu fpeciei cooferuaclonem elicic. 

Illa maris 6c fGeminat petfcda diltindio repericur cantum in per« - 
fedis animantibus , nam nata funt ad quafHam operaciones gciieia- * 
tione nobiliorcs, 6c illas cxcrccre debent extra tempus coitus in quo '* 
vidctur vnum corpus ficn cx mare & fcemina. In illorum etiam tor- ' 
matione , cum plura rcquirantur, (Icut m magnis ciuitatibus, diftin- 
da debent efle officia, ' qua: m minimis exercencur ab vno. Sicplan- 
cx virtucem gencracionis oabcnc (imul a<^iuam & pa(nuam, femcn. 'Ahft.4. 
qaein feprododiuum fiiifimitiii cum hx alimcBm -iQjgiter inhftr^f- ^^^^i- 
cant aldimnis defixz xadicibus , ncc ad moaendum' uat apta; , CtUi^ 
fuias pcrpetuoqua mixcas babcnt muiis.j8cI:fiBiiiinii^ iiutlo 



Digitized 



t 

%ot lus Naturale. 

Plin lib ^^^^"'^^ congrefTu ex feipfis progignant. Arboribus tamcn « , inia 
^ '^^ potius omnibus quac icrra gignit , hcrbis ciiam vtnufquc fcxus di- 
Itindlioocm aliquam ioeiTe diljgentilllmi oaturz trakunt. ManifclUor 
eil tn palma, caius f<siiiiiieiiaeixiare noiigignunt , circa illum nu< 
lanc proiuB blandicioribus comi^ i illum amua viTuque ip{b , Sc paU 
nere eriam circumibiices dicunc mariufe, kuias arbore ezdl^ ^ viduftc 
poil flerilefcere , adcoque eft veneris intelledus. 

Obicurus tamcn cft (i comparciur ei qui vigst in animantibus, 
quorum vt (exus diftindlior eft,(ic ardentior,czuIcanSy blanda^fagaz 
magis libido : quis non mirctur bombiccs qui ex (crico quem Cbi 
icxueranc tumulo rcdiuiui, & ex erucis facti papilioncs albi , pul- 
chri , nec volant nec cdunt , fcd propagationis tanium caula Cic 
iransfoiinati, miro lcnfu , indjciifquc nobis iguocis,mafculi fccminat 
ambiunt,illis alarum appiaufu crebro gratulancur , copulantur , mox 
a p«(iru , enuflb quod in proximum annum (eniacur lemine , conta* 
befi»inc 9c imeEennc Edam lumbrici ex feniiboa fo\o taiSta pisdic^ 
iczum agnoicunc» vcvere, tempeftaie podflimum homidi calida-* 
que,.ei cauemb medij prodeuntts ^ apercis vteri meatibas contutu 
guntur. Fera qudibec animalia , eciam infcnfa Gbi » vt Ibpi , caoes^ 
apfi^tauri , foamnis (ius blandxunmry ftab iliis izfa non fc vindicaat} 
CQram fuis aucs canorx mice gciBunt , ardencius modulamiir} co» 
lumbus circuir , cripudiat , raoras iikdignacur plcno gcmibus gut- 
lurc j pauo conforti fuac placiturus concbacam caudam , gcmman- 
tcfquc colofci Cfplicat , aduccib maximc foic, quia Qc fuigcnuus n- 
d^nt. 

lix i]komine potiirmium motuus cHky blandus, ardcns , fi quid ob- 
ftec ytm isas (pirans , ioccr vuumque fewvm amor, cunaque czce^ 
iisaqimantibti$.teinpor«iiu*(ic« inillo perpecnascft, fic inocUigea- 
djua ^idenir iUijid geoefi«> eiunc dn^iai cadir vna. iEdificanir Do. 
minus Qeos lanmm, qoam (umpfic dcAdam ,m midierem: beik^di. 
•lib.depa. citur «dificauit^ inquic D. Ambrofim , " quia in viro & mulierc dbu 
ndifo.cii. mus vidctur ciTc pcrfcdra, ficuc cnira vir publicis officiis , ica mulues 
•Gelliut.lib domefticis miflklberiis iiabilior ccnfctur , vnde flamcn dialrs ° fi yro- 
10. c. 15. jgjj.^ amifit, velut dorao dcftmda, mutiloque corpore flammio dccc 
fi. ^ ff.de ditjvtKun lunt, proptcrca fi viro vius domus rclinquitur,'' poteftiiat- 
vlitfchabK bitare cum vxorc,&ii vxori rcli(fius (it, poccft habitarecnm viro , ap 
ab muicem ciiucifi , velut inakperfedli ncc int£gn rcputancuc. Ne* 
mo eulpcc liitomincs , qiiiod huic namvali in fiaiitn propcnfioni^ de^ 
•fift|.»fed yod. iHi iuoMttm indiiligrniBi.vaorijiyferiat^ Bnioag toti 
-liiK iii. feaftibm : nam pcoptei: ipfuni: vidccc At vidscii cott Gam 
diuaii.noAur>ntque conueaois., ooMiei pomp£ » rpabbeunL psa* 
- dleoni , vc gjbriA. infeteiqiiL , 4s oiiipbcaidbr laaonuL negocicnir. 



« 



Digitized by G() 



Liber primus^ 203 

occupat hic arJor iuiicnum mcntcs , & prunos illarum impetus 1 rc- 
bus honclHs,mircrc decorqucc ad muliebria ^ occupat viros , miHe 
pcriculis impUcat , & hic lacpe peflimus daemon faccs priua.ta; publi- 
czquc difcordiar, certaminum & bellorum accendic : occupac icncs 
araLis & maieftatis obli.tos , vducfint quod fucrunt, canis & rugis 
moucDc controuerfiam incempeiUtiail wcioia. la ndimus e^uot 
veteranos , fiaOis vifibas » ad coi» camisii Cioii&cdutn Si odorani 
esnlcabuiidat» ^tibuSyhiiiiuto, Iaei& aeoiaift foiit& oompoficioiie 
ioiiennitieak memitL Taiuicfflnosi xcas, non jn^nis fict» publiat. 
^nc vics conditk> , (ocus oblinkmcin indndc » opinia, digniias ^ fiir- 
tntUy cedic namrx^cttius bonum in pernidem (uam conuam ino. 
dum exoedcns hnniana cupiditss. 



. jim^ fi excedit tmr^uet, temperstutsi ommd felix efi, 

« 

BRuca feruncur.in venerem ardore cceco, perquem fola fcxus 
diflindHofie plaoec (bemuur ma^maii fixifldtu , quique nihil ap* 
pecic prc^ copuiam , qua languefcic expleift. Ac homo (ilDu! itt' . . 
ceUigencii tc ienfii przdicus , geminum babecamoietnjgemiaatttaDe . ^ ^ 
venerem , vnam ccsteftem qoam Aftrologi cribUuiic librx , a£re« ve* 
fieris domui^aliam cerreibrem , Tauro propiittn, ahimalem , corpo. 
rae fcilicct generationi deditam. Cum primum pulchritudinis hu- ' Matfil.Fi- 
mana; fpecics oculis noftris ofFertur , cam mens in qua refidct prima urplaioalT* 
venus diligic & vcncratur , veluc imagincm diuim vultus cuius, ex ocat.}. 
prophcta , lumen fignatum eft fupcr nos , & cui arridet vnicurque 
fympathicc hic fupremi dccorisin corpora diftufus radius. Non icaque 
corpus hoc amans defiderat, (ed (uperni luminis fplendorem percor. 
pora refulgentem» admiratur , alteaae -it ftupct ^ quapropcer quod 
cupiunc , auc quMnt amances >ttelcinlli> Deom namque ipfum i^ou 
tiuic, cuius fiipor occoictts, odorem quendam iui dutdilimum .6pm^ 
bus fiiisinieruic) hinc coram illo DeiiknolaiEhffo obftupefcunc , con. 
Cremiicunc , propter illud defpiciunt cxtera , & intllild vellcncua^ 
fortnari Hunc amorem diuimcacis quendain fenfum prse fe ferentem 
non improbat, imo vctut mnocentcm,aturpitudine penitus alienum, 
fouet ctiam rimorata confcientia, fibiquc dc illius puritate in arcanis 
fuis plurimum plaudir. Oucs lob igne coErli comburuntur, ideft , in- 
quit D. Grceorius , ' ctiam innoccntes ardcnt amore, qui dicitur '**ocd. In 
ignis Dci , quia li non racicnic Dommo,tamen pcrmitccntc , decoris 
iui Ijpccicm imprimentc gencratur. • ' . . . ^ 

Cc ij 



» 



Digltized by Google 



204 lus Naturalc 

Licec hic amor habeacur incer res honeftsu quc fibi pfaBtniifm 
funt, amans tamcn amari vult, & fibi vclut mortuus viucns in ama- 
ta per(bna, dc cjua roium cogitat , pro qua roium a^ic pcr mutuum 
illius amorem , viram fibi rcfticui deficierac iccrum amore rcfundcn- 
damj icd ardorii lui confcius, nefcius alicni, qucm ctiam ftupens de- 
bitis o£5ciis non valec promcrcri , r^bus vcUic defpcracis cacico moe- 
foreconfidcur, interviam^tnortemquc medioSy vitani doloris fcnni^ 
mortem paUore » recumqoe omnium abdicadon^ prxferct deje^- 
mens , futs tamum intcnca pocnis nihil aliud capir , non ftodia , non 
'yir^ 4. domdtica poblicaque pfficia , pcndenc open interrupta , ' mioaeqae 
**Ter^t in niuroramingentes: fic apud Comicum loquicur adolcfccni, ' & ce- 
Enuch.aa. dct & amore ardco , & prudcns , (cienfque viuus , vidcnfque pereo^ 
». fci. pp^- quij agam fcio. Milcrum quod dolor placet , & (uam cladcm 
intcr (iifpiria recognofcens animus liqucfcit in obftinats trillicis vo- 
lupcate , veiut iuftum {it , imo gloriolum tam illuftribus fiammis ab- 
fumi. Hic intellcdualis amor anacura tuerat inditus homini , vt dum 
diuinam formam concemplatur , hutc concupifcac nmiiem generare, 
indeqoe conibgnim boneflacem , veneracioncm, firmicatem , accipe- 
-i.Tbeflal. 1^^^» ^ vnulquifquc , vc aic Apoftolus," vas firaflCi poflidere 
c. 4« in fiinAificacione 9c honore ; ac infirma mens dom primac veneii ni- 
, mium adhxrcc , ab illa (imul & fecunda , quc propagationem inc^^ 

MEcoph.'^ dic , profcribituri fic ille * in flammas abiic , fic pe^hxe coco ^ viicor 
U fterilem /pirando nucric amorem; 

Non naturs fed incompofitac mcntis vitium illud eft , vt eius ^ 
concrario , qujc in carnalcs folos affedi^us , brutorum morc labicur il- 
loque ignc nigrcfcit , ficuc aliar in rtcrilcm cinercm conuercuncur. 
Szuus criminumftimulus cL\ libido quac nunquam mancre quictum 
T T). Ambr. pacitur,^nodc fcrucc, dic anhclac, dc lomno excitac , a negocio ab- 
Jj^' ducic ,a lacione reuocac , auferc confilium, amances inquiccac , lapfos 
inclinac , caftis infidiacor , pociendo inflammac , vfuque accenditur, 
nuUus peccandi modos , & inezpbbilis fcderum fitis morte cancum 
iananda^ quanquam (icuc ad leracimos amores hominem allicic na* 
nirapolchritudine, fic a vagis decerrec horrcnda fccdicace corporom 
virplenci fiuiie diffluendum. Hoc amocis infami lapfu , vires animse, 
corporis, forcunae , ^cix dilabuntur, homo de fpirituali fic caro fie 
fanguij., & corruptionc fua fic olim mundum infecit , vt coolo CCtra- 
quc confluencibus aquis eum opportuerit dclcri diiuuio. 

Ac amor cailigatis his excedibus, & incempericm mixtje ex intcl- 
ledluali & corporca natura congruam veniens , ncxus ell opporcu- 
nus, viri iotelle&u, mulieris feniu przualentis ; vircs vnius, fic altc- 
rius^infirnutati coocordes pcxftar, vc ex albx>logorum aphorifin^ 
&US ligct manem, &'ex vcriufque congceflii naia dicamr bamionia; 



Digitized by Google 



■ 

Liber primus. los 



oam prxdac intcr onoa macrimonij grande folatiaih. Aknor fexus 

cic inllicuto nacur£ proceclcns , non abftradus , non ferus , tria 
pociflimiim efficic in amame ^ pulchinuiinem , induftEiam^ forticudi- 
ncm. 

Amor pulchritudinis proles ipfam , vc cumque concedicur, vdut 
parencem m omnibus cxprimit , amanccm pulchrum cfficit, tum vc 
conformctur pulchr£ rci amats , cum vc pulchcr pulchrs, pulchris 
gaudenti reaprocumamocem promefanir. Cclellis tlUos caloris yeluc 
phmordiabs tomx proptius.efieAtis eft , mateiiam , parciamotdiaei 
loce decore><]m diuini fploidofis fiilgor eft» cxomarc ^ Gc amancte 
fironcts laedciamy Teflis oinacum) aoii, gemmarum igncs rucilos , fio*. 
rum pigmenca, inccffus, totiu(quc corporis graciam impenfius a^- 
danc. Eft enim puichcicudo inccrnz bonicatis flos alliciens inmentes. 
& fcnfibilis qusdam ratio, intcUcdtuali fympachica fimul & gratifli- 
ma. Sic anno renafccnce * fenciunc arbores fcecunditaccm iuam , & * Plin. lib. 
gaudium flonbus telUncur , cunc variis colornm piduris in ccrcamcn . 
vfque luxurianCjaiiafque quam (int, oftendunc •, lacca cunc eft cam- 
porum facics , gratifHmos odores fpirant zcphiri, perfonat aer auium 
culcidimo conccntu^ tunc fol rcccdens ad primum pundlum ancds 
in quo fiiic cieacus , nacaiam pcouocac ad lace cdebfandHm dicm 
fiiumnatalen , vcque fi>litD.pulchrior ad amofcs 9c partus difponanii^ 
conc etiam dies (unt loi^iores, vc diuciiU fiui liceac ad mifa^uhim . 
gnuiftimo fpedacuto , prozimz fxcundiratis (pes nutriente. Adria-. . 
nus ibphifta * Athenis non dcclamabac , nifi auro & gemmis (plen. .Philoftr.m 
dida veftci Demofthcnes ^ eloquencifllmus , ctiam in vcfticu fuic ni- ^'3^^^^°^*"". 
tidus & vcnuftus , fimilis gfnij Pacradus pidlor/ quocicspingerec, ^ Ccllius • 
purpurea vcftc induebacur , aurea corona capici unpofica j eo cultus 1'^ ' c-i' ^ 
fplendore amorem erga decoras arccs , & ceftabancur fuum , & con- |,b,^'j^*ii, 
ciliabant alicDum ^ cgregium opus paricura mcns illi pulcliruudine 
prcludebat & femetipfam , vc opus idee promififoue reiponde^ 
tcc, prouocabac Amorcm velut diuinum quid in ie habeac , hi« 
augnftiflimis cxremoniis , 8c vehit inconcnfia; fidd primitits pla^ 
candum putant , & qda fiipiefuiac partus eft » magiiinc^ * tradan* *^iuab, 
dum. *t 

Igitur amor cft auidus pulchri , vt aiitettk nullum fine Ined^s ob-. 
tincndi nararale dcfidcrium iniicum eft, ctiam callet aries <]uibtt< . 
inducatur non vulgaris fed exccllens pulchritudo. Superior cccleftiunv 
fpiricuum hierarchia cacteras illuftrat jin coslo vcnus amoribus prsfi- 
dens , dicicur lucifer , non foliim quia parum a fole diftans (ipe 
nicec cum illius aurora , fcd eo quod mcer planccas lucidior 6c puU 
chrior , incer mcrcurium Sc folem mcdia , luccm artcfque mentibus 
infundit ad fplendorcm obcioendum. Amor ignis eft , habcns cun^ 

Cc iij • 



Digitized by Google 



%o6 



lus Naturale. 



ardore fplcndorem , nim ciele(5bttionis qoz amorem comitatur pM- 

« tt. ^.n» prium eft , inquit D. Thomas • animum dilarare vt magis obic^lum 

'Atiicn*. "luni capiac , hinc Athcnis ^ in acadcmia ftacuam amoris crexcrant, 

Ub. ij. c. $• cui quoduianum fiebac facnficium , veluc amjr arcibus & fcientijs 

omnibus quac illic doccbantur addi(ccndis propitius efTetiCft eniin 

amor boni & puichri,arces auicm omnes fe^ancur bonum & pul. 

chrum. Hic ddcec beftias propagationii fcmpore ad edendos fecur^ 

lcvttts fuosylacebias qosrcre» cwMctiia Oeniere, auei nuris & atinne 

faat conrmis mod» nidos fabficares hoc ardore iiiccenfis ipiritibiis 

philomck die nodhique meditaiam camttn decantat , de volu. 

ctes fimiiiter aic^ concimmt zmulo congreiTa , vt minim lit lamiB 

vocibuSf tam exi^aa corpora fufiicere. Quis dubitet vcinter aues,fic • 

intcr homincs ortam cx amorc mufjcam , cum idco venus dicaturhaFb' 

monif mater, & apud omncs popaios eciam barbaros orbi^noui , fuos 

«Athcnr. afFc6tus amantcs cxprimant cancilcnis. Primus inuentor muilcx ^ 

Hb.i^.c. ij. amacorias odas cecinic, nec vnquam magis excellunt , quam in ama- 

coris veluc duplici (ympachico furore pcrcici poeca::ilIis affinis eft clo- 

quentia , quam eciam rudes al&dlanc,cum amare cceperinc, non in* 

{mo peritis rpeOaculo , vidcie quo ferac cftus ilte luuuralis , viide 

fhetorica duxit originenL 

Anes ccterc deoent finiliMr fiiot octut ic perfe^ones hns otiio- 

Sa^m.c ^ Amitfi filij defidcrio patcr, ^ quam in mence ferebac , imaginem 

t^Tnilgenc. etprcflit (ere,&colendam fcrais expoluir ; finge&darum *■ iimilimdi- 

^JjJiJjj^* nttm ratio, idcirco ab hominibus inuenta eft , vc poflcc eorum me- 

oiieinc cr- ntoria retineri, qui auc morte fublari, aut abieniia leparaci funt. Pau- 

lojL.cap.i. pi<ftor amauit GlyccrarH," coronas ex floribus tcxcntem, cerrauit 
*pUn. lib, . . ^ . „ n a rr r i „ 

li^ /!?•' imiranonecius, & florcs omncs piCtura cxprcllicj limplicium & com- 
. ' i. '* pofirionum vira primus tencauit, medicinamque orius cft qui dile- 
(^x morbo laboianti (ubfidium conatus eft affcrrc. Denique fcienciae 
& artes omnes circa amoicm verl&nturi mufica confideiat quis co- 
m» placbac ; gymnaftica quis geftus ; agricultuta quo fanine gatu 
deat ttak ; aftrologia amicicias lydenim $ £»erdotes quie olGcia Deo 
■'• 'f.!. • ' atnica fint, & ad arrium inueftigaiionem impellic obte(5lario. 

Tan dem amore fpiricus vicalcs 9c animates incalcfeunc, fic Iztiores 
difcuda caligine lucidi , diffufi feruncur ad forcia contempto pericu- 
lorum metu, vnde eiufdem fpeciei animalia poiiflimum inter fe dc- 
cercant , ccmpore coitus ; apud homines ctiam hodie Venus Marci 
confcncic,validumque conciliandi muliebns amoris philtrum c[\ bcl- 
hca forticudo , imbclles plus mirancur , quod plurimum ab corum 
diftac iniirmicacc, gaudcnt illo ad fui dcftenfionem paraco ^rxiidio, 
prsEceUentis pulchritudinis pntanc arguniencnm k fiictiftimis poifid» 
ciyCdmipfii foiticudo> fit pwtdomiiMntii amofis tSsGtm ipueque £e 



Digitized by Goo^l 



Liber primuj, 207 

jfortes exidnnant , vnum cuin fortibus tfkOiXj Apud Gnecos de Per- ' Achen.tib; 
ias ' vrecnte publica nccciritate,ainicac diis fupplicabant , ardentius 2'^^"' 
enim luppiicanc. At Placo " dicit abfurdum mulieres in bcllo non lc^ib. 
dimicare , vcluti aUft pro filiolis corttra iFcroces bcftias, fed ad aras 
confugientes , infamarc gcnus liumanum , velut omnium ignauilli- 
mum i illas alTerit amorc fortirudinehi & concipere & viris infpirare ; 
ita Spartani vcncrem aniiatam colcbant- Alcibiadcs " amoriplurimum " Plutarch. 
dcditus , & hinc fc ^entiens haurirc fortitudinem , piniit artibttm In ^**^*****» 
clypeo : Perfac coniuges libetos , pcllices dfltelMlit fdcuai itt bellum^ 
n fottiik decetfflrtnt Ht&ot benetofii^ pugnat , 8c iHAaiMt ciSiU^ 
men , ciiffl aduettit fe fpt&atiS ttoianis m«lii!rtbiis j qus pto itiM ^ 
ftabanttid fcdicitet fucctdjc PetditMliMii» Regi Hlftiitiid^ 
. dacens fecuth in bellum Ifibdlam Regifiun, tm liitd gti^ki6d^ 
lico , gIori£ apud muliere* cupidin6 fic ACCindit milltlim dtal^si Vl 
tnngnem de Rege Granata? viiStoriam ttpttrtulc. 

Vt fortitudinis inccntiuum , fic prttmium ^ft iflior ; oliniinter 
difceptantcs ptocos propofitis publlcis certaminibui dilc(3a ccJt^b.ir 
yidori; Plato " hls qui lc pratclar^ in belhs gclTtrint , coricedit quas j^^'**"'' 
voluerint nuptias ; Dauid ^ obtinet Mict»ol filfcuii Saul in cohiu- fi.Reg.i*. 
geiD^ ob deletos Philin:£o& 2 Caleb dat filiant ludm ei qui v^bcm ^ io^o< i5- 
Otfinfispbtt ecepetit , & mi-fticrifiifeit^» ' iMI mititttia aihott), 'Pim.iib.if 
myrthoveneridilMtatCMfiMfei • . r.i..;.»; . c.^Tmui. 

Igitttr «nor ii iftftis Unitttbtfi ttmtkumr ^ ptifHufii ii iSSaSsaiuat nil, & u. 
eft prouidentitt donum , pfdiidcans homiiM* Ad p^cMa Mct^Q^aixDi 
&adfbrtia qus necdEuia runtad educationem. Fallit heroas mag^ 
pttbUca ,bclltca , arterna meditamoti dtihi iU€»s iii>lyhcit puell^ , cu> 
iusnKns eft infirma, tunc potifllmum c6m ftoree pKlchritndof ; fiilKr 
lapientem qui cum ambuc 3 nullo pendcre , fuirW»o bond iri Cihvt- 
iuo poiito frui , volens tamen extra fcrcur, infirttTo fcxui fcruituterit 
exhibet, & cxeius ore, vuhuque placick>, foclicuaccm fuam metitui'. 
Raptus «Scnugi* qu«dam fpecics cft , (inguloruiu quiJcm Iibcrati ' f^.'\ 
noxia, fed homaoi genem proMg«M>fii^ ' dulce necell^itlquc ' vid? ftt^^d- 

■ " ' ryt •. 



Digitized by Google 



10 8 lus N[acurale« 



f . I. 

Llcctanimaiia qiue nacurz fiue facilis genio gregalbliint coetdt 
ioeaiic, fbljdcque padsfSDBdeiaviiieaBtiir (andre ob Ibkiiiqaaia 
habditiaeueni fpede Gonucnientkuii , pnettalet camen in fii^iilit 
amor fiii , iias eoim accendimc fie fbfdter decemnt vt quodlibet fibi 
(unilibus prteferatur pro cibo & venere^ ita vim irrafciDiiem conca- 
piidbili dedit in przfidimn natoia. Appetimt vitam diatumam tn 
qua condfHt vfus omnium operationum & voluptatum , vt hane er« 
go tueantur collapfafque vircs rcftituant , qurrunt mira folcrtia ci- 
Dum ncccflarium , & inuencum (i deHc copia qux pluribus fufficiat, 
quod vinbus pncualcc , cxceris exclufis cocum occuparc niticur. Ita 
morfibus fe dilanianc cancs cxigua quadam c(ca inter multos non 
mulmm imparcs projcda , quam parciri potentioris auida fames 
non pacitur , (ic lapacia qtueuis animalia , quibus non abter qwbn 
. . . iniio conflidu pneda contbgit , vinunt ab inuicem fcgregata , 
pfouidenoa natunt quz (ic tollic oocafionem affiduje » de in ma. 
' gnis aimaiilqise vitibus cnidelioci pro dbo dimicacioni. Gcne* 
' raliter que plot amac nanm » minnt patttur intdr plures ficii goa- 
nume* 

Furit magis Ipedei cuiuflibet mas , dum (Utis temporibus ambit 
focminam,vc procos cxcIudac,folufquc concupita fruatur , cunc cnim 
agic non pro fingulari viu candem morti concedenda vc in cibo 
pr3c carteris obtincndo , fcd pro fpccici conleruationc fic pro vita 
multipUci, pcr [ucccniuas propagationes inunortali , quam quilibcc 
•Cm4«i.^ per fc magis quam pcr alium feruaricupit, ' velut propodto quodani. 

c.' 17! cternicatis pnemio. Imer bjznas * maces fingulifceniinarum grcgibut 
•pfi(i.yLt. imperanty timent libidinis aunuloSj ideo grauidas cuflodiunt, t^»^ 
ridrap.i£. ^4"^ nacos mares caftranc , contra gcaui£e lacebrts pecunc \ Odore 
selib. 10. * pardi ' coitum fcntit in adultera leo, totaque viconliugitin panam^ 
«P* }«• iddrco aot culpa dumine abluitur, auc longius comitatur. Videmiit 
tauros focminas fuas cornuali concertationc dcftcndcrc arietcs pro 
fuis ouibus capualiccr infzuire ; equos adiun(^as {ibi fczminas cola. 
phis ac morfibus vindicarc ; In columbis impcriofos mares ob fufpi- 
cionem adulccrij pleno qujcrcla gucture, laruis idibus focminas roftro 
ferientes : quanca feriucc decertanc intcr ie gallinacci , & in cxccris 
auibos mares , vbi vetnnm temput rediuiiio cakie proriut illot in 

venetem 



Liber primus. 200 

venercm eum germani fint coneupifccmli <c ifafiendi vtrwtes. iUos 

tacile concitat ad iram Iibido. ' 

Plunbus dc caufis liic zclotypix motu,, violeniior eft in hoiniiie 
quamm «teris an.mant.bus multiparis, nam in illisVt in canibw 
'f'^^':^'^"''"' P°^^" r'"nbus mafeulis iniri , in! 
t^enmfque foctu & omnmm pattu ; at liommis conceptio vnici 
««»op«.^ quod C plures admit.at fcm.na. inte.npeta^^.tiat^T ' 
nMimraittOon&ConeninaiJIiadamnatvt plurmium ftcnlitatc Hinc 
«npreflSfoanini. &aikm fin«nd.pudicif^ , quam ucnlm ("^o 
win zeb mamo, «igi, n hoc /nplid pi^Ao .utior e/rc^Tnt 
martis ommum praftantiflimi gcninaa. Bratorom nianiam libidi 
ncm accendit lola fexus ineadem fpecie diflinaioyu>horainnm amo- 
rcm cxcitat fouctque pulchiitudinis »m coipore,, tum fpidtoali^ 
vu-tutcm fclicctd.u.no quodam radio pnrcwrfs efliijgen/fo^ 
Zelum >g,tur cx inrtmau nafccntcm plurimOm aoget hlnori.Lm: 

W doo m eodem loco corpora , .ca ncc amores ; amica cenfctur inter " 
reiilbs qosfimnl ad dno> non poflUnt pe-rrinere , vnius proci eom- 
Tlt'°^ fpl^-lMiorvirto. obfcurat vota deltuitT 

f ' r^"T fr' ^"l!^' fina «ori» mcon.incntis op." 
probno I«fa fe, vehi, Jle careac hi..dotibo, amorem 00^»^ - 
meren, ftipulatumconfcruare. fw"ius 
Sexus mibellis plus miratur in viro bellicam fortitudincm hane 

plusamacilh fe hbemius, quia curius comminit , T^S^ dS! 
craquxvncmartemfincvcncrc, hcroam fine diicOa , variis cmpta 
ccrtammibus refcruiu. Gior.olum iguur apud homincs habotur pu^ 
dianiiias viorcs promercn. & :d fmc in I>latonis Rcpublica yii m 
m bcllo fombus propoficum pr^mium , ncc fmc prou.dcnr.a , nam ' 

Cj^cm bcHica foimudo qus quas voluic nuptias confcquitur cas ab • 
■alm mraaasfibi feruat. & B«ulanti fo:miiLum procLmque laf. 
C1U.X fra^num inuat In conSiam malignus populi rumor hunc pu- 
blica notat mfam.a quem muliciu incominenda dcc.pit, reaU fi non ' 
formah d.uort.o ah.s velut amoic dignioribusiniurafiir^cptis. 

Huic o cx ahcna culpa crudclircr innoccntis femam tedcnri 
vt maturms lcgcs occurrcrcnt, Icnibus primum, tumaccrbioribusre- ' 
medus vf^funt. Pr.mo gcnicxum .n fccrcto domus procul avirorum 
confortiofecretum habucrc Parthi, Grarci, nunc ctiam Hifp^ 

MMtuitmuiiercsfubLu.iuchorum&vccularum.nu,dafid.aquecufto. ' 
diadomicominere,mpubIicumnon mfi vclatas earcdi ^vclut hrrr fJr ' "^^^' 

«m«urapudorijvaUmnverecii4ia:,murusfcxu. qulnccVopnos cm t 
atocuIos,nccadmiiaial.€nos,quipetficiatquod 
Ulis capillos amplioics conccflit pro velami^Je : vt ncquidcm prinaw 

. Dd 



Digitized by Google 



1 



210 lus Naturale. 

* SynMgnia 

Tur.' i,b Quemadmodum in czterit rebus, fic in hoc gcneratioras nnAtw 
^°*^! ^Ytitur nacura luditquc contra poHtis , hic largicur pulchricudinemy 
qtNCCumfitdiuinifplendori» radius difiundivaltft viderij vifa mences 
per ocalos rapic, omnibus graca , ab omnibus expetica. Inde fuccen- 
. ditur zclus qui luccm hanc obfcurarC, folem nubilo tegerc centac, vt 
cxccrna: cupidini matcria fubducatur, fibiquc feruet quod omnium 
ambxrct libido. Id tamcn fit in omnium , etiam diledla? , zclantifquc 
panam, qui amoris dulccdini tiorrcndas mifcct amaritudincs ; vnde 
merico notant aiUoIogi feptimam cgcU domum, ex diamctro prmix 
vitsque oppofitam , fmnil {ignificare noptias & hofics. In hoc afle. 
duumconfli^bu panibosiiacompolitis, vc vnus fic concra plares,qaii 
non acftimet plures przualere in vnum hunc pugno locem ne fblgeaC 
cofitinere volentem ^ racam eile cum palciiritadinepodicitiam , vix toc 
ppocorum amoribus centatam, aliqoem non redamarc. Faliit vigiles 
exploratorumoculosragaxamor,cogi nefcius niticur in vetitum, pla- 
^ cct inconce(Tavoluptas,iufquc pcccandi facitipfapcccatifurpicio. Scic 
hxc zclantis animus,hinc iorquctur,& in pocnamfuam diligens alie- 
•1. t. fin. cupiditatis cxplorator,cum grauem fa6li fuipicioncm' conccpcrit 
^cl jo Cod. potcft cx ca iudicio contendcre , & thori fui vindex ream comugcm 
•dulJ"' poftularc. Motum hunc liccc accrbilIimum,horrcndi tamcn criminis 
:Nixn. 5. vltorem in antiqua leges Deas compcobaiMC mirticalo fac quod. 
diano pcr aquas zelocypiz. 

Hic aoMri non cpnceditur iras & arma depoiiere,nonticec blandi" 
tiis vi<5tos ab adionc ce(Iare,deprehenfam emm inadultcrio qui reti» 
'I.i.f leno- nec, inctdit in ccimen lenocinij & alieni peccaci reuseft;* Diabolos 
dniiff.adl. Domino smulatur, inquit Tertulianus, ^ dociiitquc fuos patienciam 
Ic:»p.^vk! propriam , illam dico qua: maritos dotc vcnales,aut lcnociniis nego- 
deaAittcr. tiauccs vxorum potcllatibus fubijcit. Ne taniumcrimen focda parif. 
S ?"f* quc lurpitudmis indulf^cntia mancat impunitum , iure Dif^cltorum ^ 
lieiuiaui fi- ccnlctur mtcr ludiciapubaca, lic vt hccac vnicuiquc ex populo rcum 
«r « I fT P^^"^^^> ^^^^ nacura , R.efpublica, inter Chriniaiios Ecde- 
•d iti. de iacramemi prophanationc. lure Codicis, proximis tantum , ne- 
adniKr. ceC&nifque peribnis defertur accolandi copia , ne volentibus temerd 
eet>?'^' liccac connubia fcBdare £t qoia negotium hoc tenebcaram fine teite 
' Dcut pcragitur ' vtroiqucreos in opece deprehoiibs lexantiqua marico per- 
*Tio!«^ ^^^^^ occidere ipoftca ius hoc cxclufb marito permifrum fuic pacri, J 
S,»d 1. lui* quia plcrumque pictas patcrni nominis confilium pro iiberis. capitj 
Jeadultet. cscterum mariti calor &c impctus fuit refrenandus. 
*t'C<eod. Eadem ratione lex lulia' non pqrmifit mulicrcs dc matrmionio 
violaco quari quia nimium obnoxia: funt zelo qui irxno conti- 
neridebait, & vt fiiio parcmcm , liberco patronum , ica nec vxoii 



Digitizcd by Googl 



Liber primus, 211 

maritum proptcr rciicrcntiain licct in ludjcium cx dcliito vocarc , 
alioquin naturalcm hanc diuinoquc iudicio ilabilitatcm aurhorita. 
tcm,fimul familia: paccm & fplendorcm lcuilfimis de caufis ccmcra- 
rcc. Saltcm Icx ciuilis ^quiflunc fanxit, ne niaritus poHic accularc " I irilrs. 
vxorem adultcrij, Ci ipfc impudicc viuac, & hanc Icgcm ab Anconio '"''^^** <=o<i 
Impcratort latam^fummoperc prorat D. Auf^ullinus " nc maiicis vi- ^^''l^* 
deatur crimuiis impunitas conccJi. Ncmo fibi blaniiciir dc lcgibus conlug.cip. 
hominum, inquic D. Ambrofins cadcm a viro quar ab vxorc de. s. 
hctur caltimonia ; Chriltianus ^ vxori lux ioli mafculus na(citur , lP*^ yt'^' 
vrriufque cll vnus Deus patcr, vnus Chriftus p;rdagogiis, vna tc- cnp.4. 
clefiamaccr incontmcntiam prohibcns;viriulque vna debec elTc mo- 
dcratio & vcrccundu , quorum clt viia conimunis , communis giacia, cap. 45. 
communis in ca:lo (ine (exus dilbndione-falus. Liccc i^^itur luia non '^Ocm. 
conccdanc mulieribus adjonem in vuos, parcnduni camcn ell inHr- i,b"""pi. 
mtoribus animis grauius ob violaiam coniugij fidem, Ixfis; vlcimum dsg. cap,^. 
cll nuprac malum, ' palam manti poffidcns pellex domum Idco lex . scncc» 
diuina prascipic vc ir quis nolueric amplius habcrc conluetudmcin Tragic in 
cum captiua, eam libercace donec, ncc illam cum alia fuper induvSla ^^j^c^t"'!,, 
dci||||U recineaCjCum zelotypijc graui (upplicio & imminencibus peri- 
culis. 

Tam acerbus cfl hic zelotypia: fenfus in huniano cordc , vt fapv 
pdjjulos in principcm concempta majeOate concitaucric j pluies ty- 
tanni'perieiunt propter exceffum luxuriac quam cmJclitaiis, quia fa^ 'Bodin.4. 
railiis luis labcm hanc inferri, populi non paiiuniur. Taiidiu (uper- ^"P""-'* 
biam Rcgis Tarquinii " populus Romanus perpcllus ell donec abe- 'Plonu.lib. 
lat libido , hanc ex liberij eius importunicatem tolerare non pocuic > *='7- 
Eadem quxrcla ptrcs armauit contra riHos , vc cum lacob moriens 
ferit fiUum fuum Rubenhac maledidjone , c(Fj(u5 es ficuc aciua. 

• t- Cicn. 49.4 

non crcfcas, quia alcLndilb cubile pacris tui:ConllancinuS'' Crilpum '^uacon.an. 

rilium occidic calumnia Faufti nouerca: conqucrer.ris quoj cam de 

llapro ccncaflcc. Eadcm vfus el^ feritate Sigilmundus Rex ^ conrra Si- > jd.un.ji^. 

gcrium filium quem ex prima coniuge luiceperat -, fic Cacihn.t libido 

fuit fceleftiffima, * nam cum orcllellx v|^no amore correptus, filium «Vaier Ma 

habcret nupciis iuis nnpedimcncum , eum veneno fulhilit, protinuf. xim.lib. j;. 

ijuc cx rogo cius maricalem faccm accendic. '• 

Omnes zclocypi Ikuiunt in vuididlam pcr calcaras nacura-, fimilia- 

rum, Reipubhca- , Religionis lcges j lalus ainor furor ell humano Cx- 

tiandus cruorc, tumin pnuatis cerc.iminibus , tum in bellis, qu<E Is- 

pe lacentem, veram tamcn hanc Iiabenc cauiam, vc poll Troadis ex- 

cidium . sentium omnium ccllantur hiltorix. Quafi viccrcc adhuc in Athem Ub. 

mortuis rabies ha;c muiJa Sc promillam defuuC^is quietcm poflet ^ 

perturbarc j Qmdam tclUmcnto cauit pulchras quas amaucrat mu- 

Dd ij 



c. 17. 



m 



in lus Naturale* 

lieres in funetjri fuo conuiuio occidi, ne venirent in alioruln poteftii 
tem ) huic tamen iauxuaicau rcibtic populus , irrituxnque voluic ciTe 
tcllamentum. 

Quis humanx vits fortcm mircrrimam , non miretur , & doleat, 
vidcQS ficinfpcrros vbi(|uc volu^cibus dolores, amorcmc^uc vc aic 
Pkto, dulce-amaram 5 bdia cubimim GtaaS&na/L parere i rmnmiiiii fibi 
» c^Auih. ^^'^'^ rpondent cx mutua fruitioiie conii^es , tamen , inquic ApO' 
fioltts , faabebunt huiu(inodi tribuktionem camis , fed longc grauio- 
rem fpiritus , cum illos zcli leralis & tartareos ardor ,in mutnam ege^ 
rit pernideni. Deus ipiemec peccantibus graucs minions panas 9 
per&nam agiifponG, cui fidcs leruaca non ei\, feque pailim in (acris 
paginis vocat zclotem. Hxc vnica vox recenfet primum & maximum 
mandatum decalogi Deum (cilicec ex toto cordc , ex toia amroa , ex 
tocis viribus tliligendum. Non vulc habcro confortem in amorc, qui 
• D.Bet' parcm non habct in diledionis retributionc ' & lamen Cic vult amari, 
s!in vc cun^a (imui amcncur cum ipfo , & (lc vulc amari , vc nihil pra:tcr 
l>onin. ifhm ametnr, diebet entm in cfeaeoM diUgi deatura , non in ie 
pcr (e (ummos omnium , fumma cbaritate diligendfis eft , infinitus 
infinite, hanc ampUficationem, vitalemque infinicatem mendbu^in- 
lerit, vt(bl qualicaccs fuas cognacis corporibus. Mcns igitur fponl0* 
fuo fe caftam exhibeat abdicacis in totum mundi cupiditatibus , ncc 
<ld.fef.vli. cnim mifccri poilunt vana vcris, ^ aeterna caducis, fpintuaha corjJo- 
"«AJcenil niUbus, fumnu imis, vt paritcr fapias qusc furfum funt & qui fupcr 
tcrrara, Fcclices ilU viri per quos Dominica Afcenfio pracfigurata; 
Enoch raptus , tranHatui Elias: fochccs qui loli iam Deo viuunt, foli 
vacant intcUigcndo, dihgendo, fruendo: yilcriqui tcncntur liuma- 
na cupiditate j quiHdcm Dco iuracam non (bruantes zclaiicis moucnt 
sras & in parata djcmonibos inconrnnt lyppUcia. .* 



IlUidta debet ejft conmgii fides. • * 

# $. <. . 

ANimaha qua? prolcm (uamnon valent cducare nifi collaiis ma. 
ris & foeminic laboribus abftimcnt a vago concubitu , & ilU- 
batam coniugiifidem fibi mutup icruant, fi fera finc & gregaUa , 
partus ccmpore foluitur fimiliumfocietas, mafque quihbct ibluscum 
ca quam fibi fclegit iocmina, fcparacum, (blicarium, latcns quderic 
domicitium, vt fecurios fuo fiuatur amorc , & ptoli iMfdcurs (jroui- 
deaL VcL&t inter aiies omnes ocynes; eiiam inter turtures, palum. 
bos, pcrdices» cotumices , comigcs quae proptet^ fcelizeram in nn- 



I 



Digitized by Google 



I 



Liber primus. 2ij 



ptiis iuguritun. Idem optat aitaaos hotiio pvocut a ccceroioih icbn, 
ucrfiirione , folus rciiaqui cum diledb:', quz fibi omnisboniloco efl^ 
cuius ideo fixlicifTimam pofreflloncm vindicare cupic a procorum 
ooilis & cdncupifcencia- In vocis cfTenc fylux , folitudincs, rura &d 
quia mos cft ciuicatcs inhabirarc , amori tiraido fc fideiulTorcm cx- 
hibcc*publica fidcs , nam ideb conucniunt in nuptijs contralicndis 
vtriufauc familiac capita , Regis atithoritace fit contradus , queni 
Ecclelia fandifiat. Olim ' ad fponfi domum duccbatur vxor , ' Alexa. ab 

*per nodem, vndc faccs prarfcrrc mos erat , facie tamen tcda velo., Al«x.lilKi. 
dcinccps perpetuo , hifque cacremonijs ^mori zclant , confbrtem- ^ 
^ue non patienci , bldndieboncur ^ fic tranfibac ul poteftarcm mari- 
ti , interauq^ per coemptionem , vc quemadmodum res noftca fioc 
BiSto noftro ad alium nansfdri non poceft,* fic intcUigatur vzorcm "l.tt. if.'de 
ad maricum percinere, vt alterius fiecincqueat, ipfo noIcnte,&quod 
amplius cft , ctiam confcnci^e^^^Nam matrimoniumj vndc legicimam 
prolem fperac Reipubiica luris ci\ publici , ' propcerca de adulterio xK^.^.KfT. 
quo violatur, tranugcrc non licet ; ^ illud inultum relinquCns maricus^ ■aiJ"* '^^ 
lcnocinij crimen incurrit, * & ipfc vclut adulter punitur. " 1. 1. ff.de 

Libcrum efl:, fcruato conuiuij dccorc, extcndcrc manumad efcas !^^^* 
mcnlae appofitas, fed eas enpere de manu & orc cius, ciui prior illas ff. Ji 1. loU 
accipiendo fuas efrecerac, vis eft omnium indignacionc ferienda j fic, «^* ^^"^ 
inquic Epidecus , viiicuique licet pr o Cnx condicionis mod o , v irgines . 
amDire^fed vbi cranficrint in marici poreftatem , & effe^ fiierint 

^ ynvaa cam co corpus , crimen eft , vclut homicidium partem han<: 
eflehcialem, ab eo diueUere. Eciam barbariiiib orbe nouo fine ^rin- 
c^e, fine l^e viuentcs , Icgcm hanc natuialem iA cordibus fuis (cri- 
piam probant, dum illibata lcruanc coniugia, qux poUui crimen eft 
apud illos vix notum , & fi conti^crit, cxpiandum norrcndo fuppli- ♦ 
ciorum gencrc. Si fcris infitum ell copulam fim extrcma conccrta- 
lionc dciit;nalerc,& contra procos vindicare , quamuis plurcs admif- 
fi fcccundicacem non opprimant,id mulco niagis decec homines, 
cum vagosconcubicus,vcin meretricibus nacura damncc fteriUtace^ 
& adulceria leges omnes cum humanss^ tum diuinz lemporalibus 
secemifque pcsnis infe&entur, addiderunt ad libidtnem comprimen- 
dam feucxas illas piidicitiz fandtiones, gladio impudiciciam coSfcen. 
ics Refpublic*,* vtpuricacem vtriotque (eius^dbmi connubio 
refcruarec afibShis , & in publico metus legum^ vc fic duplici prae- DeL^" 
fidio caftimonia oiceretur^ cum incus fic quixl ametor» & loriis quod 
cimeacur. 

Seruata matrimonij fidcs , dac familiis ad nominis perpecuitaccm 
poltcros , Rcipublicarciucsi tcclcftx filios , 6 quanta perucrfitas-adul- 
terij, quo cotiura publica cemcrancur , quodomus dcfmic cfTe cucif- 

Dd iij 



♦ 



214 lus Naturale 

fTmnm homini praeficiium, inter amorislxfi furores, inter proc^oroni 
&c adulrcra: timcndas femper infidias , inrer accrbos fed tacicos ze!i 
cruciatus , cui ricquidem in tormentis libcra vox ; intcr publici ru- 
*l.fatmox. moris idfamcs notas : fuleet vxor maritalibus radiis , at •conira ma- 
^ ritus polluitur vxons vuio miqua pcnitus conditione , vlu taraen re- 
ccpta y hmc nialo nullus compaticur , onmes infultanc curjxlfus ca. 
chioflisiainoremenjiniiiiiidec alilr altcri,giacninquevi(lensr Ipc&aca- 
Iiim,tot vigiles mariti zdands oculos deltuii. Adulteros iudicabtt 
Doniinus , vtinam pcaa. QAtem deteneac a taun graui (celere , quo^ 
pax,vniias,honor Kimilianjm crudelidim^ dilacetacur, bona ad ex« 
tianeos transferuncur , educationis liberorunf cura de(ericur , ma* 
gnum (acramcQcam in £ccleii£ Chriftiqtte Oomini ^tempcum 
prophanatur, 

Vt vitx iranquillitati nihil magis aduerfum eft ea prauitatc , qua: 
vertitamorcs in odia, qux fibi pnmurff,tiim charis omnibus fuppU- 
• cium cft,ita nihil fancta & imcmcrata coniugaU fidc in profpcris &c 
aduerfls optabihus, cumin eo poHta (ic prscipua \iii£ ciuilis foclici- 
tas, habere fidum pedhss cum c^uo indiitin^ fimc omnia ^ m quo 
curc (olacium, conulia (pefque kcretum , ksca geminam gnuiam in. 
ueiuant Quaniuni fidd» quaDcum caftimonjae marico debeaac Chri. 
Hiana: muli«res difcanc vef ab Ethflidi quse maritorum cafiu omnes 
J Vaier.Maz liios exiitimarunc , * cum caiceracis Inclu^jc , exules (equucae , cum 
' moctuis confumptx , vc vnum cilec amborum facum , (icuc vnum fueh 
rac cor , & vclut ipfis tolerabihus cfTct , monc iungi , quam vita dilba- 
hi. Ideo matrimonium deporutionc, aqui & ignis intcrdiclione non 
, coide fohiitur/ nec etiani (i lepra fuperucnent,' icd tenencur coniugcs fibi 
rcpnd. mutuo adcffe quid enim tam humanum e(l quam vt fortuitis cafl- 
*uSde^ bus fint muiccm partictpes Ideo referc gcneus Euaui de viri latcrc 
iug.'iepro*c Iumpcam,namlaceribusiunguncuf qut paiiter ambuUnc , &c pariier 
quo ambttlanc incuencur^ inquit D. Auguftinus. f MuUeram (idesy 
'lib'. de bo.' > '^''^°^> ^^g""^ i>^ttt conitringKury nam ipla deunquenc« 
noc^diogi partus fic iU^cimus,& hcredicas defercur ad escraneum ,vnde licer, 
•T*f*c.a<ii diximus , vicD vxorem adulcert) aocufare , non mulieri viruni^s quia 
iuUcaduit'.cciinen virinoncam gi»ue<iamnuminferc. i, 

gelliuslib. • 



L.iyiu^ocJ by Google 



Liber primus. iis 

'Ptrfefmm fit coniugu fitdus, 

i. 7. ^ 

GOdi & cem veltat maris & SoBnaaz priiniim a I>eo dixjmtu 
conftitittum eile commbiom, vnde ccteiis feiuands lc^ ma- 
gnis Inddii^iie defcriptx caradleribus propanontiir. E(k commimio 
Donoiam , cdm tena ut io ccdo per iblitiatem , ccfilum in tena per 

igncs , mcttana , gemmas rcrum omnium fcmina ^ mutuus anu)C 
pcr lucis & influxus defcenfum vaporum & frudluum afcenfum j 
tandem apparcc fcccundicas in rerum ordinaca gcncrationc : Talis 
coniugij faeduspcrpetuumeflc probat,tanca partium mundi conilan- 
lia, vt a:tcrna poffit ariliunari , & licet immoia terra m affignata fibi 
fegionc dccumbac,cacium tamen vcluc zelo percicum innumeris in iU 
km conueriis ocalis feroat eicubiasy iUam ambim iiio cingic^ncqui- 
dem cxtia lelidlo loco quo diuortat. Hinc animalia qnc aid ptolis 
educationem coniogtum ineunt , perpetuum illod fcruant , 4t Ucetcx- 
pteto partus tempore , redcanc ad (iniitiom-grcgcs , idem tamen oia. 
lis ec Ksminije par quod prius iuiudt amor,£raat indiuiiimi} plus cx^ 
teris adhaerem libi,& veie redeome ad andqua^Vcdeunt foecuodici. 
tis munia. 

Sic dum Deus creauit hominem mafculum & fccminam , adjccic 
prxceptum hoc , rcluK^uct homo patrem Sc matrem & adhirebit 
Vxon iu^ j mcrito, nam pater, iiutcr,auia, nacura; forcunxquc opcra 
(iinr, vinSe vxor Dei myflerium (imi , babuitquc prius vir vxorem, 
Vxorquc virum , quam patrem & matrem , ideo his relidis adbmbit 
vxori (tue , vc quod primum illi datum eft , tme omflibus {eraet ad * 
vltimQm,liec vnquam efTcc flnc aiccra, cum unc altcro , alccra crea- 
ta non £uc ^ neccflitas feparat filium a parentibos,nulla virum ab vzo. 
re. £runt,inquic,duo in carne vna, vnum aucem e(l indiuiium in fe, 
& diuifiim ab omni alio , propcerea maior cft coniundio coniugiun, 
quam incpr quoHibcc conlanguincos, quia non cll affintcas , (ed vni- 
tas,'ficuc homo fibimcc ipfi idcm eIl,non confanguincus. Ell igicur ' Tho.j. 
macrimonium vc dchniunc lurU-Conlulci , ™ viri & muheris coniun- 3 
dHo , indiuiduam viia: conriiccudincm contincns. Hxc lcgalis crans- d: pat.poc; 
formado , publicis familiarnm votis expetita , £ccle(ise lacramcnco 
fimcira , non r61inquit in cooiun^Hs ios qoo (e (ibi in poilerom vin- 
dicenr,cumfic puDlicum,&ptiuatis pai^nibus tolli non poflit." Id 'Uj.fM 
nacurx congruum eft, qmead amorcm pertiBadtcr concipicndom , ^^*^'''- 
dedit coidisfubfianram camoiam , ipiflam^neniis multis intextam) 



Digitized by Google 



ii6 lus Naturale 

dcdit voluntatcm, qua: dum amat , totalitcr & in pcrpctuum araa- 
rc coiiiUtuic, id(^ue votis & lurameacis iblemDicer prpcciiancur aman. 
ccs. 

Duplici potinunum ratione coniugalis rociccas debcc clTc perpe. 
tua, I. quia mulicr pro dote praedpuarax ad virum, pulchhcudinis &c 
pttdiddc florem, iranquam cum decerptos eft, refticueadom, £e 
compen&ri debec afleaa pcrpeniO}Quod fi (bluerencar matrimonia 
ez concupifcentiz vagis am^bus, nidbe candem eflent fceminx quae 
^latx& deceptx, quc velut turpiccr proiedtx voluptatis reliquiap^ 
non venirenc in contcmptum. >£quius eft vc cuius Mt commoduin 
fit onus,& is cui placuit adolefccntia, fcrat .xtatcm , minus quidctn 
oculis fplcndentem, ledvtiliorcm familiac , nam dcBoreiccQCC vultUy 
maturcfcit animus ad rcs domi prudcntcr peragcndas. 

Sccunda & prxcipuaratiopcrpctuitacis coniugi rcfpicit Iiberos,qui- 
bus parentes dcbcnc prouidere non breui Sc ccmporaneo aficdiu^fed 
perpecuo, fic pcrpecua debet cffe pacris 6c matris (bciecas vnde nalci^ 
tor, cains eft vinculom, & ad quem neceflariam dicic relacionem. 
Fa^o aut medicato diuortio, tranfirenc in liberos odia parcntum, (ic 
cnim theatra lugcnt appofitos in eicam odiofo marico niios a macre, 
^DeoKtao & prohibec lex diuina, ne pater vxoris dile<^ae filium , prazfcrat odi. 
bilis primogenito. Quis relidi filiis prouidcret ? eo faltcm affcifbu qui 
conftante matrimonio manec inccgcr , fanc matrimonia crebro fol- 
uere, hoc efl fufccptos ex eo hbcros crudclircr cxponcrc. Si matri- 
monium publicum cfl:,tum naturx , tum Rcipublica: nmnus , illud 
qui {emcl miit dcbet abfolucre , mulco magis quam publicum acdifi- 
*Li.f.t.S. cium,^ quod iocceptum non debec relinqui. Cum nulla diuortij (pes 
^polUcic j||{0)g((^ ^ coniugcs perpetuum intelligunc efle faedus quod incunr» 
fe fibi mutub concemperant , fiiifque moribus legem dicunt , vt in 
pofterum alta^ace froantur ^ impeoduncur ferib qosrendis bonis ad 
necefliutes & iplendorem familix ; qoidquid agont , qutciqQid pa. 
tiontar, id leuc & gracom efficit amor. 

I^ge nacuraUyhiique rationibus dudae placrxque gcntes perpecua 
non temporaria volucrunt cffe matrimonia , vt cjuinjTcniis ferc annis 
s^Gcllias pQ^^ Romam conditam,'^ nullum fadlum ci\ diuorrium, fi^i^pud lu- 
da!os ad duritiam cordis ' pcrmiffum fuic , ne grauiora mala contin- 
' gcrent. Perpetuum lioc fadus cartcri populi teilabancur ccrtis ca;re- 
moniis , vc Lacedcmonii ' qui venerem in yinculis colebant ; Athe. 
^ nien(es qui in eius templi mmmitate , ignem fouebant inexdnguibi- 
lem^ pamm apud GraECOS» amaiij amatz fbiibus appendebanc co* 
I Athens. tonas, ' qu2 orbicolari fiia figora flne fine , fperati connubij amorif. 
* li* ^ que pcrpecoiiatemiignificabant, vt annulli pronubi qui olim apud 
Komanos , dc nunc etiam apod nos nuptis dantur. 

Coelum 



Digitized by Google 



Uber primus. 117 



CfltUntemc JiluiDs^cuiiiiinlgaiid^ 

A;.Sa3cmda. fatm , imehium camen vibrai gnmdines St fuigara') ile 
condida pcr hyemem abfencia, illam omni decore €^\m , lurpem 
& fteritem efficic Huic illuibi , fed interdum (xuo maiiio , vidffim^ 
tcisa Jiiultis ih lods , frontcm rupibus afperam , arenis' mghidifA ^ 
aquis ftagnantibus deturpatam oftendit , ncc camcn foluitur diuina 
voce fancitum vtriufque connubium. Nullius matrimonij pax cftcc 
diuturna, non implerec annum, fiad leucs quaflibcc qucrelas vel zeli 
fufpiciones diffolueretur ^ his non debcc comugum amor cxtingui 
fed accendi^ vt ignis fiiperiniedlis rdrit inftar aqu2 gutculis. Dulciffi. 
mum eft , pcccericas (imiiliaccs & aemaricadines, redimegracis fbrticer 
afiedibot ad Uicrtim compcniar& Cbhimbc ,"mares impcriofot «nto.Ub. 
-ciiam iniquos ferunt , quippe fufpido edadttlterij-, quamuis «Acain si* 
Bon Gt, cunc plenum querela gucmr , fsuiqne ToHro i^us moz in 
facisi^ionem exofiailacio , drca vendis pveces^acrebzb pedamior> 
bibus aduiacio. 

Sic illibatam matrimonij fidem voluit eflc Tertulianus ^ vt (Biiam ,lib.«ienio- 
ab vxorc fcruarctur cincnbus defun(fti mariti , qui fcmpcr putandus "^^B'"** 
eft illi viuere. Vnum inquit, matrimonium pracfiguratum fuit in 
Adam & Eua carnaliter, in Chrilto & Ecclcfia fpiriiualitcr 5 vni viro 
fccit Dcusadiutorem, non adiutores^ muher qux duosiiabuii mari. 
tos,vimm habet in ipicim, atium in came , at quii cam^difiuni^us 
eft,in cof4e remanet :illic edam vbicogiacui 'fc volontas £necaRiit 
conereflii, adultecinm perficic } vfque adhoc mariras eft, ipfimi iUiBd 
po(ndens,perquod U £idut eft , ideft animum , in quo Q Sc atiot 
nabitabit, hoc erit crimen : non eft esclufiis d a viliori confortio car. 
nis difcedit, honorabilior maritus eft , quantb mundioc £i&us eft^ Gc 
habcns duos, cligac cui (cadulrcram priftct; puto,inquic,ambobus. 
Hanc opinioncm non probauit Ecclcha quia dircdc pugnat contra 
fentcntiam hanc Apoftoli/ Mulicr alligata eft , quanto temporc vi- "1. Cot. j\ 
uit vir eius,fi autem morcuus fuerit , libcra eft, cui vult nubat , tan- 
tum in Domino. Licita lunc igicur lccunda macrimonia , fcd vu'go 
non tubeotur honefta, nam mulca hcenc , qu£ non expediunt. ) Se> "J*^.^ 
amdas nupriat exiftimarum antiqoi veluc ligoom iUegirimse cuinf- 
dam intemperuitis , * qua ne (acra prophanarencur , ftamioi iacerdo- J^^'^^ 
ri, & Ponciftd Maximo icerare laaiirimonia tidn licebac j etiam nunc cvb.v^ 
£cclc(ia^ bigamos ad ordinei non admittic, hoc argomento pro- ''^- V 
l»t {an^iuscfte,(oiutotmann Deiiterum iugo collum non fubmtt- H^'*'**'"' 
tcrc: folutus es ab vxore , dicit Apoftolus , ' noli quaprere vxorcm * Can. fi 
Rcddc filiis quod debebas vxori, amorc prj-fcntiumjdcfidcrium ab- g^J^Ji,'*" 
fentis tcmpera, nec noucrcam illis fupcrinducas fortaftis intcr alia 58. 
mala,eciam foccuodam. Huic enimodiorum mceniiua, offcniionum ' 7« 

Ee 



Digitized 



zi8 



lus Naturale. 



difcrimina j luec: Mta. ex mukis quae protulimus in Digefto fapien- 
VXi fufficianc hic ad commendadoaem illibaue perpecuzque £dei ia 
^«oiUiigiisicniuidse. ■ j/ 

Dcbilia funt rerum optimaruin initia. . 




Vm verno temp6re(ol ad nos redic , inftauracque mun- 
dum veluc rcnafcentem , natura difcuflb quo lanj^uerac 
pcr hyemem torpore, laccior ,amoribus gefticns & ardcns, 
fpes maximas dat (ux fcrcunditatis ^ fcd fi primos eius co- 
nlniTad^rtas, irritum putabis quod aggrcdicur , tam cxiguos, dcbi- 
les degcncres fcctus vidcbis vc illam mualidam, tc dclulum merico 
poflis zftimarc ; Arborcs poft fplendidam illam flommiai^bnciani^ 
dcpofita pulchritudinc, profcront concretttm qnid infipidum vclaC 
pcrum , oculis.&: «t peniius ingratum ; aues pott coc cantacnis cc- 
fcbraca, cotfccriaminibus promcrica connubia , velut «grae fuis mcu- 
bant ouis, qu« nullam praferunt fpcciei fu« figowm. In viuiparis 
fominaram iniumefcunt vteri , vcluc vcneno, langucfcunt vires, & 
nme in iltis amorum fifuaus videtur sgricudo. Indignetur Uccc prs. 
ccps, concumcliofa, morafquc non pacicns mcns homiiiis , opus 
fttum' namra peragic feruato fcmper ordine , furgcns a minimis ad 
maiora -,folem enim fuum imitatur qui pcr gradus ad nos accedic, 
fineulifque diebus ab aurora hmiliter ic promouec in mendiem. Sic ^ 
proccdunc vniucrfa lencc, prouidc , maturc, fcilicct cxcluCs^fchfini 
contrarns qualicatibus induaifque propriis non vi , non pcrictt- 
lofoabexcremoinaliudaanfim, fed fiiaaiffima progrcffionc, qus 
cominuo fpes implcc, & boni firoitionem muUiplicat. 




Digitized by Goot 



Liber pilmus. zi^ 



OMne viiKHt intentiis {ui fnturi ^nfcium , ne (pecie« fua de- 
pereac , amoris iUccebrii & natune ccco quodam impecu rspi-. 
tnr aduBiilis foi geoecatioiKiiv A( fiam^tacoiuni iibi^ile , figura, 
<|uaiititate , virciice , non pcoiiiidc, cqtnis enim aliom eqttom. pari 
CQrpocc^ fobico non generac , vc ignis ignem , mm. igni geoccandft 
dacur apa nucetia , at iUam animal ic &am i tmm igicuv 
habec alceri non communicat , quia certis contenta limitibus , cota 
non poccft fimul ad duos pertincrc ; quod fi diuidatur m partes , vt 
vna decur gcncraco , ca minuctur gcnerans , &c non aniplius fibi G- 
mile gcnerabici exhaurietur vnica produdlionc , cum mulciplices na- 
cura dcnderct ad fui contra cot caius confcruaaoncm, & cajidcni hii 
fucccfEuis ad generandum decjrementi« ^ bccMi fpccierum dtgnita^ 
abfimierctur. Atiam igtnir di^iaa iapiemia divHgQScranioQis legenEi» 

21» vittcns l vittcntc proccdic fcomdttip naoini fiMP ^i^Iitiacbiim, 
t iUx& genecands (ubfiaona» vt multis hii«c pfpdttidlonibttf ficv 
renni foeqRnditate fufficiat* 

Viuens omne (emen cmitcic , ex qoo fnittttm orittntUr ca, quz 
(ecundum naturam confticuoncur , non laBtum vt cx |nateria , fcd l/?",''' 
vc ex motus eflSciente principio. In animalibus procedit ex fiiperfluo \,b,y.t,%.8i 
alimenti, potillimum cx fanguinc qui trahitur c vcna caua , & dcci- i 
dit fi non ab omnibus corporis parcibus ,(alicm a pra:cipujs cerebro, 
cordc , iecore , cogente , digcrcncc tocius forma, vnde quxlibcc eius 
portio , lotius vim nabet , qua corpus vniuerfum conformecur. Dum 
aAoit de redondat tttrgdccns impctu ardoreque corpus pertinrbat» 
czcretttm atttcm, hocplacidttm>lcnc»ttanqaiUttmqaeccddit, vnd» 
{inatttrz]imitesnon.ezcedat hic mocus, viccs non^exoluit, fed ad 
iihim perpecua qoacdam cx (apcrfloQ alimenci maceria fuggericur. 
Gonfluit in fcmen cx toto corpore quam piurimus fpiritus vitalis qoi 
dil^enter ei permifcetor , pneterea calorem quemdbim diuinum at- 
que cocleftcm obcinet , in quo rcfidec poceftas , tum natufalis & al- 
tricis animx , tum clis qus lcnlum , motum & appctitum habct. 
Dum materno caiorc fotum effcrucfcit , qinu comprclli- atquc tacirx 
in co delitcfcunt facultatcs inactum crumpunc , & vinbus iclc oitcn- 
unc. In eo (piritus procreaiionis auchor , omnium pariium confor- 
mator & opifex ladicicus !iiiha;rec , hafque vbi-confbrmattcrit , poftca 
iempcralGJleiis , in omnem vitam quantum poteft dintiflime & ^ 

Ec ij 



Digitized by Google 



I 



220 lus Nacuralci 

lubcrrime conrcruac. Quantitdte parum eft, virtate mJtimum , 
diuturnum , cum ad omnes partcs & ad vltimumiyfquc vita: pzrue- 
niat. Nam vitalis calor ,vna cum humido primigcnio d\ a fcmine : 
ex eo partium {umlarium primo duda funt velut llamina ad quas 
illabens macernus {anguisconcrcfnc,efficicque fublUntiam carnoiam; 
Iizcihiiuiia ex hiii|iidoliqiudo(]ue iemiae creaca, ad cxtremum vfque 
penieiiiuiu fenium» 6c in onuiem vium femper aliqoid eius hnmidi 
retinent. 

In plancb & arboribns , humor per ladices ^ mmcum & ramos 
apprim^ digeflus lenco per oinda duau, eorum fpiricus, ideam , na- 
nifamqu& nauriens , 'iUam ezprimic^ cum calore coeli concretum 
msuumm , tandem teme , veluc nucrici condicam fueric. Verbum 
diuinum quod hominem a mundi illecebris ,afortuna- cafibus ere- 
pcum , transfert ad cccleftia ^ Ecclcfiam & potentia fapicntiaque iz- 
culi triumphantem , Chriilus comparat grano fynaps , quod mini- 
mum eft omnibus fcminibus , crclcic tamen vclut in arborem , fub 
cuius ramis aues cgcU requiefcunc. Quanca ex vno femine Chrifto 
viitucuni {eget qiw cocum orbem tecrarom , de vacnas Angelorum 
incodo (edes , impIebiciQudibtt bona lex diuina vd humana fe- 
mcn eft paucis quidem verbtsconCcpcttm , fed immenfiim vircuce, 
cum fucuris (acculis profidat ^ pius aliquis fermo , liber , occniius 
viri boni lemen eft cuins vis tocins vine mores fbrmabic* 

Vc ad na^ralia ledeamus , concinuum miraculum cfl , in cam 
cxiguo fem^e vim tantam , maximum in minimo contincri , ve^c 
(ic imago quardam vnitatis infinicac fimul & foccundiflimx. Ilhus 
maximum opus cft, debitam fpccicbus animahum vcl plantamin 
quantitatcm co concludere compcndio ; finguloruni iiguras muifi- 
bih pcniciUo redderc , latencem romicem vicalis caloris & fpiricuum 
iic fouere^ vt (uis temporibusfiirgat in aequalem (iioprincipib. digni^ 
catem , 4e foecunditatem : Mirum quod ex vnb canta procedant^in- 
finito quodam'progre(!tt quod in ceruis 8c coruis cx digefto per 
viuim mem aliinento prodeat vis , qus continuit vitz fun^tionipus 
impen(a , non attrica , durec ad trecenteiimum annuot Inter tot in 
vno mitacula, etiam illud fpcdlatiflimum , quod ha:c tanca vis non 
impecu ^ fed feniim ^ pcr zcatum gradus (e proferat. 



Digitized by Q( 



l 



lus Naturale, iit 

Dmtms Miraturs & prx/laanmra Ume mttm perfair^ 

I. i. 

■ ■ ' .■ • 

COrpora quac vcl ars vcl natiiri conformac conftare debcnt iii- 
ftimma paraum ad fe mutuo, & ad fuum totiun proportionc, 
vt in gigance capuc CTteris rcfpondens membris , maius lic quam in 
homoncione; vt vclHbulum rcgis domus ampliflimae , latius pateat • 
quam priuatXi vc cxordium orationis excedac id quod brcuiter cpi- 
uoliis pncinicdc vrbanitas. Sicin quancitace difcrecajin cemporc quod 
eft numenu mociu, ii longiifima fit duratio , inter dus inicia repti' 
tamus qtuB in czteris diaturna videientur. In maicimis annis mundi » ' rMaoT. 
mille anni funt (icuc vnus j In ms^nis annis f 6o Iblanum , quilibec hepMpii»;^' 
gnulus valec duodedm annos : In annorum (epcimana , annus cedic 
pro dicj narcentcm vocamus Ecclefiam in primo & fecuhdo ixcAo 
poft Chriftum } Seth ^ qui vixit nongcntis duodccim aimis pubet- , 
tas in qua genuit filium Enos , fuit an. 105. fic de cstcris Patriar- ' 
chis quorum vc vita fuic prolixior , ita iuucntus exccdebat annos 
qui nunc cxtrcmam conftituunt hominum fencdlutcm. Sic voluiic 
« primam aetatem & infantiam populi Romani fuiffe fub Rcgibusper , pj^j^ 
ducentos quinquaginta annos , quibus ciicum ip(am macrem iuam, inirioo. 
cum finiicimis luftatiis eft^ adoldcendam fiib confulibus per duCen- ^ 
cos annos } per toddem vidlem jnatem vfque ad Augufti excrema 
temporajtantz molis etat, Romanain condere gentem Seruac hanic -Ik 
legem nacura» & plus cemporis impendit in formacione rcrum^qui. 
bus diutumiorcm concedit vitam. Elcphas viuic ducentis aut tre« » pjj^^ Iji,^ 
ceiiris annis, propterca geftatur in vtero per biennium, cius iuucnca l.c 10. 
incipit ab anno lexagcfuTio- Leonibus ' vitam cffe longam affcrit Pli- ii|,iii,c*p^ 
nius, & infcrt cx eo quod plerique dcntibus defc(fli reperiantur \ in- itf. 
de fit vc mitio fmt informcs , minimacque carncs magnitudine mu- 
fteHarum, fcmeftres vix ingredi poffunc , ncc nifi bimeftrcs mouen- 
tur. Acconcra Ephemerum illua animal " quod vna taiitum die vi- ^^^J^ju^ 
ttit, babet mane iuuencam fuam , perfedam anacem mcridie;'(ene* t"cs. ' * 
Gtsm & obitum vefperL Hcrculem ^ £u:ece Lucianus vocac criefpc- ^ 
rumab crinodtio illo, quod traditurin eo condpicndo infiimptum. lib. «Tcf ?: 

Aurum,gemma5, criitallum-, & ea qux vix alterantur ,con(bt qui* 
dem eile opus nacurx , fcd non vnius fxculi : leges, foedera^ decreca 
qux tranfeunt in pofteros , fufpcnfo diu confilio , tentata per moias 
rarione & fortuna , fancire mos cft : matnmonium quodmdiuiduam . . • 
vic£ focictacem coniinec, longo parenium examiQe ^ &; olim capcis 

£e iij 



Digitizcd by Google 



J Oio 



111 lus Naturale. 

auguriis fieri (olebac, cum^ue in csBceris fauftum eflec , chat, igoU 
bus inie<Jium ftatim incendi,hic interie(5ta mora' flammas conciperc 
aufpic^cius videbatur. Diu deliberandum quis fic in amicitiam rcci- 
picndus, quia cum pbcucrit , toco, nec amplius vano pcclore dcbcc 
admitti. Zeuxis culpancibus quod cardc pingeret , rclpondic fe mul- 
cum temporis infumcre pingcndo , quia in multum tempus vellet ea 
durare. Natuiain iraicapacur qux diutius claboFaca , ae in vanum k 
borec, perficic,.opaatioiii(<|ue fi]a.inpra eft in rebys n penmneii- 
uk Gc eicdlemiai validum argumeiuum^ 

.Eximia cico oon poiTunc amolui , qui^ pluies in tn^teriji requiiiuu 
tttc difpofitiones , ad pcrfedlioris knof lec^one^n , roulca (unc elh 
winaoday pluca incroducenda , motu qui non fuf eiluM , 8c cer. 
ca temporis menfiira procedic Eo quod alimentum inmomenca 
"^Galcn.lib. mutari non potcft,"" vis retentrix illud rctinec , quoadufque fuerit vc 
lifa.7.<ic'fu dccet elaboratum ; tres cius fiunt coLtiones , pnma in ventriculo , 
• fecunda in hcpatc , tertia m (ingulis partibus : acr qucm mfpiramus 
repente non euadit nutnmentum fpiritus animalis, lcd paulatim mi- 
mutacur , & innaco (piritui familiareni acquiric qualitatem: vaia (per* 
macica, & inteftifta 6mt finuoia, vc quc continen c,longiore mora pcr- 
£eiancur-y Buutime (inuofiii eft plesns retifocmis , in quo fpiciiiis vi- 
aUSffit animaliSfT^n^ei^ volnit diucius materias imino^ 

lari^ibi oanfinipi ipfis moUta diffi^ilem , Gc in hepace aagoftc 
• taac veii9 fimgiilnem perlidentes. Opcinii EmQxu tsrdius maturef. 
^Aetac, cunti Hypocrates " didc eas aquas cflc puriores quae cx altitlimis fic 
locis & a-j {iccioribus locis fluunt , magis enim ab imo profeda? colantur. Maf. 
quis. n ^^1^^ pubertatem habet tancum anno decimo quarco, cumiliam ob- 
tineat fccmina duodecimo. 

Igitur & magis duraiura ,& mazis excellentia , diuturno magis 
cempore perficiuntur , ctiam agnolcuntur j nam hxc interpoiita . 
mora plurimum conferc ad eorum coinmeDdacionem , 9c vc cfiScit 
caca , U9 precioia. Viros ezicnios ad caecerorum regimen 6e 6itelam, 
CGelum pluribus ante {aeculis , pcamiffis eciam pcodigiis & ocaculis 
pcomitcic, quam fiipplicanti mundo concedac : dum ptemic nece/Ii. 
tas agnoCcunt homines liberacoris beneficium , pracparantur vc illo 
fe dignos efficianc , dulcius accipicur, quod fub aUqua dilacione prx- 
«Can.infti. Hatur.* at contra licec prctiofiim, vilefcic oblarum, vnJe mos fuir/ 
tmutn. »7. pa£la! fponfs non ilacim tradcrcntur , ne viiem iiaberct ma- 

ritus dacam, quani non {ufpirauerac fponfus dilatam. Sanguis vc gra- 
tior parcibus quibus adhzrefcic, & admiilacur acccdac , quafi ros mi- 
nutinimus per venas capillares dillatur. Optimum frugibus & arbori« 
' ^^^v bns niues £uiius(edere, ^ quia Uquorem Caifim pnebent , qui non 
^*^*' ingurgiiac & diluic ^ fed quomodo iititnt diftilans ^ velut ex vberc 



Digitized by Goo 



Liber primus. 223 

. afic on&hia qu£ noh intindaL Sic przdintiora (en(im e materuE (inu 
pnxleuncia , plus habcnc gradx, (pes prDgrefTu fuo non fallcnte dia- . 
tiiiiBimplcnCydtutiiis pofridencur, &iiiciues'huinanas longiori graco* 
qtieniagis detincnc Ipcdlaculo. 

Vt malum citrium^ omnibus temporibus poma producic , & alia «i Athenfc. 
pariter auferuntur, alia florenc, alia cadunt ^ Vc ell in admiracionc ''^-J- ^-5. 
pinus , qux habec fru(5lum maturelccntem , habec proximo anno ^^'^j^''*^'' 
ad macuritaccm vcniurum , ac deinde cercio , quo mcnfc ex ea nux 
decerpicur, codem macurefcic alia , & fic diipenfacur , vc nuUo non 
menfe maeiirefcanc j fic dunT pliua eia{(iem (pedd indioidua eodem 
cempore quzdamnafcuncur , adolelcunc, pemduncur , mtnuuncur, 
occidunt , in hac varia multicadine omiies (imul Ipeciei condiciones 
nofbis oculisfubiiciuncur, przcericum fucarumque cempus &c veloc 
tn zcemicaci prxfcns, cocaque nacura fruimur « dum videmus pueros 
adolefcences , viros, fenes, etiam decrepicos , omnes iioniinum mo- 
res , omnis ^tatis gradus prjeoccupara ccmporis fucceflionc;, vna dic 
contemplamur, &c quibus inccr fc difrcranc, pcrfpicimus. 

Miraiis aliquos prius vitiis inlolclccre, quam in bonam fiugem 
vcniant-, ca folet edc magnorum viroram indolcs, vcquxdam gcne- 
ro(a vma, 'non nifi poft dccimum qumcum, vcl vigeumum annum ' Athcn«. 
roatura func, &c pocui vc decet, apci fic moca bonum^ quod recens ''^*'*' 
durum & aiperam viderar , ac nonpatitur ztacem , quod flacim ia 
doiioplacec: quod inpomiseft, * icidem eile aiunc in ingeniis ,qux 'CelUinlib.: 
duca & afpera nafconcur , poft fiunc mitia' & iucunda , led qus gi« >f « 
gnuncur fiacim vieca & mollia , atque in principio func viuiday non * 
macura mox fiunt, fed pucriai Reiinquendum eil igicur in ingenio^ 
quod dics atque aecas mitefaciat. Augullus ' prima iuuencavsviorum « sucron; 
acdecorum intamiam fubiit, ftupri, adulccrij , 6c diffoluta? in omni- 'nAugttft. 
busvitx: Scipio Afncanus , * Fabius Maximus, Alcibiadcs adolcf. i^;7f" . 

■ • I Tii - I V vaicr.Ma* 

ccntiam m viiia procliucm cgcruntilUis vt vitibus ^ ajtatc proucdio- iim. lib. 
ribus , frudus cxticit mclior. Tandcm homines infantcs cicerorum ^p^:^ ^ 
animaliura pullis func longe infirmiores,adole(ccnces poccrni magis, ic. c.17.' 
canquam * (e tanco attollac exceHencius fupia ccceFaantmaJia vis hu- 
mana, quanto magis impetum {uum,.veluc fagiccacum arcos excen- cmu.Dk 
dicur, retcorfumredu^, diftuleric. Habemus quod in quorundam «•!• 
adoleicenda mircmur iapicntiae canos, forlicemque (ine tyiooinio, 
magilfaam indolcm ^ vnde liccc (pes noilras vlcra iorcis huiiaanx cer-« . 
minummiccere , iMbemus quod laiciuicntem fcramus iuueiicocem, 
qua: torpcrc ncfcia impcndit tunc vires maKT cupiditati, qilas matura 
rationc, virtutibus,bona-quc nicnti , cuni viura rcilicucr. Acceleraca spnn j 
&: prxcociacuo dcHciuntiprodigium fuic arborem rtirpe non ramis 
& palmuc irudum tuiifle: Salaminus pucr ^ qui triennio creuic ad^J^'*''* 



I 



Digitizcd by Googlc 



Z24 ^us Naturatti 



tres cubitoSjinceflu rardiis, fcnfuhcbcs, cito abiampcns cft , Sitm^ 
moderatis argricudinum fuppliciis prarcipitem mcrcmcnti cclcritatcm 
compenrauit, In publicis potiflimum negotiis , qut|>pe maior^jas, 
lentc fcftinandum ,nam ipfa fe velocitas unplicat : icelcra unpeai, 
-TaciiJiib.i* bona coo^ilia iiiaBiirj|efi»inc , ' non praperanti omoia claia, apem^ 

* 

/ w rti ferwrfw i» Jdmhu tM»m imtUt. 

i. 1. ' 

SEmina fuis apte locis commifla vim & cncrgiam a princitHis ac- 
ceptam explicanc , fe proferunc congruis cemporibus , fcd ortu 
tam infirmo , vt innumeris exponatur iniuriis. Planra: habcnc initio 
plurimum humidi, & (ic raagnam molliricm augmentK aptam , ex- 
tendi£icilem,cninus tacnen,vt reliikc cxternis, validam , quam fic- 
com & durum. Qood in illis emiaec « tencnimum, venco , grandine, 
gdtt&al^ deooqtdmr, perfiunnliiiB ceUoro adherenc , halqae noa 
- nuinias fedapehiadit ininiicft fiigocit anc caloris liccitas ^ «imentt 
eoo&mendo, necans. Ica controaercicur incer auchorei , an mnnda» 
creicai fic vere, zftace,vel.ancnnnOy fediinilus aflcruic crcatum hje- 
tne, cuios infdla dfidiorque ccmpcftas , nec edeiidis ^ nec feniaiidic 
tKHieliis ceneri(que produdionibus fuiffct apta. 
, Huic nafcencium infirmitati fublcuands, non dcfunc caufe gene- 
rales & fingularcs , nam quia vere herLxarum , arbommquc tcnclla 
germina cimcnc ariduaccm, & duici humido, vclut \a.Gtc volunt nu- 
triri , oriuntur manc cum Co\c in tauro , plcyades , hyadcs verfus fep- 
tencrionem^ hcedi verfus auftrum, undem orion,lk vefpcre ai^uruSy 
fldic qtur denc pluutas & vencos humidos : Ver edani tempds eft 
oauiinm viuadflimom , foBcatidifliniamc^ue , cuni.oacura (oa tic cali- 
dum hnmiduni. Operiunt qd<^ filKpucfiaibenteiacboram^em- 
mas & flores ne cam facile Izdancnr \ frigore , fi tamen prstcox natn- 
ra, dtius quam par fit, (e profecat , proiiciac(]ue crelceiido leue <po 
t^ebatury velamea» ca:Io nondum pcopitio , ccmericatem ars emen' 
dac, opercuIis,velis, aggere, foHione , irrigarione , illxfa(quc prx- 
'PJinJitiy^ ftac rmlle modis. Caco** omncs vcncos & imbres m tota arborum 
*M«&i4. y.aj^(]^[ionc damnat, nec pcrmictit furculum qui infcritur in vento 
cxacuarij Romani aduenam platanum vmbrar gratia fic coluerunti 
vc diu iilas nucrirenc viiio , quo gaudcnc, radicibus infufo ^ Palmas 
noudks ferro non actingunt agricoiz , fed relkant comas vc in alci* 
• tlieoph. tudinem dceant. Oet« plann» nafcences , * Ucec vaUdc , fi debili. 

cencur^ 



Digitized by Go 



Tv'ntui7RQnt inualidx , & cx dulcibus ainar^ , quod cnim prouenic 
'j : lcinine dcgcncrat, fi eius impctus naturalis , aliquo motu fucric 
linmuiatus, ipippc tunc alius,aiquc imbccillis redditur, quod cnim 
inrcr iniiia agicur, ad rci pcrfcdtionem fpe^flacifrimum ci\. 

Animaiia tcraquibus ars noilranon opitulatur,fua fibi prouidcnt, 
vc tcncjos fuos focius a ccmporis & cxcerna qualibct iniuria cueancurj 
pilccs ' in llagna &: amnes cranfcundi cuidens racio cft,vc cutofacus 
cJint, quia non lunt ibi bclti2C,qua: ipfos deuorent , fludufque mi- 
nus rxmimc. Halcyoncs fa:tificanc bruma , tunc mare placidum in* 
dui[;ec cditar proli nondum (atis validaE contra vim ventorum & flu- 
dui:m. Ancsca:ttrjc quali prouidentia nidum mollibus plumis floc- 
cifqac conftcrnunt tcpcfacicndis ouis , (imul ne durus nc pullis in- 
fantibus. His doccntur mulieres, amorevigilanciflimo confulere fuis 
iurmtibus, quos d conccptu, inpartu, & primis annis millecircum- 
i\xu pcricula : haminis animalium fuperbiilimi abortus s caufa fit, 
odor a lucc.narum cxtind:u,aut lcuifTiraa quaElibcc caufa fi maccrfa. 
jjerif , :uit hjcrir hcrrcndum aliquid confpicata, auc cx dolorc ,autex 
crudcluavc irJtjiii, vcl mcdicaco aliquo cibo vcl medicamenci po- 
lionc, vcl millionc fanguinis , vcl alia fimili euacuatiihc : Grauidas 
iiaque vt iibi conlulanc, vrgcc duplex amor,fui& parcus ,indiftin6la 
fcrc rticione , nam fipius cum parcu macer cxcinguicur , iufto proui- 
dcncLr dccrcto , vt ad maiorcm cautclam amori metus acccderct ; 
his confcniic adftaniium affedtus , miniftrando quac cupiunc , quae 
odcrint j.ucrCv:ndo, igras, cciam dum turget raaceria, non patiuntur 
purgari, nifi poft quartam menfem, cum fciliccc iam vircs acquifi- 
uit foctus initio dcbilior, & velut frudus arboris recens, qui a mini- 
mo vcnto Ixditur. Quot mfantcs mors immatura rapiat patcc cx fin- 
gulis familiis , in quibus cx magno fufccpcorum hberorum numcro , 
duo tantum aut trcs (x^c fupcrfunt , qui conccffum a natura vitx 
curfum unpicant. Infirmicr artas, tcmporum iniuriis magis patct, & 
pr.Tfumitur facilius occumbcrc , vndc fi matcr ' cum filio anniculo 
naufragio pcricrit, filius hic prius deccfliffc creditur. 

Mirum quod rcfcrunt'' Germanos infantulum mox in luccm cdi- 
lum, atquc ab vtero calentcra ad flumcn dcfcrrc , ibiquc ccu can- 
dcns fcrrum in fngidam aquam immcrgcrc , vt &: roborctur corpus > 
& pcriculum dc vigore illius fumatur : grandc periculum, quia fic 
rranfitus ab extrcmo in aliud, quis ncgcc multos tcnellos fic cxpo- 
fitos inccnre : fumma fortc mulicrum hac in gente facunditas, fic 
cgit dc hominis vc dc canis partu, cx quo multis proiedlis pauci pul- 
cbfiorcs fcruantur; vt hibcant vnum rortem , multos nccant : apud 
illos indigniilmic vis hominis ex corpore tantum, non cx anmia ccn- 
lcrur , grauius (anc frc.jucntiufquc infancicidium co quod legibus 

Ff 



hib, plantft; 
lib. 2. c. lol 
&lib.j. c 



'Plin.lib.9? 
c 19. 



' Ga.\en. in 
lib. 3. cpid. 
c. 8. & in 
Apho. 17. 
Ub.7. 



Id. in A- 
phor. I. lib. 



'I. ifi.C.dc 

f)i€t. dota- 
ib. 

Galcn.lib. 
i.dc faniia- 
tc lucnJa. 



I 



J 

ceto, 



ii6 lus Naturale. 

in Thes- Platonis ' pcrmifTum erat mutilos partus non alerc. Crudclem hanc 



impiccatem,ncfcris quidcm notam,cluit Cliriftiana Religio, docuic- 
quc imaginem Dci non fic leui dc cauia ab hominibus dclcndam, & 
licct corporc debilcm , fouendam tamen omni cura,cum fepius Tu- 
blimes mentcs minimis omnium excipiantur corporibus,vcIut angc- 
lis cognatx, qui nullum habcnt corpus, 

Inuntiam iequitur pueritia,pucritiam adolcfccntia , vtraquc cuni 
flt initium nafcencis rationis, ciufquc partis qux hominem conftituir, 
Icui&parccntc manu vcait inftitucnda^vis cnim mecufquc optimam 
alioquin indolcm rctundit , fpiritus Icruitutc coniminuicur ; Patrcs , 
^^ColofT. j. jj^^^yjj Apollolus , nolite ad iracundiam prouocarc filios vcftros , 
" 7.deRc- vt non pufiHo animo fiant. Sic pricipit Plato" pueros non tanquam 
P"**'- coacVos in difciplina , fcd quafi ludcntes cnutfiri , vc paccat qu.T fit 
vniuscuiufquc indolcs • non cnim, inquic,dcccc libcrum homincm, 
cum feruitutc difcipUnas difccre , & fruftra difcic , fi'cogacur, cuni 
nulla anima: violcnta difciplina fit llabilis. 
"TacicUb. Vcfum cft" Lacedemonios,Lucanos, Gcrmanos, Iibcros fuos ab 
de morib. infantia vidhi afpcro , in continuis laboribus & ccrtaminibus cducaf- 
german. ^ ^ vcrunillk>Uigercnt robur , fcd ?d illa fercnda , laudibus & pra:- 
jnijs concicati vliro rucbant , vc nunc ad pcricwla militcs , quorum 
vulncra tcgunc coroni fic fortitudinis & dura tolerandi habitum, 
libcre , iucundc , gloriosc fibi comparabant. Non cft improbanda 
• ciuilis infticuiio qux diuinam imicatur; nam cum Deus fcuocat ho- 
mincm a rerum mundanarum voluptaiibus & ambicu , duriun qui- 
dem cll illi rcnuntiarc omnibus qux poffidcc • proclamac tamcn 
Chriftus , Vcnitc ad mc omncs qui laboraiitis & cgo rcficiam vos; 
tantis eleclos priucnit bcncdiiJiionibus dulccdinis vc oblcurcnt rc- 
rum proicclarum fcnfum , intus cft quod guftatur , extij quod rc- 
linquitur : non cft acerba medicina , prounus cnim dclcdlac dum 
lanac , alioruni rcmcdiorum poft fanitacem , voluptas rft , piccas 
paricer & falutaris & dulcis. Ita miror quotidic nouicios noftros , 
quibus parumcft vicx fxcularis dclitias, quibus enutrin fucrant , rcli- 
quiftc, auftcra rcligionis obire munia, ctiam amplioris pcrfe£Honis ar- 
dorc extorquent prccibus,a fuo magiftro fingularcs carnis aftlidatio- 
ncs, & quis meruo compatiatur,cum illis gaudcant , cum illis profi- 
cianc, cum hxc ex chariratc, cx adumbrato marcyrio tolcrata , ipfos 
cocleftis voluptaiis torrcntc pcrfundant,6c id quod accrbum vidccur, 
fic fons& caula fpiricualis dulccdinis. Indulgct itaquc Deus ad fc vo- 
catis, criam auftcra fcquenribus,quiapro lc certailtes intcrnis rcficic 
prsemiis , arrhas concedic fiicurr gioria*,qux gradum cx palfione reci- 
« pic,»fic gtati laudcs Dco dicunt cumprophcta, ^ Sccundum multi- 
y Pfa\ pj. tudincm dolorum meorum, in corde rrieo , confolarioncs tuar larcifi- 
cauecunt animam mcam. 



m 



9 



lus Natuiralci \ iif 

jih ortii tisaera formanda fitnt, 

« 

Es onnes ordinito progrcflii, certifquc temporum gradibus d 
^[^cau(is (iiu piDdeonces, illas crefccndo landem exprimant : fe« 

mcn cft initium esiilenQGe, & cxiftcntiac prior actas, eft initium ,ma« 
ceriaqne ditpofita comparaodz pcrfedtionis. Animalia quidem ha» 
bcnt innatos inftindus agendi quod fpeciei fua: conuenit, fed ita ru- 
dcs, vt iUis inftru(5la natura focpius czcuciat &: aberret finc magidro, 
vnde pullos luos aues doccnt volare ,^ cibum quercre, dolis & im- f Dcui. 3»» 

Ftu dcccrrarc. Hacindigerc difciplina conftat in caiioris auibus qua: O'*''"""*** 
cantum cdunt inconcmnum & alicnum, 11 aparentibus iuis noii tuc. ad j. 
rinc cdodx j paiec in cabibus aui licec ftirpc finc veoacici, non ha- 
bent initio debitam ind^andi tolerriam , a$emnt,8c a pr«da £uild 
dduduntar j ii non pericos vetenmos diu (equuti 6c cmiuati fuerinc > 

Ideo podflimum ceneia fimt, & apta diu^rfimod^ formari rerum 
ioitia^ vc homo naturam arte pr«occupans fuam e0iciac, habeacque 
vduc niai|di Dominus cun^ , etiam animaha inftrumenta viuentiaj, 
qua: cum inftruxerit (cruiant vitac neceflitatibus , implcantquc 
quod ab inanimatis non cfTct fpcrandum. Hinc quse a fcris diftin- 
guntur, velut domclhca/ talia lunt non natur^ fcdeducadonc cau- 'inftit. ie 
rum viribus & fcriiatc lconi parcm, ducit quo vult puclla, motuquc ac«j.tcr. 
verbcris cocrcet: cqui feroces & gencro(i , aratro , lclla: , bellis , fc- ^*"* 
rendis onenbus (eruiunt , eo quod incer manusjpoftras creucre, Sc a 
ptimis annis humani vultos terrorem , diicuffit confiietndo. Kam « 
equos , tiuros, ariaes , porcos fcimus e((e feros & fyluefires in diucr- 
£s mundi parcib«s , quas non incoluerunt, auc incolere defierunc 
homines , i]lo<que naturs fuae relinquerunt/ Animalia caeteia quc di* 
Cuntur fera, (i paulo poft a partu ^ parencum cubiU rapca , nutrian- 
tur ab hominibus , vt elephanti , leones , lupi , ccrui , quxlibct alia 
fiunt domcUica , iugum patiuntur, triumphantium currus traxcrunr, 
& olimm dclcrtisdcgenres Anachorer:E )lconcsfic (icuratoshabcbant ' Panim m 
proHda fuicuttodia^&vtinterhomincs cnutnti non noccrcnt homini- ^«ospattuai 
pus, vnde lurifcoi.fulti ' ha:c animaha, hcet natura fua fcra, definiunt ^ 
non ficri occupantis, fcd cius cflc ad quem irc & redire (blcnt. Aucs inii.dc tal 
canorc quz ad nos adoehunqjr ex Canaria ioruIft'& in caueis fcetifi. «luniA 
cant f eciam linariz ^ cum ^ nldo recences cducannir , addifcunt phi. 
lomebe melodiam , in minus fbrti gutture fuauiorem , itfamque Gc 
habemus in difcipttlis diutumam, qoam in.magiAra breuem * U ad 

Ffij 



Digitize 



224 lusNaturale. 

duos tantum mcnfes natura conccflerat. Etiam voccs humanas iuue- 
nes pfytaci, corui , picar , flurni , graculi docenrtir , & rcddunc tam 
exprcfla pronuntiationc, vt aunbus noftris illudant, omnibus gratif^ 
limo fpcdaculo, doiiunis fuis vtili, cum olim Caclares falutarenc. 

Voius annifurculos inferimus, &adrogatos ab aliena ilirpe ila* 
dm habemas magnas arboret, miia fupn natunm«pretio(i friidiu 
iGcefcnca propagacione , qui» vc aon ven» , (ic dodlc fuc quod in- 
{atam tSt in non fhigifeiii lami ftaicentcs obfequuntur agricolaflj^ 
cniiis ^udtt vei in alcum emiccuntur , fledhinrar , ihcexd componunc 
tfoncamcraciones, aululas,ambalationes, qu« quia Cum vioa: , creH. 
cu&t^ cum lapidex minuantur,& ipfo tcmpoHs progrcflti quo deperic 
in cxtcris nouitatisdecor, ipfsc fiunt quotannis pulchriorcs. Tcnellos 
nafccnces ramos tradlando ludit ars,nobihore quam m famulis mera- 
morphofi dum non mutat homincsin arbores, fed arbores in iionu> 
nes ncc fine motu, fub diuerfis ventorum flatibus. 

Tandem animaha , planti , gummi , res quarhbcc ab ortu fuo tc- - 
nellz , fcihcet abuudantes humido , fomuntur ad libicum , & dum 
fundic illas natura , nondum fblid^ conctciit , poieft ars quibus vo- 
lucrit figuris imprimere» Talii cft cciam hominii indolcs, velut taba* 
la ta£i, omnium capax, & in qua tam licet feros quam humanos mo» 
m ^ hero^ quam ignaatttti fuii cokiribtti ezpnmefe -,«iginir qui 
captata renim nafcentium occaHone , in cstcris oninibus natuiam 
pr£ueniendo pcrficit, fpeciei Cu$ hac dihgentia primum confulat ; 
fingant puerorum animos patrcs &c magiftri , bona & in requuturani 
jEtatcm manfura virtutum imagmc. Infans in vtcro , alieno vixic fan- 
guine, calorc , fpiricu, nunc in lucem editus , mcnte rcrum ignara, 
debct ahcms formay documcntis , nam vt non innaco , fcd audico 
fcrmone loquicur , iic non {implicicer indita , fed ab aliis mutuata 
virtutc prof&iet; Vacuumillud petit implcri ^ non deeft cAlum ma- 
ictit ad exdpiendam fetmam di|po{itz.; fbl diaplmiiom mox vt fibi 
pnefens cft, itluftrac, adfic tencUis adolefcentium animis ad optima 
ptomouendis, fimiUs efFufa bonicas fimihs officiola diicipliiia. 
r ^Qttibi}fiiam fccUx eft indoles, quae fine longo magifterio, honefta 
fimul cam audierit, complc<Slitur}Cam ^ili ,(am obnoxio funt prs- 
. cipientibus ingcnio, vc ignores an virtucem a natura , an ab cduca- 
tione receperint : paucis tamcn id contingit , cjctcrorum non ingra- 
ta vidctur conditio fi ad virtutcs excrcitacione diucurna proficiant. 
Hjs fauec artas ad rccipiendum faciUs , ad rctinendum qux coeperic 
obflinata ^ opiniones enim qna: iuuenibus infunduntur , altc dcicen- 
^ . n . > & vix poflunt educi: (eruaoc oniniafigaras quas cencra induc 
p^L * nmc s Vnd^ Plato " prohiba adolelcenctbus narrari fabulas de Deo. 
tum adultetiis, odb,cettaminibu5^c fub his auchonbus licita hone*' 



Digitized by Googie 



Liber primus. izf 

Raqii vidcjiiitui cfTe crimiiia. Neelcdhi pueronmi edacauone^iaiiti. 

les 9c fiiperflux (uac leges ' prohibentes iniofticiam ia commeiciis, ^ ^ 

vc vanus efibt labor eius qui ex fome venenis infedko profluences li- ** * 

uos expurgarc tentaret Maium , quod vbi ccepenc, non ce&r»pRe. 

ueniendum eft, (i remedia fpem darenc (anicatis, melius fempcr edec 

non xgrorare, quam fanari; fic legUlatores irriro labori fuo parcunt, 

imcgricaci R^eipublic^ plurimum confulunc, ii priufquam (lanc Icges 

<lc punicndis criminibus , illis viam obftruanc per leges pcrtinences 

ad bonam libcrorum )nil;iiucioncm. Non fic humana mcns, mercu- 

dio volatilior fijcari poceft , vc incerdum eciam concepcis virturum fe- 

minibtts a re&o non defledat, £e6 fiidl^ (e teftituec m bonum , quod 

ilU oonruenido naturam fecerat $ excin^i carbones cito reaccendun- 

cur. Qui fiiifr apparicor, ' non poceft fieri pr(^yter , nifi ab infanaa 'l. fx.c.4* 

fuerit educatus inter monachos, fsicili negocio redire prxfumuntuc ^^'^ 

primi vircimmi>habicus , &c iilis inccrieda faruicis miniftsria non no- 

cent, vt nec ingenuicati^manumiflio. PlunmikQ ergo poteftinitiom M fi" >nO- 

in (ubfequencia. : • . dciBgcnuis. 



' £x mtiis pendem /e^ntia^ 

• $. 5. ' 

INitium rei a canfa fiia piocedentis (emen eft , cuius intfana vls 
ideam feqnucnrx perfeAionts continec j per totam iuftx tnagnitu- 
dinis conformacionem* diflundicur , illi pco fiindamendo {ubeft, ca- 
lorem rpiritns , vitae fomitem ad extremum conceilje durationis pro- 
p^at: excmnibus generantis partibus decifiim {imile {ibi producic 
non modo fecundum fpeciem , fed & fecundum qualitates profperas 
aut infcelices qiix tunc ipfum afficiunc, & ab hoc initio poftcris longa . 
fcrie nafcituns lcx imponitur. At ciim in omnibus caufis ordinacis , 
• effedus plus dcpcndcat a caufa prima , quam a caula fecunda , non •D.Tbom. 
agit nifi m vircuce caufa: primx , & cum omnis vircus gcneralis ^ vcl ' '^*'^^*^ 
fpecialis inferiorum reducatur ad vircivcs calorum generalesvel fpe- aig.'*^ • 
dales , cocaque nuteria corporum inferiomni ' fubiaceac yariationi 'i^*^ 
iecundnm motum corporum' coeleftium, antiqui iapientet exifti- ^**'^ 
marum rcm quamlibet fose ^licem aurin^icem prout coelum ia- « idaiai.4.' 
fluzerit ip(a nafcente. In his pnecipuum iudicium' fumitur a l^o "S^-ir • 
afcendente, primaque domp, quam duplicacis giadtbus totam vine 
iortem continere quidam. aftemnc. Alij per imagines& eledionet 
confticuunc fibi falix initium , vr dcificcps iiabeant profperos fucce(- 
fus. Ab amuue reuolacionis ivora prjma obiccuant aftrologt , quid * 

* Ff iij 



Digitized by Google 



omncs aSus fj-jccificaiis ^ quod ab iniiio nonvalct, tradu cemporis 19 ^l d* 
non con'U'clcit; id bonus vius non iullificac iniuiK' quifita, ' vc rc- fcan!^nc- 
gnum cyrannicc occuparum. Lcgi contra tyrannum mfirmac ,ca;Ium qucij q. ^ 
liiftVagacur, nani,inc|uiunc," cum Rcx fit pcr proditioncm, plerum- * Cardan. 
quc parum durac ,t]uia talia Hunc filcntcluna^vcl a nulcficis oblcna, l^^^j^*^ 



rcrfoiiatio. 



vnde rcgnum non pocell cflc diuturnum magno in malis publicis 
fblatio. Qui fcruum cxpobcum collcgic ' dcmccps liabcre dcbec ,fub ' ' '« C 
co ^atu quem initio habcrc volucric , idell vcl vt /cruum, vel vc fi- ^*^*^" 
Jium. Si fic finis refpondcc micio, maximum argumcntuW nobis eit 



CXJ)Ol. 



fpcrand.r bcatitudinis, ad quam priino crcati , poftca per Cbrillum 
rccrcati tuimus, fi modo huic confcntiamus fcclicitati. 

Quamuis aliquo nafccnte fit infaliciflima fydcruni poficio , 
qux vidcacur ad prauos morcs inclinare , quidquid auguria dc- 
nunticnc , quidquid cx infami profapia vulgi rumcr nialc conii- 
ciat , hxc omnia poccll fupcrarc naci diligens ad piobitatcin in- 
Ihuiio i nam ccclcllc corpus nihil pocell in cnrporcam , fpiri- 
lualcm , immortalcm animam , iibera fupra tatum , ipfi fati iudcx 
artifcx, poicll primos vicxannos vircuti confccrarc, forlici ni (cqucn- 
tcm xcaccm prariudicio. Ncmo Socracc ad amorcm prociiuior, ncmo 
continentior : Zcnocratcs , Demoflhcncs , Clcainhcs mipedimenca 
nacurar dili^cncia viccrunt. Scd huius vicloria^ cauia fimul & augu- 
rium cll:, fi quis in virtutis Sc vitiorum biuio , viam virtufis (efbetur 
ab adolefccntui , fcrpcntem nafcens nalccntcm clidac : Rcatus vir , 
proclamac leremias , cum portaucrit iugum ab adolciccntia , fcdc- n.Thco.j. 
bii folitarius &: taccbit, quoniam leuauic fupcr lc. Dco llatim tradi- »8. 
rus, pnulquam vel minimas cupiditatum fordcs anima concraxir ; fui 
primitias otfeiens, "primitm fpiiitus rccipicj cotum lc dans, tocus in r Koman.s. 
diuina cransformacur , &: clfcrcur fupra fonis humanx conditioncm. 
Hxc cll: vcra ingcnuicas , vcravita innoccntix pnmordiali proxima, 
nunquam lubiilTc morcalis pcccati , feruicutem & plagas : dulcifli- 
mum , vtililfimum cft fic maturc conucrio diutius tota viia redc 
compofita frui : quis dubiiec ab his fcclicibus iniCiis longc maiorcs 
ficri profcclus vircucum , cum ilhs impcndit anima omnc ccmpus, 
omncs vircs fuas, quas cartcri partiuncur in c.xcirpandis, quos contra- 
xcrant, vitiorum habitibiiSiPlus amacDcus" innoccntcm qiiam poc- ' D.Tho.i. 
nitcntcm xqualis charicatis, plus anian^pluies confcrcgrarias,quibus ^^' '^"^" 
anima capacior, expeditior cfFcda, diuina magis promcretur , reci- 
pir , allu git in immenfum fupra vallcs faculi,hoc pofico vocationis P^-*^' ^^- 
fux fundamcnto in momibus fanclis. 



231 lus Naturale 

r 




Parentes infirmos faos fbetas,amaDC, foacnt» 

edacant. 

Lix /7. 

Egem pnecedemeiii prxnufimus ad probandum elTe debi. 
lia rerumiiiitia,inceiiiitezcenii(<}iiecafibu$expo(ia, &ia. 
^^Sk iicn talis momenti, vt ex illonim bona conformatione pen. 

dcacomnisqui fpcraturpcr statcs profc(n:us. Hinc facilc iudicium, 
naturam opcimam qua: non dccll: in ncccfTariis , qux malis vrgenci- 
bus opporcuna prouidet rcmcdia , iiuic etiam rufcentium infirmicati 
valido confuluifle fubfidio. Longe petendum non fuit , quia fragilis 
lisc entitas (iinul vt exiftit foucri vult, dcc {ulbncc vel ad momcn- 
(umiibi fclinqui } prxfens igitur debec tik^ eciam prouidum vt no- 
ciua caueat, pocem vc ab irrnefabiirie vindicet, conflans ne labott 
decerreacur,{ed coepconi.^^jiksfnjs optn adpcrfedbmiadducaL Has 
omnes diuinx boniuci jtfojflp conditiones implet parcnmm amor, 
nam cum illi milicent palHoneiomnef , illarum iundis viribus , atte» 
dolis, forticudine jcBOjtti l^fn*^* %^ > prolemque (croat ioGO. 
lumem. . * ■ ' . • 



Infignis efi parenti^rn amor pro fsttm. (ui tutda* 

» * • • 

1 SupraUK. I' \ L^amus inabuzi effe dulcem U vehementem amorem mans ^ 
!• JLJ^ ^ foemtna: ^ in illum animal extra (e ferri laptu quodam , quia ' 
cimi intendat vniuerfale bonum, icilicet propi^^ubnem fpeciei»lin. 
guloru|m arbitrio liberiori relinqucndum non fuiL Inell voluptas, 
nonvt finis.fcd vt condimentum qiio ncccfTarios fuos omncs ailus 
pcrfudu indulgcns narurai namimpenum iuumfic tcmpcrat, vtagen- 
tia fcx-antur ardcnti dcfidcrio in id quod iubct , openfquc iaboreni ■ 
- compcnlcc & fallac mua dulcedme. Voluptatem non elle caufam 
^ ' coniuoclionis maris & fcsminx, (edefTe medium, & velut inftrumen- 
^ tum quod opcrc perfe^o de(ericur , patet in eo quod animal omne 
^"^cum fcBtum edidic, vE illius educationi totum Impendator , abfiinec 
a venere 'i perit Aatim omnis iUius (enfiis , extinAuique qui vehe- 

meos 



uyuu.cd by Geogle 



Liber primus. 233 

mens faer^ ardbir ,iie icmdllas quideoi ant fiimos cttiutit; Tonc tnas 
& foemina (exum ignoiant , & prius p«r oonit^ium videntur ynum 
eSidf vc deinccps vnum fint, collatis labotibus in prolis edocatione« 
Amor (eios cedic amorifacusvt potentiori quiparentis vtriufquevbca 
in Ce velot in centmm confloentia, mifcec, ynit^ toca in ie. conueria, 
£bi penitus addicir. 

Libcrorum amor ccKlitils natura: illigatus cft, & plane ab aurca 
ifla infravflaque pendet catcna , quam natura pcrpctuo conrcxcns , & 
dclccdentibus nafcentia coniuni^cns , ne in niinluin rclabatur, fibi 
cauct. Hunc amorem abiolutillimum , vcrum, (incerum exiftimanc 
philofbphi , ' quia bona congeric , onera fert, prooidetque liberis , ' Piutarcfa. 
nibil ab illis ^pecans , nibil recepcuros» (bli fu^ eaudens beneficenda^ re 
Imitacur cautas fuperiores , quz cum fmt inalcerabilis fubftantiz , Kn. 
£mul inezhauftz bonitatis, nihil a nobis accipiendo ih nos. dona 
fna immenfl quadam largitione profundunt. Mirandus hic amor in 
parentibus , qui licet non habeant vt Dcus ccclum, vim imracn- 
fam, fcd limitatam, &; nimio laborc dchcicntcm , indefefrum tanun 
habcnt atTcChim prolcm luam luuandi etiam viti iux pcriculis &: cum 
fublkntiar (ux detrimcnto: plantac fuam tranfFundunt m fcmcn , vt 
impleatur & duclcat, marcekunc. Viperas ' pragnantes abiiccrcopor- [ M*ifci«L 
cec, quippe vittotem foam pco prole ab(u9itthL' .Anima1ia ccceit 
videnms dom prolcm edncant, made confe^ , vrgentut fame ,ltt ta* 
menefeam orifiso iam appofitam, iam Hbatam , lic^c gtiftu prori* 
tante fibi neganc , & pullis ofTerunt : fic Plato '.pingir nudum amo^ * iBcenai 
lem, quia fpoliac fe bonis ooonibos , vc his amacum inducac 9c omet^ 
non culpanda profufione cum in eo fit & viuatamans} corCnim dus 
gratia bonis fuis parcat , qui vita; (ux non parcit. 
. Liberis ocuHs nec vitia obdudtis cfl: hic amor , quippe vigi- • 
lantidimus parentes in pcrpecuis habct cxcubiis , incuoat vna , 
dum alia venamr efcas , mira in earum dif^ributione iuibtia ' ^ 'Vid«Ls. 
onia ad pnecauendas & aoertendas iniurias, iblercia , qux vel exdr. Aip». 
cicatoi in inueAigandis aniom nidis & ferarum cobilibus agrico- 
las BXik, Nam (i cam prouidz fuctunt io illis occnltandis , ftabi^ 
liendis, (Iruendis dum adhuc fiirerenc in venerem , & rolo volop. 
tacis andoie , videbarur corum pfaancafia dedneri, ii iic in ftitu- 
rum funt ingeniofjc, laboriofz , quid nori agent in prjc/cnti, cum 
chariflima: proHs confpcdus , & infirmitarcm tcflata vox , amo- 
rem m auxilium aduocarit : quanto Ipiriui , quanta fcritatc prxdam 
vcnanturj quantis artibus , per fmus &: .mfradus nucntos ctiam fal- 
lenies oculos ad notum cubile pcrueniunt i quanta profufionc par- 
oulos implenc , ne gcmicu fe pcodanc^ quancis dolis ad eos veniences^ , 
auercum? fi qois al nidum perdicis ' accedat, procarric ad pedesfo- n 



Digitized by Google 



1)4 Nacurai^ 

ta prcgraueto auc delumbem fefc (Imulans , fubicoque in procurfu i 
breui jQiquo volam cadit vdot ali frada, procorric icenim. , iam iam 
prehenfiiram effugiens , fpemquc firuftrani donec abducac a nido. 
Imbelles eci^ & infirma* forccs fiuot , cum agitur de prolc vindi- 
candaj, inuolant aucs , Izuiunc ferz in raptoiis edam pocencioris \x' 
(lonem} fiiror eft , nam oblicf fui prscipiccs ruuot in pericula. Ty- 
•«•linci^. matcr ^ videns catulos fuos a nauigantc vcnatorc afportari, fc 
■Flonuiib. pra;cipitcra dat in marei Fullo tlcphanti ' m acic vulnerato , mater 
'lib**''clc ^'^ vindi6tam cxilicns, turbauitcxcrcitum: Hinc Plato * prarcipicbac, 
R.epabl. liberos cum parcntibus ad bcUum procedcrc, vt ccrcantibus animos 
addercc prolis amor , & vc pacer plurium vicam agcns , mulciplicacis 
viribus (ibi pugnandum uucUiEerec* 

Tandem nie amor conftans eft , nec vnquam defidt t quamdiu po* 
teft prodcfle : aues & ferc partns (nos amdua fouent tutcla donec 
anftisviribuSyfibimcc prouidanc ^ infimtes alum, fortiorcs dedncuttc 
comicancur , vocibus fibi propriis & nacuralicer inceUedtis monenc 
de pracda impetcnda, dc lioftc vcnicnte , aut fugicndo, aut fortitcr 
cxcipicndo, advtrumqucad dolos& ccrtamen excrcentur, gratillimo 
fpe^aculo dum parcntcs iam a:catc proucda?, lafciuiunc cum luis iu- 
ucnibus,feu cradendx cau(adilciplinz,feucransformans amor. id ab 
* Ptottcch. illis exigac. Hocaffec^u puerafcens AgeHlaus ^ vifus cd arundinc pro 
<DA8B<iUo conicensi cam puemlis (uis ludere, fed rogauic hoc (pedbn* 
jcem^neidaliis re&rrec, donec ipfc filios habens ezperimenco di(ce. 
xec^qualis fic parentis in paruulos alfedns. 

Ardcncior & firmior hic effe debec in homine , quam in cxceris 
animantibus, nam inllin6bui ad id nacurali iudicium accedic , iciiicec 
reflexa cogn'cio , qua fniitur hac viua fui imagine , fpes fua? pofteri- 
• tatis concipit , vidcc quis futurus fit laborum luorum frudlus ^ amac 
amorem fuum , qui mutuo coniugis & libcrorum amorc fimul inar- 
dcfccns , toc rcflcxionibus dici non poteft quanciim accrcfcat fibi. 
Videc pacer {Ingularem fuam exiAenciam in liberis veluc rej>rodudam, 
fcmultipUcaiamy vnitace feruaci dilatatam , fic amor fiii a fe non ce- 
cedens ,ad excra camen nmtiacur} fiiisarcibus 9c confiliis cxplicandis 
angttlb nimis erat vna perlona, vnicaque ftabilienda fortuna , itaque 
^udec habere plures iui viuas imagines , veluc ampliocem maceriam 
^ mquam prouocacus amorplura conferat. 
'^M,iniic. Talem fupponuntlcgcs parcncum amarem, maximum , ardcntem, 
^ ^ cztcros cxccdcntcm. Vnde fi patcr ' pro vlcifccnda mortc filij ali- 
in^^cfta- qucm falso accufaucrit , dctcrgit calummx notam amor ,ita vt illi 
l , 1.5 ff. imporccc infamiam : exhzrcdaii libcri ^ priiumuniur ingraci , 
nifi prooenc fe gracos , ac pacer exhxredatus prxfumicur gracus , ni. 
qat «ote Q probccur ingratus. Si accuficus dc mottse filii ' , fibi maotts intu- 



Oigitized by Coogle 



Libcr primu^. 235 

lcrir^ ccnfcturid feciflc dolore amifri filij, fic cius bona non publi- 
cantur. Tam intoleranda vidcmr illi mors fihorum , vc huic dolori 
Jcx rcmedium quxdenc per adopciones , excraneos in defuDdp- 
rum locum fiibftitiiendo. Gcflmlte fNtttis fle filij eadcm ctnfc 
tm cf& perrona , ' is vidccur in ano remanerc coloniis cuiuf filius y vit.c.d« 
remancc, & iniiiri« * fiUo illacae, aSio pacri compcrit lca btCm a fi- «'[^^futftf^ 
lio veluc afeipfo , Bicilis cft ad vcniatn} pater prodigumad (e reucr- 1. ti. C de 
tenccm bcnigne nihil impropcrans excipit, Dauid vitx &coronac fu« 
infidiantem filium , intadlum cfle praecipit , intus cll ^ cnim in jmu inft.Jein» 
)cris pcdore qui interuenic & cyorat aflaftus , yj^cnnir patrii viicc. ^ . 
ra , itcrum fiUum genitura per vcniani. , l, ,* 

'*Chiyfeii 

^ ■ ftk^u 



Matris tenerior & intmior eft affeiiuiM 
J. a. 

r 

MVtuo fe ianant » pranieniunc , ih vnum concurruht vctut ' 
£mula concertatione duorumparcntum afTedlus in odul>cn- 
dis prolifux piecacis officijs, indiflinda videcur amborum cara, ta- 
men cxpcrimur tencriorcm eflc , & eflentialcm magis matris amo» 
fcm. Mas cnim definicur ' qui in alio , famma qui in fc ecnerac , 
hxc igicur quod a marc rccipic iuum cthcicns , prolcmvcluc eflen- i.i.c.». 
ci<c fua; parcem, vc corporis fic aflccbus arclionbus vinculis coUiga- "^ it.Inft.' 
tam , propriamque (ibt vindicac Hinc inccr anunalia ^uonim va - ^q,^*^' 
gns eft concubitus foemina fcecui ibla prouidcc ^ ih cacccris in quibus 
alcnddfc proli, parenris vcciufqttc cma dcfidcrarar, mas accedic tancdm 
vt adiuuani fcrminam , cni principalis agentis ticulum fic aficdnm 
intcnfibrcm , hoc in opcre nacura conccdic. Ica videmus inter aues 
fceminam nodle diequc tora ouis incubantem , liora vna vcl alcera 
circa mcridicm excepta , qua mas iii cius fubit locum , vt ardore , 
fjii , famc confeda paululum rcficiatur , tum hsc unpaticns morac 
rcdic ad propna, nidoque marem veluc cxtraneum excludic non fine 
gratulaiione prxfliii fubfidij. In omni falconum & accipitrumge- ■ ■ 
ncre, cum cdaciflimi finc polti, quibusamorc prsecipuo prouidcre- ' -^ •. . 
dcbcc mater, etiam ip£i marem plurimum auccccdic corporis magnv 
mdinc^ virium & ardoris prsflanttij liom cui namca prp prolc fin. .. 
gnlarem dcdit af&dum » vc iUum implcrct , fijrriradincm &c ^vnt^ 
coflcefiic* 

Fincmeundcm ,modo tamen contrario , prouidentia (ibi proponic 
in hommc:ndmcumcius exccllencia non in corporis,fed in animi vi- 
hbus confiilac, & is ccmperamcnto oawum ddicacifiimo pr unuinyiuai 



Digitized by Google 



23 6 lus Naturale* 

c*r renfibus , matri ad tincris aiutis educationem , optirrt^ prouifijftj 
eft , foeminis tdeo calor copiofus a nacura ncgatus tuit , nc fanguij 
partui nece(lariu$ ab illo calorc abfuincretur , & nc ad a<flionem 
promptiores , rainus vacarenc domeilicis : afliduas igitur circa pue- 
ros nacura duplici cenec viticul^, amoris coiiiplexiofiis,hi{(que con. 

■ ^'^^ &aAMi: hmatut leges , » qaas propcerdk iatakai rcffioikem: ab om« 
' a&nU Mbllctt dffid^: hsc tmm raem eamm ndn vidkmr fatii 
firtli^; nii ftnplicareinur periculofe dum ge(bnc vtero, domlac priae* 
b^nc pueris , 1 qiiibttfs dkietlt fuppltciutn efTec. Indulgtftur ergd 
' . wUiimost ad bdnuni publtcum intirmitati ^ indulgctdr macri ilum 
non abJucitur a tutcla (ibi commiHa paruulorum, quos plus amat 
quam pater, fuos cnim ipfa cognofcit, pater putat,vndc pirtus vcn- 
trcm lcquicur , & ciim ailrologi fumanc fignificacioncm Patris ex 
quarta cceIi domo,al]jgnant matri dccimam meiJium & vcrncem coe. 
li, vndc validior perpendicularis influxus , & vnde totius gen curje 
faQdamenn colligunc, (i Maoilio cridicur , quafi prxcipua fir afi 
naci conflinitioiiem 8t conreruacionemymacer. 

Cercd «tilpanda non eft natura ou^ii homUMsm infer animancia 
prceipDiun nafci volueric inBrmi(fimism, Hlttm tnim fimnl amor« 
macetno potenciflimo, vigilan^flimo ^ 8c vinm nalcentem vke per* 

aAiift.mo- fcftjB commifit- Amat mater ftaom a concepcu , " tlio quam oculo- 

liirhHiif ^^^^ fcctum fuum agnouit, quoc in vcero naturie , cot in cor* 

ciii. dc fUerunc amoris moiusy plus diligit quem diuturnis doloribus tu- 
lit, pcpcrit , fuum cffccit ^ ardius enim complcd;imur quae ]aboriof<J 
comparata (unc, & fic amor ille macris, coniciencia, anciquitatc, pre* 

lilt^*" tio , prjcciptfui eft. Sed cur Aciftoteles , • inquirit mcionem eius 
^ Mioris qni ifcon eonrulcar , qui fertur (blo tiannc (apieacis dttdhi , (i. 
bimte cAufa; c«terb ezemplar, cum (it eflennatis 9c idiiali» amoris » 
probter fe cun<aa foucntis, prima defcripcio. 

Amoris illius primigenij mici 6c ftupendi func effedus , primuS 
quidcm quod matcr, delicaca, infirmi temperamcnti , volens tamen 
exponac lc grauillimis pattus doloribus , vt quoties dc partu , cotict 
de funere fuo cogitct. Quod fi quis cxfedo matris vtero nafcatur , 

»Li j,4.ff. ^ venittamen ad legitimam matns fucceiTionem , vitam & hircdita. 

^&CTer. jgjj^ jp(Q moriens mater , ciiam concepcis votis (xsliciu* 

«em omhem, quam alias rperftre debaccac, in iilttm cranfHindic; 

«Fl'BJib.7. propca<ttfietanc^ aufpipaurius pucrot nafci bnedbi p«rente»ficuc Sa. 

c 9. - Afiidamis , ^tlmiifqtte Cftiarum 2l cclo macris vcero fic didhis , 6c 
ManliusquiCarttiagincm cum exercitu incrauit. Id vidccur cxprimere 
vharitacem Cbrifti domini quimorte fua crudeliliima vitam nobis & 
gloriam promcniit, vc parentem fuumhomopiusdiligeret illi vira !i- 
bcrca(que perhorrcnccspiagas fuif ceiticuta. Si iucric partus inaoxius 



Liber pririlds. 237 



matcr^non meiriinit prcfTuraE propter gaudium,quia nacus eft horrio 'ioan.i<; 
in mundum. Abhisinitijs amor eius vbique fc profcrt lollicicus derc- 
censnato,miratur,comple^icur,orculis,voce moiibus delinit, flencifr 
dolores coniedac vc fedec; adcft ad minimas queruli voces, kedcntia 
lemouec, grata, pQkhraquxaue miniftrac, aoibii ceacfos afteclus 
edam^infinmtacts fiinilitndine, nadifquevocibiu & geftibus ^ vc bal- 
butiend complaceat, repiiare&it. 

Si decedac pacdr pupillofque reliiiquat olphanos , in{igtiit e^ 
amor qoi macrem^ vt illis confulac , non permittit ad fecunda voca • 
tranfire j qai procis omnibus dat rcpullam , & denderium abfentii 
mariti pra?(entium paruulorum complcxu tcmperat Non licet qui- 
dem * defuniflo, vxori pcrpetuam indiccre viduiiatera , (cd liccc c^ux- ^ ■ 
dam Icgare fab ea conditione, vt non nubat ante pubcrtaccm h!io- condlt^^* 
rum, quia cun^magis cura liberorum, quam viduicas iniungitury <l«nonftc. 
quod lez olia raitia non permtidc marUo moiiend , id conccdicur 
amori matris^ quafi non mious pcofic Reipublicc ciiram ageodo li.* 
berorum quos lufcepic ex pfimo maoimoaioiqiiam fi ploces habe* 
ret ex (ecundo. Tuqc licec fcemio* i publicis oflSdis lemocac finc » 
pofltmt canten 'fitionitn curam gcrece» quafi lucem & fortitudinem * Amh. ma. 
negodjs pcragendis necenariam , anKv (upplcat. Ad id cciam admiC' ^j^' 
tuntur licec debitficcs aut creditrices filiorum , cum carteris om- !!? 'aS^ 
nibus prohibeacur pupillorum curam gcrcrc , fi res eoruni habcant P°' 
obligacas, cenfctur enim matcr res filiorum prarponcre. Quod (1 tu- elcnf tuiei* 
tciam non gerac, * contra voluntatcm eius tucor dari oon potcii:. Si x l vnc. & 
alimedra filijs dederic, ^ fi captioot ab hoftibus cedemeric , cenretuc 
id fedfle caufa pietacis , non animo tepeceodi , nec enim vkleciir bo* r^i! c de 
nis narcere> qui vitc (ns non parcic pro fiU^ Cum atfcer filib mor* Z'^- ^ 
tis nli| tttmdo malU domi redcrct^ ad primum conlpe^m rcdeunn ^^i^^^, 
tis esaiiimata eft, quia mattis amansis aoima, volens vnum fieri cum 
filio amato , itlico fpiritus omnes ad illum tranfmiftc , quibus ipi^ 
de(lituta , interijt, Hic rapru c^uodam , at confulto Agrippina qux 
* cum Chaldzos confuluifTcc de NeTone,rcfponrumque tuiflct regna » Sdcia. ki 
turum, fed matrcm occifurum j occidat, inquit, dum impcrcr , pa Ncroa*. • 
tabat ie cx(am, etiam in fiiio fore fupetilicem , & rcgnaturam. Fuit 
ioftioe SanAiorque * piecas mattoffl , quz vt filios iuos calo pare- 'v>cie rupra 
lenc, illot feque fimul martyrio confecracuni. ^ ^** 

Si noiic deuoc occafiones fic amorem natoialenl io diuinott tnnf. 
ferendi ^fitlteih pucros votis fandos efHciat piamatcr ^ pietatttfodi^ 
menca cenellis animis inftillando} debilis ^tas cogi neteia difiat in^ 
ter blanditias elementa Hdci, difcac Deum inuocare vc pcttnom pa. 
rrem, creatorem , (aluatorcm , glorificatorcm difcac ab co cunda 
pqidere^ difcat pucr propoiicis ptamuis non poileie mclius nutris 

Ggiij 



Digitized by Google 



238 lusNaturale, 

affcdus promcreri , quam follicita crga Dcum deuodone. Alt^ deC 
cendunc & vcluc in naturam tranfcunc talcs habicus, diuquc contra- 
rijs quos mundus inducerc tcniat , rcfiftunt. Certabit mcrito matcr 
cum ptrc aa plus contulcrit ad rcdam filiorum inftitucioncm, cum 
U«!|.s!" illiusdedaaiteUsiliiditm,vndependentrequencia, ^ 



MstrH mttfiei^ fiimm* ' 
f • J- ' 

TErra magna maccr coclo pr«gnan$, quas parit plantasalic hu- 
niorc vnicuique congruo , vclut tot illi fint vbcra, quor par- 
tus, vndc multimammiam vocauerunt antiqui. In viucntibus , vt na- 
tura pcrfcSlior eft, fic amor erga prolcm intcnflor, parlcntium circa 
pcolis educacioncm , cura ibllicitior. Inieda oua fua forxi lanugine 
tegont contracupiditatem aniom &irigoris ininrias & quta vuc dvL- 
lanc in annom fequencem vc pacencis offido fungantur , hos inos par- ' 
tus Soli relinquunt fouendos.Pilcesoi]afaafimiricer proijciunt,etec- 
ta tamen in aquis tranquiliioci r^ioae^in qua podinc fecurius educL 
Hic e(l infcrior & ignobilior parentum eiga- prolem aSeOtm» Auei 
oua quiicm pariunc , fed nidis aptifnme contcxris , intra moliibus 
rcponunt , incubant , cdicos foetus indicibili loiertia fouent, alunt, 
ducunt , & qux (ux funt pcrfedlionis docent. At in viuiparis qua- 
drupcdibus matcrni fanguinis portio dcFzcaca , & nullo contamina- 
ta vido, cum primum fcetus mouetur , in mammas concedit , vt na. 
tone mutaoonibus in lac conuerfa , recens nato partui ^miliare & 
coiiuenitns fu^ peditcc alimencuqs. Sentit abnndantiam foam materj^ 
& repofitimi a nacuca-nei^y vt fundar, tozgencis , tenfique vafis 
dolor premiti esonetari , voluptas fimui, U egentium paruulorum 
amor iouirat. 

^ Plottfch. Alijs animalibus ^ infra vcntrcm vbera jaccnt, mu'ieri fupernc ad 
wpo^ir^ pe<5lus nifcuntur, vt in promptu fit ofciilari , amplcdique & fouere 
infantem, nimitum quia pariendi & alendi finis eft, non nccefljtas 
fcd amorj cota & intcgra matcr cft, qux quos pcpcrit, fuis alit vbc- 
|Gemiit tibos* j imperfedum autem fic dimidiatum matris genus pcpcriffe, 
ih. V.. op. ^ flatim ab feie abiecifle} alaiflc in vtero (anguine mo, nefcio qoid . 
qood non vi4erec, non alere nunc fuo lade, quem videt iam viuen- 
ccm , iam hominem , iam bfiicia matris implorancem parum abeftab 
aborcus criminermammarum bicipitem fontem randliilimam corpo- 
ris , humani generis cducacorem , arcfaccrc & cxtingucrcj partum 
iam perfedum^ iam geoitum, iam fiUum, propri^ coniucu , cognati 



Digitized by Google 



Liber Primus. 235J 

^guinis alimonia priuare: (icuc enim valec ad Hngendas animi, atque 
corporis fimilitudincs vis & nacura feminis , fic ad candcm rem ladis 

SUpque propriecas valcc. Vc vidcmus arborcm ixtam & niccncem,in 
ium locum rranfpofitam detcrnmo terra: lucco dcpcriifTe ; fic ica 
corpus & animum ingenicis bcnigac primordiis inclioacum , dcgenc- 
ri ladis alimenco corrumpt. . ■ 
Qui filios fuot aliis nucriendos cta<Ian€,viiiculimiilIud,coagulaiii. 
. que animi acque amoris quo parences cum filiis natura confenciunr» 
inccrfcindunc , aut cerce diluunt , deceninique , nam cum iaBut^ 
cis fada cft ex oculis amolicio , vigor ille materns flagranac paiilaQm 
leftinguicur ^ infantis eciam affciStio, in ea ibla vnde alicur ^ occiipa* 
tur, abolitis ita nacurx pietatis clementisqui ad parencesfercuramoi^ 
non naturalis, (ed ciuilis & opinabilis cft. Hmc facpc dcgcnercs filii, - 
& coc maiorum titulis parta iiobilitas dcpcrit , pueris non hcroico, 
non cafto, fed improbo forte curpiquc languine , non affcctu fincc- 
ro, fed fucaco enucricis. Hiuc vicio Quintilianus adlcribic corrup* 'bidogo; 
tam fiio faeculo eloquenciam : Inde beUicae (ux fonicudinis dtMxm fr^" de* 
dmebanc Gennani ' qui proptcrea parcus alienis nuaidbns alendos nodb. get^ 
non delcgabant : hinc dmebanc degenerem probitatem Facciaceiia- ' 
rum fGcminz,qu£ licecefienc vcluc regin«,fiIios tamen propriis la- . 
^abanc vberibus. Si ad corporis conftitucioncm fere cancum confen^ 
nafeontis jctatis alimcnctun, quam lemen, in matre adulterii quidara 
(pecies eft, m maruo lcnocinii ,alicnumfanguincm fuo mi(cere,alic- 
na nutritosfnbftancia , C[vlx primiuam dcbilem diucurnitatc diluac, 
pro (uis agnofcere j Pudcac Cbriftianas mulieres minus efte continen> 
ces feris animancibus ^quaram foeminz, quandiu foecus habenc alen^ 
dos,mafculiim nefiaiunt, fugiunt, borrenc» 



jidy^rem ptftimt pr^eipua Hheromm ia/tituth» 

MAccrimpleuic debics pietatis officia , <mx conceptum vterdy 
(olfidcenelaNleretur geftauic, edimmlbuit, fnis aluit vberi: 
bus^ad vircucis & pietacis re^lam cenellosmores primafinxic, prima 
dedit Cbriftiame piecads radimeiitaifed matrem domi femper manen* 
temdiu non fert ignica puerorum indoles, difcurrendi cupida euo* 
lac e refidenos finu nifi prouideas , peruerla viiium conuedacione» 
nouiter imprefla virtutis facies obcunditur. Timendum ne nafccns 
racio ccmeie velic, vc de nacuialibus, fic de diuinis ferre iudicium , <ic 



L iyiii^cd by Google 



24P lus Naturalc. 



compofitos ad pictatem morcs mtcr puerila rcpucaas^ea vamtas prs. 
clarum srtimec, cum prxtexta deponfre. 

Parum eft dedifTe vitam, ad bonum & malum indifferentem , nid 
bonam e£fcccric in(litutio,nam ea dcficicncc malc naci, ip(o fui pon- 
dae ruum in omne dedecus bend nati, edam dctenora (equuncur, 
Damins^Qa (celera non ez vili nanua, Ud ex gcnerofo genio , mala 
educadone comipto ptodeuac. Propterea roatur^ puerorom fortker 
infticucndorum curam paccr fufcipiac , pro conditionis iiue ratione, 
G liberalis fit , maginris tradac educandos procul a domus delitiis 
liccncia, illofquenc c foucntis marris flnu raptos, (olidioribus (ecun- 
da nutriac abladationc, Sic autem aliis formandos tradac,vc ip(e lcm- 
per inuigilct corum profedlibus, difcenda,remouenda pnecipiat,dc- 
currcntis per atatuiii gradus diicipiinx prunus moior. 
^ Maif. Fi- Ccxlam fub diuinarum mcncium dudlu,^ fic nobis praddcre di- 
^l^^^^ cmit Plasonid , vt corpos in corpora, mentes in animas influant : pri. 

btc i Deo con(tituttis getteiationam pacer , Cgnificat officia pa- 
'. tds erga liberos., qui cum corpocex fimul & fpincualis naturz finc, 
' ^imJ^* vtriquc debct prouidere \ Tenetur enim alimenta filio praeflaie > 
de Aieod. ^ modo fiiculcatam, fi adeffc fibi non poffint, & vc poflinc , cenc' 



pluiarch. tiir cos artcs doccrc; vndc Solon ^ apud Aihenienreslege fancinic fi. 
in folone. Jios non ceneri patri fcniori alimenta praeftarc,fi non illosartem con- 
^faSflyrio* uenientem docuiffct. Impcdimr arrogano,'' fi arrogans alios liberos 
habcat , quos iuftis nuptiis procrcauit, nc iilorum diminuatur fpes, 
quam vnufquifque libcrorum obfcquio Gbi parac. Huic nacurali pic.. 
caci eciam cedii ea qus verfioi vtderar circa res dioinas vnde non li- 
iD.Tho 11. f.^^ paiencibns * ingrcdi religionem , nifi proutfimi fic ab illis vc filjj 
^serm' 49.* educari poffint: D. Auguitinas ^ linediratem Ecclefiz relidam,exi- 
<ic diucrfis (lentibus tedatori filuis recufauic, quicumque, inquit, vulc exchzre- 
«nrqrfcfi- hxredem Bwerc Ecclefiam , quaerat alteromqui fufcipiac, 

quei7 q^.. quamAuguftmum, imo Deo propitio neminem inucniec. Etiam fi. 
CJ^ieiMiBr* naturalcs ' ahmentari debent j ctiam adultcrini nc partus pereat, 
libtr. * ne culpa natos matris infontcs trahar. Dicuntur naturalcs, eo quod 
illos natura gcnuit , non honelUs coniugii , at ex lege nacun natis 
debcntur alimenta , & licec adulccrini non vidcantur pai tcs Rcipu- 
blicx^ nucriri debenc ficut in fauinuio ccMpiore , calii, verucx , tophi, 
' qai non fiint partes corporis , viuant adb»entes viuentC^Adioncm 
igitur habent ill^cimt pco alimentis fibi p£xftmdis,ficut legicimi ■ 
" U. & i.ff. pro vindicanda parcncis tueredicate, fi fine caula ptscteiin auc exhxre. 
deinof.ce. danfiierint. 

Rarum id eft in familiis malum , nam ad quaercn ja natis formnje 
bona , fic fepius ardcnt parentes , vc modum cxcedant , & piecatis 
ticuio impic cuanc in cupiditaccuiqux eit radu ommum malorum. Si 

cam 



Digitizecj Ly 



Liber primus. 241 



tam pcftilens eft pietas, &c tam noccns , inquic Saluianus., " ncc a- ^ 
mare expcdic, nec amari, quia nec parenccs amorcm dcbenc appc- ^ ' 
cerc fibi noxium, ncc filij dcfidcrarc parencibus obfucurum. Grauu ^ 
eft cciam filijs,qui perniciofaji illis paric haercdicaces, & illos inccr im- 
probiffimum quarllum improbc educac , cum his pocifllmurni^ebcac 
paccr bonam mrticucioncm,quiE fiimma fcclicis viti duccndx,eciam 
Fortunx conciliandz hominibus ars cll. 

Quanca pcrucrfitas , inquicbac Craces , tancis laboribus bona li- 
beris qua:rcre, ncc curarc qualcs filij finc hi , qui lalibus fiinc vfuri, 
vt fi quis pcdcm negligens magnam gcrcrcc curam dc calcco. In aui- 
buscum loli mares canori finc, ipfi docenc pullos fiios fimiHcer , & 
ex naturcc fua: rcgulis modulari \ In humana ipccic viro , cui a vircu- 
cc noracn eft, cui mens concingic in tempcramcnco ficciori &: cali- 
diori ad conccmplacioncm,(cieniias, arces , vircutes apcior, ad forria 
prxftancior , etiam compeiic ulibus filios inftituerc. Illis cradcrc dc- 
bcnc faccm a maioribus acccptam , in polteros pcr manus mitten- 
dam, vt po/Tic cumEccIcfia:, tum Rcipublici fplendor cfic pcrpe- 
tuus. Ideo lure ciuih ' non muber , led vir habet filios in potcftatc, 'inft.depa- 
huDcDcus liberorum Dominum confticuic, inquic D. Chryfoftomus, "j^**'^ 

vc ipfbrum , veluc chariflimz lu^ pofteirionis curam agercc , bonum „a. vicuper. 
animi, quod prjccipuum eft, illis procurando, & vc nulla ccgercncur viixmonan: 
exculacione, li bonos non faciac , cum ccneros , fubdicos, ad omnia 
flexibilcs illi^prouidcniia CGnceffcric. 

Tam neceflarium cft id officium , vc vcluc vni non fatis habeatur 
fides, pacji pacrinum fubfticuicEcclcfia," ficucad vita: pcrucilcs fun- " Capit.Ca- 
(Sioncs obcundas, nacura bma mcmbra conftituir. Parentes igitur fi- [^* ^J^^g 
lios fuos, & patrini cos quos de fontc lauacri fufccpcrunc crudirc fum- 
mopcre ftudcancj llli, quia eos genucre , & cis a Dcmino daci func^ 
ifti vcro, quia pro cis fidciuftorcs exiftunc. Ad id etiam moucncur m- 
terelTe proprio , laus enim filiorum refle<flicur in parenccm, vcluc ra- 
dms in fuum folcm. Corona fcnum filij corum, inquic fapicns -, ° oprp,,. 
ficvtdiximus, ^trcs fratres vna dic in diuerfis ccrtaminibus olimpia: »7- 
victorcs,reportatas coronas capiti communis fui patris impofucrunt; ^^"'^" 
fic Confiil Romanus filium in bello & rriumpho fcquucus , fpcifba- ^^^^ . 
iusfuit,non vcacceflbr, fed vc auchor glorixific parentcs dccuriq^i. <.c - 
num ' fruuncur eorum priuilcgiis ^ ficNero ' cum adhuc honeftc age- ' 'J- ■ 
rcc eflSgiem Cn. Domitio pacri , pcciuic ^Scnatu. f 

Scd 6 facinus , ' fi parcnces dum plus zquo ccmporalibus bonis annai 
incumbunc , talia doccanc filios ; li non eos inftruunc , fcd pcr- '^^' j;.''' 
uercuac, infundcndo cencris animis violcncum amorcm diuitiarum, cont viu p 
gloria:, vanicacis Quomodo potcric iifu.nis vndarum molcs cuadcrc, '-««monja 
cunctis impellcntibus acque mcrgcniibus confilio &excniplo: pacrtm 

Hh 



242- lus Naturaie. 

nonfacit gcneratio, improbos cniin fiUos , veliic non fuos abdicanc ; 
adbene viiicndum minmia portio cll viucrCj quid fi vitam boni ma- 
lique communcm maccriam in malum eJucaiione peflima decor- 
queant, quam alicnum ci\ parris nomen ab impiccace qua: Iiberoruni 
anima^ff tcrnis addicic fuppliciis. Mifcri non magis in parencum pacri- 
monia quam in vicia fuccedunt j antequam habeant in dommio rcs 
^aternas , habent in animis ipfos patres -, antcquam habeantilla qua^ 
ialso dicuncur bona, ance habcnt illa qux vcrc probancur ma!a,cre- 
uerunt inter execrationcs parcncum , qui diuicias, honorcs ,vicioruni 
inccnciua,illis&:opcarunc,& minillrarunc: cum iudicij tiics vcneriCj 
diccnt, perdidit nos aliena perfidia, patrcs lenfimus parricidas, Mc- 
hus amari non poflunt filij,quam li amcntur vt Dcusconihtuir, &in 
" Pfa], 77. co ipfo qui dcdit vt amcntur , fic cnim prxcipic , " vc patrcs crauanc 
mandaca Dei filiis ruis,& ponanc in Dco ipcmluam, non obliuilcan- 
,j tur operum Dci fui, & mandaca eius cxqu.ranc , lia: lunc opcs quas 

deWret. & dcbcnc parcnces filiis fuis parare, vnde fi func diuerfi rcligionis " ci 
xnanich. tradendi fiinc cducandi qui fidcm orthodoxam fequicur. Tunc pro- 
dcrunc diuicix, cum venerinc in manus paupcrum languinc non ma- 
dentes, qux nec iras infc Dci hominumque iniuQa pofrelfione con- 
citent,ctiam in pofteros transfufa maledidionc. 

Nata beneficas fibi caufas agnofcunt;, 

Lfx jS. 

D caufa* dignitatem pertinct emincre fupra rerum qi.i- 
bus mfluic & fortem & confpeclum , vc hanc nec nacura, 
incccognicione polEntairequi In Thcologicis ell clarilh- 
r D.Dion^f. i^^^j^^ ma caligo • & pcr afpectus priuacioncm & ignorationcm , 
Thcol^cap ^^^^ cognofcimus cum qui omnium qua: lunc, cflcncia fiiperior ci], 
1, fydera tacito fupcrnc labentiaca:lo,velocicay:m fuam (ub fpecic llan- 

0& atquc imraociopcris abfcondunc,fingula in opcrc iunc , plurinia 
tamcn latent, ca^tera obfcuro gradu&per occultum aguntur ^ forma:, 
qualitates mterni , motricc%, & vniucrfi rcdriccs mtclli^eniix hu- 
maiios fugiunt oculos, Rcligionis vcritates,Principum conUlia,lcicn- 
tiarum & artium certiorcs rcgulx , funt m inyllciio, viialcr. corpons 

f)artes, tunc cum fanx funt, &probc fuisfunguncur muncribus , noa 
«•j^i- I, V. cntiuntur ^ fic ,vt diximus , * cauix fijpcriores , mfciis, ctiam mgratis & 
inuias infcrioribus fua dopant y Id autcmiia fic,cum hxc mfcriora nihil 




Libcr primus. 243 

conferant ad adionem,& pafliue tantum habere fc debcntfub influia 
dominantCi'at vbicaufa fccuncia coagic , etiana neccffc eft ^ntem fii- 
pcriorem agnofcat , vt illi ponic ci\c confentiens & confona. Duplici 
ratione, prunb vc oblatam expofitamque largitioncm opporcune re, 
cipiac^fecundo vccaulam,graciiudmequadamc£Eciacm ic benignio- 
rem,impleap(|<j^ h0c in^optee quod iuum clt Sic viucntia quibui 
a luuiiia dactu eft nipci»,!» « debHilHift ifiuai iJt ampliMes piofe6iis 
ie |iK>inotieaiic,agiio(cooc lKficfi^fibtcaiil»tiIli&.wikriencihus.ik7^ 
curunc , auida boni copiditace ;'eciaxD ex ieiikeratcB.pioHocaik^ iic 
defie hcc bcncficcncia > ia qaain tn^dapliei daaoi ^ aiddpicadi 



Omma conmnuntur dd caufas fibi pfofttfurM vt iUU 

Mccipiaut. ■ ' 

l. . . l: . : . Cl 

■■ . ■■■■ . , '• . ' 

PLaio * cbnftituic amorem in chao , ideft appccenciandi bM m • lacaMij 
nacura nondmn habcncc pesUt&ioocm , fed vnde afTuIgec & ha^ ^ 
beri poceft auidis in eam IfFcdibus propenfa. Nirccur illam {ibi coin<> 
pararc propriis & innatis viribus dum ferct itas , vt proximc dicetur 
libro fccundojlntcnm qua: jiafccndo dcbilia funt , & quibus natura 
mocum ncgauic , agnofcunt caufas vnde bonum conueniens poceit 
illis concingcrCyin illas propcadenc , & fua patefada ncccflltate be- 
nignitatem inuocanc- Sic Acheiiis^ ecac jinagQ cctssc qaafi foemins , ! PanCuiiM 
(npplicesin coliiin tnaiMit cendcDcif ^ircobctiieroc imkr^ , <jui (i de* ^ 
fioanr, iacec infioBCttiida. Sioe {inuilachio » dura «rgcc ficcins , cccn 
(qaallore facis tcdatur indigcnciam fuaro , Sc quoc hiant rinue / u>t 
ora pandic quibusimplonc cceli humcncis indulgentiam. Semina iio» 
riinc intra tcrram , & procul a (uperficie quam lolis caior decoquir, 
eflc rcpofitmn himiorcm cjuo vegetent; Illic ideo ftatim mittunt ra- 
dices , licet hi , quibus plcni funt , fpiritus , nacurali luo moiu , & a 
coelo tradli,' fupcriora primum dcbcrcnt petere. Helyotropia folem ^ 
fuum kquutur iCa:tcn florcs coram illo blandc refolutis folus , aper.^ 
toquc (inu , illabentem ad intcriora iua vim cius excipiuoc. Pocidi' 
: xnum lochos herba in Eaphiafonalcais»* tanco iolis teneciic defide. •piio.iib.13. 
no, vc cum noH IbKim ooAro hemi&iherio fillgense^i, ied iniiliiim «^P* *f: 
orbemdeporcanim,quant»im|icec.,tequacur, nam capuc jk-flocem 
vclpera mergic, vjque ad mcdus noifles, totaquc abii in akum Vf ne 
dimiik quidem inaatt poifit inucntri , hinc paulaum .Ciibleuata , ad or- 
cum lolis emcfgic excra aquam, Aoce piunmum cinca mcndiem ek^ 

Hhij 



d by Google 



244 ' '^"^ NatUrale. 

to. Quid in vmbra plantar patiantur , oftcndunt jpdlorC fud , & <\\}vi 
pcdibus non datur moucri , capitc quantum poffunt ad luccm ^ qua 
cunt^la vigeoc, ad liberom aercm vi cceleih praegnaacem , incUoan- 
tur. 

ExpreHior cA in animancibas caufz iuuantis , renfus &c inquifitio: 
liccc io iiUii vldmo grada jaceanc conchie , plantarum iniUr cerrx, 
eciiafli mcdiis m aquis affizc, norant camen vnde eorpori fao-& iadi* 
gencias remedium iit$ viuont in diem » 6c con(umpto oaem in 'Ulom • 
tcpoinexaac hnmore , nouum expeAant ^ fluto matis, huncque licec 
ezcra poficae , dauflris apercis ,hoia condida przfentiimc i Agnicolni 
'D. Ambr. f licct vcrfctufin millibus ouium rccognofcic vocem parentis,feilinat 
ad macrcm , ladis quoquc materni notos flbi fontcs rcquirit ; quam- 
uis cibi dcfidcrio tencatur &potus , tranfcurrit tamcn aliena vbcra, 
licet humore ladis cxundcnt, folam rriatrcm requuit , folius matcrni 
vbcris fuccos figmficat abundarc : paftor errac in difcrctionc ouium, 
agniculus in agnicionc matiis nelcit erraie. 

Dam eilem in conacnm nofiio compcndienfi , c (ylua iii ncmiis 
noftrom allata eft cecua partui prozima , fed fic a rofticoram canibus 
mal^ liabita , vt illi penttus vires deficerent : itaquc pro(lrata , ^um 
• fuecve non poflet ^ difperacionc millics cerrz capuc allifit , donec ma* 
ne cum expirancem , vcnationi pnepoHti repcriflent , cxcifus eft vte- 
rus: mirum,cdu6lus infans, caligantibus paululum oculis a nimia lu- 
ce,& paulacimexplicatis po plitib us,iuitad matrisvbcra,cun<5lis mi- 
rantibus & milcrantibus. Ab hoc amoris & compafliionis fpcdaculo 
redeuntes, a natura magilba didifcimus , matrem &c natum fic ad fe 
fimul mucuis afTedibus concofieie , vc (i libcrtss adfic ncnter ambo- 
borum ptacucniat, Ci prxpediuntur , qui poceft , totum iccr ad vnio. 
ncm abibloic; lutftecccrua mater ad iuimiilum abea rcmocum fi fiiiC 
iec &iia , fed quia iacebatimmobiliSyad illam parnulus k quo potait 
mocu cohculiti 

In iuuenum paflcrum curba, quilibet (iios agnofcit parentes,iI1i(l 
qtle tantum , & alarum applaufu blanditur , & pro recipicndis cfcis 
orc panfo lupplicat j fic gallinarum pulli macrcm fuama cztcrii dif- 
ccrnunc ,fi paululum aberraucrinc , vocantcm , dc periculo, dc prae- 
da, dc quiccc moncntem audiunt, citikquuutur,& fub alarumpra:- 
iidium confiigiunt. 

Eadem {ed inftru^or fed iiMnior eft in pacfis homiiiibos ad ma- 

, trem nucricem' inclinatio ; in eius cancum vlnis iecuri , Iztanrar, ge. 
ftiunti^rident } fi quid occunac horridi, e collo pcndenr ^ (inum loto 

: corpore premunt, veluc indc tantum fit illis fpcranda ialus , vnde vi- 
tam haufcrc. Vtinam fimilis eflet in hominibus ad Deum (inccra 
conuecfiof quidnobis de yirilicacey de fenedute blaodimur, cota 



lus Naturale« iifjr 

hxc vita, qaain in tetrif cludiiitis ^ alceiiiis foefidoris in coelo pticrida 
eftj dooecocciiimnus omnes in vniiacemficlei,& agnidonisfitijDei 
in vtmm pedfediim in menfuiam aciatts pleninidinis Chrifti/inquir^ 
Apoflolus:' infinnos ihulta. circumdanc mala, plura fingic opinlo; etphcC^i' 
vani vaoa £}nni(iaiit, &Uis boni^ in priecio poficis , fi demerinc , la- ^ 
mencancur mortkles vc pucri, dccrada prar manibus pupa ; func lar- 
uatjfunt terriculamenia quae mccum &]aclirymas cxcutiunc,fedquid 
rcfert quani falfa fit doloris cau(a,cum verus fic dolorqui rcnfu fuo 
miferos in dcfperaiionem agit. In talibus anguftiis 'pofiti , icuant 
fupplices manus in ccelum , & humano fiibfidio dencicnce , diui. 
num imploianc: primot iflos piccacis mocusquos vi quadam expref' 
£i neceflitas^ pofimodom latio lacos hshet^ fides peificit : quod 
enim metius poteft efte confitium quam indis pcemeotibos , ad 
fumm^ booumt^ amancem , mifcricordem Deom confugere qui 
£epius pcrmitcit adueriatnobis euenirCy. vt inftar prodigi^.icon- 
(umptis omnibus ad ipfum redcamus : non poteft non ania. 
ri talis amor , qui nos culpa noftra lapjfbs reflituic ; non poccll noA 
inuocari calis mifericordia , pcreuncibus femper propiiia , pccnas iti 
. pr2cmium, fulgura in pluuias conucrcens, ab infanticida mundo fan- 
guinolencos cxpoiicos iununa piccace colligcns, porcaafquc vclut .■ 
nncrizaabcacliiis iiiis^.^ cislcftibos aUmentis refidcndos. ' Ofie.iT; 

» • 

Ndfa caufis fuis htmficis irdtktutiiim txkihu^^ 

. ■ • §: u 

AGnofcunt quidcm omnia caufas a quibus bcncficijs afEciuri- 
tur,fed prius el\ noffe , quam experiri bonas , nam vt excm- 
plo ccruae dcmonftratum eft , fspius a caufis iuuantur , co quod 
Hlas pruno conucniunc, petuncquc vt accipianc : prius glans incelligic 
lemm fibi fore mitckem, quam in cam radices mittat } conchae prius 
aperiuntur, quam maris fluOos inondcCy cum hieotprocal ao €0 
poficc SiGcid cadas fiias inftin^>lblo res affiduotur , qoanco plus 
cum ab iltis acccperinc diuturnabeneficia, qoibos etiam &ne nobis 
concitiatz blanditijs 9c olficijs giaciam rcpcndunc. 

Sic ima (mnmis m mundo conlencire ^picnces aflenulc^vt nollum 
fit bcneficium fine graticudine , licet ad caufam cui dcfcrtur , non 
pcrueniac. Philolaus dixit luffimenca aqu* & terra: , efTe tributa quar 
pcrloluunc, incruenta {acrificia qui litanc ccclo regnanti : quo plus 
arborcs acccperinca ccrra , iUi radicibus magis adhsrenc, & parcn- 
tem t gracifnmis frondibus , floribus exornanc , dicaac feminibus. Cor- hom. i. 

Hh jS 



146 lus b^aturale^ 



^^iinUb.io. aquilat, accipicres } Cm iiiris cSeSA 0e a parattibas etnancipati ; 
"^* jUi$ loco cedum » tie videantur «muli rapiiui , vnicaiqttc enim ^ a. 

illitpari, nu^no ad popiilaiuhuii^^rc faticcur^ opui eft tmSta, Iia 
' Q i nri. cum «dolcutc apum iuaenais , ' 6c ad laborem robbrata conuahaic 
deciain.ij. relijiquiiaf iil>clr parcntibus locus. Expcrimur in canibus , felibai', 
cjEceris domefticis animahbus , filios iicec viribus prjcftanciores, in 
omnibus vlcro cedcic matri, cum illa, nunquam vel Ixla vcllaccllita 
in ccrcamen dcfccndere. Magnum hoc cil iionuai documeucum de 
honorc pareniibus exhibcttdo. ' 
k 1 i. ff.de £^£<^us iurirgeotium prim<ui (unt> im^uic lex, " «tga Deom reli* 
iiiiukiiii& gio» vc parenubui pattis pareiuiitti.' Quarmm «ft decalogiprai^tp- 
tum honoia patrem raum , 6c manrem txam » vc (is kongjtuttt fupcr 
' phiio lad. tariam. Sirom eft * itt duarum tabularum confinio, ptioit lecundam 
lo o^*^'"' applicans , quia partintimi «atttra videtur mortaiis & immotialis tC 
fcnciz confinium ^ mortalis propver cot^us corruptibile>& cogniitiO'' 
nem cumcarteris animafitibuSiimmorta'is vcro,quiagigncndo refcrc 
Deuiii genicorem omniuni, Dco namque iubminiftrant parences, ia 
gignendis Uberis,ac qui minillrum Ipcrmt , Ipernic principem, Qui- 
dam aiunt pacrem n^arrcmquc Deos efle conlpicuos, hoc vno differ- 
re, ^^uod Deus fn nugni mu&di genicor, hi parui, ncc fieri poHe vc 
pini lit ecga Detai itaifibilMff^ i|ai «ga bne cctt^^»^ ^ impHis. 
Ad diuinum accedicquod viiam dederint, primom fubiedfaim buma^ 
nse iwliciiadt , diuinse giatis, immortsilis glorise, vrqiie ad Deum vl> 
timum /incannaci peraieniKBt eos opcimis awmm iallicutionibui f or* 
maruniL 

-lib.S.(no. Hinc mcrito concludic Ariftocclcs , vc Dco, fic parcnribus 
laKc i6, jequalc rcddi non pofTc , illis cnim debcc filius hanc iplam dandi fa- 
culcatem,&: quidquid adjeccric illis cedit,vc acccfloriumprincpali.vc 
(olo, quod in co xdificatur ,vc qui irudus annuos ex agro fibi iibc- 
raliter conceflb , colligit , hos le debcre fatecur donatori , deniquc 
velut oliviia refecimus iil Deumetiamqnx laborenoftro compflEnn- 
"' Aiua. Sant enim ^ inquic plaio " paren&ei yelut Dij domeiiici , diie«. 
«^tiotie; (pcouideacia^confilio, votik , rtm liberorum in melios quo^ 
tidie promouehtei I ?nde continuus .illis cultus dcbeturduples^ani» 
«m in veneraaon^ , coiporii in rcbus neccilariis ezbibcadts. 

Cuhus animi conHftit in pia quadam reuerencia, qua fatentur li- 
bcri prca;mincnriam charillima: hbi perionjc , func cnim parentes na- 
torum Domini, nam cx paterna potcltate, regia ciuiUlquc duxic ori- 
•Vidcfupra ginem.CuIcus hic inccriorcrt inaffedu omnium anciquilluiio,j' Exce- 
BMiad^in exhibetur verbis, honorificc de illis , & illis loqucndo^ (ignis £c 
4, ptacepc. fAeflss aiTurgcndo , famolatido , unpodkndo iiamiia,bona procunn* 
^^^^ do, iufliiobteqoettdo^ edameoeam vc Diei obleraaca voluntace qme 
»Ileiuii.n &bQaaf 8( beneplacent. 



Digitized by Google 



Maxiaic" ic^s aJ viclum ncccflams ccncntur (iippediu»;. , L.inquam 
dcbitorcs , pulchriulcjuc cil iis pcr quos funnis , quani nobis ipfis h „„, 
inhis rcbus opiculari: doccc id ncitQra,(.]ua; vc dixinnis / vrgcnrc nc- "1 ''^-9 
cclllcatc, rcuocac quod prius in abundancia conccflic ranquam pre- f^j,.,^^! 
cario, dirci5l:oquc dominio fcnipcr pcncs caufam lariijicnccm , rcma- vj/ 
ncntc. Accidens ' proccdcns cx fubicclo, illud pcrHcu , &: compara- ■ Tliom. 
tur ad fubic(5lum, vc avfbus ad pocenciam ^ calor nacurahs digcrcndo ' l ' 
* gencrac pingucdincm,qua: ipium confcruac, illiquc,fi f'inies vrgcc|i^ij ii. (]. 
ccdicin alimcntum , omnis bona difpofitio corporis / rcdun iacincor, «*i 1. 
ficut ad principium & fincm corporalium mocionuin. Capuc " in J[ 
riucns vircuicm m alia mcmbra,rccipic ab iliis obIct]uia &: nutrimcn- jjj. aj\ 
tum ; Magna arccria, aorca di£l i, cx finiilro cordis finu proccdcnSj^-^^-^'-" '• 
iiatim u\ iplum rcflcClic ramum coronalcm quo a!icur,fic in coiporc 
vala omnia nutriuncur co humorc t]ucm gcncranc & concmcnc -, ilo- 
machus chilo, hcpar languine, c)llis fclhs fcllc , Iplcn mc'anchoha; 
t]ui plancac vincam , dc fruclu cius cdic , {cruus cmancipatus ccntc- 
letur cflc Domini^ & ti ius patris. Ciconior fcilas fcnio parcn^cs Jiijc^' ^^^1'^ 
alimc,&: pcr avra dckrunc; auibus ipfis non cll grauc , fjaod picta- fiimc. 
cjs clt plcnum , non cll oncrolum , cjuod foluitur nacunr. Hoc na- ^'^* 
turali lurc cgcntibus parcntibus a filiis prillari dcbcnc alimcnta. Aintr. 
.. Id rcccpcum ctiam cll, apud hommcs iurc gcncium , apud ipfof- cxam.lib 
mec barbaros impium habccur parcncibus non lubucnirc. Anciqua ^'£„0« 
Icx cft, ' libcri parcntcs alant aut vmciancur , vnde fjlius ' cui paccr comioii. i. 
procuraucrac ambas nunus prxicindi-, hoc libcratus pcticulo ctTcnci 'J^ conuo 
pacri alimcnca prxbcrc damnaius cll, cjuia cum lcx dcccrnic, hbcri 
parcnccs alanc , cll incclligcnda dc malis patnbus, nam bonos c|ui]i- 
bcc alic finc legis inipcrio. Id palllm lcgc ciuili Ihicuitur; ^ ctiam "D? agr.of- 
cxulcni pacrcin filius dvbcc alcrc , cciam laccrlluorum ; ' nam liccc aje^fjjsifba. 
Jcgum contcmpcor & impius fic, tamcii patcr cil, lura niturac nullo ris velp.a- 
iurc ciuih dirimi polTunc; filio " lcmpcr honcila lancla parris pcr- '^- 
fona vidcri dcbcc ; vc Dcum , fic parcnccm laudanc iulH , licec ab Cod. fXij. 
vcroque mulia paiiaiuur. Paicnccs igicur tiijis luac loco Dci, fcmpcr 'N^» Ji c. 
bcucdicli , ctiam dum aducrris c.vagitat , func loco principis,in cu- c^ft|j;*'c! 
ius confilia gcflaquc lubditus non incjuiric ; (i?nc vc crcdicores , qui. iii:incc.ft. & 
bus ctiam ab afTcchi ccflancibus, dcbicum lolucndum cii ; nam bo- 
na non ccnientur,* nifi dcdudo arrc alicno. \'ndc fi aiicuius patcr ahC. pat. 
filius fint in^odcni pcriculo, ' Sc vnum canuim pollic luuare , patcr prxH-Pl-^to. 
cl\ iibcrandus porius quam filius , quia id patn dcbct propccr fan- ti :^^,^ff. 
guincm, propccr rcucrcnciam & grac-cudsncm ; potell ahuin Hhum vcrU fis^n. 
nancilci, non aliuin patrc-m. q"*} Ja ^ 

Patri honor, matn anior pracipuus cxhibcnilus cil , vc intcsifi ri 
«•■i" .T-i iri, = VK ouant.iin tijri roccll , rodLlatur. robi-is (nor:turus '•'^^^r'-'''' 



248 • lus Naturale 

I; Tob. 4.. j^o£. priceptum inter alia dat filio fuo ^ honorem babcbis nutri t\iz 
oinnibus dicbus vitac cius , memor enim cHe debes quac &c quanta 
pcricula pada fit propter tc in vtcro fuo. Pictatcm hanc prouocat 
ip{a fexus infirmitas, &: fcnedhis , qua: vtviris vcnerationem confert, 
ita fccminis contemptum ingerit , delcta fcilicec qua prius commcn- 
dabantur forma, &: corporc mirum in modum ao annis dcformaco. 

' Amh. loj. Vxor Confuhs ' mariti radiis corufcat , matcr vcro fi conful volucrit; 

^ ** ^Rchda elt fiUo hbcrtas cius cxcrccnda: vencrationis, dcbitam cnim 
cffccit lcx non principis , icd naturic,ric illam pcrfoluit , nonncccffi- 
tas, fed amor. ^ 

Incer animantia folus homo , tanquam fbrtis diuinx pariiccps ob 
cognationcm quandam Dcum cognofcit & cupit tanquam autho- 
rcm, ijiuocat & amat vt patrcm, vt rcgcm vencratur , ttmcc vc do- 
minum j pacris nomcn, inquic Tcrtulianus, & piecatis & poccftacis 
cft , amorcm & cimorcm cxigic , & fi prouocamur ad cxhibcndum 
parcncibus honorcm ca rationc quod Dcum refcrant , fi tantum dc- 
fcrcur imagini, quanto plus dcbaur pcrfonsc, dcbctur Dco , a quo 

*Aft.i7.x8. omnis patcmius, in quo viuimus , " mouemur 6c fumus. lam noa 
hecatombis placari vuk, qui bonorum noftrorum non indigcc , pccic 
a nobis cor , pccic affci^us , pccic facrificium laudis quod in quauis 
forcuna , a plcbcio, vc a rcgc prxftari poccft : Idco pctic,vc fic bcac 
mcritis plura confcrat nam vc foU cancum cxpofiti ab co iUuftramur, 
(ic in Dcum cflcnciaUccr bcacum conucrfi , habcmus bcatitudem. 
Kobis laboramus cum illum j^fcciam amorc puriffimo coUmus , quia 
rcfpicicndo folcm hunc iUuftramur ; cftcntialcm amorcm amaado , 
amamur ^anuci, bonis & f<xUcicacc cumulamur. 

EfFcftus contingentes & degencres non Isedunc 
caufs (ux nobilitacem. 

Lex /p. 

lEbus infcrioribus opiime prouifum vidcbaiur, quod il- 
larum redorcs caeli,func inalccrabilcs qullicacc, incor- 
[ruptibilcs fubftantia, mocu rcgulares,vndc parcs infub- 
l dicis affcdus & cfTcdtus cranc fpcrandi : fallunc tamen 
expcdacionem noftram rerum hic nafccniium coelo contrariae condi- 
tiones , affiduis cnim altcrationibus concuffsc, nutant, doncc aut (cn- 
fun ccrcii gradibus vt crcuerc,{icdcpcrcunt ,autpra:cipicioco!lidun- 

tur 




Liber prlmus. 249 

cur noh vna mclone , fcd modis iniinite variis. Vagatn hanc fbrcem 
motionum Philofophi ' vocanc concingcntiam , cjua fic vc nonnun- ' Aibert. 
quam a propr o fohtoquc ordinc rcs aberrenr , finc p.iuiacim ciebili- ae^^"ocel& 
tata virtute , fiuc concranorum occurfu , Imc dcHciennbus m mace- »nius. tr.4, 
ria difporuionibus, vndc fcminaria nacura planca: & animalis prolcm «^•■••D.Th. 
luam, nequc lempcr, necjuc opportunc parit vbic|ue , nccjuc pcrtc- fai» cap. j. 
dlam, vt apparet in monftris ,c|uia natura generans impeditur, vd in. 
triniecus , vel extrinfeciis , ^ conditioncs , difpofinonefque materije 
influxwn coeli permuiant. Codum enim efttantumcaniaremota, vn- • 
de determinatio cfFeAus pendec potiflimum a«icaufa proxima quz ^ 
maceriam afficic. Immenuun hanc varietacem , cuius caufz nos la. 
tcnt, adfcribimus ca(ui , cum ramcn res omnes cerra proccdanc ra- 
tionc, cum nihil (ic fortuitum rcfpCLlu caulsc vniucrlaliSj&fi rcdircc 
cadcm dilpofirio, idcm rcqucrcrur cffcdlus. Incerim mundanum Ipc- ■ 
ftaculum gracius cfficic inipcraca dracrficas,quar nouitatc piacec , ir- 
regularitatc !egcm ordinanam commcndat , animunx^uc blandc "'Vidcrupra 
perduci^t ad caute latent» inquiiitionem. 1. «. s> r. • 

Bonum &xquiflunum fuic parences liberorum educacioni& iniB- 
tucioni opeias fuas diligenter impendifle , vc (icut efle , (ic bonnm ef« 
ie conferrenc, Id tamen cocum non fcmperex votis fucccdit, nec bo- 
no pacri neceflario concingic bonus filius. Si fub fble lucis , pulchri- 
tudinis.foccunditatis parcnrc , nafciincur obfcura, turpia, fterilia; fi 
fub cccli motibus regulaciilimis , tot contmgunc pociflimum in hu- 
manis confufa, vc horum antiqui " caufam diccrcnt cflc , vagam , ca:, " PUn. lib,: 
cam , indignorum faucriccm torrunam , quid miramur parcncibus 
prolem non rcfpondcrc, fub fanclillimis Ecclcfix principiis , fub bo- 
nis principibitt & legibus mores eBc corrupcos , fub pacris opdmi 
pr^Ecepiis & exemplis , liberorum vitia graflari. Auguftum • lctum ^^"S"**'* 

. acque fidentcm diiciplina domus forcuna deftituic. lulias enim filiiatn s^j!^' ^ 
ac neptem , probis contaminatas rclcgauir : Nerojmaiorum faorum, 
f nonvircuces, (edvidatanoim reculit , ficut gagaces^ lapis pro ima. >'i<i intie- ■ 
gincvmbras rantum rcddens. Marcus Aurclius Imperator^^filiumha- 
Duit Commodum fucccllorcm miprobilhmum, itaut poll obicum ac- iSt. 
clamatus fucrit patrix hoitis &; parricida : monlh-o ' fimilis fuir Sci- .ValcrMa- 
pionis Africani films In Curionum domo vuicrc licuit , & patns gra- ximjib.j.c. 
uiflimum iupcrcilium, & filij pcrditam luxurns vicam. Nocanc' egrc. I*phjio(j 

*giosonmes Philc»fbpho$,,indo£losfiliosIiabuifle. ' devius |fo' 

Huiusinf(sh'dsfucce(fionisdiqt!ucaufamefledicunt.quod mf^iviri pttiftafum* . 
fenfibus piarum (leditigene»tioni minus actendunc,& ad illam cunc in> piobf 
clinantur, cum foelicesingenio planecs mateconflituti, languidosad 
id corporis o£cium fpiricus efliciunc. Vcrius cft menccm non ex cra- ^ 
ducere venientem^ (ed a Deo creacam iibcram , non induere paren- 

■li • ■ ■ ' 



Digitlzed by Google 



2JO lus Naturalc. 



■ tum qualirares , eaJem qua in cactcris animalibus racione , virtutcm 
non cfll- bonum hxrcdicarium , rem cfTe l;icram extra conuneccium 
pofitam , a Dco non ab hominibus expc(5bandam. 
• Tbeoph. Muki & pcne omnes arborcs ^ cx feminc nsxx dcgcnerant, &c ex 
htt.pitDttt. niiiit vrbamim , (cd filudlre proaentc^ cz ptro pinLftmm, cx olea 
^i^g^^jji . perficimicar inficione , hofnines aifeiplina , (ed qac fie. 
pius cadit in mentes filiorum Cc auerias , vi cfficiacnr (uie frn^} an 
qoia pra^rtandum virorum filif , vinatem.veluc fibi nimium familia' 
rem & domefticami^num^ao quodacqutiitam,nbi<|ae velutpco. 
priam repubntes dc quaerenda non cogitant, nec laborant ? an quod 
illis vc illulhibus plaudit adulaiio, & ad vitia potiflimum in exccffu, 
velut ad quacdam heroica concitac?an familiis vt cxteris rcbus cermi- 
ni pofici lunt, quos tranhlirc non conceditur, ne Ci maiorum virtu- 
iibus aiiquid fcmper addcrenc pofteri, vlcra quam homini dacum elt 
noAra proueherencur ^ & quia oec flare flnxay nec vltra progrcdi pof- 
funt limitau ; caduht fic vt pracftantium in iamiliay daudat agmen , is 
cui filius degener concigeric 

Certe non e(l quod parences cantum querancur de hac inofta no* 
mini fuo curpitudinis nota ; ipforum enim gloriam contra pofica ma- 
Jenaci Hlij pcruerficas, non obfcurac , fed commendat. Notum eft 
omnibus illos eum bonis cxemphs ad vircutem prseiifle , G:d peruerfa 
mcnSjinfhir mcrcurij ,foHdari ne{cia,quo plus manu paterna preme- 
batur cffluxit qtudata cupiditatum via ; pcriic inter cmincntiora Dei 
dona , prunus Angelus , periit in corporali & fpiricuali graturum pa- 
radifo , bonis omnibus cumulacus homo primus ; pcriic inChridi Do. 
mini collegio traditor Apoftolus ^ pcreunt qnocidie peccantes , fub 
auxiliis diuinas gtatue » fiio Angelorom iUuftcationibus 8c tutela. Ix 
fchola dialcAicorum , prodierunc Sophida; j ex lucifconfiilconim la- 
buIx,cxmedicorum carnificcs^ ex Ecdeiiafticofam 8c Religioforum 
(chifmacici, hxrefiarchz , & onmium corruptionum-opcitnific pieflimay 
quid igicur mirum , (i quandoquc proccdanc'ex bonis parcncibus mali 
filij. Soltocum (uum (ibi lcruac fplendorem, pulchritudinis a'5lum & 
fontcm,liccc fub co monrtrafianci xcernamanet in coclo fuslicuas, 
liccc ex ea cecidcnnc Angeli ^ habec immotam fuaia iandlitatcm & 
vccicaicm mater bcclena,Iiccc a filiis (uis prauis moribus & crrori* 
bttf 1acelfic4,fic feruatur illuftiibus &niliis iUibams fiius honos lic^c 
tn iUis quidam degeneres ex&terinc> Hzc eft monalis huius vitc fors/ 
vc mala bonis > zizania tritico, mcefta Iztis ; tineac floribos incermiC 
>^ictem.i5; . ccancur } vnum hoc fupercft remedium , (eparare ^rcciofum a vili, 
yLeuK. itf. mundum ab inunundo , ^ luccm a cencbris vt inicio fepit Deus> 
diicretis fuis tcmporibusdiem & nocftem. 

Malc naci iibcti mocum prauitatc , difcedunt ipfimec ab illu. 



Digitized by Google 



Libcr pnmus. 2;i 

rtii lua familii , vt mctcora quxdam cerrclbia furfum gcniu , infi- 
mani fibi proprum cuo pccuiic rcgionem cciam fuomcc pondcrc 
rucncibus viam apcric (ubtilis , ncc calia ferre valcns acr ; obltinacc 
pcccanccs caiidcm cradic Deus ' m rcprobum {uum , vc facianc Roma.ilis. 
ea c^ux non conucniunt , pcena; luac fimul & authores & vin- 
dices , mortcm cnim ipfc non fccit , fcd impij manibus fuis accer- 
ficrunc cam pcrcnuccs in malis , licclefia (piricuali fuo gladio feparac 
a fidclium communionc c^uam liio pollucrenc & uifamarcnc com- 
mcrcioi fic parcntcs unprobos filios quos nec minis nec beneficiis 
ad mclioicm frugem adduccrc potucrunc , tandcm fuos cffc ncganc 
& cxtra familii' lux corpus vcluc excrcmcnta proiiciunt, abdicacione 
vel cxliircdationc ; liccc, inquic Saluianus,* nlij mcmbra parcncum a Lib. ? do 
cffc vidcancur , non pucandi lunc canicn mcmbia corum cfle a qui- 6"^ r^^'- 
bus affcdu cocpcrunt difcrcparc , quia morum dcgcncrancium praui- 
tatc , pcricrunt in calibus naturi bcneficia. Intcgcr manec familiis & 
parcntibus fuus iionos , diffoluta focictace cum malis , & fi fiios efle 
negcnc , quos probos fibi fimilcs cfficcre non potucrunc i tunc noxa 
capuc fcquitur, pars viiio fuo pcrit pro cocius incolumitacc, piecafque 
vt natura tunc facic quod mclius ci\. 

Natura, quantum licet, facit quod melius eft. 

LCX 20, 

N fingulis dicbus crcacionis mundi , vidit Dcus quod 
produxerac cfTc bonum,ac pcrfcdo icx dicrum operc, 
vidic cundlaqu.T feccrac,&: cranc valdc bona : nam par, 
tiuni intcr fc & cum coco , ad quod vclut in fincm diri. 
gcbancur , concentus , vniucrfalcm , fic cmincntem ab- 
foluic bonitatcm. Qua: tunc fadafunc, fuerunc vcluc principia , fun- 
damcnca, caufx rcrum dcinccps longa facculorum fcric produccnda- 
rum j pofitis cnim ab initio legibus cundla decurrunc , & ex iiac naf- 
ccntium condicionc pcndcnc qux fingula fibivindicant,av5Vionis paf 
fionilque lura. Nos ciufdcm opcris mundani caufis obicruacis in pra:- 
ccdencibus Icgibus, illarum xquitatcm & bonitaccm diflmdlis para- 
graphis piofcquuti , nunc conticimus corollarium quoddam , vnde 
conltcc cocum hoc de quo viuimus , dc quo difpucanius, clfc valdc 
bonum. Si nunc non datur , quod xcLMnitati propnum cll , rcrum 
omnium caufas &: cfFciftus , tcmporum fcricm vno profpcftu , ncc 
cciam qui- pracmifimus , vna fimul idca conccmplari , (alccm luuac 
mi^cum difTica mar£lum vc ficilius Ipc;5lcntur,compcndio concludcre. 
Vniucifum hoc non pocell non eilc valde bonum, cum fii lummii 

li i, 




i 



25 i lus Naturale. 

boni Dci , vnitans infinit^ fpcaabilis imago , ipnus Dei ina 
Bibus artc , rp.ntu conformata. Infinitatem refcrt rcrum mnu 

rt ' > ordmata par 

tiuni fib.mct adh:Erc,uium , & infcrtarum infcnfibili commifTura x 
quabilis fcrics vndc fit mundus vnus. Hicordo fignificat fupcriora' 
lcqucnt-a mcdia, doncc pcr rucccdemes gradus ad id quod vl- 
timum cll,dcucmatur. Rcs ill^ fic dcica^,%on funt confidcrar . 

fccundum immiQutam hanc fuam cntitatcm, fed prout funt par- 
tes vniucrfi , aharum focietatc , boni finifquc communis gloria ful 
gcntes: fi uccnt fublhnti^ & quaUtatum gradibus vln4, nrimx 
lunt vt c^ter^ conltituantur , minus habcnt ornamenti , plus neccf- 
litatis, vndc pr^ECcdcntium funt fundamentum : non cllcnim vcc^cta 
tiuum fmc clcmcntatiuo, fcnfitiuum finc vcgctatiuo , rationalc^^finJ 
lcnhnuo. Gradus cnam m fpccic dcicdlionem compcnfam vt plun- 
mum cxccHx ccrloquc dat^ qualitates, plus cnim vinum & /plendo- 
ris cll in lapiJibus ouain in mctallis, m metallis quam in plantis m 
plantis quam marboribus, m vegctabili quam mfcnfibi!i,ficrcs M- 
hm.T non abdicati , fcd vt rcgcntis nummis fmgulan fauorc ad di- 
gniora fublati vidcn dcbent. 

Ideo ponfllmrmi funt in vniucrfo quidam humilia , vt excipianc 
influxus fupcnorum, qu^primam caufam expnmunt,in co quod alii, 
iunt bon, , & amplioris pcrfcaionis caufi. Sic initio fac^um cll ccclum 
vt mas,agcns, mfluens ,pcrficicns ; tcrra vt faemina patiens , pcrfi. 
cienda , (upcnorum fcmimbus fcccundanda. Calum mouctur quod 
aaiuuans proprium eft , fcd mouctur immobiIitcr,fciIicet mutans fi 
tum non Iocum,ad imitationem adus pnmi in quo quics & motus 
mirc coincidunt j mfinitas cmm prsucnic , 6c iam obtmct id omnc 
quodTnotus pofTct profequi ; a^mulamr id quantum fieri potcll cac 
Jum motu fuo crculan citifilmo , quo fit vt partes gmx fimul tonus 
Iituni non obtmcnt faltcm fucccinuc, diftantiaquc minima tcmpo 
r^alTcquantur. Cccli vis fixa, validc nimis cx pcrpcndiculo qu^dam 
affcclTct ,nfcriora, cum alia vndc procul abfmfTcc , pra:tcrua abdi 
cata, langiuda lacuifTcnt , ac motu omnibus partibus ncccirariam vmi 
fuam acquiflimc diftnbuic. 

Immobilis fitu tcrra , omnium affidms gcncrationibus mobilior 
ongine paupcrnma , aliorum Iarg,non,bus diucs , extat excmplum 
humilitatis^ cxaltatae. Igms vb, crcmt in inccndium , vidctur omni , 
confumpturus ; mare cum fxuic , rucntibus in fc vcntis vidccur tcr 
ras afTumpturum,at iliis &:agcnnbus omnibus limites i crcatorc ro 
im lunt, quos non tranfgrcdiuntur , nifi cum luflcnt m pcccantiuni 
pcrnain. Exccpns his in plura fcccula d.Ians diuinar iuftiti^ dicUus 
cceli & clcmcnta xquiflimo commcrco m bonum vn.uerf, poiim' 



Libcr rnmus. ij^ 

Tinfm Iioniinis conrciitiunt, &: pcrpctuo nobis faucnt , ctKun infciis, 
inLiitis ingniris. 

In his vniucrf;ilibus , natura quod intcndit , fcmpcr alTcquitur , 
partibus (uis fic m pondcrc , numcro , mcnfura dilpoHtis , vt nihil 
dcfici.it , priDtcricum tcmpus , habcmus fidciulTorem futuri, & fi f>oft 
tot ncculorum, acncraiionum &: corruptionum rcuoKicioncs , cali, 
ignis, iqua, tcrra,cafdcm habcnt quaUtarcs quas,dumcrcarcncur,ac- 
ccpcrunt a Deo ^ fi fit adhuc idem fpccicrum numcrus qui fuit mun- 
do nalccnce, &ccedcm fingularum vircutes, ciuid-ni fpcranda fic pcr- 
pctuiias , ncc mccucndus nnis , nifi cum difiolucioncm iuffcric , qui 
focdus hoc ca;lorum 6c cicmcntorum fanxcrat. In rcbus autem fln- 
gularibus obnoxiis intcritui, nacura nonfacic fcmpcrmciius quod in- 
rcndit,(cd quod poccll, prout caularum mfluxus cxccpcric dilpofita 
maccria. Non facic ctiam quod mclius ei\ r.itiinic partium, (cd cotius 
cuiuslunt parfcs; vt in humano corporc, non facic vbiquc caput & 
oculos,fcd pcdcs i\: manus,ctiam partes ignobiliores qua' pcrtinent 
ad compicmcntLim coiius, alioquin non ficrct tocLim,fcd pars , par- 
tifquc dii^nitas dcrogarcc totius perfecl:ioni. 

Vnicuiquc rci inhil vidctur (cip(a mclius , nihi! quod ab ipfi ma- 
gis amari ic confcruari mcrcacur; cum crgo producit flbi fimilc , fa- 
cic quod fcnfu fuo melius cll , ralis eil: gencratio , proccllio fciliccc 
viucntis a viuentc fccundum naturx fimilicudinem. .Si quis obflcc 
matcrix defcdus , prxiUt natura quod mclius ficri potclt , vt cafu 
luxatis cmbrionis mcmbris, pra:cipuas pai ccs vitalcs cor , hcpar , ce- 
rcbrum, impcnfius conform.u, vndc fit vt deformcs, qualcs vtfopus, 
OcdipuSjfincingcniofi , quod cnim corpori dctrahuur, organis mc- 
lioris partis, anmii Icihccc, accrcfcic. In aqua calida , dum alccracur 
qua'itas, (aluam nacura fcruat fubllantiam, vndc fit in intcgrum re. 
llicutio: in impcrfcclis & mutilis animalibus , inccgram proccgit vim 
fcminalcm, qua pcrfcctum animal gencretui-. In mulns plantis qua- 
rum folia llipicc(quc calcr, aut frigus aduflit, radicibus veluc ihciaii- 
ro , fcruac vim qua vcrno tcmporc germmcnc. h\ apoplcvia dum pc- 
rimuncur adiones .mimalcs (enfus &: motus , e.ximit ab opprtllionc 
vitalcs, fcilicet rcfpiraiioiicm , fpirituum &: (anguinis pcr corpus dif- 
fafionem. Cum indiuidua llatim in conucnienci magnitudmc non 
podint gcncrari , fcd infirma finc ab ortu fuo , illa diucrfis munic 
pra:fidiis, plantarum lcmina, duro,afpcro, acu!eato,amaro, infipido 
tcgit cortiCCi dcbilcs fcecus animalium , parcntum amori , tutcla: fa- 
^acinimx fimul &: crcncro/.r committic. 

Tandcm cum mundus conltct cx contrariis , qux mutuam adi- 
Juamquc vim in (c conucrtuni , pcrcuntibus rcbus fingulis , cjuod 
publicum clt , velut pri-cipuum ill.rfum fcruatur , fciliccc fpccics in 

li iij 



25*4 Naturale. 

indiuiduonun corruptionc & gcncraiitcr quod vni pcrit, acccdital* 
ccri primum nobiliori,tandem vniucrfo. Magnum id hommibui dcr 
cumcntum , in vtraquc forcuna fic verfari , vt vnum , quod nccefla' 
rium eft, femper fit faluum ,vt vrgcmc pcriculo, fcnfus rationi, cor" 
pora fpiritualibus, a:ternis tcmporalia, humana diuinis fcruiant; falu* 
cx inimicis, cx tcntarionc proucntus habcatur : nihil pcrit fapienti > 
qui totum intra fe rcgnum Dei polfidct. 



CaufA principali , vel confueto procedendi modo deficiente y /imiie 

quid fubftituitur. 

$. I. 



II 



N hoc rcrum clcmcntalium fluxu continuo , fub ccelorum variis 
fcmper motibus & radiis, ncceflc eft hic varia contingere,caufasac 
prifcriptos ipfis agcndi modos vcrfari cum vniuerfo , vt opporcunc 
fcmpcr pari vultu pafluque non adflnc edcndis infcriorum adioni- 
bus: natura tamen adus infiniti prolcs intcrim non ociatur , fcd mul- 
tiformis , folcni gcnio his qu« dcficiunt obuia commode fubftituir, 
vt opus propofitum ad idc*E fui rationem quantum ficri potcft , ab- 
foluac. Abfentcm motu fuo folem , & aliud luihantem hemifphc^ 
rium, vimquc viuificam rcfcrunt cius afpc<flus fextiles & trini , fiio- 
mcc corpore focliciores lUius cciam viccs agunc , Venus oricntalis, 
ftcllaj calida:, cor leonis , fpica , (yrius , canicula j randcm ignis pcr 
• hycmcm lucc & calorc cundla rccrcans , in alchyraia brcui temporc 
pcrficicns: (i fimilitcr fiat Icntus , humiditate mixtus & iniqualis ^ 
rrigorc mortuas papiliones & mufcas fuicitat , excludit oua , & qua- 
rundam herbarum vt laducarum fcmcn, & hinc illura vclut potcn- 
tcm rcgnantis in calo fyderis miniftrum colcbant Pcrfat. Fracaftorius 
apoplcdticos dcfpcratos faiiauit circumdando caput acritcr fartaginc 
calcfacla, vc fic excitati fpiricus animalcs,vclut a calorc naturali,ob- 
ftru(3:os humorcs difcuterent. In aftrologicis cle(fiionibus , cum vix 
habcri poflit cum duobus foclicibus planciis lunat coniundiio, illam, 
»Centil.nu. Pcolomius^^^coniungc cum ftella fixa duarum mifturam ha- 

"iS. bcntc. Dccanatus (ignorum ' fingulis ordinc fuo plancris depuiantur, 
lib*/"^'"^^ & cum in ipfo decanatu plancta tucric , licet in alieno domicilio , fic 
i «^p. ^^^^^^^ habendus vcluc cflct in proprio. 

Infcrioribus fmiilitcr vicaria fempcr virtute prouifum cll. In plc- 
rifquc rcgionibus a mari plurimum diflantibus lunc faifi fontcs , c 
quorum aqua vclut marina (al conficitur. Sunt &muItimontcs c qui- 



Libcr primus. iss 



bus foditur inllar niincralium. Nafccntc mundo ^ Eons irrigabac vni- 
ucrfam fuperfidfiOi tennr , cum Domiaus npndum pluiifo fuper cer. t 
nm; itc Perfis maximam babec framenci copiam , cum tamen illic ra. 
ro pluac, nam tecnt vaporibut nimb calorc difnpatis,vel rctu£i,cani 
dcficiunc imbres , vcuocnr fluminum ibi frequeniium irtigatbac. 

£i ebqubd vbique cerrarum viuunc homine» vc plurimum fani , dt 
■ ex occafione laborances (anicati rcfticuuntur , inferrc bcec vbique fi' 
mWa faUcm vicarias temperamento noftro congruas rcperiri qualica- 
ics , oppoicanas maeis , fi cum alunc , ctiam fancnt. Hinc in mcdi- 
cmii li non dcncur exccrx lub lolis ardoribus nata! , maiorilquc vt Jeftibftjim, 
creditur virtutis,planta:, lubllifuuntur mdigens , quas coniiat muio- 
ris quidem, fcd non minus congruencis cfle qualitatis. 

Gorpus humanum cctleftts 9e elcmencaris mundi proles 8c eom» 
plementiun non caret ad fun^ones fuas rite pcragcndas hac fubil* 
diaria vircute, cum enim illsfinc primjc confticucionis parces fpcrma. 
cicac * exhaufto iam vndc natc func principio recife , vel corrupcx, 
ea:dcm fpecie reftituinon po^Ent , iis coenatum aliquidgignicur quod ciml.c8i. 
vfum haud diftindum prarllat, vt ollis loco callus ^ ars naturam imi- 
caturj & cum partcs compofiti pcnitus cxtirpat^E rclHtui non poflinc, 
ita fuccurritur vt procrurc abcilTo fiat ligneum, manus fcrr^a prona- ^ 
turali. Angufta nmiis cxiftunc infectorum corpora vc capere pofllnt 
cordis, iccons, pulmonis caeterorum vifcerum,vc in perfcdis animan- > 
tibusocmfbmiacktnem} lcd habenc atiquid panibus tflis proporcio- . ' 
nale , & reipnEacioois vicem (ubic tranfpicatiQ. 

Viuens corpus atiud exctemum & morcuum imra fe non pacicur, 
ied illud modis omnibus foras propelUc, (i negctur cxitus per vias ib- 
litis egeftionibus apertas, alias pneter ordinem fibi molicur nacura. 




paucis annisapud nos accidic nobiliflimo adolcfccnti cafu quem fub ^ 
ipicilegij nomine elegamer exprcflic Renoaldus Doctor Medicus. 

Mulciplicem hanc prouidentiam «ituilacar politica dum plures ha. 
bcc fiibprdiiiaiDs ad regiminis & iufticic.diftributionein mtniftros, vc 
vno auulib non deficiac alcer , iic (blatur hominis fterilitatcm adpp- 
tione, tiliorum monuis parentibus orbitatem , cucela ; viduitatem fe- 
cundo matrimonio ; fic tcftatoris mortem hzredis inftitutioue \ vnius 
hzredis defe^m alterius fubfticucione ; iniurias per reftimtioiles 6c 
iquiualentia compcnfat. Defecerunt Romi Patricij qui cx centum * ' 
Senacoiibus clccHs a Romulo fucrunc oriundi, & familiis illis ceilan" 
cibus fuffedli func Scnacores vno nominc di£>i Pacrcs conicripti. 

/ f I I- k I ) • ocio fapia. 

uux lunc R.elpuDljcz " vna magna vcrc publica cums ccrromos c.}i. ^ 



zjtf • lus Naturale, 

fiile midtnor ; alia minor pniicti coticcnca regbnihui , eui rou^^ 
montn, priuaic leges lim cem pontmc : Priuacam jianc vix inoenias 

2UZ fapienccm , auc quam lapiens paci poflic. Icaque (i foro, fi bcliO| 
regimtni (uas non impcndct opcras . quippc fedibus idis abambicn- 
cium turba praroccupacn , fi ci amikric officia , excrcebit homihis^ 
& maiori Kcipublicx Jcicruicni cundis prodcfle conabitur,vita pro- 
cul ab ambitu , ab opinionum & vitiorum turpitudine dcficata, 
cxcmplo jvocc, lcripto, ea qux vcriiaccm decct libertacc, apud om. 
ntum gcncium cemporum hommtt concionabicur , & in prioaco 
lare magnos explicant animos publicum agec negocium. Abftradas 
illas memes, ab «rbe coco quem mouenc icparacas ad munus Angd 
2iftf.4i.11. licum his verbis ezcicac Propheca ^ Laudace habicacores pecrx, de 
vercice moncium clamabum , ponenc Donuno gloriam, 6c laudem 
cius in Infulis nacrabunc. 



/9 rtsUs pfdfemU diffe£fH , (jttod optat Mtura ferfiM per 

Imaginef, , 

' ■ ■ • ' - 

VNum,afliduum,licervulgatiflimum opus oaturamulcis con- 
currentibus Ipcclandum miraculikflupcns yidco,lciiicec quod 
rcs quaflibct (cn(7bili$ , C\ lux aftuigcat kii ipcciem & imaginem cmtC- 
fir, corporca incorporcam , vifibiSi^ uiuibbilcm , 'imitata propajTatio- 
ribui mhiutam j innumeris oculis vnam , om nbus 2r<^ualuer finc fui 
diminucione communicabilcm ^111 tama (imilium & uillimilium tur- 
■ ba impermizcam vc cum qaamUbec yel mmimam loci parcem ipecics 
omnes fimul implcant, vna camen alceri non iiclmpcdimencQ. Sicef> 
' §aii corpora fuas cmiccunc imagines , quia cum ftat effedus diuime 
bonitaciszmulancur qtiancumpoi£incunmcn(tcacem (pi prindpii, & 
cum fuis qujeque locis commeniurcntur , nec ic penecreQr , ialtcm 
vtHque volunc effc per (uat imagines. Ineil illi^ appecitus redeundi ad 
ortginem fuam fpirituatem . vndc cum ab idaris procefrcrint.pcrocu- 
los perucniunt ad animum , vt cx pJiantal natc fiat intellcdVus qui 
mundum fcnfibilcm gratiilimo laudis iacriiicio rcfundat in archecy- 
pum intclleduale. ^ 

IWx rerum imagincs quibus inexplece replemr aer , remotis obit^dis 
^ auc excindhi luce dcficiunc , ac.vbi viiiu opera peruenerunc in poccn- 
ciam quz ab ipfis didcur itnaginacio , illic & in memoria fixas iedes 
obciQenc, fiuncomni loco, omni cempore pndences ^ cciam in cem* 



. Liber Primus* 2 

pore prctentes^ euom in ceoebfis vifibiles vc. animum in fe conuer- 
cjuic ithporcuna (spius foUidcacione. Hb pfouidens vdcur naiura^ vt , 
pnecenci , vdoc przfentis periculi mecom ihcutiac , & ica cautum ani. 
malyConcFa vim hoftikm iam.expercam vd fuga fibi confulac, velad 
cam rvpemndam fe componac ira fordcer concicacis in prslium viri. 
bus. 

Paflioncs qnx vircutibus milicanc agunturmaximcrcrum ablcntium 
imaginibas, & fi ^iil ell in inccllcctu quod non fucric in fcnfu, fen^ 
^fuique proximc mcnti fublcruientcs vitus & audicus iolas capiant rc- 
ram imagines, illis dcbcmus redlam omQem morum mllitucionera. 
His inftruinir prndencia prxceirici memor ^ focuri per (imiiitudines 
conjedacrix •,. his fit £bi fidens malis omnibus fiiperior forcicudo j Ali- % 
quem , inquit Seneca, ' habeat antmus quem vereacur, cuius aucfao' f ^*^* >t. 
tixate fecretum etiam fiium &n45hu$ fiuaac; eum elige cuius dbi pla. ^ 
ceac fic vita & oracio , & ipfius animum ance tbferens & vuhus, ilium 
tibi rempe^ilende vel cullodem vel exempliun. Opus ell aliquo ad 
qucm morolnftri (eipfi exiganc , ni^iad regulam praua non corri- 
gunrur. 

Spcs qux dicitur vigilantis fomnium abr|mis boni fcmpcr praeicns 
imago,cocam humanjc vitxfcenajii abioluic, cum cnim prxfcns vn- 
damm inibs*effluac, & omiiif cogicatio quz rebus dicit ordinem 
cetidacinfiscuium,ad quod nuUom ius , nulla nobis caucio compe. < 
tiCydefidenceremm eaftentia • neceflarib palcimur imagmibus. Ica 
n^ercator noB habica,veluc iam poHiderec compuftc, & ne ^eficianc 
miUe k terra mariquc periculis exponic-: furic ignc ferroqoe miles,& 
vicam fperans hoftium fpoliis tliiiorcm, gtoria celebrcm , vocis infe 
pugnantibus mortcm oppetit. Dum aula (equaccs hios alit fpe futuri 
fplcndoris naturam imitatur , qua: captiuis iibcrtaccm , ficicntibus fon- 
tcs , famelicisefcas indulgec m iomniSj & veros cx abicntia dolores 
folacur Hclapcr imagincs prxfcncia. 

Eloqucntix maxima pars eft oracorem fic affici rerum imaginibus» 
vt in illas quodammodo transformecur) nam phancafia & intelligencia 
liabent renim virmcem, ' aliquando fpedes incelledta calidi & mgidi, ' PomponM 
dele^bilis aoc criftabitis calis exiflic qualis vnaquaraue res eft , pro- ''^ <^^'*^<^^'. 
pcer quod cremunc & timei>c mcelligcnces cancum} qtuabos auidius MatfiLFi- 
ezpecuntyiaUuam habenc ciufdem iaporis j ex remedij cogicacione ^■^•■}* 
aluus Iaxacur-,«gri forcicer cogitantes de fanitate intcrdum fani fiunr, "^'** 
cum hcibetur fcrmo de re aipera ,demcs Itupefcunt ; cum de profun- 
diiatc prrcipitium mmante caliganc oculi,fremunc pcdcs , cocumquc 
corpus liorrorc concucicur , hafc ica ficri dicunt fubciliorcs Philofo- 
phi ,quia cum Dcus per ideas cun(fta creaueric , & cunf omnc cor- 
poreom procedac tcgacur ab incorporeo, mirum non eft fi mens 

Kk 



Digitizea by Cj<.)O^Il 



2j8 lus Naturale. 

nodny ditiiDieinikatrif » ^ccies' & idzas CQndpk qiue plarimiiiit po^ 

SSiat i nos primum ctiam cxtcros afficidnc. 

Cum aurem in aliquibus cxcedic vis illa , prau« Confbrmationis ■ 
& difpofitionis vicio,& in mclancholicis & pra?gnantibus , fupra fi- 
dcra funt quxfolct cderc cogitaiionum & adionumraonflra,vtquod 
aliqui fc putent clTc vafa tcj(lca,aucs, boucs , ctiam mortuos & dac- 
moncs , (blicifquc humatue vitae fionAionibus abilincant : Cum mu. 
lierdeftinet hatunliter inipiiationes vicales ad fcgmn cius qncKi for- 
cicer appccit , imprimit Hguram in paii membfo , moA in (e ninc lic^t^ 
-v«n Hel' inadncrtancer condgeiat Stapendtmi eft> " quod quaedam parmi vf- 
001». lib. cina , videns milicem reoenccr cx conflidu manu truncatum, pucrom 
flSife^iic manu carentem ^ alia parcui proxima videns reom decapita. 
de animalt tum, pcpcrit maturum infantcm crucnto collo cuius capuc nufquam 
phanuftico. apparuit jfi fidcs oculato terti flc habcnda magnum naturx miiacu- 
lum cft, phantafix fol^m unagmcm mcmbrum finc fcrro prarfcidiflc, 
(ine pcnccratione , vcl cgeftione momento confumD^|t. Ad hanc 
imaginationis vim ex praua diipofltione maleficam, rdiPlint&garum 
vetiuarom falciiiationes , qu« leneUis potii&mum ip&ntilMis & Bar 
dibos fnnt infeftsc Lon^s tezunt anthoces talium miralnlinm hiflo- 
rias qose {^bant vim imaginis intcrnx, quantufflqne po(!it in bo- 
num auc in malum habita lanone difpofirionis in ageme iimnl & p«i- 
ciente. 

Intcrnas autem illas imagines ars produxit ad extra, & fcnfibus 
cxpofitSs cffecic fll-imo pcrfermoncm, qui cum fit fpecicrum exiftcn- 
tium in mcnte pcr aurcs fcnfibilis imago , genuinam originis fua: vim 
ccnfctur prx fc fcrrc , non folum vt mcntcs mcntibus cxponat , vt 
ficut Angcli pcr fpccies , fic illa: per vcrba cogiutionum (imulachra 
iibimomo loquancur , diuerfique fe moueanc aSfe^us, fed etiam ab 
aliqaibos dicuntut talis efficaciz quae^ plucimum po(fit in oorpoia; 
' fcripcuias, chara(£letes, in (ympatnica maceria figuns, quas vocant 
caliimanicas infcuipieranc coriofi , & his promittunc vim codeftis 
configuracionis fiuentem eic^re , fiftere , & ad quoddianos vfiis 
fibi fcmper vcKic prarfenrem leniare,mizando fane (pedUculo fi pro- 
miflis rcfponderent cffe£tus. 

Hac explofa fupcrrticionc familiaris cft vfus imaginum , cum loco, 
pcregrinatione , morce difiitas a nobis charifEmas perfonas pi(^ura 
vcl fculpcura in effigie przfences eEScic & amori blandicur. Sic olim 
pcucipes per omnes ditionis fiiae re. 

giones edgebant , nummis infcolpebant, vt omnibus per prouifcii- 

,flptiii.Ub.i. tiam vidcrenturadefle. Antiqui ° maiotem imagines foris circa li. 

"P»lj« mina afiigd>ant cum hoftium fpolijs, quisc nec cmpcori rcfringere 

licercc , criumphabancque ectam dominis mutads ipias domus & erat ' 



Digmzed by Google 



Liber primui. 23*9 

hxc ftimulacio ingcns cxprobranti quotidie teflis imbclleni Domi- 
num intrare in alienum criumphum. In bibIiQtecis,*cx auro, argcn- 
to aut xrc dicabancur eorum yulcus, quorum imraorialcs anima: io "^*** 
iifdein loc» lo<yiancur , dc fi yeri non nabebantur valtiis * (ingeban. 
nir, cum omiics-icire cupianc qualb fuefic.a1iqais, Marcus varro libris 
non folum anchorum noaupa , fed &: imagines iniccipfic ^ & in oiimes 
terras miHc vc przfentcs credi pofTent vbiquc. Cur indignatur harre. 
(Is , Chriftianos piecati fux tale (blatium & fomentum largiti dum 
Chrifti Domini , Matris Virginis colunc imagines \ habito ad eos 
quos referunt, rcfpcdu. Illa: fitila beatorum prxfcncia, mores for- 
mant , excmplo docent, littcras ignorantibus muta: loquuntur , vir. 
tutcm cum diuinis auxiUis liominibus eifc pofhbilcm, lolids tran- 
quilhtaiis fonccm, imperiis fplendidiorem , viros bonos incer morca- 
les zterna&ma, inceir bedtos immortali gloria donaticem. 

Efficacior eft in piorom mencibus seteraorum fcmper prae(ens idea, 
per fidcm, fpem , & chaiicaccni. ChriiWii fpe gaudences tc aic Apo^ 
ftolus ^in camdem Chrifti Domini morientis 9c refiirgentis imaginem 
transfbniuintur> Sani^ii martyribus ioerat tam exprefla futurz glorial 
/pecies,vt iam velut immortales, impaflibiles cffe^ti gaudereni irt tor- 
mentis , ° & putarcs ahum loquentcm , alium paiicntem , ignibus • D. Aug. 



corpora non diflolui, icd indurari , ilpicicntcs fciHcet in authorcm yj 



recoi. i»S, 



fidei & confummatorem lelum qui propofito (ibi gaudio {ullinuit 
crucem , confufione conten^ita; ra ndem ambukmos non per fpe. 
aem,inquit Apoftolus' cft enim in piorom cordibus fidcs um fir- ' Hebwot 
taia , vt vclut iam tAuiGdl'ic in immarceffibilis gloriar condiciontiti , de. 
finicur fpeiandariini robftantia rerum , argumencum non tj^^en^ 
cium. Coram hac cccrnicatis imagine ccflac terrcnorum oninium 
anxiecas , in his qiii (uETexenini cum Chrifto ciucs ian^brom Sc 
domertici Dci. 

Compcndiis&: imaginibus lufit prouidentia, & vbiquc maximum 
ih minimo conclufit : Nlundus hic locorum ipatiis dijfuiiis, infinitatis 
diuinx (imulachrum ci\ ordo vnicatis , tempus xternitatis , annus foe- 
culum refert , diesannum , homo creaturas omnes, dom animi fiii 
' conflantia {brcem hicomilem fiiperat , integritace fislicicatem- om- 
toeiii ddibat reipfo fimul k Deo fniens. Adeft huic mundano fpeda- 
cnlo , cum ad id k natum , 8c in amphitheatri medio poficum intel- 
I^c: Videc placid^ fyderum principum , Icgum, tegnoruni ortut 
9c intcritus j hafc qua: muhis liculis (ufpcnfos detenucre populos, 
apud illum func velut pcr horam fcena vel adus magnx illius mun- 
danz tragicomedicE , Ixta mocftis , ima fummis in fincm vfque fx- 
culorum permifccntis. O fihccrec & prxtcriiorum memoria & futuri 
prx^iQone yniucrd parces velut orationis Cic concexere , vt totius 

Kk ij 



L iyiii^cd by Google 



. t6o lus Naturale« 

fenfus pc i upctet t i r » mentem iaogalafk pracefgrefimi toum deti.- 
aeret in Memi 9c 'm&md boni concaiiplatioae , cmui tempoialoi 
cnigniaticara quandam piduram propoMccani. In Imc giudi fne^ 
^bculo , hominis ant legni vica, licet longifnma raomencum cll i 
non foit , non cric, ecce dilabicurcaii liiii fpedhicoribus hcc roa 
cheani facies. Q rupcr kmC jiunanda» qmtgttiqft , ipcnmda vedtttt Ji 
ctema foBiicitag, 



r 




L iyiji^cd by Gdbgl( 



i6i 




.LIBER SECVNDVS 

DE REKVM CONSEl<.yATiONE 

6c augmentis. 



P R F A T 1 O. - 

^f^^^f^ Vnfauui maa haa habet ^nulis & immomtis edeacis 
H| pnefeas argmncntam-) qnad fefe fu^ta maieriam, 
|SipBS|K locum,tcmpus,prxccritum&rucafum jefiexem,{iftac hxc 
£^y^^ prxrcnuaiii(licio(iia«veloc iam acternitatis parciceps. Vi- 

dit libro prxcedenci caufas vniuerlales &: particulares, di. 
.tlinz bonitatis armulaSjVnde pcrcnnicer fluunt rmim elTcntii , Vidit 
rcs iam cxilkntcs in fuis dcbiUbus initiis, codcm quo generatac fuc- 
rant amorc foucri , nc pcnrent internis cxtcrnilquc cafibus cxpofitx; 
Vidiccas (ibi fimile viciflim gencrantes , & a miioribus acccpca vicz 
principia tradentes pofteris, vc (ic indioiduo (jngu!ari.pereunie,muU 
taioperfinc» ad rpeciei^muodiqoe cumomni fuo decore perpetuica* 
»em. NecdSb roiC.rci cetcis tcmporum ioiemallis innatutam vcn« 
(uras^& ab aliit piodaci} nec entm id fibimec ipfis ptsftare poce* 
lanc, nec ageit comnondam cHent , nec dare qood non haberenty 
cum illis non exidcniibus non ineilcc, nec iixa , nec appcticus , neo 
vis agcndorum. NeccfTe fuitfic fcriatim c caufis fuis prodire , vt fer* 
uaretur fatalis quidam ordo, & vacuas intcrcumium jedcs xquis par* 
libus, ciam cum fccnore nalccntia rcplcrcnt. Nccenb fuit in ortu fuo 
jaccnccs Cmc viribus fic Itacim czcipi , amicc foucri ab uidcm vnde 
procencrant caufis przfcnciboi, foecufque (iios vcluc quafdani adhuc 
fai paicei compledentibnf* At qiiia non vaa alcera gcnetatione 
exhaoritor cauucum particolariom foKunditas , te. i|ouiter oafcena- 
bttsioficmii^pcottidendumeft,parentes adaltos iam fatus emanci- 

• . KKUj 



i6i Prcfacio. 

•Oeiuer^t. pant» fiicqae fideicoimninunt Prpo^c aquila * ptillos /uos ad vd. 
b Ettdiiv* l^duin} ** Learnadoccc caculos fuos pntdam capeiet animalia caeteni 
longo cxercicio paruulos fuos indraunt qualicer oporteit habicus iia. 
turaliter infitos , in adum educere ; vc nOciua fugianc , profutura 
■ confcquantur. Maruris ergo viribus debcnt dcinccps fibtlaborare , ca- 
ucrc, prouidcre, vt hoc tyrocinio fuifquc pcricuUs fiant inltrudio- 
rcs ad proximi fui faius educationem. i i 

A(5liones illz quamuis a qualibcc agentium rpqcie limices acci. 
piancy ia eam camen diflunduhcur variecarfem , vt difficile fit easccrto 
numero, cercilqiie lcgibus compledi , cum propcer folutam liberta^ 
tcmpotentiaratn, ftcondngentesaffedus vnde raananttalcsadionesf 
tum ob diuerfiiacem objedorumaquibusfpecificantur ,tandemo|> vi- 
rios cafusquifincdcledruferebus inccrferunt, illarumquefortemcaEca 
quadara temeritate modis innumeris agitant. Nec tamen ab hac in- 
quifitione velur infinita dcfillcndum : Nam fi nauti ventos , medici 
morbos, mufici vocisronosinfinitc varios , paucis difiindbsquetermi- 
nis affigiunt : fi fuas aclioncs ludiciarias cx vagis paffionibus , & vni- 

* inftic ^^o, quod homini poccA compccerc, renimomnium dominio , ad 
afttonib. ' cmi tamcn capita luriicoDfuIti * sefertmt , (pet eft naturales «^io- 

nes , omnium oroinaciflimas pode certa oa^ methodo. 

Triplex nobis videtQr cfle natiiralium agentinm finis ^ primus vt tn 
exiftcntia fua conferuencuc Secundus vt ougeantur & a debilibus ini. 
tiis ad ampliora (e promoueant, ccrtius vc a contrariis fc poflinctucri* 
Confideramus autem naturam, vel in agendo liberam pro fui con- 
feruatione j & pro debiu fibi magnitudine comparanda , proprias 
& mutuatas vires ad id explicantcmi^utcomtemplamur eamvcxatam, 
& pariter vcl propriis, vel auxiliaribus munitam copiis illxiam fe ab 
hoiti um obfidiionc prsftancem > Qualiter in taltbus fcgerac , fcilicct 
in conferuadonc , acquiittione , &; fiii cucela diftinAis huius fectm* 
di fibri parcibus, legtbus, paragraphis^ofiendimus, vt inhocoperum 
Dci txsuBtua cxprcmor fit racio. laudandi diffufam in omnibus eiui 
bonitatem iapicnciam. Latcnt not terumeflcntijc , his auteni qui. 
bus vcfliuntur accidcntibus ludic natura, vim aliquando lacencem in- 
dicans, fspius fallens, vt cum in tytymalis fub (pecieladispracbetve- 
nenum Igitur figuris coloribus , cctenfquc qualitatibus fides in to- 
tum non ell habenda, fed certius quod elici potefl dc ejQTcntia iudi- 
cium pecendum eftab operacione , a frudhbus eorumcognofceds eos, 

* Siipci.Iili. inqiiit Chriftus i agens enim , ^ quancuffl poiefl , agic fibi fimilc; Hic 
^ ' ergo de a^nibus traaatui ad fecretiota nacurs nos. admictec » & 

compendio quodam letum pciadpia ^ finelque comple^ecur. 



biyiiized by Google 




Libjsr fecundus. 263 

fV«rr1|<|rilT><vilwUVIIVIIVHVIIf llf llCflV Millff UIIIW llf llf Uf Hf Hf UVIIIIIlllVIIVIIf I 

REBVS A SVIS CAVSIS INSITA 
fiiat qaxdainperiBanendae principia. 

£ S ia viiitterlb^^ier& ^ ikd (ommje tamen vniratis ex- 

Ereffiooem ordioatx, mQtuD dac4Recepci(<:]ue qualicad^^ 
us fic nuiceQtur, Cic fcnfus fallentc conamifTora* fc 
compleduncur , vc ab alia in aliam tranficas vix nocari 
poflic, & fub idcncicatis imaginc fubrepac alcericas^Ta- 
]js eciam cft cfTcifluum e fuis caufis, infenfibilis quiedam cmanatio ; 
fcEtus enim hominis primum macris vtcro gcftacus vnumcum cafuic, 
cius vmens fpiricu & fanguinc ; poftmodum editus , vlnis,finu, ficuc 
prius vcero porutur, eodem, fcd lactefcene fanguinc nucritur, &in- 
oiftin<^um quidrcflexione mulciplicatus amor cmcic.Huic arnoh qui 
' diinnum imitarar^ non fbiciads ad paucosdies, meniesanc annospro- 
deSe, accidencalias cicoquc pcricura donaconculiile y eciam cum Sni^ 
^ibus fundum dac , fubftanciam (cilicecremimniobilem^ advlcimQta 
yitx cerminum duraturam , corpus pocencns Cc otganis ad proprias 
aftiones obeundas inftrudiftimum. Ita res produdlxvnccenfendx func 
cxtra fiias caufas , cum pcr infita caufe bencficio principia , flnc & 
aganc. Sic ccelum (empcr infcriora vidccur vrcro fcrre, dum cingic • 
^wibicu, dum lUa fuis agic motibus, luce rccrcac, viribus implcc. 



Corpora fcnJibiUa m dtffnam agendo , foUdis nitmtur f^nd^ 

mtmis. 

• f 

HAbec tcrra f us conleniationis duplex przfidium, fcilicet pon- 
dus & focietatem j ponderibus libracafugicnsexce^runociuum 
fibi cocli calorcm ab cius circunfercnria quantum fieri poccft long^ 
rccedic in ccntrum , & illic inimota mancu quu lurlum aucdeorfum 
declinans, ficrec vicinior coelo , fic alt^BPam (e dcderet hoftili qua- 
litaii. Siccicas quaefuo cermino fiicilf coimnecur huic inquiecefecuri. 
taci, plurimum &uec At nefingulx panes infe recedentes a toto 
diuellerencur , nec inter ife cohcrerent , vtpatec in areois , aCcedic 



^ by Google 



264 lus Naturalp* 

clTeacialis humkUcas (Jua congladnancur & totum compa^ttm, 

folidumquc. 

Eafdem illas qualitatcs quibus rcn i fe tuctur, vtilitcr impcndit na- 
tura pro mixtorum omnium con(cruationc i Nam cuiufcumquc fmt 
ipccici, cuiufcumque virtutis^ plushabeac cerrz quamcscerorumele. 
mencoram, vt non euanefcant nec diffinanc &noc ^ft prxcipuum 
cofififtaicue itue fiindamencum.' Debecur Ci&mai , doMdx , den£e 
terrenxque qualicati , quod caelum fubnHit figura fua rotundum, 
quod ftdlae lucem emiccunc, quod in coelcfH militia ordines fuos 
(eruanc ; qnod inferior matcria & quantitas diuerHis fic in(igiiica fign- 
ris ad {pccicrum & id^^iiduorum dirtirxflioncra , quod incorporibus 
(Inc partcs organica: ad implendum munus potcntiarum , denique 
quod pulchntudo aptis lineis & coloribus mentes per oculos adtliui- 
na rapiat. Nam aer & aqua humidicacc iua facilcs ad omncm imprefl. 
' fioncm , nullam rciincnc ; obiedis recedencibus fUtim delenc quas 
iuperficie recepezant iUarum ipecies, & (t continui folucionem pa. 
dancur^ diunlue parces, & CKcerno fiiperaeniemi conformacx m ft 
monknco recedencesy confiindunt & abfbrbenc figurom alicnam. 
NuIIz fiunt lapidummecallorum, gcmmarum , foflilium, in vegeiasi- 
i,uo vel animali odnuecfiones nifi a tcrreno ipirira, qui firmitacis, coiu 
fiftendae, permanentiz principium cil. 
*Bmm. it» Ira viuunt diutius qui statem agunt in locisficcioribus , '^firmius 
cnim &L diuturnius eil, quod ficcumeft, qualcs (uni arbores a:thio- 
pjx, acllibus cxuftx , qux aquis propinqux proucniunt, minusdurant 
quam qua: in ficcis, vt faUx populus, iambucus:nampriacipiumcor- 
ruptionis cR. humidum aqueum, quo abundances berbc fii^dse quot- 
annb moriuntur, vt laduca, porculacav calidiB vero 
fixonc, vt hyfopus, thymum^ melifia- Expurgauabhoc humidofiunc 
diucumiora, vcmecalla, lapides, olIa,igncmpa{Iavitra, laceres j cor- 
poia conieruancur ficcata in aperco aiirc , in fumo , in igne i auc ad« 
miz.cbne calidi, vt^falis & aromacum, a quibus confumimr hami- 
dum, fic incormpta mancnc fcpulta corpora in qiiibufdam caucis vn- 
dc cxhalat vapor calidus,fulphiircus, & vbi eil maxima ficciras qua; 
corporis humorem cxfugit •, fic incorrupta; mancnc mxxLcx lepulta: in 
clcdro aut arborum gummis. 
tih M ^^^^^ » mc^ii Ariltotelcs 8 qui ex limo aujc alia maila humida ani-^ 
«•p.T'^' mal dfinguht, id prxiXanc firmo atiquo fubdico AabiUmento , {ic in 
hominis rocmando corp^^iatura p^ctescarn&ias erexit atque ilabiU< 
nic fubiedis oflibus qux^Hi canquam propugnacula aduerfus om'* ' 
nes impccus , vcluc zdifici^afes & columna: vt aucem in omnem 
partctnflc<^i poflec exvariisdi(cretifquecompa6lumeil:omniumfcdcs 
& origo fpina eft, quam veceres carinxin nauigio primum vx(kx com. 

paranCy 



Digitized by Google 



Liber fccundus. iffjr 

paranr, cui, feu fundamento Jatera,prorai puppis innixa cobxrcnt; 
os aurcm cum' Cit ficci terrcniqnc temperamcnti, firmum, [ohduUki 
'immotum ex fc conllicuic, fuper quo fertur & dccurric motus. 

Non folum autem mollia iatus rirmantur ficco, icd & extcrius tc- 
guncur, talis eft animalium cucis, arboruni &c plancarum cortex. In- 
nit autein molltt ficcttoi habetft enctius vc domuD portatiiem , 
mumm, pnefidinm qiio (e ciientQr , qoo fedam dom fc proferunc, 
lacent concra vim & infidias hoftiiim } laita rimc ih pbntis micliaca 
iemina-, in animalibus, cruftata, coocliiliaca, vnde patet omnibtis • 
iuittUus firmitacem, fccuricatem , permanemiam natucalicer condo. 
gcre a (Icco, quod facilc (uo, difficile alieno termino conrinetur. 

Lan<Tucfcentem, timidam , & velut in vmjDra deiedam ficcitatis 
propnetatem, beroica fortitudmc pra:rtantem cfEcic in fe fapicns , 
dum negledtis rebus externis , fcipfo conrcntus, bonis m finu fuo 
pofius gaudcns, (ibi forcuiu 6c imperium efi Hic fuere Stoicorum 
vota, auz fuperac immenfis inceroaliis Chriltiana pictas, dum ho.' 
minis ioliiarij cor templom confeciat Dci maieflace teplemmj^len. 
doribos iUoIfaaComi oiacalis edoAom, bcmnm omnc in (iimmo bou 
no poflidcns. Talis homo vims ComDeo (piricus effe(S):us,neicit di* 
uidi,nefcic Het^iad arbicrium forcunz, immocus (i non dat, permic. 
tic infra fe cundta moueri, ipfc vclur chroni ^ , procul a rebus infi- t d. Dio^ 
mis^coris viribus in eo qui verc fummus eft,immobiliter firmiterque nyf.de <»• 
hzrec^ diuinumque adoencum, rioc vUa motiooe recipic, ac Deom ^^.^f^' 
ponac. , 



Vis interior frMipmtm efl in rebus fetmanentid 
frincifiuM, 

. §. i. 

FOrma fubiUncialis qua rerum {ingularum nacura conftituicur j 
feu fic a produccnce , ab ange!is, aut a coclo, impcrantis ius & 
poteflatcm obtinetj cum enim fimilia ad fc mutuo nacuraliter in- 
clinentur, in vnum humidaconflucrcnt, euancfcerent aerea,ccrrea 
fubfidercnt, foluta partium organicarum dillimilarium compage , fi 
^ non illas forma fpiricuique dominans in proprijs flationibus vcluc 

li»Do concineret. Inde m* vi omnia corpora qux habent in le fpiri- Baee».itb; 
tom acrem^ vc iides hoittfinodi doreiit 6e non ibluatttnr ob firx- ^^^^^p^gr, 
nom peimaoens & dorabile Cpiiitos dominantts 9c imperioii cundla 4S. 
^ penetranris & mouends : ac vbi calisfpiricus euapoiaoerit| aut liiffiDca. 

^ los fiaeflt pct £agos , tonc foluta^ partes a frsno , coSont fecondom 



Digitized by Google 



266 lus Naturale* 

defiderium rimm natiiralc j formaque hxc fuo primo miniftro dcfti- 
tuta,dilccciK a corpore, quod paulo poft pucrefadione confumitur. 
* Femcl. ^"^^ P^"' calorcm " quo cunda viuunt non cflc clcmentareni, 
phyfioiog. tum quia vigec in tvs qiiac compiexkme £igidi(Etiu fuoc , vc papa- 
i^.^^.cu jnct^9c mandfagoia } cum quia clementarii caloris proprium eft 
'^' coogcegare bomogcnea , ar hic calor caelcfiis faeterogenea ttd&et^ 
' & mtxacominec ne difToluancur : vt momenco cotum corpus<per* 
uadat, oportuic illum poficum effe in «cherco & ccnuinimoipicinvat 
ne tora vitx fpes, huic volatili, fubftanciac ncc fidx fatis cfTct commifla, 
ncccfTc fuit innatum illum calorcm ali humido primigcnio, pingui, 
olcoio, quod a lcminc proccdcns, ad vliimam vfque Itnedlam per- 
durat: cftquc fpiritus & innati caloris fundamcrttum , adionis & vi- 
tx fomes. lllud cfiBcic durabilc vndluofa fubflantia qux comctas 
eoam in aliena regione dia feruat incenfos ^ qu^ igncs arcifidales ia 
mediis aquis pneftac inextinguibilcs , & qux videcur immortalis cnm 
cs cineribus igni validiflimo (iipcrpoiias , flutc nobiliffimus liquor 
. vitri mox concrefccncis & per quoccumque (zcttla iamiunis a corru- 
' Piin.i. i< pcione. Cum diuerius (k arboribus humorpro iai^uine , ' iicis la* ' 
^'^ ' dbeus , cecafis gummofiis, vitibus aqoeus » vioadores fiim , quibus 
leotior. 

Quod autem humidum hoc primigenium in aliquibus homini- 
bus longiorcm aiit breuiorem vitam ctficiat , id mcdici referunc in 
primaium qualitatum tempcramentum humidum caUdumquc fpc- 
- Origan. dci noflrz conucniens : Alhologi ■ in influxum Sacurni foeliciccr, dc 
P*"^ ' in Gffio 6x0 conlticaci, in opcimum cceli ftacum cunc cum aliquis 
ii^tus efl , potiflimum i primac domus figno , foelicibofquc planetis 
corpore auc afpedlu illic exiftendbus : confiderant cciam Dominum 
' horofcopi Hberum a combuflione & maleficis, fimiliccr fi luminaria 
fosliciter pofica (int, ab infbrconis non Ixfa , loui auc Vencri iunda. 

Altius pcrmanentia? caufam inquirit D. Thomas ;"dicit enim cce- 
lum cmpyrcum liccc motu carcat , mflucre m infcriora, &c ilhs ali- 
quid fixum & l1:abile largiri vc puta contincndi & pcrfiftcndi vim, 
vc enim perpctuitas motuum infcriorum reducitur in motum vni- 
formcm,canquam iu caulam,{ic pcrmanencia cffc iubllantialis intc- 
riorum, habeDit eaamincorleflt mundo atiquam caufam, hsc ao- 
tcm non videtor efle alia , quam virtos denufla a corpore maximd 
flabiU,moiuqtte omni vacance , quale eft ccelum cmpyceum. Qua- 
Jicer autem alicui plo(qoam alteri faucns infloat, id cam excedic hu. 
manx mentis capcum, vt in tanta icienaarom vanitate nullus idfe 
aflequcurum ptomifcrit. Conftat tamen rcbus omnibus ineffe cer- 
tumlicct latens pcrmanentireprincipium, cui vclut fundamcnto niti 
dcbcc quidquid a<5lioncs ncgouaiituriniiiilfolidummsdilicafipotcil 



L iyiii^ed by GQOgle 



Liber Secunduf. i6f 

in arena mobili , & nihil auc parutn ad vicac prolongariohem confc- 
rcc tota Galcni & Empyricorum (chola vlcra ccrminum fpccici aut 
indiuiduo c<eU lcgibus prxfizisiii : fico viuimus ^ conualcicimus ,<> occlaaut. 
Biorimur , mquit QaincuianQis **4nedidna quidpraeftM niH ^tjuaa. ~ 



te ncmoddperct 



• 

AD infica rebas pcrmaneotix piuicipia pcitincc , quod evum 
prxcipua visfedec in cocius campom nkiHo , tripUcl poctffi. 
mam dc caufii^icilica (erauidar digntcansy diffimdciiifae viriucis, & 
obcinendc (ecuricatis. ^eram do nupiiMi om maucina digniias efl: tn 
eiiilcntia, media, aduercas incer dno non effe , vnum cjuod pm- 
ceflii, alcerum quod feqaeciir,flclicciiicdi| caafidetacto oiationan «CaroiBo. 
habet cxceHcntii Cupm neganoncm & priuacioncm , -flcut vnitatis '"«'JJjj^ ^ 
fiipra diuirioncro , vnum ci\ tnim racditim,duorunc cxtrcraa. Vnus 
fol 19 medio fei aliorum plancrarum ^ vclut Princcps inccdit Iioc pHaly.iJi; 
nobiU llipatus fatcllitio, vnde dicitur a Platonicis cor 6c fcdcs animac g ' 
mundi, vim fiiam praecipuam babeos ia orbis fui ccntro, & ilUc cxi- 
flemi planecac tribaens. InBioQiTiaB iCBec imcr dnos uopicos vt nuom k»? 
jne^am (ie viotficam , & hiiic aoiiiiaKBm figvis difttnd^ 
Ox» hiiic ccdanim me<£etati cerrse tra&us ad omnia fertilis eft, mo* « pliiiJib.s* 
dieas ilUc corporum habimsyckus molles , fenfus Uquicb, mgcniai <• 7>' 
fixconda, CO(tiUi]oe natQrx capacia. Ad inilar vniueni corpus Ku. 
mannm in fui medio & fub fin^ulari fclis influxu conctnet cor vita- 
Us caloris fpiritulquc fontcm in partcs omncs pcr artcriarum riuos (e 
diffundenicm. In mcdio fuo habcc flamnia vcrum calorcm ignis , 
circa vcro calorcm terra: pcr fumum. Vbiquc quod mclius cl\ igno- 
Uliori corcice tegicar; gemmx ceperiuntor in communis lapidis Gaia 
veloc matrice} bnmor criftaltiiiiis eft iis ociiti medio , tamjuan in 
tn digoiori^drvcobleAQnun-imsunnes oomi]^ ezcipiat. Hinc 
apttd Numidas ' in pubHco conle& /locaa medias faabiius cft ho- iq 
Bocaiior \ fimiiiccr apad Per£u ,^ qiii aoiiam mediom corpus {uccin- bctioiugac. 
gcntcm> vctuc ahud sodiacttm aatogdcittifi)BC pro dignicatia 'gca- i^ptech: 
du dillingucbanc ioAlof*. . 

Scdct Epifcopus in mcdio clcricorum ficuc flctit Icfus in medio 
difcipulorum , pacem illis ccclirum munus affcrcns, & in omnibus * 
ad iulliciam xqualitcr dilVula bonitace prouidcns: lioc fltu pantcr ona- 
nibus proumo ad auxi!ia przibiada difpo£to , pacatum & omni- 

Ll ij 



Digitized by Google 



z68 lus Naturale ' 

bua cxhibkain ad filmem,iUIEdeni giariarnm :aii«1iufai Chriftiis (u 
gntficabac. IntelUgica cciitio ail circonfereodamy cqoalcm efle dt* 
ibndam,aianea;, qnz ih telae (lice vcnacicz'me<lio confiftic , vt Junc 
ad pnedam capiendam, vel ruinas rcparandas-per circuitum pari cc. 
leritate conuoiec. £a ratione cor c roedio corporis {ii^tllts pwribnt^ 
^ Ibl circumftantibus fplTrrris influic ^ Malus altior , nauis medium te- 
nens arquali funium tcnGonc commodius toram trahit ; Rex (edem 
habcns in rcgni fui mcdio , partibus citcris bello vcl (editione labo- 
rantibus facilc promptumquc maeisfercauxilium. 

Tandem hzc nobilior compouci pacs ad commune bonum nata^ 
cum in ca recumbac tota conferuadonis & reftiqitionis (p^ fido ma- 
gis cutiorique prdGdio fiiic cuftodienda. Ideo cenec inter txceias 
medium , prouidentia naturz vc procul ab extremiiacibus qua: puU 
' Albeic. iancur aduerfis, ip(a (ecurior in leceflu remaneat. Elemenra ' pro*. 
Mg- «Mft- prias fuas qualicaccs non obcincnc niC in medio fui loci ; nam alcc- 
loca^^^ rancur a circumlUntibus, vc aer vicinus igni fic sftuofus & ficcus, 
vicinus aqux fit nebulofusi fimiliter aqua in fummo fui rcpletur va. 
poribus vt acr , vicina tcm fic lucofa fic fingulis clemcntis propria 
qualitas , in medio vcluc in pcnu vcl tlierauro repofica intada ma. 
nec, ne toUatur hzc integranciom pactium mundi diIbn(flio prgmo. 
nendisadioiiibus neccflaria» 
*U>. 1. 1. ). Cum partes omncsy vc diximus , * inferrione quadam vk (enfihili 
§• h ' cran(eanc infe mumo , cumque inferioris ruprenue conueniac cum 
ihperioris infimis', fic vt quod vnicuique proprium eft, fit & appa- 
reac tanmm in medio j frudus arborum concrcfcunc in mediis flori* 
bus ; (emina pro confcruatione fpeciei pretio(a , latent fcdcntque 
fuis diltindla cellulis in mcdio frudlus, cuius allicicns iuauitas cmcic 
vc fcmcn conremptum, intadumque maneat ; quod maxunc ipiri- 
I Alb.Mag. cuofum " &c calidum cd in feminc , fe rccipic iii mcdium eius quod 
ritl* & '^f centri jOaffius vero & magis cerreflre fe profert ad exterio. 

'fit, c 5.'^ ^ pi^ vajlo. £x foninc prodeuntia corpora principij fui (ortem in 
paitium ordinarione (equuntury & quod habenc preriofum fcruant 
infiii medio. lcacorfonscalorisiiaturaUs c(l in chorace, non folum 
vc inde calor in omnem parcem commodius difRuidatnr , ied vc fub 
coftarum munirione , fub manuum forciccr dcccrtancium cuftodia 
fecurum & illaefum maneat. Vipcra? vis falutifera , qui proprij fui 
vencni fit antidotum rcfidct in corporis mcdio, vnde captis ad ires 
auc quacuor digitos excrcmitates amputancur. Indc poliiica fumpfic 
artem arces, municiones, ledlifrimas milicum copias in limicrophis 
confticuendiyVC dumtardanc fianguncque hoftem irruentem,inme. 
£naio.|dd« ^ metropolis^ 8e in ea Kex (ecure fedeat. Apud Romanosin exer* 
citu qui fpedem quandani torius Rdpublicse referebac» figna Ae mi': 



Libcr fecuhdus. zeJp * 

luum paicuni£ fcruabantur in cius medio veluc loco tiuiohy oon niii 
dcletii cscteris, belli cafus palTuro. 

Cum anitiul fugtens fibi contrarium , mouetur motu coofbi^tio- 
t\h , rettahkiir tau eiiis fiipcrficiei ver fiii vniim pandom in medio» 
& 6guratttr concauumdiBnidix (ph«ra^ canfa eft,inquic Alberms,' ' 
quod motor hon ieft aliqiia forma clementaHs, fic eiiim niotus efiec had. t»u 
ledus, (ed eft aliqua ieiultatio,aliquod veftigium motoris coeleftis, 
cuius motus cft in gynK, Tendk etiam in medium velut in aliquid 
cccleili qualitate prxditum, & minus obnoxium corruptionl Similc 
quid contingit hominibus in mundana varictacc dura pafiTis, indi- 
5;nantur cxcerna, fadoque ciim illis diuorcio infe redcunr, & fiqui- 
dcm innoccntem gerant animum, excipiuntur velut in ccclefli acter- * 
nzque pacis ciuitate^in quam rcrum omnium hofttlium irruptiones 
non peracniunti licec ob vitae nece(fitates cicteritts pmdentia pro fa- 
mc , familic, bonorum ratela negotietor, litiget , aut arma moueat, 
qualifcUmque fit rerum eiientus , quantumcumque fieuianc contti- 
meli2,hoftiQm&potentiorum furores,vir bonus Deo plenus nihil 
ab his mouetur} corluum prsfens liabet afylum fimi£luarium qoo 
confugiat j gaudet momcnro ralibus infidiis eripi , ex alto (blidoquc 
flu(Stuantia defpicere , xterazque pacis (ccuritatem pratUbare iam 
beatus. # 

QJiERVNT OMNIA BONVM SIBI 
conuenicns quo poQinc conferuari. 

Lex 

yEc qua: diximiis infita rcbus pcrmancntix principia,il- 
lius catuum initia & rudimena funt,qu«pluribus indi- 
gent iuperadieclis a«5tibus vt ad perfe<^m pofruu ad- 
duci j Non ficcitaS) non ex olfibas firaU corporis con* 
ftinicio 5 non (orma firbftatoiaUs j Aon calor ^ non hu- 
mor pcimigenius per Ce vitam efficiunt ab incemis & exteniis iniuriis 
immunem, (ed hxc ipfa fubfidium quzrunt,ali & foueri defideranC} 
fic enim inter fe conientiunt hxc inma vitat principia^ vt tamen mu- 
tuo (c complexu pcrimant, Calorhumidum quo pafcitur, abiiunit^ 
calorem.per omnia difFufi fpiritus exhauriunt, partium iadlura to- 
lum mtenc,{i non extcrno rclHcuacur beneficio. Id autcm non con- 
tingic,iniciis,in^a(is , muitis, ^ vt calorum mduxus , fcd quairricuf 'SaguX^i 

Li li; 




Digitlzed by Google 



270 lusNaturale, 

viucntis diligcncu ^ foierck^ Jabore quem dtlwk U dulccm cffictt 
inoacus amor fui. 



Viuentilfui innaius eft 4mor JkipfMsque can/itiiatknii* 



f. I. . . * ' 

Es quarlibct cxiftic per fuam vnitatem effcntialem , quas figni- 
Hcar indiuifioncm m (e, 6c dmifioncm ab onmi alio , fic in (c 
colle(itam , ficdilcretam a rcbus csteris, vt nulla coincidere pofifit in 
» Marfil.Fi. cius id^ntitatcm. Hxc vnitas ^ licct indiga , quippe conftans cntita- 



R 



MUiiimi"iiii' ^ ^B^wni^pom infinica i^uadam carcccacupi priuatione , diuinam 
X Aimnt ' tsunen vimacem , edeiitiali U fommo junore ici coraple^eocem 
uCde a^ «mulgtiir, in eo auod quifquc fiiam uiMniiilfim^ diligit » & lubet 
chia.^ y^]^. ccmrum vnde procedic , in quod refloit pnrn» operacio« Id fi. 
gnificare videcur mundus generaJiphxiionomia» £9 conueriis in (e 
luminibus & viribus, vt in fui communeceDlinim conflttaat } ^dam 
infenfibilia , fcnfum & affedum oftcndunt pro fua conferuatione», 
dum ftipaiis partibus duritia muniuntur, vt cxtcrnisvndc poncnt a|. 
tcrari, prarcludatur ailitus, vixquc poffinc dciiciveldiifolui' Piurimis 
ineil or bicularis iigura veluc fecurior , in quam fcilicec minimum po. 
teft impecus cadens in pundlom } aquz gutta fc colligic in orbem, 
iie diuiits fufifquc parnoas 6u debiaor, ica pendec es alto^quamtia 
hon vigec pondus nimium^ vc noa cadac in cenam ^ qua confimie. 
retur , planum tangit in pondo , vc & (iccum boftile vicet quancum 
poceft , & d dccliue ^iam aperueric , expeditior a u f ugiac. 

Plania quar dicitur fenficiua , fi tangatur , ftatim contradlis foliis 
procumbic liumi , non aliter quam irnbcllia quardam infccba , quae 
vcvim m ie patratam vitent, quaii foret hoftibus luis inutilis & in- 
glona, morrem fimulant. Spongias Icnfum " aliqucm liabere crc- 
liift. «o^. ^u^^t» argumcnto quod multb dimcilius abiiraliuoLur , nid planculum 
c. 1.' «cced» auuIfoF, Referc PUoius ^ iuzca Troglodiiarum infiitwGi fimi. 
^Hb.i).cap. |;^Q| Qjijci ^qui carpi icndjit, ^ flttim inducatus adem feni bel 
betec 

ProdiKiit fectuf fooi nanira , non abiiciCy& qoia tutela ccccior eft 
ex progdmo» iibiquiiqoe commifrus eft. Bruu Hcet in cacceris tofr 
pcanc , tamen ad viuendum folcrcia funr, aliis inurilia noa defunt fi> 

bi, vc fe vi, doiis, paflionibus tucantur. Tandem nibil eft quod iui 
diffolutionem non rugiat,magna vi nurmor cuclhtiurc fua rupcjfub 
iccuri gemic ablciifum lignum^ morcem horrcc nAl o^uuo^ fed na. 



L.iyui^ccJ by GcK)gle 



Liber fecundus. 271 

cora ; (i aniinalia qux ica creata func vc fuo qasqoe tempdic mo- <d. Augnft. 
riantur, morrcm fugiunc diligunt viram , quanto magis homo , qui jjU^pai 
(icfucrat creacus , vc fi viuere fme pcccaco voluifTet , finc ccrmino 
viucrcc , idco mors, qua: ex pcena quam prjeccflic culpa , proucnir, 
& quam natura refugic,contnftat nos, nui, vc monet Apoftolus, ' .'i;Tneft4. 
fides noi reficiat. 

Oimiitiin quidem enciomy (ed nQbiliorom magis recaricati nam- 
ra cofifiiliiity& vt illc& permaneremtQtioribns ceiit prcfidiis :b Ada- •Arift. % «K 
jnas incer tapides pretiofifltmus , eciam eft duiiflimos ; lacent alta P'^"^ 
ccrra, gemnue, margaritx , preciofa mecalla ^ cerebrum cranio duriC 
(imo cegicur , cor cooilat catne dura, iblida, neruis inccrtcxta , in 
corpcris mcdio poficum, tegitur coftarum munitionc, iuxta brachia 
^ro ipfo dcccrtarc parara : Exrra rerum alccrabilium forrcm Anj^eli 
conflicuci , in vniratem fuam (emper colIc(5li ^ nunquam ccflanta fui t-D.Thom; 
cognicione & amorc,Dcum imitantcs qui bonicatcm fuam abrolucc '-S- 
& ncce0ario vult. Vnde beatis illis fpituibus cfTentia fpirituali co- *^******'* 
gnatos homo , fe plufquam animalia caccera, amarc, fuxque confer. 
oacioni magis ftodere debec , (apiens aucem plus cxieris , co quod 
vita dignior iic ^ & Ariftippus ' increpacos ab increpido nebolone, 
quod in cempeflate metom pallore iteftams cflcc, refpondit non de ' '^' 
pari anima cioi miliiqoecon eft , ac mecos % fic pco ^regis cuftodia 
milites cxcubant, & eom non pacioncor obiici pericalis,inquo ver^ 
(atur omniumfalus. ' 

Naturalis ci\ igicur amor fui , eciam honcflus , * co qnod omnia k Arift.Hb: 
qu2E ad amicitiampcrtincnt,a fcipfa ad alios dcucniunt ,&;vnufquif- y.cihiccap. 
que maxime fibi amicus c(l : Amarc proximum ficuc fcipfum prxci- ** 
pic Cbriftus, ' & in hac exhibendtr raaritatis nuiooe , dimt cootioe- i Math. j 
rilegum omniumimplecbnem, qyia nemo Jcdit .fed beneficiisdf. 
fidc eum quem amat, aoMtec aucem iempev , Sc iuuarec proximom^ 
fiamarec vciei^fimi,nam nemo «carnem fuam odio habety fed nu- " CpfacCj. 
tcit &fouec eam , iicuc Chriftus Ecdefiam} Ita (iimmum , cfRifum, **' 
perpecuum in homines diuinum amorcm cxprimic Apollolus pcr 
cum quo quifque pro le natura'itcr afficitur ^ Eum nunquam intcr- 
mitti , nunquam vacare fupponit lex, qua: pcrmiccic "ablenci bcnc- ■l.Hn. C» 
ficium conferrc, pro ignorancc" fideiubcrc, & iemper quinonpro- 
kibet ^pro fc inccruenire, mandare credicui;-, Legatum fa(^um ali- «ijo. if. 
cui cum petierit , non eft conditionalc , quia fupponimr cerco JJ^jjf^ 

qnodpeCiC. leg.mr. 

Homano pedM fic infixos eft hic dmor ^ vc fic fondamencUm pi& f^- 
tatis , qost cum caoco honocis appatam exhibecur pacriac , nam vix cona.&a«- 
qoifq^e nifi piopciisaUedus commodis corac publica. Remex pellic 
naoem^ vt com ca f entor, flc inagiftracos gcttc officium, vndc ics fua 



mon* 



UiyiLizecl by Google 



i^i lus Naturate 

^^^yjj^ familiaris fiatmelior,fplendiJiorquc. Ita iiibcnt Imperatores Cii- 
riales vrbium, in eis domos proprias habcre vt fit eis ratio pugnan- 

A,'T^ "l ', ^iff ,^P^Q ^*"^ ^ ^^**^' Ol'"* limitrophi militibus ' concedcbantuc 
cum probibirioiie alienandi (imul jpro .fuis & fMom rthm decer- 
« AiUL 9. tarent) iic apud plerofquc populos* iiuices adinitaiiicur pne cxtcrit 
His-c* 9* ad legimen Reipublicz , quia eorum magis intereft eam kruaii Om^ 
ncs amanc publlca, eo quod illis deletis , etiam priuata depcveunt^ 
ikat iubmerfa naue » omnes quos vchit naufiagium pacittoiur ( at 
tale pcriculum non immincac , & defic proprium intercfTc , rarum 
eft priuata publicis non anteferri, & vnumqucmque non magis vq|- 
ic fibi, filiis & amicis , quam Principi bona lua ccdcre ■, fic motus 
{)'mpathicus qucm habct fcrrum ad magnetcni , iupcrat m»tum 
conimunem grauiiatis , quo fcrebatur m ccntrum. Sic prsecipua cibi 
concodliofit in pactibus (ingulis qux ianguinem , commune corpo* 
lis aJimentum^ (uam fiibfiantiam conuertunr. - 

Hinc externa qiueruntur vdut fiibfidia vitx, qu.t primum eft lia. 
twalis amoris obiedum ; hinc in arinocum tacione , antiquior cil ca- 
uendi j quam idnm infcrendt cuia; grauius puniebacur abjedlo cly. 
peo,quam enlc milcsifirmiores (unt confccderadones ad deffenno. 
nem, quam ad aggrcnionem initac, & bzc fuit prima iufti bcUi ra- 
tio , vim vi rcpellcre, vt dicetur infra. Eft igitur contra naturam in- 
fcrrc fibi violentas manus, qualifcumquc fortuna prcmat , quia nos 
vitz noftrs tutorcs , non tortorcs prouidcntia conftituit , illi fidcm 
non feruant, impre(&m mencibus vim eiteriiis omnibus {upericMem 
infidantur , proiuBori^ Ce dedunc adueiiis , qux fuperare debucruit» 
quimetu, taedio» dobie ^animas iuas proiiciunc. Hi cacca de/pcta- 
cione, dum pars fcBlieicatis eripicur, cotam cum vita fibi neganc, de- 
(ertores perire malunc , quam cxcrceri} ad primos hoitis congredus 
arma deponunt, contcmpto Dci Imperatoris in auxilium vcnientis 
iufTli : non cft crcdcndum fcnfibus , qui prcfcntcm 'dolorcm fum- 
mum arliimant , quot vidcmus cx hoftium., tyrannorum , a:gntudi- 
, num fxui/fimis crucianbus crcptos , cum aducrfis & profpcris fibi 

fiicccdentibus vita conicxta iit , illam proximar lubtrahic foclicitati, 
innoxium fundic languincm,qui quia fe miferum pucac, permiccit. 
Lsedicnr in creatura iua Oeus, in due fuo R^ubliea, 2c in eos qui 
• Cmi Pia. Gc uaaiH (e nepuic, iofte l^es annancur, iniepultos abiiciunc * pro 
S^*8 nolunc facrificium offenij fi cafix fii6fcum non pcrcgerint,' infii- 

ff. ck pcra. mes efficiunc; Olim apud Athenienfcs & Maffilicnfes^ mos Biic , vc 
MS ^irtr *"^*^P*^ damnati venenum biberenc, fed merito tandcm abroga- 
i.c;fc *gatus, quia non dccct homincm fui amantillnTium , cflc iox moriis ^ 
cxecutorem , & a pictatc magis alicnum cft , aliqucm fui ipfius , 
quain filium patru cile canuficem : Ita reo damnaco , piarfidcs non 

poffunc 



Diyiiized by GdOgle 



Liber fecundus. 273 



podunt relinquere morcis eledioneia>' quia videretur fuae moni 8. ft.de 

coopcrmi. . 

Igitiir homo, vc concordat ciini inanimatis, appctic fui confcrua- 
fioncmi vc cum animalibus appecic obicda (cnfuum ; At vt rationa-- 
lis appecic bonum & verumj non folum vitam , fcJ bcatam vitam. 



" DeiBte- 



scernx veriiacis legibus conibiiain. Imprimis diligic homo feipfum 
propter , inquic D. BeriurduSy • caro quippe cft , & nihil fapcre 
voler prsecer (c, cumque fe videt per fe non pode (iibfiftere , Dcum domo. 
(Ibi quaC neceflarium inclpic per fidcm inquirerc & diligcre } at vc- * ^^^' "* 
ro cum capcric occafione proprix ncceflicacis colerc & frequentare 
meditando, Dcus innctefcic & duIccHic , itaut eum di!igac,non iam 
propicr fc, (cd propter ipium. Mcntcm autem fuam dciformcm vc- 
ncracus, intcgritatis fua: diligencillimus cullos procul ab i!Li pellic 
vilcs !k prophanas cogitacioncs , ne quid iliuitrationibus diuinis of- 
ficiac. 

Jntiatm ejl bom conuenlentis fenfus & apfetitus. 



LIccc in accepta a fuis principiis eirencia conferuari , primus fic 
rebus infitus affccflus cxterorum fons -, hic tamcn cntitas foli. 
taria propnis viribus non ftat, fcd alieno foucri dcbec auxilio : cum 
autcm in mundo contraria,bonaquc malis aut contigua auc pcrmix- 
ta fint, quxlibec fpccics fic a fapicntc nacura dirigi debuic , vt bo. 
num appetens ;n nociuum veluc in infidias , cemerc non inciderer. . 
£x terrxmacris finu, quxhbct planca fugic fibi congruum hUmo- 
rcm j aquis gaudens & confbns cucurbita , ad illas , u vidnx finc j 
inclinacur*,arbor longas miccit nidicum propagines per faxofa, vc 
pcrueniac ad fcBlicius folum nurricioni fux magis propitium: Ica par- . . 
tcscorporis^^cum finc alix calidar, frigid^,durac, mollcs, nononmes *> Fernel.lib. 
excadem fubltantianutriripofTunt, fcdflmiles cx fimilibu<,quaseli. ^^^^^' 
ciunt cx fanguinc , qui nunquam fic ell expurgacus £c fimpicx vt has 
in fe differentias ncn contincac. 

Non cft infcrcn ium cum Campanella " res omncs animatas cfle, ^.^ 
uia notitiam iSc appctitum habenc boni fibi conucnicntis i Id cnim fenfutcrum 
c mocu nacurali quo fimiiiaferuntur ad (e mucuo, vc inlij^demon' & «919«. 
ftrabimus, & hsec eft (ympachia; , non occulta vtvuleo dicunc , fed 
plan^ ^Dfibilis ratio : Nam humidum per cria maxime operatur, in- 
quic Aibertus, "^fiibtititasfacic pcnccracionem ipfius,interminabili ',^'^[,^1^*^ 
tas dac ei motum in alccrum vaporabiiicas eleuat partes cius in quo u*x, 
• . Mm 



l 



Digitizedby"GoOgIe 



274 Naturale. 



cll, vt clH icrc pofTic & fccum cduccre; pcr hanc CLiipoiationcmhu- 
rnidi , dclibar pl.iiitj conucnicnrcm fibi cjualirarcm , huic iam fa* 
(fla (Imilior, vc magis adhxrcac, ad illaiii ma^jis acccdit. Sic optiine 
dJ^I^^h P^^""^'*^ natura prouifiim ell,*vt cuKi non oDcineanc vim cgercnJi 
(uilc^i^. excrenienta,-nihil atuahant cibi, quod minus alere poilic. 

. In aninialibus ezpredior eft ilJa conueniencis boni ^ fubica , mo. 
mentanea , nLinc|ttam abenans cognicio. Ouis aoiditace celcrrima 
depafcens herbas praci » nociuas non hsdtans pneccric , rapit incer> 
miscas vcilcs-, fic Hores quofdam prjsceruoiac , aUis inddet & in- 
nocuatnexcrcet dcpra;dationem , non pulchritudinc, non hiimido 
turcfcfccntc dclula, vta nociuiiiuccum cliciat. Quam mirabili (olcr- 
tia , c]'ia-Iibcc animalium (pecics, dum a^grotac dc rcmcdio fibi pro- 
'riin.lib 8. uidec Ibis rortri aduncuacc ' pcr cam partcni (c proluit , c|ua rcddi 
^17* dborum oncra , faluberrimum e(l : hypocamus acutillimatn nadus 
himndinis cjcfuiam, ea venam in aurc aperic , & nimiam iuam le- 
uac replecionenL Teftudines mca, ciconix origano , apri bsdera^ca- 
nes & feles gramine (ibi medencur ; ab his vc aiui deiediones, phle» 
« Pbothit bot^o^^i^"™» dcnique inediciiiam , fie czcens artes » di Jifcmius , xdi- 
BibUoch. <; ficacoiiam , bcum aqua paleifque cemperancem ab hirundine , 
>47' nauticam a pifcibus , vchficationem a nauciloi laboris & rcgiminis 
viccs ,milicarcs cxcubias a gruibus &c an(cnbus: hinc apudyEgyptios 
animalia plurima pro Diis culca, co quod nacuraU dudlu liommes 
vtilibus inllruxiircnc arcibus. 
O uis difcernic a cane lupum , cum vcrofque nunquam vidcric , per- 
i>piinUb.s. dix coruum ab accipicrc. Elephas'* veftigio hominis animaduerfb» 
cap.i«'. incremifcit infidiarum mecu , iras profluac , & a ccepco remouecur ici. 

nere. Tigris eciath feris cxccris cruculencaj homine,vi{b cransferre- 
^ dicicur procinus caculos : \\xc eft nacura rerum , hxc eius pocencia, 
ixuiirimas fecartim,maximafque nunquam vidiile quod debeanc ci. 
merc & Ihcim intclligerc cur fit cimcndum, ctiam quid fpcranduni. 
Elpis Samius in Africam dclacusnauc,iuxta littus lconc confpcClo ar- 
borem fuga pctic i adclHco procumbcns , &' hiatu quo tcrrucrac, 
mifcrationcm pctit : os moriu auidiorc mhxicrac dcncibus , crucia- 
bacquc incdia , blandienci fcrs tandem hic (idem habcns quod no. 
cebac, euellic , graciam dtcunc lecmem retutide', quandiu ilHc fiiic 
nauis, venatus aggcrendo. At vnde lciuit medicasmantts, nifi force 
vis malorum etiam feras omnia experiri cogic : vcilia & hoftilia (ibi 
iblo vifu gercipiunr , idco pronum eft in phora capuc , * quia (enfus 
«M. lib, u. ancebona aut miladcnuncianc . , , 

«• }7« Mcrgi prifcnriunt ccmpcrtatcs , & rclivfVo mari ad ,vada conuo- 

lanci glyrcs,muiys, aranci prauidcnc ruitums domos , a quibus dif- 
ccduac cLiam truiielhi fpacio aacequam collabancur:.iuucaes iiiruu- 



Diyilizea by GoOgle 



Liber fecundu5« 

^es, j^liiioiMti^ » umKi^ , vcncanm ibiiniiML b)Eetecm , c|qani 
mMitmdkm ctf €n«> ft^vc lUani «keat ioTi^iaiiaiiroaMio CBroui-naiif- 
liii^aAt. HIbc quibufdai?) vifum eft aiBHBlia. ^liiribus <|a4Q)' noi 
Ibmbus eflc prxdtta ,ik in illn defedaai rdtionis: nctbis coQCeflfC'^ 
.tompeiilari. Pedcndum , tnqvlit Piinius " , cxmnia anithalia <))Mr6iMkxjb,«7.«: 
(atutaria ipfis noiSs , pritter hoihiiienit. Non omninQ iufte queftnjrj 
nam expcrimenra mcdici pcr aliorum morccs quarfierunt, & iam pro 
tucnda corporis fanirlne rcmediorum copia laboramus; At lugendje 
magis (unt latcntc^ acgritudines ai^mi, in fuam pemiticm paHiones 
omncs amorem, odium , fpem', iram , mecum cxpiicantis ; ruunt in 
nociuas cupiditates mifefi , <|uibus lcditor corpus , hiebefirir atuma, 
langaec ehis iDiima vis ^ cen^ ifon defidc in aniinalium nobililfimt 
tttcdam dioina prouidenda , malum eoim hoc fenfiis rsuio pcrci- 
pic, damnac fyoderefis, taihen peiuciiis peccanduat: animnt lciBns 
Tolcnlquc ic pnDcipicem agic ih inorcm. VciBattn fapcstnc fichouif- 
fimft{NnmimBOC^ um fiaicipio < piiiiri ati b «s yiam pro cnyndt 
•Ogurio. 

Dicunt enim «gros ficpius foniiaii reftitutos per ea qua: arden- 
tius appetebant,licet haberentur vt nociua, h^c lilis ideo negari ve* 
tat Hypocrates: ' Idem rcfert in foranis ■« talia fzpc prariudicia con ' ^''>' »• . 
tinge^ f quia cum corpus <juieicit> anima in mocu eft , corpocis , «^^b^j^ 
qoaG domus fiw parties «iptorat, 9t cim impn& £bi fytiotig fosuiii. 
fitor: Gllemis fitibic qoo* Mt dtc^ diaphcagma zgrocarct (e (bm* 
idkiSt libe iMu i am ki, fi langnincmmiiAijBc c| vena qme 4^ inccr 
poUiccm & indicem-, mifine knguinem fc conualoiic) cliiixnationcs 
illas (ic vocari dicic Cicero»* ^iua a diuis immitumur ) cum Aftro. .ij^^. 
logi conie<5luris vti ibleanc vt generalia qaTdam pnpuideaiit ^fiUJ 
DUmine afHati parcicularia prasdicunt, inquit ^toiomxus. » Cditiliiq. 

His practermiflis quae miraCuli loco lunt , vidcmus communicer «»•*•. 
omnibus infitum boni conuenientis appctitum , maximo diuina? pro- 
uidenciac argumento , qux dat efcam omni carni ) £x eodem foio, 
vt di^tum cft, mutc^ plantx fugunt oroprium alimcnoim: Q.c vnum 
infinitacem cmolatur , diim mulcis fofficic , vcloc omnia fint ioem- 
nibtts. VnuiiM|Qod4tie lcc^ciir in propriis,ft in ibo qiiiclat cehuoi 
quod alteri iiolenciim efTec } pifees petom aquam in c]oa mcigitnorj 
tal|^ tcria ^dct qoa liifibcamttr ^ aocsacit Ubero 
collidereoiur ; & tameh ez aquis, ex ierra , ex aere , vitam & ipui- 
ricum ducimus . quamuis diuerfa ratione. Ita videmus in rebus fin- 
gulis vnum & multa nihil vacat in vniuerfo , diftindlis rerum affc- ^ 
<ilibus , luhil elt quod aliquos non moueat , nihil quod non anlec 
&:amctur. Incer liomines maxima foret conciliandx pacis occaGo 
<|Uod affoiStus in diuerfa feruncur^ vc quod vnus reipuit , alcer am. 

Nn ij 



uiyiii^cd by Google 



2^6 lus Naturalc 

biarviusabttnd^iiatahifiifficccec, 6e fic||^tiii(i'iiioriides Qbii 0oij|:^ 
derencur , fi non eorum zl^cCtas opinioco^cret ia vnuni qufN^ plq. 
tibtts finml non poteft poifiilcri| Vnus c(r folus Deus qut quia infi* 
llicns> cMnnium umul implere poteft defideria , amplioh quam folis 

luce prrfens illullrat omnium mentcs , implec multiformi ipiricu 
vnitatem tamen diuioam» vcluc cciitrum chancatis^ cQiacidente. 



Cofnt ftrtitr m hem» fm conftriutHmm. 
f. |.' 

ANciqui, mundum dbcenuu eHc aninialy pttlchraffl , omatum^ 
in adione perpctuum , propter partc» ex dignitaris & officio-. 
rum racione, fic oprime fubordinatas, vc omncs in cotius perfecftio- 
nem,motu nunquam aberrante confpircnt. Calum illi caput cll:, 
vndc fluicm inferiora motus omnis & fcnfus; altum tenem, & vni- 
uerfa fuo cuigcns ambicu , omnium iocus e(f in immenfitacc diuma 
locaiuSf enn qnem nnlli oorponiBi nec expedit , nec licet nanC. 
m^nfeL Sub iplo fph«rr ront ignis, aSris, aqus, cerrz , ex his ele« 
jBendscum inferion camponantur etiam haln^ in eOy.cuB^ 
^pio . oualiiacibQs conueniunc , vc a fimili prxdominance conlec. 
«eotur^ & in co qui^(cant.«Sic ignis aiir iurfiim «uotant i aquen 
& terrea ponderola mocu rjcJlo, velut ciciflimo infra cadunt :aues in 
quibusmulcum eft.ignci & acrei fpiritus, cum terrellri, vt libueric 
quiefcunc & pafcuncur in tcrra , auc in omncm parccm motu libcr* 
riino per acra volitant : pifccs frigidi , quorum caro vifcofa qua;- 
am cll hutnidicas , habicanc aquas \ greiUbilia grauia & ccr- 
j*eftna , cerram incolunc ; Arbores bamiac vc , iianibQci, alni , 
dica jripas aqoanun npcim^ pcoacniunc % vnAuofie quales pinus^ 
abks , cedci , com molcuffi habeam ^nis & a&is, gandent mono». 
bus. 

Confiat ipiq icnfii mixta fibi qaMre domicilium in elemefBio 

cui tnagis congruunt pcr primas qualicaces in ipfis donnnantes,nint 
cnim vcluc parces quac in fuum cocum confluunc , vc feructur ijytc- 
gritatis & ordinis lex a Deo dida , & ne nocuiis coiftrariis diuiia 
magis cxponancur. Maior eft diflScultas cur citra primas quatiratcs, 
Ijl,^ occulco quodam influxu func loca, rcbus certis hoihlia, cxccris ami- 
aclib,.ca. Cttr non-vinaty ' afiotts tn Scychia,equus in iCthiopia ,aucaca in 
^s* ..ooceaiio Biinonico^tn meditecnnce£ilmo, lepus in Itaco infiila,» 
canis in SigacD, (erpens in Ebdb bdean^nodua in CGCca « aqoila in 



Libcr fccundui. . iyf- 

khodo : qdbd eft itlttid vtiius generis (atiiti adaerfum^ i^Qcue iftsi pa. 
curx inuidia , aut qiti fenarom dican rmgulia termini ? quod ezoa 

ludiam balfamum non proficiat, quod Elephantes a primo tantum • •• 

climatc , vfquc ad quartum gcnerenc , leoncs non vlcra fcxtum; 

quod ailiciac nos occuita dulccdinc natale folum , non ex opmione 

au» confuetudine nacfc iifcdibus, fed bonum iuum fcnticnte natu- 

ra in regione quzcorporis optima parcns & nutrix cft. Sympachiam* 

auc antipathiam illam Albcrms^ refert in coelorum influius, qui i lib.^io' 

ctiam in pro^Anis fibi lods, calorc > frigore fimilibus , camen diuer- ^ # 

iiis eft I propcer diueriicacem horifeonns ic meridiel 

\ Loca deierminatis quibuf^am qualicatiias a coelo Ge affici pro- 
bat, quia locus coelo proximior eft, vnde prtus in illum , quam in . 
' locacum vis.imprimicur, hanc vim (e recepiiTe & habei-e conHdic lo* 
cus , quia non mouecur vc illam obtineat, fcd habitam ad fc vc- 
nientibus corporibus imprimic. Locis ineffc vim adiuam , fpiritum 
opificem qui locatum perficiat , patec ex communi chymicorum 
fenccntia, diccntium eandem eflc lapidun^Sc mctallorum omnium 
matcriam ab Artlixo ccrrs. fublimatam , qu£ infcrruin, Ilaonum, 
zs , argeocum, aurom coDnertinif pro dtderia loci , 4c matrids iU 
]am redpictitis dt&o(acioiie , vc Gmguis cpmmune cocporis atimcn. - 
tum/vltimadigeubne, vipartisin qnaminddit cohuertitur & af- 
fimilatur ^ f!c tuniis maccria fbrmam acdpit loci recipientis i fic par> 
tus vt pliuimum fit (imilis macri Si contra quod (olcc mas gignacur 
in vtcri parte (iniftra , & corpore & animo acccdit aJ mulierem , fi 
verQ mulier in parte vceri dexcra , accedcc ad coiorcra , vocem , &: 
mores viri : Natus in >£thiopia ctiam figno humano cum loue & . . i 
Vcncre afcendencCj cric n^cr : ad vmi loci refcrri poteft quod chi- ■ ' 
lus in ilomacho cantum Ruidus eil , alibi coocrefcit : plantz in alic. 
num folum cranflacz, originis fux vires noo (eniant $ iic tEanlplan- 
-taci populi, in recoiida aut ialteffl tertia ^generatione amittunc mo. 
jres «^ioiatis vnde fantotiundi, & airamum dus in quo nndent. 
i£ftiinac.Aftrologia vim planetarum rationc domus & {igni in quo 
funt corpore vd afpedla.: Esificns in holtili fpb capciaus^ luDe- 
tur vc ciuilicer mortuus rediuiuf '.cum iiv pasriam poftlimini^ y*^''^'^ 
ledicrit. poaUm.w-. 

Igitur tam in magni mimdi , quam in parui & ciuili corporc,««*^ 
partium fanicas & adio in hoc cl\ pofita , vt viiaquxque in fuo fibi 
proprio I0C9 confiilac. Luxatum quidem corporis noltn mem- 
bruin fola nacura non refticuic , (ed expcdlac Chirurgi manum j ac 
iamando partes dus. onuies .infiium habent motum quo prppria 
loca xepetuQt » ficumque fibi viiidicant ill^ vnde vis csterna dtcu^* 
barat Sic grauia laiatis tandem» rupjfque quibus furium detine- 

, • Miti iif * ^ 



Diyiiized by Google 



178 . ius Ntaturalei 



Utxult]» viiitidf»! <tti^^ cfaiiii fei poteft ihf iina relabaneiir ^dfe 
€o<leiii pondore quo (e mouerant , quicfcunr co^iiais(qiie paitibiui 

fortirei' adh«rcm , nc facile poflmt dmclli. Aiir licct in tcrr* «iice^ 
ribus editus , cum calore rarefien capcrit, Concuflfo, Fradoque quoi 
detinccur carcere pcr hiatus euolat in fuperiorem fibi p/apriam rc- 
^gioncm : quanto fragore ruunt c ttiontibus fcrrenres , donec nedls 
planum zquor, mixcis fenfim vorticibus conquicfcunt. haque con. 
(ta nattiram eft puKbs ci( orienfd parria fua Chnftianos , (acras illas 
fedei (aatf Boa viaiticare ikindii «ribos'; idioU 
tioais,piecam, mtitoiutf esaodibiii dderi,pliiifd«fl«e eui decertam^im. 
pieiiace. Qna| oceafitif: ih cerrain bis quodJie profeKtndas ^ pari 
Oem^i^ 9. tjnn^rc repctil ,ex andquo Dci dccreco^ * quo iubentuf in vmim 
congregari : (ic quos intcrdum viros bonosadoffidia' chantaiit mii- ' 
titeclaullro piecas , cito ireuocat in rolicudinem vcluc in cemrun^ 
fiium , in fphiram proprianfl , fecuram incegritatis regionem , ccn- 
crum enim inciiuiGbiUs vniias , vnit & ieruat , iicut diuUiu de- 
(Iruic. A. 



• 

GRauia quidcm deorftim feruuntur , vc in propriam fibi regio- 
nem, quac fu« faueat conferuaiioni,fed hacc excipit terra fu- 
perficic tenus,& quianon datur pcneci^io corporum , partcs cca- 
tro vicuiiores ioiidluce fua cutz , ius boc przcipuum inalienabile (u 
hi fcruanr, ncc vnduaak vd prokimis ipd rapefnenieAtibtts ccmoc- 
dunt^ueffladmodiim bic qualiiaram fimilimdo confiarc ad vmo- 
fiem^ion ad penecmtioncm , nee loUic uis «ood fibi pavs ai\^uior 
vc prseciptmm vindicac ccncro proximani Mri , fic animaiia eitid ' 
dem fpcciei, veniuBC quidem,in focietacemjpro cibo tamen-fie ve- 
• nere decercant, & ea quac viribus czcellunt, «mulis fuis volunr pne- 
fori} Nam operari fequicur effe, & vc vnumquodque fibi vnum 
efl in fubllancia , vc libi viuic exiftencia non communicabili , vc 
liiam non altcrius fcntic indigenciam ,ica (ibi iaborac, affedibus 
primum in fe, quam in alios conuer(is: Non exundao^fonccs & fla- ' 
mioa nifi repletis propriis catialibus } yis generaciua comingic tao- 
, com in perfeda ccace, femen fic cat fttperfliio aUmeaci } vencrictt- 
Itts benigniori chili porcefibi fefutia finlcttr , priulquani inteftinis, 
«[ttod digeffica.erog^c. 



Diyiiizea by LiOftgie 



Libcr fecundus. 27^ 

Eaiciii iiiclinacione docuntur homines , vt (ibi priiis quam aliis 
prouideoiic , vt (aluis fuis rebus , alieais auziliencur , id qu6 natura 
doccc, racio comprobac , nam (uocuiqAc corpori pr.ifcns el\ ani- 
ma} vnicuiquc fui boni , malique', non aiterius (enlus tnell; ; viiicui- 
quc fui uuc'a tiiir commifTijVt adcfrctfibi non mcndicato ^fcci pro- 
, proximo fcmpcr & nunquam dcHciciuc bcr.cnc!o. Si nobis 
non concc Utur alKjuam noltii [nirrcm in alios tran,tunJcic auam. 
uis i i amoris aut milcncordix raptus cenraucrit , du.ro ab tllc aJ 
cpcran argumcnto, nihil vidciur deirahcndum ex achonibus no- 
flrx coafcrnatioai neccffiuiis , nili quod (iiperfluic. Citiilis quidem 
fociecas ad quam nafcimur, charicas, cui nos Icx Chriltiana deuo- 
uec, communes quafdam & auziliares opcras a fingulis exigic ^ fed 
oninium idea^ c-AcmpIar, fundamencum cil amor iui, qui propccrca 
fupponendus cl\ inieger & perfe^ior. ha communis boni rario,in- 
cludic, vc dixiinus , fingularis commodi , velut finis cfTcntialis mo, 
tiuum, vndc ll-pcnJia, prxmia, honorcs , his qui fc pro Rcpubli- 
ca bcnc gclTcnnt , dcccrnuniur : Mifcricordia , miicriam alicn.rm, 
proptcr pantarcm conditionis, nollram fibi fingic , vt altcii vcKic 
nobis ip(i5 auxihcmur: luftitia qux negac alccri tacicndum , c]uod 
. £bi quiiquefieri nollec, fundacur in amore fui , qui nunquam caret 
noticia {imul & affe^u rerum , prouc expedic ,agcndarum* 

Proferunnir quidem exempla ' Thefxi & Pihchoi, Or^ftis & P7- •vaier.lAa; 
ladis, Damonis & Pythiz , & aliorum plurimonun qui (e pro amico ximastib.^* 
deuouemnc \ & id leges non inicrdixere , ne deferta forec hominis ^'^' 
vica, nullius amicitiae cindla prxfidjo , vc cciam hic cxcc k-ns amor , ^ 
folicos ciuslapfuscx oppofito magis argucrcc, & lub tantis cxcmpHs 
turpius vidcrciur , officia icgc gratitudinis debita non pncllitiirc. 

Amor fpecicsquxdam cll rapcus & niagia£,craniformantisaman- 
tem m amatum , jn quo k puians effc & viuere in illo fe dihgic & 
(cruac , ica (ibi femper laborans , dum alceri videcur confulere. Nonc 
in Gallia id amiciiisemiraculum obfcurac confaecudo , qus vix vllum 
perraittit in duellis , {ine amico decertare. Aguncur in pericula mife' 
ri, vana fortitudinis oftcntatione , co quod ccrcamen detredare pro- 
broium cil , non confilio , non elei^one, fed caiu } non pco amico, 
fcd pro lcipGs, icilicet vt vicetar infamis nota deccrcant 5 cum cm, 
ncs nobilcs paratos ciTc vclint , id officium nobili , licct ignoto pof- 
ccnti cuilibct cxhibcrc ^ fic igitur fibi quiique proui dcc , ctiam dum 
impcndi vidctur pro cajccris ; pugnat non amico,lcd fibimcr , vcl 
p»tcns mundo fxuani in fuos tyrannidcm exercenti , nam quos aUt 
fplendidius, habet vt captiuos gladiatores, tn arenam ad alterius ar< 
' bitrium defcendere damnatos ; yidfcorem in aliam detinet csdem^ 
cxicus pugnancium mprs eft, ferro & igni res geritur. 



bigitized by Google 




lus Naturale 

Hac opinionis, vanitatis, furoris difcufla caligine , communjs eJt 
" D.Tho.i. Catholicoium Dodlorum " fenteniia in extrema ncccfluatc fpiritua- 
j.q.ic.a.j. li^ vnuni qucmque tcncri^proximis adcflfe , etiam cum facultarum, 
vitccquc periculis ; debent cnim temporalia fp;ricualibus ccderc j 
tunc res agitur non tam proximi , quam Dei , cuius inui»5l:a llare 
dcbet lex & veritas cui tanto prccio qua-ficaj, lacratae mentcs de- 
bcnt cullodiri, omnium cxternorum qua: m nobis funt , difpcndijs. 
«i. loan. j. Quomodo Chriftusiuumam fuam po(uit pro nobis/ ua dcbemusani- 
mas noftras pro fratribus poncrc , fi pcriclicccur fidcs faruicnte ty- 
ranno, populante hxrcfiarchaj talis fuit martyrum metis , languinc 
fuo tcftari veram eflc Chriftianam Religioncm, a qua velut infcehci, 
cccloque non probata, detcrreri potcrat mortaiis infirmicas. Habec 
y Mattyrol. fimiliccr Ecclcfia ^ martyrum loco , pios ilios facerdotcs qui fub Va- 
N-lt.Fcbroa Gahcno peftc laborantibus exhibuerunr charitaiis fic Rch- 

gionis officia. 

* Bonaciiu Acvbi vcr/atur corporahs proximincceflitas , "' huic quifque tc- 
pundo6 netur tancum rubucnire dc fupcrfluis vicx & ftatus, mcsccris fe po- 
ceft anccfcrre. Vnde debitor cxiremam pacicns ncccfluaccm,nonte- 
netur rcm dcbicam refticucre creditori , firaili neccflitace laboranti, 
quia in extrcma ncccflitatc omnia funt communia , &c cft mchor 
conditio poflidcntis. lp(a incus reflexa brachia doccnt mtcntioncm 
naturs ac^ic cun(fta refcrentis, faltem prius fibi quam alreri volcn- 
•Cod, dc ^is prouidere j Inde tot lcges ciuiles & Ecclefiaftica: quibus id dc- 
Cypr.cxlo. cernitur, vt dc Cypriflis ^ ex luco Daphncnfi non excidendis , quia 
*°Atheni. infcruicbant in y£gypto ad contincndos aggcres Nilijde caricis ^ ex 
lib. i.c. 1, agro Athenicnfi non afportandis, vt illis incolx loci , foli frucrcn- 
tia e }4^^' ^^^- Copia frumentorum, inquic Cafllodorus proumcia: primuni 
dcbcc prodcflc cui nafcitur , alicnis fiquidcm partibus dcbct iin- 
■^1.6.0. cio pcndi quod fupcreft , & tunc de externis cogitandum , cum (c ratio 
fcnm. & propria: neccfljcacis implcucric : dc foncis aqua primum pars ilh cc- 
cTm. fiii. ^'^>^' cuiusagro deriuatur in publicum:Rcm alienam gcrentibus 
iT.deprocir- non intcrdicitur rcrum fuarum admmiftratio ^ trcs libcri Rpmi, • 
fl. i.C. qui S^J^fuor in Icalia, quinqucin prouinciis, cxcufant parcntcs a tutcla: 
«umctolib. In gencrali obligacione ^ pignoris non veniunc ea, qua quis non el 
iVfi^^ ff dc fpecic vcrifimilitcr obligaturus, vt vcftcm, lupcUcdilcm , alia 
pugn.&hy- minifteriis eius neccfTaria , & quac ad affcclionem cius pertinent ; fi 
Pf- . nullimi fit ius fcruituris potcft quihbct aquam fibinociuam aucr. 
deaqua fc ^c^c^ licct alus noccaCi Inquuinus ' potclt duraiuc iocacione a domo 
aq. pluui.^ expelli, fi cam Dommus luis vfibus ncccflanam babucric-, funt apuJ 
Ioc & cod! innumcra his fimilia. 

•^D.Th ii. Eciam in fpiricualibus gracia habitualis " q :x ordinatur ad aclus 
q.ni.a.i.ad interiorcs mcritorios, cft nobilior gratia gratis data , qux ordinatur 

ad 



L 



Liber fccundus. 



advcilitatem proximi ; ludaris ' oportuic primum pt^dicari nacum '^^•*J'4^* 
apad cos Euangclium. Hxc clt gencralis & cathoHca rcrum diuina- 
rimi dclcnptio & orda, mcjuit D: Di uiyfias,'^ vc pruiium Pontifcx -DeEcdcf. 
participct, laticturque iis, qua: alus diumicus cJatutus cil, tlcindc ita hicrtt.c. j. 
dcmum ea etiam cum atiis coinmuniccc. Prudcnccs " habitx iunc "Mach.i;. 
virgines quz non dant psieiKibtts de oleo fiio , ne. fibi & aliis non 
fittciat:ea (e xacione tucnnirqui vc fibiDeoqaevacent,publicasdt* 
. gniiates abdicanc. " 

.£x boc infico nacuralicer amore dd , qoo propria prxfcruncur 
alienis.eaam publicis , fadum eft iare geniium vc e^ent dillin. 
€ta. rerum dominia. Fabulantur quidem in aurco Ixculo omnia 
communia tuifTc, & in eius primcuT fcclicitaiis fub Satutno mcmo- . 
riam, quotannis Romani Kalendis ianuarij xcnia mittcbaiir , vcluc 
fingulari rcrum luarum dominio rcnuntiarent , cxtcrnis m cius pof- 
fcluoncm miflls. Comrnunioncm iianc in luam R.cmpublicam tranC. 
ferre voluic Plato, ° quafi qucrelas & lites omnes czcin^urus fi ci- • Lib.5: de 
nes, velutamici, meum & cuum non admiccerenc, fed communis 
eflec omnittm labor & fruicio. Id qutdem recepcum eft a quibafdam 
^hilofbphis Biachmanis,^ GymoofophiAis , Eflaris, PycbagoriciSj vc r Philoft. ia 
refei t Phibftractts , tandem a primis Cbriftianis , apud quos , vt aic J^^^*^ 
Tertulianus , omnia cranc communia prxtcr 'vxorcs. Non mirom ' 
fi coramuncm intcr fe volebanc cfTe poflcllioncm , (]ui omnem af. 
pcrnabancur, qui rcnuntiantcs cupiditatibus quibus mmillranc diui* 
tiac, ancillas cum domuia procul a ic pcllcbanc. Potuic hoc mfoli- 
cum vitz gcnus aliquandiu icruari in paucorum hominum (ociccace ^ 
cui placebac , & in ipfi» rerum neglediu deefle non pocerac paoper- 
tas. Ac vbi vifimi eft diuitias efte^corpozis cam fiunilix, cum Rdpu. 
bUcz neruos , (ea vitz neceffitacibus commercio prouidendum fii^ 
vd bello repellendus hoftis » lcgiflarores comprobarunc pofteffio. 
• num diftindtionem ,quam ipfamcc docuic nacoca. ^ 

Expofuic quidem initio res profiifa largicione > his tamen lcgibus, 
vc fiercnc occupantis, & quod quifquc injullria , laborc , bona for- • 
tuna fibi comparaucnt, vcluc (uum , m vlus ctiam abufus luos cxclu- 
fis catceris hbi vindicet. Ex pnmis liominibus Abel & Cain licet fra- . 
Cres eflenc, corum quifquc diflmclam luam habuic familiam,*.iilliii- 
^as poiIe(fiones ex qoibus obtulerunc Deo faaificium , vnos (^raci^l 
fimum qui fincerum & pingue , alius parcum & repulfii dignum, 
cteatori Idlicec negante quod fibi (eruarecauaricia. Tunc fi>lius na^ 
curae du<ftu quiiibcc (eipfum amans vicsfiix (ingulari neceffitati pro- 
nidebac quxiicis iabore boius , qnsecum ob id mulcum amarec , cciam 
ca^eris communiacflc non patiebatur. Vnde probar Arifloceles^^con- nLib.i.po. 
CFa Sociacem inter ciues bonorum communionem nec poflibilcm eC Ui. op. &. 

Nn 



zSi lus Maturale 



fc, ncc vtilcm Nam homo qua; funt fibi propria , magis curat quam 
aliena i3c vc eft , fic agic raciooe <j[uadani indiuiduali ncc comiuoai, 
cabili. 

Qiur Caat vniuaficads in nulliiu boaif (ant» iiai|tie cmn cuieaat 
Domino fiib eius oculu non proficinnt ^ ied nulto cnrani laborem* 
que fufcipience, iacenc ineulta :quis onim fibt minfficieDS opecas 
iuas impenfiec in agri conununis cnltura , cutns non peDapiet fru» 

6liun,led quem auidx fortioris manus diripicnc : quanca rorec ini« 
qiiiras , laborantem laboris lui prxmio fraudari , a^^miflis mdiffercn- 
ccf omnibus ignauis & violcntis ad eius deprxdatioacm ?Sub!a[a fpc 
mefTis, quis fcmina tcrrz mandabic, & qunc vix fibi (ul1icrjnr,tacla' 
bit ui mccrrum>fi collatis operibu»communu dcbciu perfici, quan- 
tus enec in laboris (ingulorum srftiinaaone labor > ;am ieruuus ci\ 

inuitos cogens , languentes torpences habens ad opus , quod ab. 
ciiter cum proprium eft, perfidcur, cum &railic^ lioeriique praui. 
dm amor bona congeric 

Si ex rcmm 4iflindU propnctate nafcuntur lites , quanco 
cs bonoram communione cum omnes ad idem fibi vindkandum 
sequo iure concurrunt, 2c incer illas, vc incer feras prxualec, qui virtf 
bus ptxflac-^fi dcfes in bonorum communium parctcipacione , can. 
lum fibi vindicec , quancum competic indudriis & laboriofis> In hac 
vfurpacione promiTcua ,(ub communionis ciculo, nulla forec com. 
munio , zquicas nulla , feclufis fcilicet a pp{re0iane his quorum 
eank quidem eflec melior , vis autem ad occupan«lum in&mti>r, tan* 

, lumque fub vim inferencium 6c pacienthun mortibus RefpubUcn 
concuteretur, qoantum otim Roma (ub Agrariis legiKus. Mciius igi. 
tur etk ex inftituco nacurx dominia diuidi , (inguifunim affedbbus 
quxrenda . conferuanda, difpenfanda rclinqul 

Hj2C di'ila fint non vr prouocentur homines ad amorem fui, nam 
ad illum ardcntius quam por fic ferri , tum philofbphia,cum rciigio, 
legcs tam hum.T.na: quam diuini conqucruntur , cs: in finc («culo- 
rum homincs futurus iui amances vcluc vltimum pvTcuocis mundi 

. fympcoma , denuntiat Apoftolus/ Nocandum hic iberrare non Qt^ 
piencem natucam , (ed opinionem vulgi , hominem cantum 
irftimiUitis ex corpore , ienfibua & forcuna : Cenlcatur <ktto* 
mioc&ir ex menie prxcipua fui parce , cunc annor fui , & harc fe cs. 

. terts pratfcrehs eftentialis diiedtia^ eiic ftunme (ax pcrfc^Monis in-« 
cenciunm. Diuitias, honores, amicos,ca»iera corporis& forcuna: do, 
na , vclut cxtcrna repucec, & cum Stoicis , hoc canium luum fibi 
proprmm bonum habcac infiia potcfbte pofitum, incellc<5lum circa 
veri cognicionem, voluncatem m iuis afted^bus ad nacuri lcgem rc- 
gcre yCK Chrifti D.omini perfedliori difcipJma,hoc vnum fic Uli pru. 



Liber feGuiidus. 283 

pofitum , charitatf Deo conformari , non innoccns cantum fcd dci- 
formis erit amor fui. Tunc cnim homo fe Chrilti fpiritu viucntem, 
£c, ideft ipram in (e Chriftum extemis [omnibus inconcufla forti. 
cudine pnEferec. Mundos illum vocec ad cerieoa ncgotia , cxpoficis 

. ' delidis olandiacur (enfibus . pcenat minecur i iollicicec ad iaiquita» 
tem amicus , rapiat turba , ius ad id fecifle videacur conluecudo , 
expoftulec dcbita fuis ptecas quidquid freroanc parences , Reges ^ 
populi , illis fc Chriftianus prarponet liber , fblutus , omnibus fupc- 
rior, nunquam cxtemis cupidicacibus aQimam (iiam fibi ciuu:i(fimam, 
Deo facrnm , oppignorabit. 

Nihil dare pofTum Dco quod acccdat ilH ,nam bonis fuis infi- 
nitis abundans noftris non indigct , hoc vnum a mc petit mifencors, 
vt ad dona fua largms excipienda , fanclioris vit£ legibus cordifque 
dilatatione difponar : iic ab xterno me amanti vt complaceam, me 
amaboi fedads, abdicacis circa cerrena paffionibns, puro mentis fpe- 

. culo dioinas excipiam illoftcaciones, quibus poftun in ipHim arden- ^ 
tius qpisfennari, £c Deum in me diligam , amabo quod amac,cu. 
labo qood commific , oolam afTiduus quod iaodificac : Cic ordioaca 
charitas a deo procedens in deum rcfluet circolari qoodam moco a 
Dco pcr Deum in Dcum agendo, requieicec; 



Pfmtmcejfdmsfromdttur» 

i- s- ... 

CVm Moyfes Deum deicribic primo caufas vniueriales creaffe 
coclum rcilicet& elementa , vndc fecundisagcntibus tota vis 
ineft:, & hacc prius feciflc, quid cll aHud quam attclbntc toto mun- 
do, lcgcm hanc futuris rcrum proccdibus dixiffe, vt inter multaqua: 
comparari dcbcant , primum neccflains prouidcacur : hxc cft lex 
bcncHciorum,inquit Scneca , ' vt pruno dcmus necdlaru , dcinde f Ub. i. de 
vtilia, deinde iocon^acque nunfura ^ incipicndum autem cfl a ne. l>ciief.c«p. 
ceflaciis. Aliter eninlanimum pcrucnit, quod viiam continct , aliter "* • 
quod Gcornat inftrait. Neceflarium eil , cui veluc pofito funda- 
mento rei (logmns incumbic exidencia \ vndc mananc , falcem vbi 
redpiuntur prole^s , & quo (ublaco , quidquid eft encicatis , vi. 
riom & gratiae Ooncidit. Semen plantae vim innatam continec qua 
furgere poflic in caufa: fux genenmtis fimilicudincm , fcd cum fir 
tam cxigu^ quaniitaiis , vt dcbitx paxtium commcnlurationi non 
iufficiac ^ cum puips qua fouetur &c aUcur humidum , fcnfjiiu 



Digitized by Google 



x84 lus Naturale* 



abrumptnffl , cHrodkiUm dehiiiuik» egdlaccm , piltnos fitot doilinis 
impendkvtaiiundcfubfidiunifibi conquiiab Vbi folis accdTu la- 
tentes in eo fpiricus incalcfcunc , & his curget infixut hnmor , non 
efFercur ad calidt, & fu^ra tiahenns cosU motom % imo radiccs infra 
mitcicin ccrram vndc lugec pcrpecuum alimentum , fuis fjffedbu- 
rum profedibus. Ita fcmcn animalis in vtcro trahcndi languinis pof 
fidet faculratcm, non fccus quam magncsfcrrum ;c]uare primocom- 
*GalMi. de pctentcm flbi ianguincm atirahit ^ qucm & facile vmcerc , & cclc 
"uh"ub^* ritcr ailimilarc dc fibi nutrimentum facere poflit per adnatas veaas 
& ub. I. de & arcerias vcgetins effisftom , pulfando trcs principcs partes cShr-» 
&Banc mat , iecur , cor Ae cerebrum , quae (unt cfrterit vits^ , mdtufque prin- 
^f^^um cipia , poftmodum alias ipfis vtites , primo iccur " vndc in£inces 
^xoMiioB^fl^iones animz mucu£ nutritiux robufti^Timas poiHdcnt , (ecundo 
« Arift. dc adiones profcdasa corde. Id' enimpiimtim cobsererc atquecooifta* 
hr".^c"!s! neceOc ell, es quo incrfmentum 9c moms c»eris pancibus ac<- 

«cdciiuicn. ccdif. 

& icmct. c. jj^j^jj contra motum fibi proprium tendit infra , vt matcf^ qu« 
prxbct alimcntum adliarrcat , labenccm fequitur, & fi confilbc im- 
mota, non prius apice (urfiim nititur,qtLiin incendio latiori , babm 

2ua lohdc nutriatur,eifcccric ;quis niGptuis u^^is fundamencis xdi^ 
cac , neceflariis fumptibus (opputatis » ^ ne turpicer fiibiattnetury 
fi non potuerit conlbmmaref quis bellum commifliirus non ptiosde 
annooa, mimirionihiis , angariis & necei&rio commeatu cogitatt 
c de^ii^ ^^^^'^ ^f^^ Romanos * tot conceda incaufaprimipilaiiprioilegia. Vr« 
nripX^! G. biumfundatoresprios cxplonot cacli flauom, foli faecunditacem, ma. 
in goib. ris portus,fluminum vias , vicinorum raorcs &fccdcra, qui Ci definc 
cau .pign. pccnamfuam coic ciuiiis focictas , fruftraque fiunt legcs ad infti- 
tutioncm vitx , fi prius quo fubfillat vitanon habucrit. Vc corpori fic 
mcntibus ncccffaria prxbcantur lciliccc boua: lcgcs qux fuoc vcluc 
fundamcnta lurgcntjs Reipubhca:. 
• I Coi. i j. Non € ft quod conqucramur in nobis prius efle corporalc, * quam 
{piricualc , pnus nos ienfibus quam rationc duci , (anm huoc oidi- 
nem natura ,& profimdamenco (upponic elcmeoiatiuum vegecatioo» 
ve^etatiuum ieoficiuo, fcnfiduum lacionah, Cumauccm ficnobilitua' 
ecia operumfuorum ioitiaruciiafiQr,ilIa,pudore,coofoniiat in abdicis, 
nec profcrc, rufi plurimum claborata. Non obftac^od arborcs fta. 
tim vt vcrnum tcmpus faucric, fine frudlu floribo^mxuriant , quafi 
tunc puiciiritudmcm vtih , decorcm ncccflano nobilis natura pra:- 
fcrat. lliam cogita vircs ad hoc opus hycmc tbta congcnifle , radi- 
ces implefle fucco, cuius pars fubiilior dc acrca , alcum pcccns , ciu:- 
gcnces ramos piimb fic Oioinaty donec quod /olidius fubeft fole di- 
getetfte in fin&um conuenatui; Sic in toucmuteiplendet pulchritu. 



Digitized by Google 



Liber fccuhdiis^ * 285 



t ... 
60 , propter optimani corporis tempcrjem innatiquc catidi co- 

pi.im/'cum non multuni abiit a vicac principiis. Id iguurqaod dcle- i-Galjai; 3. 

6tat , non prarccdit , fed fubTcquitur optiraam humorum crafim, epidim. • 

neccnariuai vi(s fim«Uii3£iuam , cmas dccor cft , cum (ignum, tum 

cftfiidlus. 

Neceflaria deledabilibus prxferri patec , in eo quod fi res peri. 
dicetQr, & in extremts pofita , iifdem modis fcftitui dcbeac , <juibus 
primo conflicic, cedonc vcilibus.decon, 8c poftpo(kit fenfuHm Jeu 

nociniis conferuacioni neceflaciz prouidecuir. Omamcnta publica 
phuacaque dcflmuncur, cumid expedit ad obfeiliE ciuitatis municipu. ^ 
ncm,tunc, & cum malacia nauem in mari dctinct , ccllat luxus in 
conuiuiis , vc ardbe cundlis alimenta luppcdircntur ^ fiunt omnia 
communia/ ccfTantc priuilcgio. Ita famcs vukus pulchritudinem cx- ^ j jf. ad 
icnuat , illiquc prius mipenlos humores natura rcpctit , vt ad vitae l. Rhod. 
fomicem , intcrnis eos mfundat partibus. Sic abdicatis delitiis rigi- 
diorcm di«cam cxi^n nicdiciua , pro corpori» £imcace , Philofophii 
jpiO vinnKam habitiouscompanndi$} Rcvgip rerum tercenarum con- 
tcmpcu/ in eicpiiitiopcni dieu^pnim « d( vi; vnum quod ncceflarium 
fSt, fiudliuc polfic Gonleqw* 

pulcbiicudo tc voluptas exuQdwitia ciujedaill eil bonitatis , qax 
tidn tsmcum implcc indigcntis nacurz denderia fed vcluc oblitam fui| 
(lUjataip (ecuram in vltcriora diffundit : vndc fi floribus , vultibui ^ 
gemmis quibufdam incll procul ab vcili pulchritudo , & iinc vfu 
dccus , id cft (ingulare quid , velut priludiuni jcternitatis , in qua ''D.Aoguft/ 
nulla premct nccefhtas, & idco fola pulcliritudmc hne hbidinis in- ^g^^j^*',^,^ 
cenciuo pecfiruimur. At communicer in hac indiga mortali condicio. c. 14. 
ne , cum volupcas fit tantgm qucdiuil ezubemncia jKini, ceflac , vbi 
deficic caniie fuc plepicudo. Volupcates CcStvi iuueoilcvidumeft ^ vt 
piofiimris incetidcretvirilis maturique iudicij munus. 

Cumhxc ita (int, & io .lUICVrjB hominumquc moribus , neceC 
£um, dele^bilibus praeferantur , qucrit D> Ambrofius , ' cur Noe 
aon dicitur fcruiirc triticum ad vitam ncccflarium , fcd planta(re vi. 
neam ad delicias commodam. Relpondct in hac vniuerli reftitutio- 
nc ficut & in crcatione , abundantius ncceflariis a Dco tuiflc proui- 
fum , & cerram impmguatam tanta rerum congerie , fpecierum & 
elemcntorum fcminibus pcargnantem , omnigenas mcffcs vita: nc- 
ccHarias vlcro proculifle, uc virum iapienccm vt de deliciis cogicarec, 
prouocauit abundancia. 

Id vnum quod Chriftus dictt tiobis cflc neceflarinm, Deo (olicec 
iabmfe , opus eft Angelicum cam fublimis pcrfedionis , vt in 
itiperandis qu» tontra milicant cuptdicatibus, inacquirenda qutenoc 

Nn iij 



L iyiii^cd by Google 



ii6 lus Naturale 

ad illud promouetcharita|,totavita ,cum aflidua mentis intentionci 
tumnccclTaria, cum breuis {it, ita nunquamnobis addclicias vocacio 
conccdicur,red viacoribusnobis fcmper vltra progrcdicndum cH, par- 
uolis in vtero manis Eccleiis, vel eiitt vbere pendentibus , lem. 
per cre(ccFe necellarium eft , donec ad plenitudmem «tacis, Chrifli 
penieniamiis. 

NIHIL FIT AVT AGIT SEIPSO,SED 

indiget auuliis. 

Lex . . . 

Atum omtie pates habet &k initiis progrefltis , isc (kuc 
nuUum ens fit, ita nec agit (eipfb , fcd vbiquc femper in' 
digum alienis fiare debet auxiUis. Alia camcn fors cft naC 
centis &proficientis,namfoIocaufae beneficio pEimuro in 

exiftcntiam producicur , nihil cnim ad id confcrrc valct quod nimdBm 
eft, at agcns vtitur mcdijs, qus vcl cdic,vel conquirit, eligir,inodfe- 
racur didis a (c legibus , & ideo vclut fua fibi vindicac. Soius Deus 
ob infinicam fuam perfe6lionem cui nihil dccft , nihil potcft fupc- 
raddi, omnia complcre valcc vt crcauic fcipib, nullis aduocatis auxi. 
'D.Tho. I. iiatibus viribus , nam (iia potentia ' qux cft opeiationis 'pcindpium , 
^ 77<a* t* ^ |p[j| (ba ellentia infinita. At in ADgcIis , quorum eziftenda non 
. eft eilentii , & qui compofiti funt ex adlu & pocentialitaie^materia 
tDec^ ^ iciIicecmccaphy{ica,D. Dyonifius < diftinguic, fubftantiam, virmtem 
iiitr.c n. operauonem. Id muico magis concingic in cnclbus infcrioribus j 
qux quia plurimum rcccdunc ab cffcnciali diuina{implicitacehabent 
cum forma fua, accidcntia rcalia fupcraddica, porcncias fcilicec qua. 
rum VI luas cdunc opcraciones. Tales opcracioncs cum finc exccrna?, 
iranfcunces, & fepius intcrmitcanc,dici non ponunt poccnti^,quibus 
proprium cft , cffe fixum, intcrnum, mcxhaullum : Ec illa: poconcije 
cnm refideant in fingulis organis non (unt fimna qus eft vniuerfilia^' 
& iliaram commune prindpium , ita fiint h«c ab inuicem' diftin- 
guenda. Sicui (emen,vt diximus,prim6miidtradicesinplanta,venas 
in animaliy quibus fugit atimentum fuis profet^bus neccflarium>& 
.j ex forma quamfeu geneians, (eu ccelum' imprefiit, emananc potcn^ 

tii vitales , organorum afius, edcndis in poftcrum opcracionibus 
necefiarix Cum ica fint , veluc cftdutz fru&us ^ vdut perennis fonris 




L iyui^ijcJ by GcJOgle 



• 



Libtr fecunclus^ 287 

Huuin , noa caiiiaBinlttribus quam indigcnis vinbus voti compotes 
cfficiuwuf. Similcs fuat populis quife |ibcro$ cxillimant, cx co quod 
rcgumurab his quoselcgcrinr. Poteiwif Ulasgcncraliterdiuidimusin 
aaiuas^ paHiuas ^ his enimduobus modis vcl agendo vd patiendo 
eos ofmie perficitur. 9 r 

Jnfiu[mtnk»t4ifitifirftS'mmf«tmui. 



INfinicum elt infirarum rcbus potcniiarum fcricm tcxerc cum cx 
illis proccdat hacc adionum immcnra diucrfiia^ cjua: colludit & 
negotiatur in vniuerfo: Si veeetans^ nocritnr, crcfcit , gencrat j fi fcn- 
fus quilibec io animali fiias obic fbndiones, viius lerum ipecies , au. 
ditus (bnos, guftus £iporem,odoiatos odores, tadns , extemas qua. 
litates , moUe, durum, afpetum, pcrcipit i (i ftomachus potcft cito 
folidum aiimentum macerare» U in fluidum liquorem fblucre,quod 
ars vix diucurnis motendinorum tormcntis , armacifqae feno palii 
crebro cadcntibus, aqua ftillantc, pcrficit, {\ liqnorcm honc expur- 
gant mtcllina , & dcficatuni gutcatmi per mcfcraicas refundunt in 
iecur, fi vertitur illic mlanguinem, fi fanguinem itcrum abhumore 
luperfluo purgantrcnc$,abiliofo fcl,a ccrrclbi fplcn ^ fi liquidum 
fMseoontincntveme,percufrecaErensboniani <;orporis fundioncs 
|»rocedum omqcs a diucriis potendis , quarom vnaqua:que in (uo 
proprio refidecorganp. 

Amplioris vircutis func illz qux did poffimtcognoiciciux, quia 
czcerisi otgaoifque modis innumcNs vtuntiir, piouc expedic ad no- 
ciui fugam , boni, finifque confecutioncm ; acuminato penicillo . 
calamo ad rcddcndum acramcntum optime compofico pingentis 
manus , infinite varias cxprimit figuras j faber vnico mallco quocfor- 
mas mecallis imprimic, ica liccc vnius organi dcccrminara fic confor- 
macio, illud tamen, infle(5lic, c3cplicat,contrahic potcncia & fpiricus 
opifoz , coc modis, quot exigit rcrum flc obicdoruni contingentia. 
Sin^aresillc pocemic inb»eACCs oxgaDis , mioiibc fimt habicuum 
infimrum , quilsus, vc didhmi e(l,attimalia nacorc (bltus nugilkno, 
vcilia (ibi, nociuaque peicipinoc, &proiic cafiu obnilecit ta bofii* 
les vd amicas, ad pugnam, vim, dolos auc fcBdera ^ quancum fieri 
poceft: , aptilfimc componuDL 

Brutis quibus cocum in corporcis bonum eft, datac funt illz pro 
corporis cucela poccncix, ac homini, cuius fcclicitas in Ipii itualibus 
diuinifque conuftii, cbuaiiunc potcntue fptntualcs , vniuerlalifliimr. 



I 

288 lus Naturale. 

vltra forccm corporalitlm , ad immcnfiraterri propius acctdcntct; 
primum racio qux naturaliter habec m fe gcncrales agendorum 
idsas , nani «ic omnibus ludicac» facundidima propaginc vnum in. 
£erc cx alto , artes per experiiftenut conficic, con^tt iltfts inftnik 
przcepiis & organis , nacuram imuanir , fuperat & perfidc, Gc homo 
nc mundi quodammodo Deus, quia nouus conditor. 

Cum eius fcelicitas in aiftione morali , & re&z fui ipfius duippe 
nobilioris m vniuerlb parcis inftiCocioDe coniiihc, in{icarum iiDi in- 
clinacionum prscipua vidctur circa Deum Religio , quam fe- 
quicur rynderefis, monens quali iuftitia colendus fit ; hxc omnium 
mcntibus imprcfla lux, oftcndit vcrum & bonum , & fi re6tc quis 
^^2^^^^ mtcndat dilcuilis opmionum tcnebris a falfo maloquc difccrnit. Bo- 
4.e. u! ' na conlcientia etiam obruca dele<5iac ^ concioni ac fama: rcciamaC| 
m (e omnia reppnic, & com ingentem ex alcera parce curbamcontia 
ienciencium atpexic , non numerac fuffragia , (ed vna Cenxenm vindk» 
fi verd bonani fidem perfidiae fuppliciis affici videc, non deicendic 
^ filfligb , (cd (upra poenam iuam confillic. 
■Supra li. Acncvis illa domeilicay kn(uom pafiionumque commcnfalif « 
bto. 1. 1 g. i^jifmn commercio polluacur , animo ciiamcum vinbus fibi calo da- 
' I. Pet. 4. tts laboranti,ad opmna iulpiranti, propiiius, vt didum eft , ' adeft 
&i.Coi:.u. Deus per auxilia gratiac; hanc multiturmcm vocat Apoftolus quia 
fjcuc lux omnibus naturx produdlionibus , fic omnibus illa bon£ 
mencis conacibus fauens adeii , prxuenit , adiuuac , confummat , 6c G. 
voluerimus diuina, diuinae nos natnrae conlones effidi. Meiiid dm 
nos Dei mifericordia diciciir efie fupra omnia opera' eius , quc aos 
humanis diiiniifque przfidiis munit , non natura: tamen , (cd setecni- 
catis ^lendocibus illuftrac , ne delufii mens a fine fuo dc^uiec 



Ris aan mitms f4tUnh qt$am agtndo ferjkmntur. 

f. ». 

^jjfrbeel. /f ^'^"^ vniucrfo yidemus excrcmorum intcr fc conuenien. 
p)naA.lib. J|\j| tiam , 6c fupcemis infima , ' quibu(3am lUiiflfium quafitatum 
ciculis congrueres vc Deus habet aon infinitacem , cterniiacem,im. 
moctalicatem , (ic materia' prima ilti ex dtamecro oppoftca has vide- 
cur imitari perfediones , cam zccrnam afleruemnt anciqui , omnes 
&encar nuUius efle dccenninacx £»rm£ , incomipcihilem , implen- 
tcm omnia; cerra vc coelum empireum Itat fine motu; luna plcna & 
filcnte pariter inrumefcit occanus , tam fluic in tcrras, cum fydus il» 
hid fuum afcendic ab oricncc ad nlendicm, quam cum dcfccndic ab 

occidcncc 



L.iyui^ijcJ by Go^gl 



occidentc ad imum cccli , ijfdcm contrjhis ccmporihus vcluc fimili 
faro au(jMca[iflnn!s Gcrmani ' lua celcbrabanc comiria ; pl.irKn Tacic. lib: 
in his etiam oppofitis quadrantibus habcncur orient^lcs ^ arlbtis ini- ^""^"^- 
tium , ' xftatis cxitui , hyemis inicium , hyemis cxicui rclpondct. MTobmi. 
Hxc infinitc ruiiilia Phccniccs ' rcfcrcbant pcr draconcm m orbem m" »J»'P- 
rcdadum , caudamque fuam dcuoranrcm , quia rcrum niiiia Knef- !' caicn.^ in 
cjue comcidunc. An quia fic xmulancur omnia morum cali circu- introduaio 
larem, in id vndc cocpic rcdcuncem ? an cjuia nalccntc mundo , cum ^'^^"[^'ob * 
dixic Dcus, fiat lux, fada fuic in hoc nolho hcmifphcno a lolc , fiuicn.l.T. 
aiicccm mcridiemque obtincnccj m alio a kna in hbra , & foiis 
oppoficionc , flc (upra infimaquc pars orbis limilircr illuftrata fuic. 

Hxc quidem congruunc , lcd veriop mihi viJctur rario cur mfe- 
riora referanc (uperiorum imagincm, quia cum iint in vltimii natu- 
vx gradibus, imbccilli forma, ilc ad priuaciontm pluriminn acccdcn- 
te,vItro fupcriorum influxus rccipiunt ; calum cnim loium foima- 
Ic, vircutibus c.xundans, ambic cundla motu cclcn imo , vt implcac 
matcriam pcnc vacantcm , cum induitur forma minus nobili. Ma- 
cerix primx potcniia difponit vniuer(um,vt vbiqucrcfcrac, bonitatis, 
fapicntiap,potentii,ca:ccrarum Dci pcrfci^lionumimagincm. Tcrra, vc 
di.ximus in clemcntis vlcima, omnium camcn cltditilllma , pulchcr- 
rima, co quod immota jacens , formiquc luar ccdcntis paticntia, 
cccli vircs largius cxcipit: cdam mixta qua* funt in vltnnoaj^urxgia- 
du, lapides fcilicet & metalla, fic fplcndorc, fic cccuhi|wute pla- 
nctasrcfcrunt,vt cx illis vulgo nomcn accipiant. Cera i^Iis nullam 
habcns figuram, eam quam imprimcrc volumus, facilc rccipit ; ca- 
rct pupilla coloribus , auditus (oms, olfaclus odoi ibus , hngua japo- 
ribus , & quodlibct organum vacuum clVc dcbcr qualitatibus quas 
ab obiedis rccipit , nam fi lam cHct aircclum , u.t nullaccaius aur 
confulc detcrminarctur. 

Talcs optat Rclpublica judiccs , qui priiiatts at}\:clibus cxuti , 

communes canium induant , jullitix qui virrus cll ad alccrum digni 

faccrdotcs , (icut nominc fic officio publicam tancum aganc pcrlo- 

nam.' Ac quia vix repcrias hominem qui vcl inlcitia vcl panione fal- 

tcm inccrdum non dcflecflata rc£lo , publica conucniionc Sc (pon- 

rionc conlfituta: lunc lcgcs qui fingularia quantum poffunt detcr- 

tcrminant , * ncc relinquunt iudicantium arbitrio , hinc ipcracur % Ariitot. 

fcclicior rci public.x rriuatique llatus , nam vt aic Philoloplnis , Ic- ^ J^f^l'!- c.7. 

, . ^ , ' ^ r j ■ \ c j ■ n.Thom.i. 

gum lacioncs cx longi rcmporis conlidcracionibus nunt , at ludicia ^ , 

dc rcpcntc, vc difficulccr reclam habcat iultiri.r & vtilicacis rationem Anft i. 

i!!e qui iudicat. Quid igicur (pcrandum aut quid non ciir.cndum cx 

noiki laculi uidicibus t(ui ncgleifta Icgum pcritia , comcmp i^> lurif- 

confultocum rclponfis, cx praxipro capru luo dubia litis diiimuunc 

Oo 



2po lus Naturale 

vcluc antiquis fjpicncibus iudicio pares,im6 fupcriores fmz. At tales 
fc non cflc fcntiunt ipfimct, cx mccrto,ad momcntum vaj*io, con- 
fultationis indigo , larpius pccnitcntc luo iudicio. Etiam in finum 
probiraiis amantcm, occultus quidam amici , familiic , potcntioris, 
ipci mctufque fenfus irrepic, & luftitii lanccs inclinat ad indcbita , 
rcclamante pcritorum coctu, ingemifccntibus familiis quas miproui- 
da iudicis vox , grauius quam holiilis dcuaftatio agit in delperatio- 
ncm. Sic nc Icuitcr de fortunis & hominum vica deccrnitur , 
& kntcnrix velut fulminis iCtii , alfti licec innocua ian(5taquc 
pcrcuflli cadunt f hsec cft cxprefla Erincipis voluntas , publica 
populonjm conucntio , vc pofiti legi , vclut fundamento ma- 
giltratus inha;reac •, fub ea ct)nditionc, probatur, pollulatur, infula 
decoratur } ad quid tam cclebris lurifprudcncis tiiulus magilWrum 
diligentia & cmeritorum cautione comparaius, fi Icges docentur in 
fcholis, ncgliguntur in palatijs ? Ci non ex antiquorum fapicntuni 
placicis , fcd cx noui forcnfis cmpyrici xftu quodam praruaricantc 
proferuntur iudicia, innocenciac fimul & maicftaiis fcnacorii pcricu- 
hs ? Lcges conlHtutac lunt , ne iudicibus omnia liccant , & ecce lu- 
dex affcdtato per infcitiam legum comtemptu , eas quantum potert, 
abrogat , vt lolus iple pro legc fit. Hac animi praeparaiionc peccat 
in omncs , donec a fingulis , prout calus culeric , abcrrct. Scire fo- 
run? pu^|k , quod non lcirc pudor effe debuerar noluic intelligere 
vt bene^fcec , vtabfque laboriola quajftionum difcuflionc, quod 
primo mcnns impccu vifum cft , pro lurc fic. O lugcnda litigantiuni 
fors , cot impenfis & longa fcruicute ftrages fuas ementium t O cx- 
ca , vcrfatilis , iniqua, fortunx conuitiis omnibus notanda iudicio- 
rum alea > Hcu qualis Aftra-a rebus humanis pracfidcc , fi abiedla 
Jance,vitta claufis oculis, armata manu, ruentes ad fc luppliccs tur- 
bas non iudicar, fctl fcric, ferro hinc indc numquam impunemilTb, 
&: nuili nifi cum altcrius iniuria parcentc. 

Abftradlionem a rebus (mgularibus , potentiamque fuperiorum 
influxibus paccntem refpc<5lu perfedVioris vita; paucis Chriihis cxpref- 
fic Si quis,inquic,vulc vcnire poft mc, abncgci femetipfum-, fi quis 
non rcnuntiauerit omnibus qui poflidec, non poteft mcus efTe dif- 
cipulusi qui odic animam fuam in hoc mundo, in vicam xcernan\ 
cuftodit eam;excernis bcnis, finguinc coniundis , fibimcc afTcdu 
moricndum, vc nihil morcale ficicns, nec capiens anima,diuinis im- 
pleatuci definat cfle homo, qui vulc ficri Dcus -, & ha:c humaniratis 
pnuatio, fic diuina: formi; recipiendx principium. Vc auiem dcici!la: 
iTiagis formx ^fupcriorcs prxftantiorcs qualitates fiicilius excipiunt , 
ira fadtum eft vt idololatria pcrditx gentes cftius ad Chriftum quam 
ludxi conuerfx fucrinc, vt nunc ctiara mundanis cupidicacibus pec- 



Liber recundus. 291 



cari(<|ue ▼dat nihilo me^fi ^ iMn» voiand gnt» ooaleiidanc 9t 
perfe^onein Etiangelicam proficeancut , ideoque cepidos; nagit 

Cjuamcalidos auc frigidosauerilcur Deus. Stanc enira magis in gradtt 
uiOjnunufqttcdiuinapaciuncurtepid^. Numquid ea ratione vcrbuns 

diuinum non naturam Angelicam afTumpfic nobiliorcm Sc in propo- 
rico Hxam Jed humanam vlcimam mentium^ fluiam, vc labi iic eri- 
gifacilcmr 

Propheca: miracula facientcs, non viuunc vicam hununam , fcJ 
diuinam , inquic iamblicus, ^ quafi anima eorum ocietur, & Deus ^^J"^' 
ibi Qifto anima, moueacque canquam excellcntior : idem djcic '^^^ 
Placo diuinactoncm concingere hoininibusy cum phidencic* & 'J^ Ti> 
cationis vis praepedica e(l a iomno, morbo, exca(i : hinc fic vc tn ~ 
fcbus dubiis fzpius opdma coniilia dencur a mimis fitpicntibus 
confiliariis , & finc magis fortunaci qiii minus confuhanc, func 
cnim magis a coelo paflibilcs hi quos propri; morus non infclfanc,* * 
licuc mehus fcribic dilcipulus cuius maiium nihil auc parum ad ca- 
, radlcrum formatiuncm confcrentcm , cocamdirigic magiltcr. * Fru- ♦senecalib. 
ftta poecicos fores compos (ui pepuhc, non poceft graodc ahquid <ie Tran- 
9c rupmf CBcaos loqui nili mocafflcns , cum vttlgarifi ic £dkA con- ^'^^ 
tempfic^ inflinAttque ficio fiineiic excelfior, cunc demom aliquid , 
cednic grandius ore moctali, non potefl fublime quidquam, 6e 
in arduo poficum concingere, quandiu apud fe c(l,dehrca^portetk 
. fi^co^ 9c efieracur, & mordcac frarnos, & tc^ocemrapiacfttttmeoqu^ 
fcrac quo per fe timuidcc afccndere. 

Ccrtc quas habcmus artes & fcientias , magis debemus docilitaci 
• nortrac quam inrucntioni , nam quihbet , etiam foclicis gcnij, pau- 
ca marte propno rcpcrit , cstera difcit a prxcepcoribus , & in plu. 
cium fzcuiorum labores, jvdiit opulcniam fapienium hxreditacem 
admitdtur. Ends oAnis infifrioris conditio prefiandor faliciorque 
magis eft, quo pladdius fiiperioris imprefliones excipit 0e fequitur. 
Pax, (iimmum popoti bonum , fru6^us eft ccMnfianter ethibic^ttt. 
dh>ribus fidei, nam omnes i&m fericate libccap gdiccs » * lconum , 'Senecaiib; 
luporumque ritu , vt fcruire non poniint , ita nec imperare , non ^;*'*»'*^. 
humani vim mgcnij , lcd reri & mtolcrabilis habenc , rcgcre non 
podunc , quibus non coniingit populus qui rcgatur. Occonomica, 
polmca,.KeIigiola foaccas conlkt ordine , ordo fida perpccuaqnc 
cuftodia 6iCtx lcgis a R.c6lore j Angelus Angclo imperac , ^ £c intcr ' D. Bern. 
ittbenMm&impetantemJumma femper manec concordia. Obe- ll^ '^!!!^'*** 
dicntia vircus eit, * qux virmces cxceras menn mlcnc » mfertalque c £>. Aog. 
cttftodic, vnde primus homo, pnecepcum (piod oUeruarec accepit^ f a "dcce 
Nafcence mundo ^iricus Domini ferebacurfiiper aquas vi quaoam ecfiadlit.' 
. effediua ac fiibricatoria, ficut fupecfcrtur voluntas artificis ligno, vei 

.Oofj 



Digitized by Google 



2C)i lus Naturalc. 

cuilibet matetic fabie^ ad operaQdumv fiiper aqiias , ideft fupcr 
infcriorem matcriatn qux facile ccdit opcranti , vt aqua quibuflibct 
motibus. Igitur inferiora minus perficfuntur, adiuis propriis potcn- 
tiis quam palHuis , quibus fupenorum vires aippliores , nobiliorcs 
excipiuQC 

AGENS CONGRVIS INSTRVCTYM 
cSc debec mediis &c inftrumencis. 



Lex 




Imium ri^ir blanditur liomo, vclut m orbis medio rc- 
rym medius » admittuor ia cocius natuiar ipcdaculum 
etiam iii incimos- cflendaram fonccs , vnde toca vis in ^ 
adHoncmdiffimdtcur.Laicntipfumzccnutrcromides, ■ 
libciaque Dd dccrcta , quc fncoris rebus letem di- 
cunt s Latec parmm cum vniuerib , dierom , annorom cum £e. . 
culis , ficulorum cum zternitatc conuenicntia ; latcnc cflcnciae , 
formz, ||qux cx illis manant, adlriua: pafliuarque porcntia? , cum- 
que fenfus illanon pcrcipiant, c^ca ratio pcrtenrac, debilibus, nixa 
cohicdluris. txternx tantum rerum facics , raotus vanj, & quibus 
perficiuncur organa patent oculis, Sichxc tam aptc rcbus agcndis 
conucniunt, vt ex ilJis cettint quod haberi pocefl: dueacur iudictum \ 
1 videiib.t. ex inftromencis adHo , ex adione CDniicicur cflentia, cum agens,^ 
^*^* quantum poteft,agat fibi (imi^c. Hinc diuinum quid & prophcticum 
haberc vidctur quod pcriti pronunciailt ex pladurum & animalium 
,Lib. ;. de phyfionomia^Ixule Galenus 'hiunanicorporis parrcs qua conflant in 
vfupardum ^ inuiccm optima conformarionc , proptcr opcrationcs ritc 
pcrficiendas cxpofirurus, dicit illos luos conimcntarios hymnos efle 
, qui conditons bonuatcm &: fapientiam celebrent. Mcdicorum cfi: 
hanc phynologi£ parccm cxatSlius pcr analyfim & anatomcn dtfcu> 
tere,nos.commuoemomnibus natutae lcg|em exponcnccs, atcingi. « 
mus tantum vniuerialia , qua: pcrrinent ad mediorum 9c inftmmea. ^ • 
torum conditiones vt edcndis fuis adlionibus optim^ ptxparentuf; 
inde iapientiflimo conditori Deo laudcs dic^uri*, In hoc cniy^onfi- 
i^it vera & fan<^a magia, vc pec mundum elementarem & CGBieftem, 
perueniacor ad arcbctypumi 



Digitizeci <j<Aj^ 



Liber fccundus. 25^3 

* i» ■ 

f. L 

EAdem qux nos primum in fbcietatcm adduxit nece(T)tas, res 
nacurales vanis lungit focdcnbus , vt fibi mutuo prxftcnc auxi- 
liuin , &:*ipfxmec dumperHciuncperficiancur. NuUum agens in< ^ 
fins (tbi, & ^ fbnna manaiites pocendas cdacit in adam,iim iaueii- 
tur organis ad id conueniencer difpofitis ^hflcc ancem tx te terreftri^ ' 
jacenda, dumaliena vi mouieticur veniunc in confortium pneflands 
adionis , & ab ca, cui fuccuminc, indigent^nobilitaocur. Tali ncxa 
ima fummis deuinxit fapiens orbis artifcx , v* quod cminec non in- 
folefcac, velur fibi fufSciens,^ quod gradu deprimiiur^ nonderpe*. 
ret in aliorum auxilium , fuiquc glonam ailumi. 

Hzc autem media &: inftrumenta funt vel cxcema vel propria, 
vtraque prouc occafio, rcrumque nacura culeric , edendis ^dliombus 
aB(|ue nece0ana. Ignis proprio ieniibili corpoiv carens , alieno can- 
tum iniidec Vica mateiialis eft duplcx , alteia veget^iua, atceia fcn. 
(luaa* neucraeft fine extrinfeco , lunc vc^etadua iunuc alimcntum » 
fenficiua motus fuipnncipiom,etiam innizavegetaciuxfundlionibtts: 
NiKil proficit chirurgus llne medicamenti^ , arcifex fine pcopriis ard 
fua: fbliris organis , politia finc raioiftris^ Rcligio fine ceremoniiSy 
bellum fine maximo commeatu- c 
Dcus ipfcmct arrit mediantibus caufis fecundis.dac inferioribus 
vim ad lui conlcruationcm pcr ccclum , iiommibus reuelationes & &q.j8.aj. 
illuiVationcs per Angclos , fidem es auditu pcr doc^ores ,idque non 
cx indigentia, fed vc dignitatem caiifandi communicet crearuris No. 
bis autcm agemibus nccei&riafiunt media, vc prsfixus, dbem dixi. ^^^'l' 
mns , rerum ordo fcruecur. Vndc nemo * poteft (eipfum bapti&rc} 4. ^ 
peccatum eflet inroofibiliutis , ^ contra rationem , vits neccfTaru "^«^»'*^ 
prxtcrmittcrc , tcntarcnt Deum, qui omiflis penitus huma^^snac- ****** 
diis, otiantc prudenm, dil!gcntia,ie loium diuins prouidcnci.T com- 
fnittercnt. Ita pcritos conlulinius, mcdicos pro (anicare tucnda , ad-',., 

• £ • A j 1 'IJ.i.q 97- 

uocatos.in rori negouis,nautas pro nauigationc. Adam alimento- a.j.ads. 
rum, ' ficarboris vitzvfu cofpus fibi.feruaflec immonale ^ Dafiid " *' R«g'>7. 
fiiicepco concia Goliach ceriamine plurimum fpentin Deicxerci. ^rm^il^de 
tuum auxilio, tamen fumit fundam & lapidcs , & munus obit fbrd- dinetfis. 
terdccenanris-,vnde cam Platonici' qoamChriftiani Gnoflicos infc- '^*^*!!!," ''^** 
elari func, qui pnmum tantum«umen, iinc mediiis aUerebant effe Gnoaicok 
^ colcndum j U Archontici^ hzredci damnad rant, co quod ^cpodia.-^'|^^^^ 

O o iij ^ 17 



V 

Digitized by Google 



2p4 Naturale 



renc diuma ficruiienc^qitafi £otn incligilaflkinoifibilisi pd- viGbilisi 
conferrl 

His cxtcrnis inltnjmentis cararc farpius libcrum cft, liccc in da- 
mum fuumjat internis , propriis innaiis vti & viucrc, idcm cll, par- 
quc neccffitas. Vc vniuicuiufque animantis , ita maximc hommis 
'jTT^m '^^^'P"^ animx gratia conditum cft, non modo vc dmcrrorium , 
^p^. ventm eciam vt <»gannm.aoeainniodanmk illii infidi viribus ezpro. 
meiidts , aique vt 'roeos eft foraMrum pfatfiaotiflima ^ 8c cuio,arti.- 
^ um omntam an vel officina , <{uod vnn oomei omniumi animantium 

vires poccftace contineac, iu &ilUttS(»ganominn:ru(5lifIimumeft, 
& conforaiatiooem pulcbeirimam cocdMotmD ^ Tcia obtinet qoz 
cxtcris animantibus nacura non conccflic, primum figuram celfam , 
& rcilam que in coclurn fuumquc conditorem fe aitollcns, ca-lclles 
igniculos , & fcmiru diuinitatis fua: teflatur j dcinde ccrcbiLim am* 
pliirunum, animi ciu(que parcium fedtm, vt cnim animus perniuicis 
raculcacibus prsdicus eft , iic bomini quam cxteris animaiitibus 
domicilinm capactas daii pat ccat « idque pluribus inibramencis coiii- 
tineri. Piftereaxnanus exporiete beUois dcnegacas, quibos hcM 
perfeqoimor qusBcnmqoe mem iofleciL In iUis digiti ^t inacqaales, 
I ^e^vfu^ " ^'^^ faidmitates adsqoalitacem venire poninc , cum moj^m 
pattittm^in ^^'iquam magnam in circui(u apprchcndunt; diuifi, & tribus ariiculis 
fioe. flcxibiles cum opportucric ad menfuram propoficie materir , con^ 
trahuntur , cxplicantur , diucrfis fimul incumbunc muncribus , 
vt cum lyrac fides carpnm mira ccleritate decurrunt. A\ix princi- 
^es corporis nollri partcs primum cum fuis inftrumencis confor- 
mantor ^ icilicet venc cum iecoce , nerui com cccebto , arteris 
.comcorde. 

Oi^niaeex ploribus cOmpofitae conuenientem habent ad pro. 

prias opcrationes qoanatacem & figuram, qoa nulla inelior effe po. 

teft. Hif quocumque modo grauitcr lacfis , vel ampuiaiis , L-cditur 
yiib.ft.Ma- aut ccirat a«5tio , vc de puero Machabaeo ^ cui tyrannus amputari 
<A,C7' iuflit, linguam , manus & pedcs , dicitur , cuiai pcr oinnu inucilis 

fa<5lu%c(fcc , nam qualifcumquc fit ardens animic facuhas , fibi dc- 
, cradis orgams ociari cogicur. Ica quidam vi&orffs bcllo captis ho- 
*ftibu$ , deyorz manos poUicem abfcideranc , alij poplicis yatal% 
uaaicUb neraos> vc in pofteram ad pogium fierent inotues.; Ita lu. 
i.c«/ * dcii capto Adonibezec ablciderunc ci fummicaces mjuiuum 8c 

pedum , cum ipfe prius idem fectiTct feptuaginta regibus ,* quos 
ihfMh^**' captiuos habuerat : hac atrocitate Annibal , ' & plurcs 
*c **. barbari faeuicrunt in captuios quos abfciflis manibus , ' viucrc fu- 
* flonis Ub. perflites pocnx (ux iubcbant. Non volant aues pra:cifis aiis ; 
'**^^ naues falnune beiiico . dcie^is velis nulifque inepcs tiunc ad 



Liber fccundus. ic^j 

cercamen , vc cqnus accifis poplicibns, Cic quscumquefit Interiui vis 
ad a^tionem deficic iublatis inArumencis. 

Cum bracorum vica cora (ic infeniibas, iilis organifque axi cxter. , 
nas aclioncs necefTariis fingulari prouidentia confulcum ci\ ; Elephas 
Tcrrellrium animahum colofTus , ingens molcs carnca , cum facile, 
fle<fli non pcflit probofcidcm habcc a capitc ad pcdcs vlque dcmif- 
fam cartilaginofam , cauam, neruolam , qua vcluc proccnQ manu, 
attingit in omnem loci ficum , in extrcmo fiflfura conniucnce vclut 
Jabiis , maxima minimaijue colhgic , poccmi 6c efcas in eos ingeric ; 
Leoni cx rapco viaenci qoanca ad prseclam capiendam in animo feri. 
cas, in corpore vis i collum & armos veftiunc fpii&vndanteique iU' 
bx, quas nullus peruadac morfus } os ri^bi & horrendts minaz den< 
dbos, pedes armaci dilanianttbus vnguibus quos extra pugn^im va. 
gina continet , vt eorum acics non atteraiur, infiiper huictot modis 
armacsc forcitudmi iunnicur mira velocicas, cuius impccum rueiribus 
intonans, a longc prxnuntiat, prxdamquc mcru dcbilitac Feles ve- 
lut panther^ pumilioncs fmiiliter con/picimus mllruClos armis, vi- 
ribufquc ignobitiori prxdx fuxcommenfuratis. Mitto armacum lan- 
cea vnico &licet corou,cedttm lorica non penecrabilrRhinoceioa- 
cem ^aiA Etephance pVcliacarum ; Aprum furencem , fpumantem^ 
exercis dencibiu hodilia quxque ftementem,dilacerantem } Lapum 
acmo validum ,{erracis dencibus timendum , cum auulfa (emper quam ^ 
mmrdetparte^nunquamfine pcaedaiacuiacjMolonis pociflimum An- 
gliMnis £qua fcriras, ira pertinacior, vt guttur hollile, quod femper 
impetunt , morfu nunquam nifi cum vita ccflante, prcmant. 

Cuncla curiofc (pcdtanti maior apparcbic in minutinimorum ani- 
maliumconformacionc prouidcncia tjiia^fic vc apcs orc tam cxiguo, 
tani diucrfa feranc & exeranc inlkumenta ad cei;^ melli(que confe- 
dionem, limam qua radunt florum extima, rudibufque hiis bb id 
craribusin^unt; cubum excremicace faa fpongiofum,quoin incima 
florum immi^ , fuccum exlugunt linguam qua veluc canes diffii. 
fum m fohis rorem lambimr, tanJem fbrcipes quibus obftancia prx- 
fcindunc , decercancque cum anima in vu'nere ponenda non eft. 
Omnium mihi videtur admirabilior arancus vtcro fcrcns liquorem, 
qui guttatmi cmifTus (lacim mulciplicacur , vc aqua dum in aercm 
conucrcicur rationc nMllcnaria, cumaifrcatamen illa raritatc qua dif- 
fundicur , aliquid habct ccrrci Ipiritus , quo hniul vt proccdit opus 
cexturx, conccflit in fubtilcm lanuginem , inexhaufta quadam fcc 
cundicate duci fempec paracam. Inhnttum eft fimilia recenfere com 
huUum (ic vel minimum animal, cuias apta confocmacio non poflic 
clle diucunue (tmul & gractHims contemplacionis maceria. 

Aues rapaces parces priores habent valid^sad impetlendum aeremj 



29<? lus Naturalc 

Acift. hift. poftcriores minus 6c acutas , vc facile lcqiiantur , cercbrum ilhs cft 
anim.lib. 8. cxieuum. ' icd durius , quiamagnum &: liquidum, voUius cclerita- 
'Galen. hb. conturbarctur i aquatilibus pedes lt0t laci rcmorum inftar vt 
}. dealime. aquarum impulfionc forti ad anicriora fc promoucanc R.ipaccs ro- 
ftro & vnguibus aduncis, vim quam proficentur.oftendunt: lcpores 
quibus ex cclcri fuga falus conrtac , pedes habenr obdudos molli 
ipiflaque lanuginc ne pofiinc atteri, poltcriores longoj , vt rcfilien- 
do vim ad cur(um ,falcumquc multipliccnc ; Scrpcnribus cum dcfinc 
pedcs & manus ad pridam contincndam,denccs vnci (unr, ncpolTic 
" Lih. dc elabiide liis confulcndus Arillocclcs, ' Galcnus,'' Aldrouandus. 
panib. am- ]^inc difcunt hcmincs ^ ad fpeciem Rcipubiicx lcj^cs cffc dcbcre 
xlib. dcvfii accommodatas ; paria ncgoiiis perficicndis ingcnia feligcnda, non 
y T ft infirmiora nc (uccumbant , non altiora nc ncgligant vccndum au- 
politic. }. dacibus in pctitione , difcrtis in perfuafione, alluris in inquifitionc, 
rcbus dcfperacis proficit quorundam tcmcritas, vr in excremis mor- 
bis , cxircmum rcmedium. Etiam facramcnta in maccriis, effcdibus 
fuii congruis Chrirtus inllituic j vnus eius Ipiricus , diucrfis diucrfa 
confcrc dona ad icdificacionem corporis Ecclcfix , vr quilibcc opus 
impleatad quod affumitur. Foclices qui norunc ambularc fecundum 
vocationem ' qua vocati funt i parata fempcr , vt diuina voluntas in 
iplis & per iplos faat, mltrumenta. 



^ui dat rern , dut & apta ad tllam ?nedia. 



o 



Rilinariflima pariium in vniucrfo complcxione fit , vt quid- 

quid efl , ccrtis innitatur fundamcntis, protcgatur auxilin , 

egat inltrumcntis , vndc qui rcm dat aur dficir ^ etiam confcrr ca fi- 
ne quibus Ilarc vcl agere non potcll , alioquin fruflra diccrctur da- 
rc,quod ncgatis fibi ncccflariis fubfidiis nc niomcnto quidcm con- 
» Thcopht. {jlhr. Itagenerans * cum fcminc fuo funul dataUmcncum , quo ali- 
MtTf c'^ quandiu parcus enutritur, vc patec in ouis auiuni; in pulpaqua con- 
tinetur plantaium fcmcn , ctiam quod cxcidit ex animali, .non to- 
tum purum & finccrum cft lcd mifceiur extcrna quadam nutricc 
foucnteque fubiUntia. Pociflimum gcncrans ccnfctur dare mcdta 
confcruationi ncccflaria , co quod fcmen fuum implet opificc fpii i 
Fernel. tu ^ qui caloris omniumquc faculiatum modcrator , parrcs omncs 
7.^'ap!'j.''^" conformat , poltca lcmpcr afliltens, in omncm vitam , quantumpo- 
tcll, diutifhmc & lalubcrrimc conicruat. Is itaquc fpiritus non mo- 
doprimum vehiculum & inflrumcntum efl procrcatricis facultaci-s. 



Liber fecundLis. 



29/ 



erum omnium naruMliiim quibus natiimur & aiigeiviur, cai um- 
i|ue auxiliarss is vnus omncs in lc (ullinct Sc comnrchcniik \ licuc 
virrus artiticiscommunitcr d\ artis & inlliumcnti, fic virtus anim:c ' ^.'^'^"kI , 
& fua cll &c inftrumcnti lui, & pcr hanc virrurcm impiimit fublhn. <{c iioicitio- 
tix nun-imcnti (pccicm vitx , vr in ipfo (jcut in prt^prio fubiedto , 
cpcrationcs vica: cxcrccaiitur. 

In poteilare nollra cll: per virtutcm intcllcdus agcnrib formarc 
pluntalmata accommoda confiJcrationi cjuam volumus & ore;an3 
qux m cxtcrnis opcrationibus mcnti ininiftrcnt , implcaniquc c]uoJ 
itlca (Jirigic,&: manus exccjuitur. Licm fit m poliricis & aconomicis, 
VI ficuc Dcus fccir AnjTclos fuos Ipiricus , & minillros fuos iencm 
vrcntcm i Ita principcs fcuciisconccflis conrtituunc fibi vaflallosj ia 
parccm regiminis (^uos volucrinr & probaucrint cljgunc minilbos, 
agcndis lcges , rcbus prctium , menluris quantitacem prilcrtbuni, 
vndc fuis armis inftgniuntur. Sic vnac]uie]uc ciuiias ' olim dcfTcn- 'J n.C.cs 
forcs fuos cligcbac , vc Patcrfamilias idonca ftbi fcligit ad fimulaeum Aicx'at'X 
6c linguliSjVc ei placcc fux domus officia diiliibuir, vr ccjuos , aucs, lih. ji. 
cancs, feruos inllruir , 6c in fuos conucrtic vlus, fic infcrc Ciccro ip- jhcol' 
fum fibi facere amicos, qni funr pixcipua vira: ciuilis inltrumenca. aefenior.b. 

Gcneralis cfi: luris rcgula, cum re qua? prxlbri dcbcr, ctiam vcni. «^"""^- 
re mcdiaad illamncccllatiajconccfla Iurildi<llionc,^ea quoquecon. »1. j.ff. de 
ccdi, finc quibus explicari non poccll; cum <]ui liabetius hauricndi, 1""^'^^ 
e icer quoque habcrc ad hauriendum: magilhum nauis,*" naucm in. ffruit. mtt. 
ftrudarh prarftarc debcrc ,ficui: auri{»a currum , nec ob id fieri con- ?'^- 
tnbutioncm licutin ladru-, qui mandac antcccucntia, mandarc pan. i 
ccr confcquentia fiuc c]uibus mandatum non cxplctur - qui habec 'i-jS de 
vfum area: " vcl palcui in fundo , polTc tujjurium a;Ji(ic\uc quo fcrc- 
cipiaci vino lcgato, vcnirc va!a m quibus incit, ctumU non iic cx- fcrui. ruO 
prefTam , &: plura his fimilia. rf-^'^- ^ ^ 

Hinc iplo rfaiurali lummc doccmur Dcum ractorcm omnium,qui pc,n,. 
vilcs ctiam creacuras tam aptis ad aciioncs illis proptus ,in(lruxic po- t-^- 
tcntiis & organis , non dcfuiflc homini animantium nobiliflimo , in 
his qui pcrtmcnt ad ccmporalcm & xccrnam fuam fcrlicitaccm ; vc 
liipra dcmonllratum cii Rara func &: pra:tcr inccntioncm naturx "•ViJcfu- 
monrtra , fic mcmbris mutila, vc proprias fpccici fua: aclioncs cdcrc P"-'''^-'' * 
non valeant-, horrcndum dit:T:u,nouatorcs lupponunt Dcum , quof 
dam homincs cx dclliinaco gratiisi omnibus priuarc , pocnis itcrnis 
dcrtinarc,& cumpauci fintcledli fcc]uicur c]uod in llatii graiix, ma. 
]a,&: monllra ordinaria, multiplicia cfficict buni,ordinis,pulchritu- 
dmis auror. O Ingcnda mortalium impictas ^ vt non habcantur rci 
voluniariac IcLium tranlirrcnionis, torum Iiium reatum in Dcum re- 
fundunr,neganc cum dcdiifc, vc non vidcant^r ingracc rcccpiflc, & 



co. 

p. 



298 lus Naturale. 

commlflTani malc .adminiftranTe -, vt non fmt peculatus U concurionis 
rei , Dcum fibi fingunt durum dominum, qui mcut vbi npn kmi- 
l Math. »5. nat , " congrcgat vbi non fparfic j Patrem mraniicidam, faruinimum 
tyrannum , qui iubet quod ncgat & non poteft implpri , & quia 
nonimpletur,iam mifcrospractcritos& cxpomosin acternum cruciat. 



Adediorum & inJiru?nentort4m muhttiido fccHfior. 

$. 3. 

1N corporis humani conformationc,naturageminas iiinc indcpar- 
tcs difponitad idcm munus unplcndum, duas aures , nares , mam- 
mas,manus ,vrtcrias j duos oculos, tefticulos , cordis finus , pulmo- 
nis lumboSjCum enim fintproptermotum,binario numerodiuifibili 
continentur. Hzc xqualium c regione (Ibi relpondcntium ordinatio 
regularis plurimum confertad corporis pulchritudinem , fic enira ni- 
hil occurritmancum, mhil quod dcfit, fcd partcs ad fcmutuo, &ad 
totum pari refpeAu , implent quod ad corapofiti pcrfediioncm , mens 
&oculusexpcut. Prxcipuc tamcn in fenGbus, vndcpcndct adtionum 
vitx tota diredio , officialcs illac partcs funt collega* , in folidum fuis 
obligatarmuneribus,qux pofTunt ir^ependcnter ab inuiccm exequi, 
vc vna cafu dcficientc, altera per fe totam cdat adioncm, tutiorque 
fit fub duobus correis debcndi namra. 

Duplicem homini menfam Deusparauit, terram & raarci duo lu- 
• Plinjib.ii. minaria qui fucccffiuc mundo luccant : Cochlcis duo funt cornua 
c.}7. ad iter prxtentandum, & opus fuerit rcfiliendum; Elephanti^ duos 
^^ * ' ' ■ habent dcntes promincnccs, (cd vno tantum vcuntur ad radices fo- 
dicndaSj&ad molcsimpcllcndas,aIterius mucroniparcunt,ncadfu. 
turam dimicationem habetetur •, Barbari & Gcrmaiii fabricabant na- 
1 Tacit.lib. ucs parivtfinquc prora, vt hinc vcl illinc appellere, mclifcrctuin& 
(ib^^ dr ^ innoxium elfet. Romac duo Confulcs Rempub'icam gercbantj In 
rib.gennan, vrbc cum fingulis officiis vnus prxcfTet, annonx tamcn vt rci inter 
'i^i.C.de omnes magis ncccflarix duo prxficiebantur, Icilicct prxfetlus vrbi, 
°rb. & prxfedlus annonx, hoc in munere collegx. 

Non bina tantiun , fcd & multiplicia mediaad idcm munus alfu- 
muntur,fic pr«terobicdapropriafingulorum fcnluum , dantur quo- 
quefenfibiIiacoinmunia,a pluribus lenfibus pcrcipi apta, nirairum, 
mocus , quies , numcrus , figura , ma^nitudo , vt vnius dcfcdum 
,'Plin.iib.h emcndarent cxteri. Quibufdampifcibus'dcnteslunt cotoore,vr tur- 
^ibid c vulncrum molliant , qux attrita lubigcre non queunr. Apcs rc- 
gcs plurcsmchoanc , ' nc defint, poftea cum prolcs adoleuerir , coni - 
muni luffragio detcrii^os necant, ne dctrahantagmiuai vni rrunco 



Libier fccundus. 299 

v/qvi« lenos calamos infcrunc agricolx, mortalitati coruin fic mimc-- 
roiucumtur; Gbi timens h»rdf ra , ecuim m ramis habct raJiccs qui- 
but & hacrec & fugit alimentuiu j cjuia ceicbrum excipicns totius 
^corppm vapores , abundat «jtcreroentis , cum aiam iplc fic fngidi 
Qmpidi femp^ramenti, iMtbcc (cptem vm pcr quas putgatur , au» 
fCS,octUoi»tVirilin»oi,iiMci)iqiU ftdlQgCKies^ cgregi« fitcdqii' . p,^ ^ 
ahnW , qiMm Ronuc in tonplQ pacis pofpic, quatcr colarcm 15. c. * 
mAisst fiibfidio iniitfic fci^ttftMit,vc.d9ce4cdiid%icrio]v,t6&riac 
^cee^ktet. 

Hinc c^iftimatum cft * fecurius cftc plurcs magiftracus ad Reipu- ^ j^^if^ ^ 
blicar rcgimen admitti, nam cum vnicuiquc fua fic virtus, collan fi- Pobt.?.* 
mul» tucem vimquc maiorcm cfliciunc , & quod ab vno pcccatum y*^*^'»'*» 
eft,abaliis corrigitur; practcrca multitudo minus fubiacct corru- 
puoni, qucmadmoduni aquc magna corgcrics j diificiic eft omnci 
mki errare , & Gc corroropi indtolum , (icoc -fic m piflicobtri ) 
J<kbfiiciisiioo.6ii^ilac» ' camfcmpcr probns jfc diues faibeanir< ri.i.$.,s.ff. 
ijiinknir icaqile Tan|iiiiik», ' qiiod fienatoi inusft^tctii iintmero H**- 
ampliauerit, & centuriis tribus auxerit. Augoftiii * .^pui plin.pir. fF^^r^i!^ 
tcm adminiftrandz Reipublicx caperent , noua officia excogicauic , >• c j. 
in Confuiatu binos habcrc voluit collegas -,Exiftimauit cum Catone, ]^o"'^^°"*'" 
•"inbono publico, ficut in agro colendo, prouidcndum efTe vc non ►piin. lib.^' 
longc fit operariorum copia. Pluribus ad id admilTis , non apparec '^-^. j. 
vnius dcfedVus mccr mulcos rupcrlUtes, xternaque confilia cemporis 
ioiurias non fentiunt j ftc arundo ' yiuax eft , mpri ncfcia , propccr c Theophr. 
fljfpem ctai&m» numcroiainqne. u.u°bi^'c* 

Cwh «mid Imc vitc ctuilis infirti^^ 
re, qui fe publicis Aegoiii» immifcent iic cnim mdior in ^ndis 
ImEi maior vcl in aggreftione . vel in dcfenfione pocsmiay immcoit* 
tate quadam cali copia prcdiDM » difficis ioci» 9c, nc^xitiic piatfims 
cft. Magnx naiii oon fuflScit vna tantum anchort, non vnicum ve- 
lum, arbori procera; vna radix, nequc publica tradanii , vnius tan- 
tum amici fidcs; o^uus orbis habet flcUas mulias , quia per ih ' Albcrt. 
lum infunduur caufaiitas vniiierfahs, omni rci quae cft, & viuic ; fi. jc^c^io^ij* 
cuc enim nacura non ^cic pcr mulca quod poicft &cere per vnum, 3.10 fiue. 
fie non coarfiacin vnnm uL ad qupd moha. rcqoirmmir. In publi* 
ds peffottis ex plurimn miniflimm inndis operibus , vt in oiecba* 
mds csE rod» probd d^po£tiSy.fic fiipm iiognlorom gftmwtkincmy 
mifiada viriom moltipiieatio. 

Stiiaturar corporea: , fi rebu&fluxis multipHci remedio prouifiim 
eA,non nobis defuic diuina bonitas, in his qux pcrtinent ad animas 
(alutem ; qui vc temporaUbus omnibus dignior eft , fic ampHori- 
bus proccgcnda fuu ^ & promoucnda fulsudiis. Cocicihs agricola 



Digitized by Google 




^oo Iu$ Naturale 

plures in vineam fuam vocat opcrarios, omni hora diei, omni fat'- 
culocum xmc ^ Impium eft hanc quam diuina prouidentia feligit: 
multitudiDcm , vduc fuperflaamaiimiRi} naitt quandiu erunc ho- 
mioes, vigcbtioc cRoram, malonun alRe^uum pecctuorum male- 
S6tx propagincs , fie in amplilfimamefle, atcencis operibut pne. 
fiandii yCrunt; femper operarij pauci. Quoc ab-inicio mundt,fttDle. 
ge nacorse , Moiaica , Chrifbana fuerunc Oei bcnedidioiies viris bo. 
nis collata?, quot infcctices extitcrc malorum exirus , quoc (and^o- 
rum cxempla, quot S. Scriptun verfus, quot humarii diuinxque le- 
gcs, ad morum intcgricatcm ,quot ad mukiformis gracia: ditTufio- 
nem iacramenca, coc func falucis media , quibus , iuuari , curariquc 
poiTunc mortalium animi. Adiicc fidam , perpecuamque fandorura 
communionem^ Ecclefic macris circa nos vigiles cnras ^ Angdorani 
auxilia, intimos conidencije morfiis, fi peccatUT} applau(os,fi.viuicuc 
ex lege DeL Incer coc natnne fimul & gmtic copias auxiliares, nemo 
nifi &ni» v«>lenrquc peric. Deus meus mifeticordia mea , cocics a 
me repudiaca, nunquam aoerCi^ fugienci fcmpcr prsefcns , afedbuiti 
ccncbras , illuccfcens. 



BcM, hnismediisqtMrt/uUfimt» 

. f. 4. 

COrpus motu fuo nacurali fcrcur in cencrum perredlam iioeam, 
qus cft (ine lacitudine longicudo,veIuc fluxus pundi, fic cum 
lacionis via, tum proficiente femper approximatione , fuo ccrmino, 
tendens in illum , confomiatur, Lignum non prius ignem concipic 
quam confumptisaquofis humonbus , illi pcr ficcitatem nmilc fiac, 
& hxc fympachica quaUtas medium cfl:, vltuna , iolaque dilpoiitio, 
qua poccft nobilcm nanc feraiam promereri : apcs et dukibiit tBH- 
com , &aqua fincera melconfictunC} Nutrimur fimitibns ; demieiua 
non veniunt in complexicmem , nifi remiflis propriis qualitatibns, dc 
vc extrcmicace fua fc concinganc , mucuo {ibimec , afnmilancur} Nam 
contracia vel diuerfa non (e recipiunc nifi per aiTimilatiotiem. 
Ex hac naturali legc infcrri debec illa moralis , finem non obcincri 
nifi mcdiis ipfi congruis , & qux naturam cius fapiant •, Bonus, ideft 
rationijlegi naturaU diuuixque confentancus , obtineri dcbet pa- 
, ILomt).8. ^bus mediis, non viiiofis. Hoc eft oraculum Apoftoli , ' non funt 
M ft niala, yt euenianc bona j Non licct vci incancationibus , 

olttro. cot ' ^ cum dcmone ad laiiiiates refticuendas j non fcpulchrmn 



L lyuivCd by Google 



Liber fecundus. joi ^ 

violare ,6 farcophagum effodcre, vt' indc fiant rcmediavel xdi- gnU. D.Tk. 
ficia , lioc eft enim gcminum facmus perpetrare , (juo fpoliaiuur ^ ^i^^^^^Jj 
fepulti , viui pollaantur } Noa eleniofiflas iacere ez vfuris & mal^ «U. c. de 
quzfitis , oam qoi o^rc laerifidum de (abftantia pauperis , quafi 
vidimat fiUum ia eonlpe^ patris fui } Non in rcgimen aaima- cm. finS' 
rum ' irrcpcrc per fimoniam ; Non a continentiae ^ votorecedere *^<\-\ !>• 
vt tnfidelis ad fidem hac fadla pa&ione conuertacur , ncc vc vite' 
tur* pcriculum mortis; Non adultcrium >" perpetrare fola voluntate »». 
generandi filios : Non humilitatis caula nicntiri , "nam non cl\ vc- ^"8'"*' 

III- r I/" - 1 I 1 "O^f*'**" 

ntas nec humilitas , vbi rcgnat tallitas -, Non mducerc " aliquem ad c, jj. 
rehgfonem pcr falfam doctrmam i deniquc pcccacis peccata congc- ''-q- 
ric, qui boni faciendi caufa, malum pcrpccnit. » Ojn' non 

Damoaia fnic ' Parrhafij pi(3:oris ars iicuiffiina , qui vc hominem fohim. v», 
bene pingcrec , hominem male peremit ^ emptum enim captiuum ?£j^ xhom. 
viuum corfit ,vifcciaque (enfim dilaniauit, vt cxprimerct Promc- st. 
-dieum, cuius immortalc pcenis iccur vultur erodcbat. Mcriio fuic ^ 
accaiatas ]st£t RcipubUcae,qui vc oculis blandiretur in vitam dcCx^ nonruni.}w 
uiir,& quia ferui a fcruando divfli, quod captiuosnon occidcre fed ^-^- 
fcruare viclorcs foleant. Herophilus ' quidem & Crihltracus mcdici, ca*n. cum 
nocentes hommcs a rcgibus accepere , vc eiiam Ipiiitu rcmanente, humilius. 
caqux natura antea claufifrct , confidcrarcnc , vt mocus cercbri, 
cordis, & artcriarum, pulmoDis,diapbraguiacis, intcftinorum, con- rsflnecalib. 
fliCDcionem factts in vterb^ vods f<nmandc racioncm , & relpiratiO' ^'^°°"'|^* 
nis tnftramenia Qjiisnon horreac tam crudeliter inftrui mcdicinam; ]e^ate per- 
toleEabite tamen malum , quia principe, viua l^e^ id permittence in fc>n- 
grauiccr nocences qaos viuos corqueri mos crac , & qnod fieri fole- ' ^,^"^' 
bac in exemplum, tunc ctiam fiebat in difciplinam. 

In calibus non fic, racione boni , malum , fed ab aliis caufis pro- 
cedcns, in bonos vfus conuercicur, Cic colligimus ambarum , nau- 
fragij reliquias,&: muha preciola qux ia:ua maris tcmpcftas m lutus 
ciicic ) gcmmas educimus cx icrpcncum capicc , chciiacam e vipcra, 
calor pucridas fic nacuialis ^ coeiefti vc pacet in ftercoracione ) vc li- 
berom populo paccrct commerciom', fzpe principis indutgentia 
doc^slairohum , egregios militix duces conftituit , ficuc Aaguftus 
Ctococam, AlezanderDemctrium, Soliman Aradim oenobarbum 6c 
Draguc. Tunc non fiunc mala, (ed qu£ prius eranty definanc , cum 
in publicam cedunt vtilitacem. D. Pauius ' non prouocauic Athc-,j^^,y^ 
nienflum ignoto Dco mmiolantium , idololatriam , fed hinc occa. 
fionc iumpca prxdicauic i!!is lefum Chiillum ; nbn idificauunus 
idolis templa, led occupaca, Dco vcro conkcraumnus. In lioc mun- 
' do,' ciues rcgni cceleftis tcrreni permifccncur &c fibi mucuo fcr- 'O Aug. in 
oinac, Kcgnum coelefte vfiirpat ad opns fuum dues regni ccrreni, ^^^*' ^ 

Pp lij 



t 



L iyiii^cd by Google 



,]6t lus Naturaid 

< phiiip. I. 4e his Appftoti»:* funt qui per inuidiam &anuotianc Chrilbim , fed 
incerim annnnckcur Cfarilliis, finnt Ubi doncc uanfeat iniquicat^ 
TiModoUe ^ cyranno * ben^ Guicica valuerom , vt cmfuicipaiioncs , sna. 

iiifirm his nuinilHoncs , tranniLliiones fa<5lx. 

ftueityrs. £j^c Q^p iJxniombus , velttt iu(Uci£ fuc mioiAris , faotnim 

r Ci". rc- camen ii intcrdidum, ^ fallunt enim fub fpccie auxilij , venancur 
mjriiiDtor. animas,ad turpia & nefanda fcnfim dcducunc,vt patcc it\ cot &cai> 
*Apolog. culis idololatria laborantibus lidunc , inquic Tcrtuli.inus , * dcin 
c.i». cum lidcrc dcficrint lanalTc crcduntur. Ita mcntb matcr iicclciia 
fiiiorum fuorum faluci cortrulcns, prohibet his nsendacibus , in per* 
ni£icm no(lram CQniunttii fidem babcce*, Vndc noa eft adinictenda 
•I. 4. Cod. lex ciuUis * pcrmitccns v(bm ckis qm^. , qu« grandiocs , Ac cctcra 
j^J^^'^ na^une flagelU eonipefdc , ne dtttiiia muneta 6c labores homtnum 
ftcrnaBtur, ncc cnim dolis carenc hxc dona hoftium,quibusfiaiscft 
mentes aucrlas a Dco, (ibi veluc plus beneficts dcuincira 

\t malorum hominuiii operibus quac fuo non nollro confUi» 
*Aihcniib. cJi kTunc, vtilitcr nos vti poflc cjuis neget? Phrync merctru ^ dcie- 
'<|.c. 1». ^i^^^ Tlicb.r muros rell:ituerc parabat , fi hxc ilhs conccdcrciur in- 
lciiptio, Alcxandcr euerccrac , Phryne amica cxcicauir , id Tlicbani 
refpuef unc, > focfe quia tuoc adhuc ilia publicum corpods fvd quc- 
e Maereb. Sam Btpkhit k om ik fiiene RanMnL cnfictlcs qui magnas opes ab 
piaurch Laurentiamccecnce fibt idsdaa, magno popuJi cocins appiaa* 
ftoMlVo" 9iHicpvumt , etiam luilis fiondibus sa cius iiaaorani inflitnriifc 
. Milos autem impcrio vd confiiiQ in malum pcouocare, veimab 
pcrpecrandi occafionem praEbere,vc hinc nobis acccdac vcilkas per- 
*l.h ff. t'c niciofum c(l, nam rcus elt criminis qui illud fuadet vcl iubcL Sicuc 
de^fetao ^'^'^pf'*^"'-''' > iummi xrarij, tilciquc mopia compuKus , rapacif. 
oorc. can fi»Him quemque ad ampliora officia ex mduihia promouebat,' quo 
IblBdnto- iucuplcciores mo.x condcmnaret , hm vulgb diccbatur pro Ipongiis 
paSdm^S' V" > ^"^^^ ^ Ciccoi made&ccrcc , ae exprimeret bomcmeB *, ti« 
de poenit. lorum n^^itw» ipfe popuium fpoliabat, nam qui pcr aHum agic/ if* 
e Lcton I vidciur , vndecuJpa renii-4 impuiatnr ei , qoi non magis 

vdpcfiano idoRCum rcf communi adhibuic ; Magiller nauis ^ tcnecur dc cai, fi 
cap. 16. (cmpenare periit dcfc^u boni guberaacons: exercitor ^ aauiij^ caa- 
6e7n\m.' ' ^0»^?, Ibbularij, tenccur dc maleficio aferoisittiscoBUnidbty ctiam 
•l. 45«ff«/a- ip(b ignoranre, quantb magis iubcntc. 

Hjo^ff'''' Miiiu<: habct c.vculationis qui (eiplo malum conuniicit, /pc boni 
comm. alicuius facicDdi, pcric en.m fpcs vltima ialutis , fi viriis prsligatur 
ca^V.vol**' ^****®^ titulus , oc quxraiitur vcluc media legitima quibus ptrucniri 
fimi *ada. poflit ad bonum fincm; fic cnim fbeneracor , fiu' , prcuaricator im^ 
- orap. pune rapiec, v.c babeat quod filits & puperibosfairgiamr^& per ib&- 
lcia fiat mileriGors : Cum ad vnicom fiocm plura oompaBeotur mc' 



naut. 
ftabul. 



du , proptcr vnius iperati boni conrccutioncm , innumcra ficnc mi- 
la , iic laciirmi-.is nci.]uitix campus apcriecur : QucJ mtenditiir bo^ 
iium millc cafibus obnoxmm tortc non conciiigcc,ac iamcerco hxc 
qua? pro mcdiis afTumunrur mala pcipccrancur, multiplicantur ivfuns 
ablumuniur facuUates paupcrum-, concufTjonibus i.jratcmerantur,vt 
lanJcm abundans rcs familiaris, cciam alcndis pauperibus lufficiat: 
cum proximum diligcrc dcbcas ficut tcipfum, xquaiitcr in omncs 
diftula charicatc, quo iurc pluies cnccas , vt vnuin iuucs , quo iurc 
Ipolias iUum vt velliaris -, quo lurc vni dctrahis quod flrgiaiis alccri 
nuUius difpenfator &: dcminus? hx cuis non cx alicins conlhrcdcbcr 
hbcralitas. 

Quis non cxecrccur tyrannum qui pcr populorum ftragcs , 
magnatorum profcriptionem i5c ca;Jem , per caicaca diuina huma- 
naque lura , viam dicit fibi pararc ad fcchx alca pacc regimtn -, Intc- 
rim ingcmilcit opprcfTus populus , aj turpia quique cogit extrcma 
nccelhra'» , tolluncur hcroum prctiofo: nunquam rcditufic pcrfoni' , 
exundatit ma'a ipla fua concagionc f acunda , &; vclut id arquum 
cflct , in mutuam fui tuteiam armaca ^ cxaccrbantur animi , noui 
gemitus in crimcn vocati , nouis attcruncur calamitatibus , donec 
deficiat vcl tyranno populus, vcl populo cyrannus pacc qua;Tpera- 
bacur ; in ajtcrnum lublata. His-ccmagnis cxemplis ncquitis fub 
scquitatis larua l^uiencis ,docemur nulo , ficuc darmoni fidcm non 
haDcndam , bonum ex inccgra caufa , vc a Dco indiftjnd^c prarccp- 
lum cft non minus in mcdiis quam in fine fcilandum , nam Chri- 
ftus fimul eft via, vcricas & vica, & aJ ciim non pcruenic nifi con^ 
fummata {andiras. 



Illtifirht mediis illi^firihs ptrfici!4)itnr. 



A Gcniia fecundaria fiuc mcdia, vcl in fubhdium afTumic nccc- 
/"^^fhcas vel in ornacum abunJantia caufa; principalis , apparacu 
(ipius longc diucrlb : Non eftundic opcs aJ dccorcm fibimcc non 
fufficiens ncceflitas , lcd auxiliaribus viribus vcitur vel obfcuris vcl 
fplendidis , prouc illas laboianti , non cligenti cafus obrulerit Ac 
jJtJEftantiorcs caufx, quar Iplcndoris lui miiltiplicandi gratia fcligunt, 
lubftituntquc fibi minillros, eos (uis colluihant radiis , vc ex fubic- 
ctorum cxccllcntia , qaanca fit in dommantc lublimior apparcat. 
Imitari conantur Deum qui fcipfo , per vcrbum tamen fplcndorem 
patris cuncla crcauit , is: m poftcruiu per illuihcs creaturas , Ange- 



' Hali.i pat- 
te.c. 4. D. 

Dtonyil ic 
diuin. no • 
min. cap 4. 



lus Naturale 

los , coclos , ignes , prlncipcs , a fe condita gubernar. Tantis racli- 
•^Apocal. antcs fulgoribus fcmper apparucrunc Angeli , ' vc pro Deo jiabu 
fjf. & 1:. ^ adorati taiflcnt , fi non indebitum fibi cultum humili (andlimo- 
nia rcfpuifTcnc hac vocc, caucnc fcccris, conlcruus tuusfum, Deum 
adora. 

Cali quibus infcriora reguntur , fulgent ftcllis innumcris, c]ua: 
dum nodc fcrcna hinc indc itupcnccs rapiunc oculos , mcntcm 
itcrnum, infinicum quid, confufe licct fentientcm, ad diuinacrans- 
fcrunc. Pocilllmum ingcns irtc, cotus fplcndidus, ac fcmpcr luccns 
fol ' eft cxprelTa diuinac bonitatis imago , omnia quae cum partici- 
parc pofTunt, illulhans, vc nihil fit quo non pcrtingat mira vi (plcn- 
doris fui-, prxcft gcncrationi corporum quar moucc ad vicam,nutrir, 
augec , pcrHcic , purgac ac rcnouat; cft mcnfura , numcrufquc rcm- 
pertacum , dierum & omnis nofbi temporis. Oriens confufas in 
tcnebrifi rerum figuras cducic vcluc c chao ; fua lucc , colorum , 
ordinis , pulchriiudinis anima , cundla diftinguic , implcr , pcrfi- 
cic, in fe conuercit ad inftar fummi boni, primarus lucis inccllcclua. ^ 

Sic in corporalium rcgiminc prsecipuus illc diuinicatis mmiftcri^ 
/plcnAdus cft, & ipfc fimilicer vires fuas magis mirabilcs impnmicJ 
gcmmis fulgure fuo preciofis, vc non facili cancum , (ed & lplcndi> 
da mcdicina omnium nobiliori witx mcdcacur •, tormas mixcorum 
quibus ccmpcramencum & vita conftac, c ccelo manare multi crc- 
dunc, eo pociflimum argumento , quod ad vit^E fundlioncs vtancur 
fpiricibus , fubtili fcilicet (anguinis cuaporatione , qui mulcum ac- 
cedit ad nacuram fpiricualem , igneam, fplcndidam , vc patct in his . 
qui capitc grauitcrconcuffo cx oculis fcinnllarum inllar.cmicant. Ip- > 
fi oculi quibusvidetur id omnc quod foi liluftrac, duo (unt lumma-" 
ria, coclcftibus in hoc prxftanciora , c]uod non inxquali lucc ful 
gcaiu,paria quod colorem & motus,amorcs fcilicct ingencrcnr,cur 
in illis , fi coclum faucric , fedcac diuina quidam forticcr alliciens 
fceliciter impcrans , nunquam fatis miranda , cocam implcns & fe- 
f i.Cor.c, dans animam, pulchricudo. Ex Apoftoli fcntcntia corpus noftrum 
tcmplum cft,ad inftar mundani tempU, his intra fe corrulcans lu- 
minibus, animi prxfidentis intclligcntiacminiftris:&: hinc cum tcm- 
pli materialis Dco conlecrati parieccs , auro, raarmorc , gcmmis , 
ferico, peripfomatc vcftianiur, prarcipuus tamen illidecor efta luce, 
feu folis quo fulgct omnis pulchritudo , fcu accenfis luccrnis &: cc- 
reis,quibus numinis prxlcncia, mcniis puriras & ardor ad diuina co- 
lcnda , capicndaquc fignificacur. 

Homincs fcicnciis & vircucibns excultijin Ecclcfiaftica hierarchia, 
ficuc in ciuilircgimincqui prxfunc, gaudencvclucampliflimodigni 

tarii 



n.Th 



Itcamur illiillrts , lic cnim intcllieiintur Dc^irc 
. lUniioics miniflri. Hic vna populis omnibus fidcs,ipfi Dco 
rcm cultum exhibcn pcr digniorcs minillros , Cic o!im facris 
j i.iiiciebancur prmiogcnici, " chanilima pricipuaque familiarum pi 
{Tnora ; & fic cx hommibus aflumptos, velut fupra (ortcm huma 
nam cflc crcdcrcncur,tot myilicis vndlionibus& cxrcmoniis conlc '^5- 
lccrarc mos cnu. Aputl plcrofqucpopulos ^Egyprios, Pcrlas, Indos , 
Romanos,Rcrcs lacerdotio fundi funr non amplificandi fua? ditrni- 
tatis caula, led vt auguflos fafccs rcligioni fubmictcrcnt , & hic la- 
ccr culrus ficict illulhior, habcns in minifterio , cjuod in humanis 
impcratjVtquc quod ell: opiimum ab optimo colerctur. 

Dci vicem agcntcs in populorum regiminc , voluni ciiam fibi ViJcJ 
fplcndidam exhibcri feruitutcm, cum piarcipuos ditionis fux nobiles p^^ vlnus 
adJicuntfuo miniflcrio,fibique proximius famulari, ht maximus di- l'otcft.in5. 
gnitacis titulus , vt patet in clcCloribus Impcrij , & regia: domus of- 
hciis. Cyrus ^ decreuit vt honoratiores lempcr ad fores palatij fui '^^•'^''S-" 
prxfto cffcnt ad obicquium cx occafione pracllandum-, fic erant au- 
Jici DauidjCum quibus nunfit Vrias^hc inuentus efl Aman in fo- Efihcr. 
ribus Affueri; & na:c ctiam nunc inualuit apud Turcas confuctudo-, 
n.mi lcgaii minillriquc, quo funt illullriores j^foelicius fibi commif. 
fum ncgotium peragunt , aitdacius ruunt in pcricula miliccs ducc no- 
biliflimo, dignbs cnim rcfcrt principcm, fub cuius oculis gloriolum 
cll forticer occumbcrc. 

Confcrc plurimum admaicftacem vcflis dignitas, palatiorum am- 
plitudo, famulitij numcrola litaquc facies, mcnfx luxus , cquorum, 
V^ationis,rcrum omnium cartcns non conccirus fplcndor. Quid- 
quid crac circa Rcgcs Pcrlarum crat aurcum, cxauro fceptrum, fcl- 
la , thorus , in bcllo aurca tabcrnacula , produccbacur ctiam illic au- c 

• 1 II v-r^i t 'Sueton.ir. 

rcavitis, vndc pendcbant pro raccmis gcmmx. Cxlar Caligula ' Cahq. c.:-. 
Iiabuit cx ccdro libur/tiicas, gcmmatis puppibus, verficoloribus ve- 
lis, magna etiam pomiferarum arborum varietatc,intcrquas difcum- 'IJ. in .n\ 
bcns Campanix lictora pciagrabac. Ncro ' piicatus cfl rcteaurco, "^-i'^- 
purpuracoccoque funibus ncxis. 

Cum ad conciliandam Impcrancibus maicflatv:m , non latis diui- ,j ^ 
tiarum habcrc vidcatur natura, cum illis non fatis cffcc, auro, gcm- milii hccai 
milque, vcfliri,biberc,lcdere, prctium cx raritate, raritatem intcr- 
dnfto fcccrunt , nc quis in communes vfus conucrtercc ics ad cultum « l"'.c 
<J<^ ornatum Impcratorispertmcntcs,'vt gcmmas in frxnis equorum, i« vtndi 
r iiiMiram ' in vclte, iacrum incauflum * in fcripturis. Afteuflic vircu- ^f^' 

rtunx vuiumclt Uxc muidia, qux vc vnas cmmcac , aliorum iiib. hoiob. 
rar profcvilibus ne vcnianc in a;qualitatem , cxcerolquc fuperac ^'^ 

^uoller los deiicicndo. Sic fibi contrariis vocis ob-cri| 



lus Narura 



iUuc dominanccs , anibiunt , tamcn limcnt illultici mjji 
fiiu vc!ut inllrumenta nimio luo pondere nianum non l^iu.iii.i 
ncreiVc gcftorumgloiiam totam occupent , nc dc fummo miniilc;, 
gradufacilis &:immcdiatus fitad fummam potclUrcm tranficus,vnd 
Icirjm cll: illud , magnum aulicum, fignum non cfle magni principis; 
fatiecas auc illos capit, cuni omnia tnbucrinc, auc hos , cum iam ni- 
hil rciiquum efi: quod cupiant : fccurius circt unmodcratos illos pro. 
fcdlus dum vigcnc tcmpcrare, quam fummos pra'Cipicio frangc: 
tanttE molis cafu cocum Reipublici corpus concuii. Solius diuin.i- 
ri.icob I ^^^^^^^^^^ mfinica: fcilicct proprium ci\ ^ non impropcrarc, ^ non in - 
.ico .i.j. yj^pj.^^ nosadfuifimiUcudincm, prouocare, uiuare , fullollerc, 
nouis quocidie graciarum auxiUis , nacurae fua: congruis , noltra: fupc- 
rionbus , vc ad fupercmincnccm Chrifti cUaritattni pcrucnicntcs , 
vnum fimus ciim ipfo. 



T^erpctua corjHtnit ejfe media qit& vfu non attemntur, fcd 

perfatumur. 



Ecernus & immutabilis Deus , jEcerni fui dccrcti , circa rcruin" 
a fe crcatarum regimen , conflituir pcrpccuos & immorcales 
minillros, Angclos, calos, elemenca. Ordo qucm fcmcl pofuic in 
= D Thom. AngcUsquoadgraduum diftindionem fempcr rcmancbic * cciam p^l 
I. q los, a. dicmiudicijjfempervnus idemalios illuminabit, purgabit ,pcrticiec : 
Idcm fol qui fuic nafccncc mundo , iiunc nobis lucec & ccmpora. 
mccicur^idcmccclum influic-,ldemlupiccrferenar,marsfulguratjcadcni 
hina paribus incremencis & dccrcmcncis alccrnat viccs , panbus lioris 
agicac maria ; Caufis illis vniucrfalibus nec,fubflancia nec qualicarp 
- 1. Pfir. j, mucatis omnia fic cadcm ab initio ^ pcrfcucrant. Elemcnta limilitcr 
affignatas fibi lcruant Ilationes ; fupcriorcs fpatium occupant alunar 
concauo ad nos vfquc ignis & Aer •, non difcclVit ncc dilcedct ab 
orbis ccntro tcrra, licec inccrdum parccs quafdam illius vis interna 
concutiac. Huius humiliorcm fupcrficiem & abylTos fcmpcr implcc 
i ^^^- <• 9. cx aquarum congrcgacionibus fadum mare ,^ vcnas vndique pro- 
fundic , vaporcs ex le fublimari paticur, vnde terrcnis omnibus con- 
Ihc vita , fcecundicalque. 

Hic elenienta, cum cx liUsoninia fianc , 6c in ea rcloluAii 
cxtcrnas quidem habcnc parccs qua: veniunc in pcrmucaiioncm , 
mriclis {ub!lnti;t tu;'- tl-.rfauris : mixcorum ctiam fluvinn O.-'; 



Libcr fccundus' 



307 



rclufic quaruor priinis qualiratibus , tanquani littoribus oppofitis , nc 
maccria in unmenfum vagarciur. Mari pofuic cerminos,* quos mo- 
ucrc non humani luris cft Ci quando dcbeanc vlcra proferri, id 
non aiicc-: quam coelo deccrncntc ccntandum cft ; fic plures Rcgcs 
^ volucrunt mare rubrum iungere medicerraneo , fed defticcrunt ab 
operc , tum nc dcprcfTior ^gypcus inundarionc pcrircc , cum innu- 
mcris prodigiis illos ab hoc aulu dctcrrcncibus. Sub Tybcrio' dcli- 
bcracumell , an ob modcrandas Tybcris innundationes vertcrcncur 
flumina & lacus pcr quos augefcic: vifum elloptime rcbu.s mortalium 
conluluiire nacuram qua? hia ora fluminibus, fuos curfus , vtquc ori- 
gincm, icaHnes dcdcrac, ipfumTybcrim nolle prorlus accolis fluuiis 
orbarum , minorc gloria fluere. 

Corpus nortrum, confl:at,vc diximus,* humido calorequeprimi- 
gcnio , qui a lcminc crahcns origincm, durac vlquc ad vltimum vitac 
ipiritum conformatur ctiam cx organicis parribus qux fcmpcr ear- 
dcm mancnt in alimcnrorum & nucricionis fluxu, ncc fcmcl extirpa- 
tas, ars auc natura rclhcuic. Id in ciuili corporc voluic imitari politia, 
vt prrcipuas (yi rcgiminis dignicatcs, veluc parces officialcs habcrcc 
pcrpctuas & immotas quibus catcrarum minorum inniti poflct vi- 
ciflitudoj Vc cnim Rc(^ub1ica vtl dignitas non ccnlctur rnori, p fic 
rcgencis pcrfona, veluc eiu^ aaima rationaiis fui corporis immortali- 
tatcm quantum fas cft, (i noi\ faClo, laltcni iurc , legilque rcmcdiis 
arquare dcbcc. Hinc apud pleralque genrcs regnum vni ad cotam vi- 
tam conceffum fuiti apud m.tlras h^redicarium , vc idcm in progc- 
nic fua cenferecur viucrc princcps, magis ita propenfis in obfequium 
lubditis. Eandcm ctiam regnantcm pcnonam , factis fuis fupcrftirem, 
rc£^no fuo coiuatn Hngcbant noniinis idencicatc , cum Impcratorcs 
Romani a lulio CxfarCjdidi limt Ca:(arcs, Albanorum Regcs Siluij, 
a Siluio primo eorum Rcge ^ /tgyptiorum Pharaoncs 5 Alcxandria: 
Ptolomxi, In fua inaugurat.oiie donabantur aurea corona ''in perpc- 
tuitatis mdicium, aurum cnim cit incoiiup[ibi'c, & circularis figiira 
Hnc carer. 

Idcm in magnis dignitacibus fcruatum fuit ; liccc apuJ Achcnicn- 
fcs plcriquc magilUacus conccdcrcntnr ad cempus , quo finito ge- 
llorum a fc racioncm rcddcbanc , tamcn Scnacus Arcopagus, intcr 
maximas Reipubiica: varictates , mtcr muliorum &: paucorum po- 
tcnciam, pLTpccuus hiir. Cxfir ' Ipctilatifllmos in parcem rcgiminis 
aflumpcos fic conlcruabac, vc plcriquc in iiidcm negoiiis inlcncfce- 
rcnt. Ncc immerito nam qui iccun lunc de dignitatc fibi diu gcrcn- 
da , vt ea bcnc fungancur vircutcm pcriiiamquc coinparant , illam 
v(u fibi naturam cfficiinit , cum mdc pendcat corius vita: fua: fplcn- 
dor & fcclicitas. Hxc rcgiininis icientiacapat omnium,niarimc ccn- 



c lob. i&' 



iretcor.Ke- 
kerman, ic 
politic. 
c Tacit. I. 
annal, in 
finc. 



' Supra hoc 
lib.i, 1.1, §. 



M. jd.ff. dc 
lcgac. 2. 



" cicm. a: 

le«an<ir,lib. 
i.pzdag. c. 
8. 



' Tacit 
AnnaL 



30^ 



lus Naturalc 



llac cxpcritncnns , c]ux n m alicnis feJ (im tancum pcii^L .iio j .ai.. ^ 
pcriios cftlciunc. Quardam lunc ex locis perlonis, ncgociis iniilci.i q-.:x 
non nifi a prxfcnce & diutius cxploranic pcrcipi poflLjnr , m rcm 
V, ipfam vcniendum cll; , & fic olim fmguiis agris cranc a.ilcripticij 

agric. &^k»-ui, quos ab illis diucllccc vendicione vcl donaiionc non Iiccbar, 
ccnfl.quc- qyj^^f^ vcriarccuf in co ius publicum ,& aErros minu<J nacuram coriiii^ 

.idmodum. / . .1 -1 /r 1 j « 

C. eod. lcicnciDus commicci, hoc cilcc culturam corum dciercri.. 

Nibil ex hoftium voiis c]uidquam potcll j^rauiusRcipublico: cun 

tingcrc , quam pcricos , cafuum pra:(cios, autli-.jritacc prarmunicos 

cxpclIijVcin eorum locum homincs noui rucce.lanc , & cyrocinij 

fempcr fianc pcricula, nunquam magillcrij fruurus pcic piantur. Lu- 

gcmas viros illos publico bono natos, pacres parn.T , cum cos : j 

bus infcclis mors immacura rapuciit, nec camen vcrcmur, dif^nua- 

tibuSjob quas miximc dcnjerancur, fpoliirc , viucaccs fcpelirc, 

corumquc tatum accclerare ciuili quodam parriciJio. 

.Si dicas clTc iaftum omiics *cc|uo ciuicacis lurc aj d'gnicaccm 

per viccs promoucri , non aducrtis cc fic pi iuacorum commodis 

Rempublicam rubmicccre , &c eos ad eius rcgimcn vcluc in prxdani 

ajquis partibus Ibrte dillribucndam admitti • dcbcncur fmgulorum 

omcia Reipublici , non Rcipublica: digniwtcs (ingulorum votis 

ambiciofis Nihil iniquius hac a:qualicatc , qux priuaca publicis ; 

nouos homincs ,coclo dacis ; incxpercos cxpcrtis, dubia ccrtisan^c- 

ponic. 



0 



tjui regic ad brcuc ccmpus , cciam pcnn 



fnnr. 



us , magna non ajr- 



grediecur , qux: non nifi diucurno cemporc valcnt pcrfici } fcicn' 
volenfquc non inccurret initij difficilis iuuidiam , vc rci bcnc gcll.c 
confummatrEquc gloriam fucccfloii luo rclinquac. Macracione noi 
homincs officium cito dcpofuuri , auc non ccntanc arJua , (cd v3 
ad annum coloni , fublaca fuiuri Ipe , pra:fens cmnc commodun 
cxcorqucnc , & qua: fibi non agris profucura lunc , kcLintur j ajj 
{i moucc illos fama; cupido , vc magnum cjui .l brcui libi concclTal 
tcmporc moliancur ramm cit praxoccs illos frudus luaucs cfre , i5c 
ordine pcruerfo, minus obfcruacis rcrum ccmporamquc circonrt.ui- 
tiis , non implicari , non concidcre pr.rcip;ccm vclocitatcm. Ad J; 
quod pcriculofum clt maioris dignitaus lccrcca pluribus commicti 
quivanis adi palfionibus, iniuria rcpulfa: , fuccclloris inuidia mulc. 
ccncare poflunc contra publicam cranc]uiliitacem. 

Vc igicur fic diucrfi camporum facics diucrfis anni ceniporilnis 
folo fondoc]ue nonmucaco,vc pili, vngucs crLlcunc £c fclcia iui»turj 
vcrtes mucantur , immucacis partibus, c]uibus hxrenc ifc acccdunf 
Ita ftancibus quantum licct iifdcm probis c.vpcrcilque hominibus u 
m.uoribus publicis officiis , liccbi: minor i duicifi- >- 



Liber fecundiis?m|^ 30.9 

dtrc i citra graiic pcriculum , ingcnia probarc , qus rebus agcndis 
paria , folent fuis enafci tcmporibus ; ad virtucem a:mula candida- 
tonim indullria prouocarc , vt ncmo nifi fua culpa iaccac 

Vcrum ci\ mutationcs illas ctiam in magnis di^nitacibus vfurpa- 
ras a quibufdam populis. Plato ' annuum volcbat tflc fummum 
faccrdorium •, Romae quia Didatoris dignitas fumma crac , vltra 
fcxtun) mcnlem non rctinebatur. Sic fparrani " & Carchagmenfcs 
Regcs fuos annuos habuere Vuandali ctiam prccai-io , vt ojnni 
teniporc poffent a populo deponi , fic in omni Repubhca nihil 
tam ciuilc vifum cft,° quam brcucm poteltatem cifc, qua: magna 
elt , quii cum Refpublica conllct ex diucrfis , cum fit corpus mi- 
nus vnitum icaminus validum quam Monarchia , congrua fibi fc- 
ligic inJbumenta , non diuturna ne minifter conccflam fibi poccrta 
tcm vlu fuam cfficiac , quod maximc timcc , & tandcm accidic , vc 
apud Romanos , rcloluto fcihcet in vnitatem , velut principium 
(iium, regiminc. Cum etiam iuftum in populari gubcrnationc ^ con- 
fiirtat in arqualitate , (ccundum numcrum , non fccundum dignita- 
tem, (cquitur vc omnes admicci dcbeant viciflim ad niagiftratus, vc 
communis fic labor , communis dignitas vc ncmo infolcfcat pcrpc- 
caa potcltace, nec diuturno feruicio frangatur i ncmo audcat alium 
lcruitio premcrc , cuius fibi fuccefluri in honorem mucua forenc 
fubeunda faltidia, nemini labor grauis, qucm dignicas fcquutura rc- 
lcuarct. Igitur mutaco monarchio rcgimine , quod fccundum natu- 
ram eft, inmultorum potentiam , veluc exceflum impcrantis cem- 
pcrantcm, illi paritcr dcbucrunt officia velut organa commcnlura- 
ri, non diuturna, ne nimis pondcrofa, contumacu, & qua: mouen» 
ns manum non tam facile lcquercntur. Sic infirmitati fibi timenti, 
fufpicionibus laboranci in folatium cedit mutatio , ficut obfefla: ci- 
uitati , duccs alios aliis (ubfticuerc , nouis in diem vti clauibus , tef- 
fcris , lcquc plus varictacc, quam viribus tueri. Et fic mufcx , puli- 
ccs, imbclha quxuis animalia ccleri confulaqirc mobilitatc manus 
nulbus cifugiunt. 



de orig. 

iur. 

n rliitarch. 
iii fuiio Ca- 
millo Am- 
mon. lib. 4.' 
c.jy. 

"Scncc.nb. 
».dccla.8.& 
& vlr. 



.^tifto.lib. 
6. rolii.. c. 
1. 

< D.Ambr." 
exaraer. 
Iib, {. cif. 



Qq iij 



lus Naturale 



Mt4tantur aut repHdiantur rntdia cnm ejfe deperim "utilia. 



M 



'Tertulia. 
de Pallio. 
cap- j. 



$• 7. 



Vndus actcrnitatis & tcmporis, immutabilisDci, &adomnia 
_ procliuis matcrias prolcs , vbique conltat mutabilium cum 
immutaljilibus , accidcntis cum fubrtantia focictate. Stat terra Hbi 
fcmpcr fcruato frigidiutis & ficcitatis fpiritu , licct circumfluis ignis, 
cocli, aif ris , aquarum qualitatibus , vnde calct , madcfcit , prargnans 
eft , & variis hinc inde modis afficitur : arborcs per a:lktem foliis 
vcftiuntur ne rami frudlulquc fui nimia ficcitatc laborcnt, at lila dc- 
ponunt autumno tcpefccntc , velut (upcrflua , &: vt tunc nihil ero- 
gantcs alimcnti , totac fint in co congerendo. Serpcns ' vt fcnium 
pcrfcnfit, in anguih. fe ftipat, poritcrque fpecum ingrediens, & cu- 
te egrcdiens,ab ipfo ftatimliminc craftii*, exolctis illic relidlis cxu- 
Ptin,lib.ii. yjjj ^ nouum cxplicat. Ceruis ' decidua funt quotannis cornua, 
cum enim cxterorum animalium oftibus adharrcant , illis lantum 
funt in cute , ideo plus ficca quam vt ali, plus oneroia quam vt fcrri 
poftintjilla veluc externum corpus a fc natura pioiicit. Aucs quoli- 
bet anno arftatis occafione captata, fcriatiin aniiquas pcnnas nouis 
commutant : acr qui frigidior infpirarur adcordis calorcm rcmpcran- 
dum,hoc fundus officio iam tcpcfcens & noxius cmittitur, alio pu- 
riori partes cius fubcunte j Quanta ccleritatc manus artificis permu- 
tJi inftrumcnta prout exigic opcris fibi propofiti ratio, & qua: prius 
ncccflaria fueranc, tunc abiicit,itcruin itcrumqac cum opus crit rc- 
fumenda , vcl dcponcnda. 

Eadem rationcPrinccps, quofdam c minoribus potiftimum mini- 
ftris redc fuis funclos muneribus , honcftc miitit aliis in eorum lo- 
c»4um {ubftitutis, fepc quia fic cxigit geniorum cum immmcntibus 
ncgotiis fympathia ,incerdum occulto conhlio, rcbus plurimis fimul 
prouidentc, fic enim flicic rcrum niutata turbat hoftis diu mcdica- 
tos agcndi modos,& illudit cxploranti j fic blandicur populo noui- 
ratis auido , inopinaiis dciedionibus & promotionibus aulicorum 
mcntcs (ufpcnfas tcnct incer fpcm & mctum medias , & quod prx- 
ftantillmium cft, quo Hct^lcrc voluerit , facilcs: tunc ipfc magis ap- 
parct rcrum arbitcr-, fa;Iicitaiis forcuna^quc condiror, cum i\c cx ra- 
lionc fortcm cuiulque commutat , cum propoficis primiis fpes ac- 
ccndic, &: omnium obfcquia promcrctur ciuilcnumcn. 

igicur qua;dam inftrumcnta pcr viccs affumuntur & dcponunrur; 



Libcr iccLindus, 

Pquit Jam aJ ccrrum tcmpus & opus pcrpcma funt , at pcnicus cc 
(lanc , fine cui laliorabanc , obtcnco. Sic c^ux comparata fuciar.c 
ai fcccus formacioncm , co edico dcfinunt, arcfcic cnimvcnavni- 
bi!icalis cx vcnis arccriircjue conccxra , cmictuncur illo: , quibus 
uifans inuolucus fucrac cunica: , tancis arcib.us a natuia fabncacx , 
.*.pcs' fucis vcuncur in edcndo facu , mulcum ad cilorcm con. 
fcrcnrc rurba , pothiiodum cos abigunc , mulcicjuc fingulos aggrc 
ilir , cruciJant. /lEdiHcaca tx; folidaia fornicc , colluntur ad fulci- 
cndum machina! , niulcis n"npcnfis dilpoficar. Igne fuppofito , 
fuo!.u-e cogitur mercurius , poll:c]uam cius mixtionc aurum dilaca- 
cum vafis inaurandis imprcllum fuic. 

Talis cll: mcdiorum vfas , ram in humanis quam in diui.,is, vc 
fcihccc dcppni dcbcanr abfoluco c|uod pcr illa intcndcbacur , opcrc. 
Mcns dum cnrpus habitat , vcitur corporah fimulachro pliancaiiar, 
vc cxcitecur ad vniucrlalcm paricnJam cancjuam fundamcnco vcl 
comite , c|uo potclt Cvircrc poltquam propriam fpccicm peperiti 
Cognitio Dei ' acc]uuiiur vt pluninum pcralia, inquic D. Tlicmas , 
fcd poflquam iam coi^nofcirur , non pcr alia cognofcitur , fcd pcr 
lc. Perdudis ad Clirillum magis, cnanuit, <\ux illos duxcrac liclla : 
Antiqua: lcgis caErcmonix • ccfTcrunc in aduenta Chr:fli , potini- 
mum in paflionc, lcilicec verirate eorum confumniaca , cum Chri- 
llus dixit , * conlommatum ci\ ^ ficut fidcs & f|>cs in clara Dci 
vifionc ccflabunt &: fimihtcr omnia circmonialia quibus hic ad 
charitatcm accendimur , vndc dicit Apocalypfis * de ciuitacc bca- 
itorum , templum non vidi in ca, Domuius tnim Dcus omnipotens, 
[templum illius cll &: agnus. 

lllic quidcm liccbit dcpofltis mortalitatis cxuuiis , pcratflis 
milicia: noUra: laboribus , in criumphantis Chriili ducis nolfri glo- 
riam admuci i Ac quandiu fumus in hoc rabernaculo , vcluc in 
vcero macris Ecclcfix , non func dilToIucnda quibus alligamur fidci 
vincula , non (unc fperncnda , quibus initruimur, p\irgamur , 
reficimur facramcnca : Adhuc nobis xdificarur perpciux pacis 
fcelicitacis ciuicas , idco nc quid ex profcdibus excidat , omni dili- 
gCDcia curtodicndum cli cor noifrum , lcnfufquc lationc func 
f cohibendi, Proclaraac Chriltus venicc ad mc omncs c]ui laboracis 
& cgo rcficiam vos •, adhuc in via fumus, vcnimus,non perucni- 
mus , ' fcruicndum igitur domino cum cimorc, Sic fibi cauebat 
Apollolus dicens , Vidco aliam Icgcm in mcmbris mcis , rcpu- 
enanccm lejii mcncis mex : adhuc bcllum aducrlus me ccro , ' non- 
dum ium cotus inftauratus ad imagincin fabricatoris mci , cccpi , 
rcfculpi , & cx ca partc c]ua reformor, difpliccc mihi quod dcformc 
cit, Vniucrfum prxfcncis pcjnicentia; ccmiius cfl yigilia quxdam 



'Pl.n.lib.ii. 
i*. II. 



cin Tlisol. 
PKiton. Uh. 

K-i. 

* D.ThoiTi, 



Idem'. II. 
q- loj. a. ;. 

' loaii. i^. 
' Apol, :f. 



'•M.ich. II. 

c D. .\iig. 
fcrm. II, in 
fineiievctl) 
Apoflo. 

iComa. 7. 
,D.Ai;guil. 




Kis Nacui 



' D. Bcni. iolifmniutis magni , ' ^ .jriii (abb.ithi c|lioi.1 ji.^iL^Mai., . 

wmo.ui caufabcri^ viu]uam vigiliaiii longiorem , fi xtcrnuatcm fcltw. 

Andcfx iitccndas, liccc enim pMeparationcm habcrc lolcanc folc!-/' 
diurna, diurnam , illa cum iccrna fic , non exijTir camcu 
Non func ergo tollcnda vircacum fulcra , vcluc pcra<ftum d 
quod incKoacur pcrcgrinanti non cfl in itinere fufccpto fillcn ' 
gradus Non funt arma dcponcnda, cum inllcr infcnfilllmushod 
Ipcrarc liccc , nondum poflidcre .Ttcrnam illani rccjui! 
idco fcmper prxparari lapicntis clK 



f Supra hac 



D.Thon». 
I. q. 14. n. 
4.ail i. «]. 
45. a. j.6c 
q. 10;. 



• lamblicdc 
myft. c. 11. 
"D.Thom. 
i-q- io.,n, j,. 



^nod cminct potefi age^-^s wJJis velp.i 

j<. 

EX dictis P conrtatformas nobiliorcs , vt ad plurcs varia*quc le 
profcrunt a<5tioncs , ctiam indigcrc multiplici mcdiorum & 
inllrumentorum apparatu , hxc multicudo lupplcc dcfcclum agen- 
tis i fic cnim vc aic Placo , conllituta fuit ciiiitas , vc c^uod vnus aut 
duo non polTunt efficcrc, plurcs prillcnt. Plura lumina magis ac>* 
cedunc ad lumen folis , fcd vc fol iundos illos dcbilcs ftcllarum, 
facium , lampadum falgores vnico fuo fplcndorc fupcrac & operit , 
fic patct dari caufas cmincntes cjux non cgcanc mcdiorum opcrii 
lubfidiaria. 

Dcus vc fcipfo cfl: fplcndor & idea boni , pulchriquc fiiic forma 
fupcraddita, intclligit liiamet elfeniia , '' non pcr Ipcciem ; cum 
fic infinitar potcniix, folus poteft cx nihilo rcs cduccrc pcr creati 
oncm , folus potcll: induccrc formam in matcria nullo meJiant 
agcntc naturali. Igitur fi quod cll optimum non indigcc aclionc 
wzc medns vc bonum allcquatur, quod optinio propinquius cIV 
paucioribus indigct ad aciionem. Ita natur.r conditor caufis f"' 
cundis quibus dcdic vt circnc mtcriorum principcs, ctiam conct. 
vim cminenrcm agcndi , minus a mcdits &: organis pcndcntv 
InieIIe(5lus puri, ' c]uos rcbus infcrioribus pra:fccic, finc fcnl 
fcnfibilia percipiunc , Bcan ' vidcnc rcs in cllcntia Dci pcr ipfam 
effcntiam , non pcr {umlitudines carum mulciplices. ' Cali ran ; 
murcs , & cartcra viucntia prnducunt , Iiccc dclic 
communem eorum gcnerationcm concurrunc c : ■ 
vircus formatiua , quar fine cognitionc , lincaiK 
inrtrumcncis,folo fpiritu, calorcoac pullanrc , mcnii)..i . i ...^^. 
bricat , rocund;t . Icpm , lo'; i , rvi , i-^A-.w . T.Tii': nilliiquc 
fibi rerpond. rnri 1 '. 



t 



Libcr fccundus, ji; 

Thonias ' tnbuit virtuu caldti , vnde fimilircr zcnophoa °' prilli- ' )• *• 
giator occulcc fc diccbit craKcrc igncm , Ljucm fponre fua n.ifci - Aihcnr. 
hcicbat. Ht BrachnunxThilolbphi • igucni habcbant (acrum , d c.^. 
folc vt diccbani acccptuin-, fmc ahmcnco perpctuum •, qui"aris ap- vn^A°po!" 
pofua alimenta non confumebac. Virtus ha:c ccclellis ie profcrt ad 
miraculum cx allrologorum fcntentia,cumtiominantc fahti rciTno- 
rum fato aJ rcgimcn vocantur pucri, focminx, imbellcs , &: tamcn 
prxrcr indigcnarum mctus , holHum Ipcs , fa]iciccr omnia fuc- 
ccdu!ir, vc cotum prouiJentM- non luimanis vinbus tribuatur. Idco 
fortc lacris adhibitum thus, ' co quod eius arbor iola , rclpuic om- - iMin.lib.i- 
neai cultum &(, manus humanas dcdic;natur , totos iuos protcctus vo- 
Icns debcre co-io. 



i!.U , 1 1 
>VC. 4. 



Indcpendcntia coclelte diuinumt]uc lus cfl, (|uod Rccjesambiuiu, 
(edtaHo nifi lcipflsagant in omnibus-, quidcnim cll fupcriorcm non 
.ignofccrc doininanicfn , & tamcna mmillris pcndcrc, fidem corum 
prctio, blanduiis promercri, ob{cquium prius c.\hibc'rc quam reci- 
' , & fub rcgcniis titulo, turpiliimam pati fcruiiuiem : cum id 
;>.iubus anunis mdignum fit,vc proccdat ab immoderata cupidita 
ic,qux plurium indii^ct opcra , homcrus inducit hcroas , ' lobiic ^i' 
viucntcs , cfcds fibi /inc famulatu parantcs. Talcm fuilfe rcfcrunc '''^' 
I\ilamcdcni,'^ cui cum Achilles obiiccrct quod cfTcc rigidior , nul- irh:lofti,u. 
lum habens fibi minilVantcm , quid igitur hxc inquic 6 Achillcs, h<;ro>ctj. 
ambas manus porrigcns, Ita Metcllus ^ vt mihcarcm difciphnam in- ' Valct.Ma- 
tlulgentia corrupiam icllitucrct,li>:ase caflris lummouic &inagminc 
ncminem milicum vti pcrmifit minilkrio fcruorum. Incolcrabile fuil- 
■•icc dccrecuiu hoc Sabino diiiiti / c|ui cum cffcc mcmoria pauperri- 
mus, fcruos magno prxtio fibi comparauit, quuruin vnus fcirccHo- 
merum,altcr Hcfiodum, noucm pr.rccrca lyricis hngulos anignauirj 
pollquam hxc familia illi comparaia clt , ca;pic conuiuas fuos in- 
quictarc habcbat ad pcdcs hos mcmorix fua: dclcgatos , qui quos 
hxfitans incocpcrat vcrfus intcgros rcddcrcnc, putans fe fcire, quid. 
quid in domo (ua Icirecur. '.^.^uam ridicula fuic ha-c indcccntcr diuitis 
vanitas, tam lugcnda nunc cll: cl#ninorum conditio fcruis fuis fcr- 
uicntium -, ilhs Iplcndidc nucriendis , foucndis , ciiam diiandis , fa- 
cultatcs & animas luas miicrc patiuntur cppignorari : hxc cll vcra 
fcruicus aliis laborarc & acqairerc, hoc maximum mundanar vanira- 
tis fupplicium pro perfonis indignilhmis torqucri , cum olim lcrui' '1 i.ff..fcS, 
r!>rqucrcncur cancum in capuc dominorum, C Siliani. 

'lusabhac cyrannidc fit immunis £i;angcl car pcrfeclionis fe- 
, nam fibi (ufficicns & abundans , animo lano , crcclo , dcfpi- 
cientc fortunam, vt nihil ilii dcbcac, bonis cxtcrnis nihil adiicir, lcd 
cupiditatibus dctrahic r.vapcr , caltus;, fobrius , iecrctus , ad vuam 

Rr 



314 Naturale. 

contcntus ifeucis, aEmulatur fortcm bcatorumqui nullis indigcnc. Irt 
'.D. Bcrn. aliis virtutibus ' promifljo futuro tempore iudicatur , paupcrtau non 
adwnia ^^^^ promittitur cjuam danir, vndc pra^nti temporc cnunciacum 
cft, bcati paupcrcs fpiritu quoniam ipforum cft regnum ccclorum, 
cum in ciccris dicatur harreditabunt , confolabuntur & fimilia , 
Ncc mirum,nam fedatis humanis paffionibus , puro totoquc cordc 
Dcum capicntcs , plcni , (atiati , omnc bonum , in infiniro poffi - 
denc. 



Expedu aliquando "uim ftipcnorem per msdta 
difpenfart. 

§• 9. 

SI dum media vcniunt in agcntis auxilium , vires quidcm illiur, 
augent, fcd gloriam adionis parciuntur& imminuuac,przftan 
tioris caufe proprium eft, vt toca fua fit a6Ho,nullis vel paucis adhi- 
bitis mcdiis propofitum fibi fincm allcqui. Ita^Princ^es nolunt cx 
alicno vidcri fortcs, fapicnccs, magnifici , faliccs , vnde fcmpcr rc- 
6le gcftorum gloriam , cacteris armulationc timcnda fibi vindicant. 
Salomon , duarum mulicr.umdc puerocuius efret liiigantium contro- 
ucrfiam diremit nullius adhibito confilio , & ca ccclefti prudcntia, qua 
filius vera: matri rcddituscft , regni fui futuram falicitacem, augurio 
ccrcilfimo prsfignauit. Minus gaudcbat PhiMppus Rcx Maccdo , vr 
bes armis fibi fubiiccre , quam prudentia , cuius illi foli laus tribuc- 
retur. Cifar foclici fortunz fui ndcm habens,defperatis rcbus cxer- 
citum , palantes in tempeftate nautas confirmauit : Imperaniibus ^ 
cominunc votum cft, vidcri proprio motu conferrc bencficia, intcr 
dubiasconcertantiumrationes,deccrncre,fummamquc rcrum in lc , 
non in miniftris cffc pofiiami fit ilHs hicillibatus exccUcntiar gloi KT- 
que titulus^ fir in funima potcfta^, fummum quid quod a cztcris 
non pcndeat , quamuis tali valcrcnt fapicntia qua: poflct rebus om- 
nibus intereftc, fi non fui , faltcm fubditorum gratia ncccffe cft vti 
niiniftris , vc ad lcgera naturx lcx ciuilis conformerur. 

Solem immcnlb fuo fulgcntem fplendorc oculi nojl 
fuftincnt , laborant , hebefcunt , oftunduntur tcnebris 
ce , fcd hanc blandc per aera diffulam cxcipicnccs fruuntur pul- 
cherrimo , terrae , coclique fpe^Vaculo. Hic cceh princcps cenlciur 
ab Aftrologis, ' infortuna pcr coniunClioncm corporalcm , mni 
dcfolc. comburit cxtinguitque planctam qui coniungitur ci , .u falix 



Libcr fecundus. 31; 

eft per afpedus , qui vim fuam viuificam , fignis & flellis im* 
primonc. Dum lieuic hycms , extcrno frigore isfus nacuralis no. 

fler calor , foueri debct ^ne , non camen iinmcdiato , qoi gtaue 
fotct iupplicium,remecliumque malo pejus,ied per qualicatem cius, 
quam ap co diftanccm, & in aerc dcbiliorcm inofFensc, uStus perci. 
pic. Chymici folcm iiunc fuuni , opcrationum fuarum motorcm pri- 
mum igncm, cogunc non agerc nifi per calorcm ccrcis gratlibus , 
prouc cxpcdierit, remiflum , cius cciam ficcitatc pcr balncuni inaria?, 
aliilquc modis ccmpcrata. Poflcc aer corpori circumfufus , tranf. 
piractooi & infpitationi immediacus adefle , fed prouid^ /uperex- 
centa fuit externis partibus epidetmis , qux fine len(u , vim eius 
fjcrefringic vt non lardat fubicdlam cutem , (ed afficiac , quantum 
oporcet ad fenfationcm ; fimiiiter in inceriora rccQp4k , a pulmone 
pneparatur , vt alendis , propagandilque rptricibus inieruiat. Podec 
rharc iurc fuo , occuparc totam icrrx (uperficicm , at • ha?c cfTufio , 
non cfTct bcncricij (ed iniurix, tcrram emm efficcrct inhabuabilcm, 
infcccundam, diluuij merfam , mortuamque ; vt iguur eius fuccur- 
rac ficcitati, vtitur mcdiisj per vcnas crtundit aquam qua: colata duU 
cdIit,&pervaporcsrublimaca ficientem per intcrualla fupcrficiem 
recreat, vc ad fra£fcum inter vliginem , ^ aridicacem media , przpa. 
retur. ' » ' 

Summapoteftas,maUavalet excquipcr (e, qoje camen per in- 
termedias viresyfieri, magis cxpcdic fubditis, non ni(i cemperata , fi. 
bique commenfuraca benc capicntibus. IfracIitaE: ^vidcnces montem xExod.so; 
fumiganccm, in quo Moyfes legcm acccpcrar a Dco , perterriti pa- *** 
Uorcquc concufli, dixcnmt Moyfi, loqucrc tu nobis & audicmus, 
nonloquacur nobis Dommus ncfortc moriamur. Incfl rcnnantibus 
CQclo datus fplcndor nimius, qui popuh mcntes oc oculos pcriirm-. ' 
gic eciam pcrcurbac ; Ineft maiefias , cui v^minimum refragari pe> 
ricalofum cfl:, «i: qu^ delcendens ad comrounia vilefcit Tiberius ^ ' Tacit i. 
volebacie perliberos adiri,ialua niaiellate cui maior ez longinquo ^**^ 
reuerenda , adolefccntibus etiam rccufancibus aliqua ad pacrcm re- 
fcrrc -, quod aliud fubfidium, inquiebat, (i imperacorem fpreuiilent. . 
Libcrior ell: ante Magiftratum & miniftrum lubditus in votb (uis ex- 
|)licandis iLibcrior elt magillratus in dili;^cnti , diucurnoquc rerum 
examinc,vndc confiliis lux affulc^cc i Libcrior in rcbus ccntandis. 
quas polhnodum rcuocare, vel modcrari fas cric , at fic m parricula- 
ribus, dainen, dciici , prxtentarc non dccct principem iimioribus 
intcncum, & immutabilia, quancum licet, inf^ar oraaiU dececnen- 
tem. Igicurin vniuerfi (icuc in Rcipublicc regimine potKfimum or. 
do conftituitur ^ vc vis (uperiorum mediis interjedlis ad infcriores 
temperaca defcendac , & vc fol per iunam habec iiofluzus rerum alce. 

' Rr ij 

» 



Digitized by Google 



3iS 



lus Nacuraie 



' rabiliom cotidicioni rdpondeiites, ica princcps^fialao iuo ff^eadose^ 

per minillros ad popuiorum preces dercendit; 

Diuina fapicntia ' ad nos venic in Iiomine » quoniam & nos ho« 

*D.Auguft. mines (umusquiad camvenire non poteramus , nifi fic infirmicatf 
lib.i.dedo- noftr.T conjrrucrci , & lic ficrct mediator Dei & hominum , homo 
j Chriltus Iclus, pcr quem omnia nobis donata (unt. Pcricrat ' homo 

'D.Bcroar. volens fierifimilis Dco, Vcrbum incainatum cii^&c rale fc cxhibuic, 
fciBi. I. de quif<juis imicari voluerit , fiac ei ifta imitacio via falucis. 



MOTVCVNCTA SERVAttTTVRET 
* • proficianc. 

tcx /, 

•• 

N hac communi nacurs prouidenda^quz rebus cun<^ 
faculcates , figutas ,parces organis inftru^bs concedit , vt 
aganc , noiandum iuas fic conformaiiy fic armari , pne- 
cipuc ^tus caufa : Vc ccBlum (phacricum cft, quia ferri 
debec mom circulari (emper in eadem rcdeunce ,vt ignis 
& aermorure(£l;o centrum fuum pedturi linea re&A, parces omnes 
fuas, licetxquahs fint fubtiHtacis difponunt in longum & acuracn; 
fic animalia & ad raotum &ad quaUtatcm motus aptas habcnt,auc 
efficiunt corporis fui partes. In mari conchiliata quibus vii alius cft 
liiocus quam a flud^ibus circumuolui , vc plurimum figurx funt orbi- 
Guhds auteolumnaris, &^ctareftcia timida,fi dcprehendas, conglo - 
bantur,mortem velut imenfibile quid fimulant, herinacei , in(e£fca 
pen^omnia , fe dum impetuntur contrahunt , vc vitent maiores ia« 
jurias fugiantque celerius non fiioled impeUends motu. Ad motum 
ie£lum qui igni & axti proprius «ft , apcancur animalium corpora ia 
longum protcnft, capitc vt aer facilius fcindarur , acuminato. Potif- 
fimum , grucs & anfercs , hanc quam corpore Hguram pr3eferunc 
imperant agmini fuo , dum gregatim altum tcnentcs in longinqua 
percgrmantur, &; ab lilis fic naucs fabricaic rollris prominentibus 
nauca didicic. Aumm corpora incextis vndique func velaca plumis, 
quse reciprocant aerem » duabus alis. Ubrata , quibus aSre comprciTo , 
& poft folucionem auidius in (e redeuntc , ftipantequc» fuftinemur^ 
in illis^nei fpiritus,cerebri foliditas , oculorum acies miranda , to« 
tiim hoc quod habcnt incerius,& quod exterius oftendunt , eftpro. 
pter mpcum. £ius inftrumcnca mediam occupant corporis partem 




Digitized by Google 



Liber recundus. 317 

iti homme , cxcerifaue ceiKflribiis » vnde coofbt motum prxci. 
puam efle rerum inreriorum afG:dtionem, cum illi xiatura tanto ^ 
tatn diligenti prouidecit apparani, qui & indinatas in eo (pes fiias 
oftendic, & vt conditiones eius inquitamus , contcmplationem no. 
ftram prduocat. 



Omnid confism moftt & fmite. 

DEus co quod infinitus eft , entitatts cteats estoifionem oiii- 
nem implens & (upe)ans,etiam qux Aint apud nos coniraria 
vnitate fua (implicifltma complicat* ' & fic fumma quies ell , (um- 'Curaiib.i: 
mu(que motus : fumma quics , co quod eflcntia rua,qu« cft Omnis 
boni, pulchriquc fous & idea , mfinitc bcatus ab iccrno , non ha- cip. xi. 
bens cxtra fe pnncipium vcl fincm, in le incipicns, dcfinit in feip- 
fum: Summu* mocus, co quod inhnitc fc fcmper mtelligic & amat 
infinitum, nunquam otiancc (^iencia nec charitace , cum vtraquc 
zcema Cva, fit euentia » 6c cam illi nectfle fic (e amare & intelligere, 
quam dfe. Omnium ipfc primus adus, primulque motor, e6ktt vt 
ad imitationem fiii, circulacione quse nn^ ad initia teciprocat^ 
mundus in fe agit & quielcit. 

Ad huius eflencia4s xcernxque bonitatis idcam ^ Angeli primo 
creaiifunt , qui quia componuntur cx potentia & a6tu, iam incipit tMarfil.Fi- 
inillis morus a quictc t.lilhngui,nam intclli^cndo & amando ferun- on- Theo- 
tur in (uum authorcm, &;cum ab co proccflerint , fimilicer in fc rc- . 
deunt , »n iliom iterum iicrumquc iurreCturj , motu bcaco , qui vt i. 
nunquam eft (ine compIaccntia,(ic nunquam (inequiete. lUos Pro- 
phete * delcribunc pluribus praeditos alis , quibufdam complicatis, ^ %.<;. 
cseceris espanfis^nunc placidis,nunc {econcutienribus,cum fit vox'€m.i.to. 
in firfflamento quod eft fuper caput eonim , denique flantes & vo. 
lantes, nam in luis adlibus &: motibtis non habcnc xternicatcm infi- 
nitam, qux fic cota fimul, abfquc vlla fucccfTionc collcdi , fed ha- 
benc xuum medium inccr sECcrnicatem diuinam,& cempus mun- 
danum. 

Coclum ^ quia eft corpus dcficiens a diumitacc , idco debcc mo- * Marf.Fi- 
ueri, fcd quia diuinis proximum eft , mouetur niocu locali qui ex- cin. d\&» 
trinfeciis eu:, (ubftantiam & qualitacem non acrineens ^ & circulari, 
qui quam minime a locali ftabilidite recedit, quia nt in eodcm , cir- 
ca idem» (ecundum eadem^fuDili ^ iugicontinuationevoluitttr cir- 



Digitizoa by Cjt.)0^lc 



ji8 jus Nacurale 



ca ftabile » iblus nod mucaas locuin , videcar io motu quie(cens. In 
illo func ftellar fhs, mouemnr camen cum odaua (phzra. Plahets 
varios habenc mocus longitudinis & ladcudinis , fcd intra zodiacum, 
in quo fiinc interdum llationarij, in eoque fixas habent domos. 

In infcrionbus expreflior c(l motus & quiects diftiadbio , vt (i fi* 
mul dXc non poflinc, fibi (aliem immcdiare fucccdanc , & per viccs 
tempus omnc partiantur. Acr n>,nic fub louc tranqulllus , blatidirur 
plantarum & animantmm gcncri, tcncllilquc foctibus, quos immo- 
tus, fecuros ad motum cuocat, cum mtcrim naucs ia occeano vclis 
conccdentibus > malacia languefcunt* At atias ccmpeftace fauiens , 
dum £aca fternic, domos & arbores aequat (blo , fludus maris hor. 
rendum in modum exagicac, interim homines domi , nautas in por^ 
tu , terrcibria & volatilia in cubilibus fiiis continct. Eiementorum 
iphzra vItima,conftat folido & fluido cdrpore,rciiicet terra&aquis. 
In mari vario, & maximc niobili, func quxdam immoia animalia , vc 
concha? rupibus adhajrcntcs , ipfarquc rupes , fpongii , cx: fimilia , 
cum m tcrra immobili , nuUa fmt nifi mobilia anuria'ia (c.lcs iUbi- 
«Aiift. hift. ^'^' humido tanium cft , tcrrcllrium nulla Itaiu unmurabili viuunr, 
afldmal. Ub. natura motui quietem iic lungente, vt quod vni deell^clcmcnto , a 
fiiis ruppleatur Incolis nec tamen o^ni moca vacat terra , nam ftat 
cum [Kkrtes eiusagitentur vario coelorum inftuxu , hominumque cul- 
tura. Cercis in regiontbus aliquando concufijc tremunt , vel fabfi- 
'PUib liba. dant, ied nunquam nifi {ofHto mari, ^ cceloque adeo tranquillo, vt 
c*79* volatus auium non pendeant (ubcrat^o omni fpiricu qui vehic , & oc- 
culcaco ia venis ccm. Sic in omni motu animalium , pars qux fc 
mouct rnnititur alteri non niotx , qui ambulanc alrcrni^ quicfcunc 
& progrediuntur pcdibus. Idco corpus coniUc tum oHibus rigiJis, 
tum ncruis, flccl:i , conird.hi, dilatari natis , concurrcntibus ad hoc 
murcuhs, arriculis, iun(5kuris quibus vna pars moueri poccil , alccra 
ibbi iunCtd , c|LucrceDce. Vena immobilis, iua<Sta eft arceriz , mocum 
cofdis femper (equienti. In adionibus quas concupifcibilis vd iraici. 
bilis, vel vtraque fimul impeni mi^o promouec , quietis ipeciem 
habec quzcomitaiur volupcas , eft enim vltimx fruirionis quxdam 
pnelibatio, & prjtUands pocentik: ftipcndium. 

Si vjtamhumanam xftimcs, mixcLua qu.rdam eft bclli pacilquc, 
mccroris & gaudi) , rcrum lccundarum quibus aUquando quicfcrens 
h<Erct ammus, tum aJucrfarum, quibus milcrc contui baij^tiir. Quis 
'^^l^dccft cam compofitx falicitatis , ^ vc non aliqua cx partc cum lia- 
Phjiof.Ub. fui qualiucc concendat. Anxia rcs cft humanorum conditio bo- 
s.pcoik.^. norum , & quas vel nunquam tota proueniac , vel nunquam pcrpc 
cuo durcc , ineft fingulis quod inezpercus ignoret , c.xpcrcus hoc- 
reat. NihU morcalibus xcecnumeft , voluunt humana vices crebrx , 



Digitizca by Gt.)0^lc 



Liber (ccundus. 



& otniiiuiii rcrum fuga Ht. Viderc* liccc p.iagna gauJia ex inflgnibiis 
malis, & immciif.i mali cx ingcntibus «jaiidiis. Quid ftupes, cjuid 
miraris? hxc cll mfcnoruin condicio, uc ad tcmpus c]uiclcere; fic 
moucri: pompa ell, oilendunrur ilbc res,non pollidcniur, dum pla- 
ccnc cranlcunt , cxpiranc jnllir vngucncorum, (uik]uc moriuncur 

iin in diuinis cxpcricur aninLi vicillicudincs cuntis iSc rcdciin- 
bi , ad modicum vadic & vcnic ad nos • in pra:fcncc iquicfcic , 
j ccdcncc concurbacur dilccla , quiric abfentem ncc inucnic 
pcr viccs 8c plac.-as mundaiur ciuicatis. Forcc rcccdic '' nc nimis J^.^*^""' 
aHiduus contcmnaiur, & vc abfcns magis dcfidcrccur ; dcfidcracus ciaiiiUah*' 
auidius quxratur ; diu t]u.rficus, tandcm gratius mucniatur. Si nun- 
L|uam dccfTct ha-c conlolacio , putarcmus nos hic habcrc ciuitaccn^ 
j»crmancnccm,<3v: minus incjuircrcmus rucuram Igitur ne rcputcmus 
cxilium pro par.-i.i, arrham pro prccij fumina, vcnic fponfus .^' rccc- 
• lir vicininijlc pollidcnduui , & tjuxrcndiim c\!-''^'T, doncc ilrcr'- 
iiporis tora ccdac xccrnicati, motus quicii 



u' ?notiiS tet?2p£r»rt:ur. 

§• ' 

"XTT A:c faic prima mundo na(ccnri ' conllicuta Icx , vc cx Iiicc & ' 
f| J^ccncbris ficrcc dics vnus , vrrilque conllans , fic in poftcrum , 
1 itv-r dicm adioni, noilcm qaicti opportunam , biparcito ccmporc. 
I I (inn^nlis dicbus rcgulaciflimo luo motu pcragic iol, ab orienccpcr 

' vndc proceHic pv.nclum rcdicns, vrriquc 
iiipijciio, horas luci ccnebriiquc diucrfimodr 
xigit varia tcmpcllacum aani conditio, & compenlans, 
^v: uji u\ aquinodliis ad fiimmanj rcduccns arquaiicatcm cum occi- 
tlcns oftundit ccncbr.is & faola clt nox, in ipla pcrcranlcunc cmnes 
bcIti.T lylua- , caculi lcvjnum rugicnccs vc rapianc , & quxranc ?. 
Dco c(cam hbi ; orcus tll iol &c congrcgati func, fic in cubiUbusiuis 
collocabuncur , E.xic homo ad opus luum, 5c ad opciacioncm (uam 
vlquc ad vefpcram, cum carteris diurnib animalibus miniflcrio luo 
dicacis: quam magnilicata (uni opcra tua dominc omnia infapicntia 
fcciilii , nodcm fcrarum infidiis &: fccuricaci ^ dicm ciccrorum ani- 
mantium aclioni dcngnaiis, contrariorum prouidus condicor,*1udcns 
■ rrarum. 

:m fuadcr wo.-. . Lcd ad illam cociir virium dcfaci^.uio , <?c 
' I laborcm ciipidiraci ad ccrcamcn fmoii beliico fincni 



310 



lus Natur^le 



imponk deficientis corporis nccefTuas, cui parcncium cft. Tem 
poll: fradus cditos petic vacacionem , quam finguhs fcptc: 
lcx illi Mofaica ' conccdcbac i noualcm lurifconfulti vocanc , c]ua,* 
pra:ci/a ccHac , ccrto quodam ccmporc nouandarum (ibi viriuni 
caufa. Si quid vltra fertilibus eiiajii agris imperctur ^ illos cxhauriet* 
cito nunquam incermifla foccunditas : Planti " videntur habcry 
dJciuf^Vi- '^'^'^'^ fimilc fomno , dum omncs nodic contrahunt florcs , qua:- 
u.^b.iTc. dam foha , & tota hyemc quiefcunt, vt glyres, iclludinc; 1 



'Exod. ij". 
11 . 

- 1. }o. 5 
i. fl. <\c 
vetb.fign. 



» Aiberc. 



cap. 5 



Temporum circuitu lolito , arbores a:ihuo tcmporc cxi«^ , ■ ■ ;r- 

tir^ex gcrminacionc , partim cx fruclificationc, rurfus rcpleri relli- 
tuique vidcncur, dcindc ex ea refhtucionc ccmporibus congruii 
germinant & pariunt. 

. Id ica fic , vc vbiquc per quietcm adio ccmpcretur , quamuis 
nutrirc, augeri, generarc , fint actus vCgccabilis poccniiae, quir pro- 
pric non inducit iallicudincm &c ideo non indigcnt quj 
Magn.tracl: tantum eil ncccdana , cum motus viriucis qux mouet 
i.derornno natura!is mocui oreani : ac cibus mouccur natu.a ad 

membrum licut ad luum locum & ad luam lpecicm,per quintita- 
tem cius fit augmentum , & pcr lupcrfluuoi eiusgcneratio, vndc ca- 
lcs motus non inducunt laflitudincm , fed pctfcdioncm ^ proptcrea 
cx illis non caufatur ncc vigilia nec fomnus; At cum motus vircu- 
tis non ell naturalis motui organi, fiacque continuus dilcurfus fpiri- 
tuum in organis durante vigilia , inducitur laflicudo , qua: pcr quic- 
tcm debec repararij Nam organa func harmonicc compofica,&: ab 
exccffu Ixduntur , vndc nullum d\ animal , quod fcmper dormiac 
auc vigilcc , fucccfliuc & per vices id prxftac , fomnufque cft pro.- 
pccr vigiliam , vc potenciaanimx prxce lar in aclum ^ &: cxpfi. :c[U' - 
ipiiitus qui fucrant pcrfomnum ad inccriora recrafti Si vii; 
nimia:, diffoluunt hos fpiricus , corporis vires labcfadant , co^ i 
impcdiunc , cruditaces pariunc , vniuerfum corpus , acque imp: 
cerebrum cxficcanc, bilcm accendunc & acuunc , c]uia nacura c rc.i 
fcnfus & cxceriora occupata, illic fpiricus & calorcm dillribuiu, qui- 
bus dum inccriora pnuancur, refrigerantur & cxficcancur. 

fca fit vt a:ftimatione nodturnx quictis , dimidio quifquc vica; 
fuic fpatio viuit , ^ pars acqua moni fimilis exigicur , aut panx, nifl 
contingic quics:nec rcpucancur infantis anni qui fcnfu carenc, noii 
fencila: in pocnam vmacis,6< camcn vici hoc tcmpus innimicr.nnr. 
Kxiguum cft quod fcriis impendic xias macura, . 
deirahli otium , interuallum quo rcmitti non dinolui Jicuur 
animus , nam cius impctum labor affiduus frangit , indcque nall 
citur hcbctaiio quxdani Sc langor. ' 
ccm humanam ^tura fua ampiilfim.un m anguuaui aon 

gcaaaia 



' PHn.lib.7 

C.JO. 



Libcr fcciindus. • 321 

gcndam, vtad opcras prxdandas morc fcruorum adigatur, fic cnim , 
difflucc, malcns dirpcrdi quam cogi!, ficuc aer & aqua diffugiunt, &z 
cxhauritur imbibitalpoiigia fi manus comprimat. Viatori ctiam im- 
pigro vtilis mora , qu<E vires cibo & quiccc rcparct j hi pcr partes 
ipontanei defedas impedianc totalem , qui fatigatas vlcra moduni 
vires penitos ftemic. iCterois tantum«& comipcioni noti obnoxiis 
pcrpetua concedicor a£tio,morcalibus alcerna requie debec reparari. 
Vt fru<5l:us vitar percipias fcrcnda haec eft conditio, fub qua tibi con- 
ceffi (iint. Incerim gloriofa fcruitus, qux (peciem prcfert beatitudi - 
nls » certe grauis vidcri non dcbet infirmitas , cui pro remedio cSk 
quics, perfctlis , bcacirquc cxillens pro prxmio. 

Mundanis hominibus, non fufficic ilia quics quani ncccflicas im- 
pcrat ,mu!co longiorcm & lautiorem fedlantur , vt indulgcanc fen- 
luum volnptatij ctiam virtutum imuh fuam iiabcnt quiccem , am- 
phorem Uberiorem & vltra qoam exigunt , in adionibus confum. 
ptc vires ^ iongiorem vitam dDScianc diacumo bofue mcntis ftudio, 
colant (eceflum .animi , in (eipfum, dc in diuina fe reoocancis , hi po- 
tiftimam qui pttblicis impcnduntur negotiis : fi iufticia, d chariias in 
commune bonum tediifundit^ vt bumaoicas tua plena G$ & incegra 
coUigat cc incra fe finus, qui omnes rccipic , cum omnes te habeant» 
cfto ctiam cx habcntibus vnus^ quid iolus fraudaris muncrc rui;de- 
riucntur aqux tua? in platcas , fcd inccr ca;tcros bibc & tu de fonte 
putei tui , quid cnim prodell fi vniucrlos lucrcris , & tc pcrdas. Ita 
D. Bcrnardus moncc Eugenium Papam, fcccdat interdum ab hu. h lib. j.' de 
manis ncgociis> vt diuinis impleacur, &c magis imitetur cura, de cu- «oofider»- 
ius plenito^eomnes accepimus: Sumc , inquic, cxcmplum defiim- g^^i^pp' 
siio omnium Patre , verbum ruum & dimittente & retinente : vcr- c.|. ' 
bum tuum confideratio taa , qux fi procedic non rcccdat fic pro- 
grediator, vc non cgrcdiatur ^ fic cxeat , vt non difccdac. Ab a:ter« 
nocum contemplacione illuftrior & dodior ad fingularia dcfcendct 
animus,&:dilcuflapraux confuetudinis caliginc , dc rcbus,aliis quam 
vulgys, ocuHs , iudicabir. Ouid pulchrius, quid dulcius, quam in- jj^*^"^^ 
ter tencbras huius vita:, multalquc amaritudmcs , diuinru dulcedini cap.j^. 
inhiare, a:tcrnx beatitudini fufpirare, ilUcquc tcncrc mcntcm , vbi 
vera haberi gaudia cerciinmum eft. Mundanorum inquictudo ' va- 'Mem&U- 
tiat aftediones , vc vnaaltetam ctudac, quies aocem habet conftaik. '<i • 
tiam, in qua maxime imelugitur, qaod dicitur, EST. 



Sf 



Uiyitized by Google 



32i * lus Natursle 



Plus tfi motus , c^uam quictis, 
f. J. 

IN hoc vniuerfi (pedacalo, inter ccclos & elementa , vnum om- 
nium minimum tcnx corpus immobile fcnfus deprchendunt, 
cet nobis in hoc curiola quorundam obferuacio moueat coutroucr- 
fiam. At CGclorum fphzras (upcriores & ampUflimas citiHmie mouc- 
ri nullus vnquam dubitauic j omnes aotant lolcm fpatium quodeft 
incer ohencem & occidencem ilacv horis dici dccurrcncem , & licec 
ia §imm mon» zqualitace fiands (peciem pi« km , lacis pacec 
cum moueri/cum videcur ab vno temiino in alium pentettiile,quiii,. 
dficimgradibus qualibec hon decurfis : Mouetur qui nunc pneiens^ 
nunc aoiens eft, qui pnB&nciam fuam luce, abliinitiam ccnebris , 
idefl creacurarum omniam publico tcftimonio comprobac. Varios 
in aiiis fphrsris & planetis motus ad amtUfim obferuauit a coc fxculis 
tradita pcr manus difciplina , ne dubitaremus in illis magnis corpori- 
bus longc cxtcra excedemibus, dIcmocum,cum euam xcperiacur 
in fingulis muliiplex. 

Communis eft philofophorum fentcntia ignem eciam in fphzra 
fiia moueti, tum drcularicer vt cceli principis (iii mdribus confbr- 
metur, tum agitattonc perenni , non quidem vc hic indiga materi^, 
quam impecat , fed ob namram fiiam Inbtilem , a^uicacis ioDxem, 
ociari nelciam , elTundi cupidam. Aerem pariter fcqui mocus coU 
patec ex eo quod celerior ell ab oriente in occidenfem nauiga.. 
cio ; At qus concingit illi fub (ingulis ventis , fub omni corporum 
motu varietas ,eft infinita. Similiter oceanus fequitur motum primi 
mobilis, habct ftatos faos fluxus, dum luna afcendit a prima domo 
ad decmiam , & a feptima ad quartam , refluxus dum a feptima ad . 
decimam & a quarta ad primam ^ fed quis cxplicec quoc concuyatur 
mocibus ab interno fpiricu ,dum imis feruec arena vadis, a veocorum 
nirbine , a proceUarum fe collidentium impctu^a rupium vim repeU 
lentium (bliditace; tandem humidiras alieno termino contineri nau, 
infinic^mobiliseft. 

Mixta lapiuht luturam fuperiorum es qoibus componuntur , &c 
animantia potiiTimum longe plus babenc motus quam quietis. Per- 
pccuus eft vt diximus , in corpore viralis motus , & quia fit cordis 
dilatatione & contradlione, ncc fimul m contraria fcrtur , necclla- 
rio intcrcedK quies , fed tam exigua vt racione canium , non icnfu 



Uiyiiized by Google 



Libcr fecunclus. 

poflit pcrcipi. Vigilia cou cfk in thocu , tunc enim ignei , St 
aerei fpiricus cuiufque facultatis vires ezpliciuity {enfus nabent in 
procind^u, vt quilibcc fibi proprium obie6bum quxcac> tnanus ad o- 

pcra , pcdcsad ircr accingiint , etiam cum voluptate, donec paula- 
lini vinbus fatigacis , fuccedcns dolorinuiccc ad quictcm. Ell if;itur 
quies excedencis aclionis rcmcdium , ac plura (unc fcmpcr aiimcnta 
quam rcmcdia- longiorcit adlioms mnoxia contuiuacio, brcuis eft 
in quo laiiguekic & fuccuri dcbec excefTus. Quis tam dcles vt ton- 
cum domiiat, quannim vigilec^ quis viacb^tancam cemporis concC' 
dit hofpicio, quantnm icineri. £x ieptem hebdomads diebus , vlti- 
inam tancum quieci Ocus (acrauic , cacceras operi } vnum pofuic in 
exlo Sacurnum contemplationi prxfidentem , c£eteros planecas ad 
a^onem inclinantes i Ita docuic huius vicz fcslicicatem in adione 
pontam cfle , charitatem non loIisafFedibus, (ed potifllmnmope- 
ribus xilmiandam j cam rcquicm , quam cx intcruallis fua conce- ■ 
dic mifericordia , militia: noftrs Itipendium cfTc non prxmium , 
breucm humanitaccm ho(pitij, non pacns quam Iperaraus focIiciHi- 
mam m xtcmiutc maniionem. 



ns fimuHiff' ^Jhm & Mfore iipmunt. 

COpli fupra rerum alcerabilium forcem pofici , priuilegium cftj 
cum nullis indigeat , tantum ad infcrioris naturx commodum 
moueri , & luccm , qualitates pcr ciciHmios mocus tcmpcracas , Iibe- 
ralicer difpenfare. Imiiantur beneficos illos mfluxus , Re<5tores qui 
veluc non (ibi,{ed bono publico naci,diciones fuas,vc fbl mundum, 
iucceffiu^ perluftrant, illaique fi non immen&y £iltem alcema fouent 
pcatftaiitia. Idemeffidt Deo plena , parum extemis indigens , nulli 
erauis, onuiibds officioGi charitas ^ dum mntibus auxiliatar , vduc 
u diuins bonitads in omnium tucelam diimic parces ageret. Diux- 
num hoc eft in coclis ^ Angelis& fanflis propter ^orum. commp. * 
dum agere , ac inferiora cum multis indigeanc proptet fe primunl 
mouencur,cum nc fitu & corporc depercanc , tum vt vita» necefTaria 
libi compat^nc, dc quibus infra dicccur i hic cancum agimiis de mo- 
cu, m quancum blandicur nacursrcrum, & iilas exinuc a corrupcio. 
ne. 

Id prxdaty quia quodiibet mixtum cx diuerfis confiacum ele. 
mcntis, fingulorum comrariis qualicatibus debec per vices ex cqucf 
compati^eanunque vim hoftiiem^ ne pemiciof^ de&uiat , conKn* 



3Z4 Naturate 



dendo platare j vt ergo radone teirenac poncleio& molis animantt 
per inceruaUa conccaiti»r reqoies , fic ob partes in eo igneas ^ aereas^ 
etiamca:leftes j qoc virtute prsftanciores runc , mooeri debet , « 
fuum vnictiiqtic natura tribuat,ideo di(5la principium mocus & quie- 
' lisjin eo in quo ci\. Propterea diis cceleftibus& acthcreis* oiimanti- 

Euang'" lib. qui offcrcbant volatilia quafi gratiora diis qui func in perpecoo mo- 
♦i««4» tu, cocli cnim & acr perpetuo mouentur. 

Cum longa quics mixto conceduur , qucE in eo funt partes ho- 
niogcncx , ad fc muicem confluunt, rehdlis cxteris quibus adhzrc- 
bant , vnde cofuingit diflblotio. Ita fit fedimentom in vrinis , hurao- 
res prios in {anguine tempeiati (epaiantor & fit putrefitdio» com pc. 
cra corpus & motom exttaStm tedec in chirnigicis vafculis ; Ideo 
verfantur grana in granatiis ne potrefcant ; Vina quzdaiQ alba in do- 
liis (iepius agitantur vc feruenc mufti dulcedinem } exercentor mili. 
tes&popuh, bonifque pubhcis intencos rcdtorum diligentia conti - 
nct, ne otio in partcs & fcditioncm dilabantur, Infantes mulccncur 
Z GalenJib. motu, feu ab vlnis matrum, feu pcnfih lcdo; cum vircs adoleuc- 
'■w mfaf'"^ ^^^^ difcurrunt , lalciuiunt j luucnes gymnafticis cxcrccri mos fuic 
in omni benc mftituta Kepublica, & Galenus hbrum compofuit de 
exercitatione panue (phaers, qiiam didt plniimQm c^oSem ad fsudr 
tatem, quia varius cft in ca motus , quo moicoU omnes cxcicentcir 
& fitmantur. His motibuscontinentormixdyCemperadque tiomoreSy 
ne didoluti in ie , & in partes infirmas decumbant , inundcnt & pu- 
' creicanc j at otiam de longaqoies corpus replec nimiis excremcntis , 
pituitam auget, calorcm natiuum obtundit, ciborum codioncm & 
diftributioncm infcEhciorem cfficit , corpus Icgne atquc inualiduni 
reddic. Spiruus ad omnes fcnfus & mentis nacurjcquc funcliones». 
ignaues. 

His arguraentis probatur motum mixtis ad fui conferuationcm 
efle nece&rium , nec minos elemencis quanquam dioerfii catione. 

«Ub.i.c. 8. Planetas contrarium primo mobili motum habere dicit Plinius,', 
vt fiindarar aer , qoi alioquin nimium quiefcens » fimilique femper 
a<^us latione corrumperetur. Quotidianis eiperimentis lcimus e\im 
'immotom corrumpi,in cubiculis , in rubterraneis fpccubus, in 
(yluis nimium dcnns, in quibus , quia non perflatur , inlalubris cll. 

fBaton.an.In Babylonia ^ dc templo Appolhnis ex arcula aurca , quam milcs 
forte inciderat , fpintus pclblcns crupit , orbcm cojnplcuit , &c 
Romar cantam dcpaftus cft hominum muhitudmem , vt .id bcllum 
Marcomannicum oporcucrit ieruos jgladutorcs, latrones, ahofquc 
praecer vfum armare ; & miraris fi es abyffis tercz, rufflacus qujl 
dio condofiis foentc acr, vrbes & proaiiicia« peftilencia conui- 
tasui 



Liber fecundus. 32^ 

Id ita fic co cjuod mundi pars cft acr , qui calum tcrramque con- 
tiedic , ima {unul ac ftimina fic (eparac , vc camen iungac , vndc pars 
eiiis a iiio toco {eparaca, toti foacotpoiiimprdflb (piricu, eciamccs- 
' li commercio prittata,cotrumpicur. Hccaucem (emper hiimiiiay fem. 
pcr difFundi naca, vbi patet«xitus, erumpic,& vc (anetur tod fiio Cc 
commifcir, Gc illud inficic, & malum fuum longe lacequc propagat, 
Mecu tam horrendx calamitatis Abyffini , Tartari , Arabcs habent \ 
ciuitaccm porcatilcm , muraiuquc fitum pro tcmporc falubriorem , 
ne a pcftilentia delbuancur : quod illos vciliflimum cfTe experentia 
docuit, ratio perruafic Piiilofopho , qui fic vnumqucmquc tucndie 
fua: fanitatis cupidum monet. ' Da operam vt m pcrpctuo quodam *. M*»^ ^ 
pro virtbus mota verfetis, cantum defacigacione vicata, vt & pro- Juic^M, 
prium morum , extemis modbus clam nocituris , opponas, &C€e. c(MDpar^.i. 
leftem adlum pro viribus imiteris : quod ii potes ipadar moubus 
ampliora pcrage fic & coelo fies conformior & plures cius viires 
pauim diffiiias attinges , varietas cxdium prohibebic , & vem» 
Volupcacis amica venict in fpiritum. Mobilis enim potiffimum eft 
in hominc fpiricus ; hmc cccpic vita vegeiior , quo fucrit mobilior, 
vndc fxpius in vteromouenturmares, ' adulri func longc mobiliores 'Piin.lib.7; 
£crmims,& homini velut cofmopolitic , huius mundana: ciuitatisciui, ^*- 
ius eft habere domicilium^^^vbicumque non cit ei mtcf dictum. Si Ti- ' 1- j^- ^ «^* 
tio decem legata fint,' fi a tali ciuitacc non rccedac, pcrcipiec lega- '"""'^^' 
tum & Don parebic condioDni , quafi inudli , & qux ius libertatis g.decond^ 
infringit; poteft quidem hzc feniicus liberrisimponi, verbi gracia il- tu>. ee de- 
lis legari cercum quid, * fi ab vxore dcfundi non recefierinc , fic ta. """'^ff^da 
men illis frequentes cxcurfioncs non interdicencur}VC nec fcruis co- ann icgat.L 
loniscercis agris adfcripciciis. Miraris fi dii^nitas publica dicacur fcr- 
iiirus, cum hominem certis locis& muncnbus alligct,vc feruum auc 
rcum , quoldam cxilia, quofdam faccrdotia codcm loco dctmenc, 
inquic Seneca,*cum tamen in coelo LlcWx nobiliorcs , fciliccc plane- ,i>etria- 
tx, magis varios<Si: liberiorcs habeanc motus quam Hxx. quillic vi. 

Homini libero ccdit in p<!eDam non poife quo volueric progrcdl 
Ica claudins Czfar, ^ quofiiam nouo exemplo relegauit , vt vltca la- 'Sueton. ia 
pidem cenium vetaret egredi ab vrbc} fic Salomon^ impofuit Semei P^^^^l^'^ 
non egredi leru&Iem fiib pctna morcb , hodiequereis poftulacis , dc 
fignacur domus,ciuitas, vel prouincia pro carcerc. Ac conira Prin- 
cipes in Ipcdiacalum {ummi libertatis Sc potentii folenc in vna ^ 
prouincia plurcs haberc domos, in vna domo diucrfas fcdcs quas in- 
colunc prout fert annu^ tempeilatis occafio : Vndc fi ampla- domus 
vfus rcliiftus fit,'' quam vfuarius non occupcc mtegram , tamcn cis "l.ii.iF.d* 
quac vacabuat propriecarius non vcecur , quia licebic vfuario aliis & viu&hafcii. 
aius ccmporibus coadomo va, prom tempons conditio exigic fic 

Sfnj 



Digitized by Google 



,^i6 lus Naturalc 

captatur occafio libcrioris aeris qui habitatione contmua minus lalu- 
bris poiTcc ficri. 

StmiHccf aqiut iininotae pairefciint , mericoque Aagnanres & pi' 




rc a uii & cratcs , licet tenuillmia lit imbnumaqua 

loci). fiac. ia Milcto ' ell: fons Achilicus, cuius aqua fluens eft duiciffima, 

lib'»*"t i quarcon(^ltil (alfa; (imile quid contingit hydropicis c]ui febricitanc 

" ' * 6c fitiunt, eo quod humor circa vifccra dclcs, nec pert^iitus , putre- 

dinem & lalfedincm colligit. hidc caro pifcium qui in aquis fordidis 

Imiofis dc llagnancibus degunt excrcmcntola admjdum & mufcofa 

■Galen.lib. exilht,"' optima aucem eorlim eft qui in puro mari vmunc, prxcipuc 

Mealiineti. ^mjj vencorom procellis ipfiim mare agitatur , ficut & in rapidis fla- 

^bus, dupUci rarione , quia fcilicet & puriori viuiinc elemento , & 

ipd magis exercitari, mixci (iii diiTohicionem magis impediunt. Rc- 

qiJiSl' ^*" Seneca " in Caria nouom lacum exiiiiffc , nouis horrcndis rcfer- 

Ub. j. cap, tum pifcibus, pericrc quicumque ilios ederenc, erant enim pinguia, 

'^* diffcrta , ex longo fcilicct ocio corpora, ca:terum inexercitata , in tc- 

nebris lagmata,&:lucis cxpcrcia cx qua (alubricas ducitur. Iifdcui 

,*<^lea.Bb. caufis animalia " qux in cibum lumuntur , non funt claula ha- 
•t. Mem. ^ r r ■ 

bcnda , n.un cxcremcntola lunt omnia qua: exercitatione carenc,mi- 

nufque puris vcuntur alimencis, nam pucrcfcunc facile calida & hu- 

mida, u fint conclufii in calidis lods. Igitur aqu« (icuc aifris pars a 

(iio toto fcparau , fpiricu , vc diiimus, tori tmprefTo (potiata , exter. 

nis expoiica qualitaribus fadl^ tfan{ic in corrupripnem vnde gene- 

rantur immunda & venenata. 

Parcs (unt effedus defidis, peltis hxc hominem homini negac, 
fbcietatibus calo dacos foclices influxus obftrudione qucdani 
re(puit , tunc anunus non viuic communi tum naturs, tum gracia: 
fpiritu , icd dciedlus cantum vitiorum fcrax, in hipplicium (uum , 
publicamque infamiam iangucfcic. Vita nollra vcluti fcaum clt 
quod fi exerceas , illud quidem v(us conterit , fed cum fplcndorc , 
unminus,citius, & turpiter exedic rubigo. Sichominibus longc ma- 
* gis officit, de(es volupcas, quam honemislabor. Apud Lucianum 
? Diaiogo Chaton*iofcrorum nauclcrus, par tributum pendcrccogitur tenipore 
«:Mercurij. pacis,quam bc!li,qiuaplures hommesmoriuncurocio&dehaiscor« 
.^J^i.ff: rupti,quamholtiIi manu confofGjvnde cenfeturfcruum corrumpcrc 
corruplo 4"^ ^""^ confiiio vcl laudibus ad dcfidiam prouocat , &: hxc fuk 
{I>.Auguft. fxpc latens tyrannorum fiuitia , populum vokiptacibus conumpcrc 
•»WaI.ii4. vtfiercc imbellis, &c obnoxius leruituci. VigilaiiJum laborandum 
vbique lcx Chriftiana pr«cipit j Nos enmi , ' non fomnus , fcd 
aiftio boaa perducic ad (empcr vigilantem rcquiem. 



Diyiiizea 



Liber fecQndus* ^i^ 

Quod VTii loco decfi , maiits ^udrit in aliis, 

J. 5. 

PLantariim & arborum perpecuii qQcdamiiifiuim cft, cum 
iemficr pendnot ab vboibiis roagnz macris , que U Ulas 
hunquam penitus cnixa , dolore an amorc dubium , medias vtero 
ferc. An idco quodcceli terrarque prolcs cum finc , vtrumque 
. volunc agnofcerc parenccm , & a charilTuna gcniiricc non valcnccs 
diuclli , tenfis a longe bracliiis, pacri blandiuncur : quot radices coc 
func ora , quibus prarfcns (ugunt alimcntum , magno quidem be. 
nefido , (ed quod imemif eiterotlqQe non vscac pcrkuUs \ nam fi 
(ble defaper coquence bomor dei&iat » (i grando diuerberct , d 
iaeuiac obuia qusque ftemens cempe(bu , u beftia coneulcet aur 
depa(catnr ^ his omnibus iniuriis ocpolicv perire pofliinc , carcnces 
mom qoo nociua fugiaoc » & bonum quod prcfens non eft, alibi 
venentur. Hic quidem vlcimus viucncium gradus non cam nobili 
tutela: commilTus fuic } fua (brs cft , fic animantibus in alimencum 
ccdere , (ic cxpc6larc , fic paci , ora manufque rapicnuum : Non 
tamen illis diuina prouidentia defuit, Nam non fcmpcr ia^fxpercunc 
cum radix caulcm abiiimptum facile rciiuuac , lcmpcr cciam iklua 
remanec fpccics , propcer infiaitam feminis inultiplicationem qua 
reparsuur (inguloram imeritus. Adde quod vbi (ponteiua proue. 
niunt , fiiact iUis natale ccclom , fi>Iumque , nec vllis foXtax incom. 
modis afiici \ quod fi peregrinas effecerit bomo, tiaaftnleritque. 
in locum fiU magis commodum , illis minus conuenientem te. pc 
' riculis opportunum , immunes praftare debec , non nacura fcd ars, 
qui fuis illas mancipauic vfibus , ficut Domini * vaffallorum & libcr ^^^' t* 

A cr ■ \ / • r 1 -1 1 ■ t tit- «07.1.11« 

tinorum offacialcs operas lui« iuitcncant opibus » & conunodataruu et. deopeci* 
ferc impenfas cibanorum. j**"^' ^ 

Vc autem nobilior cft anmulmm quam plancarum natura , fic lU conw>o4.. 
lis ad fui cucelam & perfedioncm datus ell mocus localis , libcr , in. 
determinatusy in omnem locum & fimm fori valens , & pcr quem 
poienpl iiint vbique. Uio mom plurima con(equuntur. i., vc aganc 
ad rationem nacune fiic, cum aera & ignea m^fic, diuturax quie- 
tis impatiens, gaudet cunda lullrare , motu quancum licec, cobIo Cf 
mili, vt fttperiori $. demonibatum eft. &. &nta prcdita quo & do^ 
lorem indigentir, & fruitionis volupratcm percipiunc , duplici fti- 
mulo conciiantur ad profcqucioncm alimenti , quod confumpcas vi- 
res cum dele(2atipne reibcuat. 3. mocus fauec amori quo fc quxric 



Digitized by Google 



jiS lus Naturalci 

««Siipra Ub. complcclicur vterque fexus, & efficic qaam diximus fpccici pro- 
i.Uij f'3- pagacionem. 4. fic gregalia veniunc in fociecaccm, qua lumnK dclc- 
Aantur , & infinnicas fc mnldcadine cudorem exiuimac. s* ^c ho> 
mines commcrcia celebianc , danc ruperflua , necellaria recipionc, & 
hoc mutuo Cc cuencur (iibfidio. 6. vcat niotu profequuncur vdlia, 
fic (e fubcrahunc a nociuis; denique mocus alfignacur velut prxcipua 
corporis natoralis aflfcclio , cum lit communis quxdam faculcas ad 
conferuationem &profc(5lum penitus necel!laria,vc{ingula(imcxpo*' 
nemus fcquenribus Icgibus & paragraphis. 

Kic fufficiat gcneraliter prxnotare fponrancum liunc localcni 
motum in ammali dotem cflc nobiliflimam , mcdiuni (ciliccc quo 
bonum omne (ibi conueniens , comparatur • quamuis nacura fua fic 
alienmn , noilrtim tamcn fic, cum moti» Vhcto qua;ricur, (Icuc qood 
nallius eft, fit primo occupantis ; fie bonum nuih debere , & ^ fe 
pofndcre nobtfius eft, quia magis acceditad Deom qui eft feip(b 
perfedifnmus ^ Vnde volens hominem ad fui {imilicudinem fbrmare, 
non impredic ilU motus neceflarios , vt ccclo , elemcntis , brucis per 
.inftintflus, vcgetantes, & fcnficiuas facultates, fcd dedic rationcm 
& hbcrum arbitrium , vt cffec fcclicitacis fux vcluc artifcx , fccunda 
poll primam , & cum cius concurfu, caula. Sic animalia nobiliora 
qus plus habenc dc fuperioribus clementis vt aues , ctiam prarftanc 
mocus celeritace : volatus in illis non cft labor , lcd voluptas , cum 
eciam iaciacx cicra fpem omnem aliquid conquirendi illo ludanc, dc 
deledadonem gefta,voceciue lafcitiiente ceftencur. Agunc igiturin 
mundo yduc Piincipes in dicione fiia, qui quocumque diaernc^fis- 
Hcicer a fiiis excipicur fnbditis ; non ferunc neque mecunt , ioqoic 
> Math. 6. chriftus,' & tamen pater codcftis pafcic illos : Numquid cctam fuam 
vindicant regionem , qu^ non tantum fuis nccclTitatibus, fcd eiiam 
dcUtiis ferax crt ? Numquid fuus cft tam oriens quam occidcns,cuin 
mutant fcdes prxfcia tcmpciktum anni mutationc, & veluc magna- 
tes ha:c habt:nt varia ad commoditatem & dclitias diucrforia. 
'Galcn. 4. Minimum neruum hepati dcdit natura, qua non conucmc 
aeTfiip»- moueri , fed iqftar plantac veeetans , loco (uo alligacum damdi Ac 
rado qua homo eft , (edemliabec in cerebro , ouod eft neruorum 
& mocus principinm. Hi potiffimum qoibos inen ^neus vigor , Sc 
' fecundum aftrologos , (ignum aSreom afccndens cum mcrcurio , 
valenc mirabili folercia ad res omnes petficiendas , foelicique cupi- 
ditate luftrandi diucr/as mundi partes , veluc lux ciuicacis plateas 
& vicos : Ambiunt noffe , fuis non alicr.is oculis rotam mundi fa-- 
ciem,&phyfionomiam ■ vndc fcranr dc iacentis nummis lapxntia,iu- 
dicium:Naturalc cum omnibus populis fctdus, volunc prxlcntui Uia 
fencirc gcadfiimum eft Cngulis uliquid imparcai, ab illis viciiliiu 

' addifeere. 



Libcr fecundus. 32P 

addiicere , colligcre difperfbs veritatis tadios , vt fapientiz locem 
{plendidiorein , calorem diuinum efficiant. Sic Lycurgus * plures " riuuidi. 
pcragrauic prouincias , omnium explorans legcs , priufquam fuas "^ywgo- 
dare« Spananis ; fic Komani fuas a Grxcis » mutuati funt ; Cic Plato t. $.4.«. 
vetuc in magnam Grxciam ab Arcliyra Tarcncino doccndus: ''Py. «leorigiiic 



lur. 



thagoras adiic Mcmphicicos vaccs ; Apollonius InJos fapicntes & 
Brachmanas : Galcnus & Mvpocratcs duodccim annorum pcrccrri .^•H**'"- 
nationc vniueriam mcdicinam didicerunt , ncrbarum proprictatcs , polog. ada» 
medendi modos; D. Hicronimus * ex Dalmacia pacria liu , vcnic in ^^J^ 
ItaliamjGalliamyTraciamyPontum^Bythiniam, Galaciam, Capa. ^^^"'"^: 
dociam y Citiciam , Syriam. Mobilis nofter animus qoi momento ex 
abyflis in ccelos euolac & abortu mundi toc fcculorum (ertem, prx- 
teritum , futurumque decurrit , etiam vtcns fenfibus gaudct frui non 
ablbraiSfco cancam,fed fenfibili totius orbis fpcdaculo- & rpeculatio* 
nes fuas experimcntis comprobare j his alitur , his rcficitur alimeDcis 
auiditace , delcdauone» profedtu maiore , quam corpus iuis. 

VIRES CONSVMPXyE , REPARANTV& 

aliixiencis. 

Lex 

• 

;Abori> cxccfTam , quo fpiritus vircfc^uc diiToIuuntur , ad 
[mcdiocritacem rclhcuit altcrna c^uics , hcut incrcici' torpo- 
^rem opportuoa difcutit cxcrcitatio,& vt primarum i^uaUta- 
^mi , (ic aiSionis cemperamento foelicius vica decurrit. Sed confiw- 
metur , agat quiefcat licec ad iufliciam corpus , vires quidem (iias 
optimc dilpenfabic ; vt auccm difpenfentur haberi debenc , ac defi» 
ciunc ni(i perpetuis foucantur alinientis. Igicur nucritk) eflennalibtts 
in nobis defcj3ibus medecur quictis 5: adlionis , nam & exiftenciac 
fundamcntum eftj fcra quippc in funJo par(imonia,nec de agendi 
modo quercndum ert rublatis fubfidiis , fine quibus vc ncc viuerc 
fic nec agerc liccc. Priccrca dc alimcntis ad foucjidam vitam neccil 
fariis foilicicc macurcque nacura iibi prouidcc. 




Tt 



Digitized by Google 



330 



lus Naturalc 



Natura proprih defictentihus yin fe conuertit externa. 

f. I. 

Vltaconflftit incaUdo,quod humido primigenio naturalicerad- 
h2Eret,pafcitur,candem propagari cupicns, fciprum,ab(umpta 
qua vigebac materia, velut ignisnolFer,extinguit,&per ipfafmecvi- 
tar fundliones mortcm accclerac. Intelligic natura domelhcum dc- 
praedatorem, hoflcm beneficium, flmul ditantem & fpoliantcm, fa- 
cilem tamen,quia cum neccflarib fit pafcendus , parcit propriis , fi 
extcrna fubfticuantur j plurimum parcit humido radicali,dum ipfi 
congrua fubminiflrentur alimcnta. Viuens omne huius oblatae con- 
ditionis praefcium videtur, dum m ipio virs hmine , nullam adhuc 
paticns iniuriam, primos luos motus impenJit,pro comparando fibi 
alimenco , &: nc Ixdatur ab incerna vi, exiernum fibi conquitic auxi. 
• lium. 

Mirum non eft planram iliud c cerra radicibus cmulgere,quiacum 
prifens lic,trahit illud vt aquam fpongia , malens folido fibi magis 
congruo replcri, quam aero,& in vnum facile fimilia confluunt- Ac 
'Supralib admiracione dignum eft ,nafcens ammal , vt diximus , ^ nolTe matris 
«.1. 18. $ j. vbera , & illuc fponte fua ferri, vbi nacura dilpofuit , validum amo- 
remqui fufcipiat, abundantiam quar laticc Cum adoluerit animal , 
volacile ,terreft:re,aquaticum vbique fibi venatur aliraenta , licet ad 
exercitium folcrtiar, hic natura diftitis in locis implicata, velata, no- 
ciui fpecie fucata poiuerii, Homo conuehit cx campis , montibus, 
fyluis,ex terra muriquecibos ,qaigul£ (u£blandiancur,& quos non 
cxiniius fapor fed parandi difficultas pretiolos effecit , fummum in 
omnia dominium , fumma teftaius indigcntia. 

Harc cft rcrum mortaliumlors, vc nulla fibi fufficiens, ficut exi- 
ftic diuerlarum compoficione, fic agac multarum coHetlis operibus, 
& mutuatis auxiliis •, quarhbet cft vniuerfi pars , cuius proprium efl 
non eftc folitariam , ab aliis rccilam, (cd fibi priordinatis, adhaererc, 
confcntirc.lta quod cxprobarc videcur inHrmitatcin dignitas cft,fci- 
licct patcem coti fuo conformari , & rcfcn c Ipccieni vniuerfi quoJ 
.Macrob. cx diucrfis contrariifque conflatum. Apes vagancur,'& florescar- 
'nprxfatio, punc,dcindc quidquid aiculcrinc, difponunt , ac pcr fauos diuidunr, 
lib.i.Satur, ^ fuccum varium in vnumiaporem miftura quadam , & proprietace 
fpiricus fui mutant; Nos quoque quidquid diuerla IcCtione quxfiui- 
mus, committimusftylo, vt in cundem ,eodcm digcrente coalcfcai; 
cx omnibus colligimus vndc fiat vnum , f icut vnus numer us rit cx fin- 
guliSj&inchoro vna vox exommbus. Intclcdualis noftra natura,cum 



I 

1 



f Gell 



Libcr feGunclus. 331 

viuac neceflario pafcitur fed alio quam intclligibilis vita! cibo nun- 
quam rcfici poteft , qaemadmodum oninc viuens fimili cibo viiac 
lua! palcitur,nam fpiricus yicx nifi rcllicuacur dcficic. 

Nacuram aducadats gauderc paccc ex eo quod infertas arbores 
proferc fronde Uciori , longe (uattiffimislradlibus ^ quod fi defic ma. 
nas qiue inlerat^ id ipfamet molinir , ceeens vAa corcice qui fe con- 
tingunt ramos, & in vifco ,quod cum uc excehim i decoiac fironte 
perpctua. Sic in (olacium ^ culpi vel morte amiilbrom libetorum, 
cxteiiinalienam fimiiliam aiTumuntar per adoptionem , com a pa. 
rcnte in cuius pocertate func , auchoricace Practoris alceri dancur ««lopiiotf, 
mmores , maiores auccm 6c fui iuris pcincipali reicripto pcr adro^. 
tionem. 

Romulus P lucum afylum fccic , fic ad ipfum ex omnibus par- «Flofuslib.' 
tibus hominum magna mulcicudo confluxic , & quafi cx variis'-*^** 
dementis > corpu9 vnom conflatum eft. Hic vrbv condicor , pro. 
iiidavalens fapiencia, plures populos ^ eodem die ^ hoAes, dein ci » Tfldi.ib 
ues habuit } cum Lacedemoniis Sc Atheniennbus , nihil aliad esido ■w»^ < 
fucric,quam quod vidos velut alienigenas arccbanc Ianus'rcgens i^^cto},; 
lcaliam^Satumum aduenam eicepit hofpitio^&in regni partem^ saiumai.' 
fub illis moneca primum cudi cccpit , in cuius vna parte , facies crat lib'»«c«7« 
impcrantium , m alcera nams , quia lanus nauigio aduccftus fuerat. 
Tarquinium Prifcum, * adRomanum Impcriinii occupandum in vr- * VaietJ 
bem aducxic forcuna , & ipfe luis vircutibus cfFccic , nc hxc ciuitas 
panicemiam agerec , quod Regem, de finicimis pocius effec mutua- 
ta, quam de fnis elcgiilet. Internb isep^ labotans dilGdits Refpoblj. 
ea , ezterois tannim iooari poteft re^oribus | velut remediis : com 
illi non liceac vc priuato, ad ianicacis refbcucionem, locum motare^ 
mutac perfbnas, & ad diuerfos infloxus cceli recipiendos, (ba perc- 
grinadoeft^exterorum in (ua iura receptto. Extem^ coelo cademes 
pluui2c,magisprofunt ad tcna: fcccunditatemjquam indigens fluen- 
tcs aut ftagnantes aqua:-, nun imur , curamur, diucrfis hinc inde to- 
; tius mundi commcrcio aducclis. In immortali Reipublicx corpore^ 
mortales mmiilri, iion cam partci, quam aimienca auc rcmedia , ad 
breoe cempus profututacenlcridebent. Cedat inindigencix proprias 
fiiladum hzc aiuiliorum, ex omnt ctimate venientium , gloria pr«-. 
miifque prooocacorum turbaiquis remedium explodic ialatiferomy 
.ea tantum radone, quod in ezcero (olo natum fic , imo ratitas , Bc 
ez hoflibus vcnicns commodum , el\ in precio« Itaque corpora^&- 
milisBjRefpublics, ientienccs indigcnriam fuam , illi mcdentur ex- 
tcrorum adopjione •, non ci\ hoc paci , led agcrc , (cd ahcnis Ipoliis 
gloriosc ditari,quodprofuturum eitmfeconuctterc adhibita con- 
ucnicndcaucela. * 



L. y uu.cd by Google 



33^ 



lus Nacurale 



SluA offHmmtur t etiam sffciunt 
f *. 

AEquc prouida femper ad fui con(eruationem natura, vc partes 
vicales valido cexic praefidio , fic ad illas non iminirric mi di-. 
ligenci fcnfuum cautione probacum , & innoxiis qualicatibus certo 
prcditum alimcnium. Vifus, odoratus , cadus , primi {unt cius 
GCnfbres , tandem admotum ori , fimul atquc guilas confiiio rcci- 
picur , fi folidius cll , dcntibus manduur , cxienuatur , molliiur , oris 
pituica perfufum , calore maceracum , iam diiponitur per aliquas 
animantis fjoalicaces vc priftinam fpedem & nacuram vix f eaneat. 
Agitatione crebra ^ variifque lingux mocibus prxparacum ventncu- 
Jiis exdptc ^2r€k^ complcditur , cum proprio*, tum vidnaram par- 
ciom calore, cum rKondica fpiricusfui propriecace in fpeciem quan- 
dam cremoris conuercic. Hic per inceftina & venas miferaicas iccori 
diftributus fit fanguis ; vnde diffufus , expurgatus a bilc pcr cyftim 
fcllis, a mclancliolia pcr fplen, a pituita: fupcrfluo pcr rcnes , tan- 
dcm roris laftar tradum ftillat in partcs fingulas, quibus inhxrcntis 
in illis fpiticus vi afllmilatur. Nec tamcn vniuerfum codione mutari 
poteft,nam quancumcumque benignum & familiare fit , alteram 
parcem habec idoncam'ad corpus alendomy alcerun dilcrepancem £s 
• incptam quam ezcurbac vis expulfiua. 

Etiam ea pars quc velttc vcilia (uniliG]Oe retinectirinuidam quan. 
dam fibi fcruac qualitatem ,qux cum non poftic a natura mulciplici 
digeftione fuperari , naturam ipfam aflScit, & fenfim in fui trahit fi- 
'Feind.lib. niilitudincm. Nam omnc agens ' agcndo repaticur , & ipfe fanguis 
demoibor. qualitatcs almicnci cx quo formatus cft, rciinet , Ucct eius forma fic 
amiffa, vt cx ladluca Hc (anguis frigidior , ex vino calidior : humo- 
refquc alimcntis confentanei gignuntur. Sic ferunt Achillcm me- 
T iuam.iib. dulla Leonis enucricum, nugnanimum euafiffe^ R.omttlttS»"aLupa 
4}- ladacus lacrodniis dedicus fuic j Aeis Corecum Rex , ° a cerua , fiiic 
•UJib.H* minBceleriiacis ; qui at capra func nilares tc exultabundi } vndc cen* 
• videru- fcnc fapientes macrem teneci foBtas {uosalcre propriis vberibus , 
pca.Ub.i. 1. nobiliucem nati modo hominis , corpufque & animum bcnigne . 
'^' ^ ingen iris prtmordiis inchoacttm,'degeneri alimenco ladlis alicni cor. 
rumpacur. 

Harc cft improbi cibi vis , vt corporis bonam indolem milam 
^ ^ cfficiat , & iam nacura fua pcccanccm , vercat in detcriorcm j i aci- 
ftM.'^* ' ros ^ dc ludicis loquens dicic , cos a porcioa camc abhorrcre me" 



L iyiii^cd by Google 



Liber fecundus« 333 



mores cladis, quod ipfos fcabics quondam turpauerac , cui id ani- 

mal eft obnoxium. Lae animftntb ^ vemro pafli , naufeam paric , cy - ^ Mttliioi. 

dmalo, mouec aluom : quod in Sardtiiia gigottur md ' eft amarum , 'Plin.fib.tL 

Jiam apesitiiblveicuncurabrcynthio; fiuncrabiofi, qui rabbfi ani. f '(^^j^„j^i, 

malis carnes edum. Cum Romx ' annonz caricas coegUIec homines decaooeU-' 

vefci pefrimisalimentis.y indc naci func varij maximequc periculofi 

morbi & hinc apparec quaiitum. vitiofi fucci ad gigncndos morbos 

vim habcnc j quancum noceant animis improbatx lcdlioncs •, quan- 

tum cxcerorum minus grobacocum adminilbacio Rcipublicz grauis 

fic. 

Vencnatis pafta/ prius innocua,eium ipfa fiunt venenata. Apros ^^"^* 7« 
in Pamphilia, & Cilicix moncuo{is,Salamandraab his deuoraca, qui ^J^il'^. 
ied^te , moriuncur} Vencnacorum aucem morfus grauiores Cmt ,qac 
aliis animancibns venena(isvelcancur,quodfaciuntviperz,(corpio. 
ncm & bofonem vorantes vefpaB (erpentibus auidc vefcuniur, quo 
alimenco mordferos idus &ciunt. 

At contra complexio corporis ex alimenci praeftantia , tranfic in 
fbrtem meliorem : fit conchilia " quaein Indiaj nardifcris paludibus y j^ j nM^j. 
inncniuntur, fuaucm fpiranc odorem,quia nardi pabulo vcfcuncur. 
In infula S. Thoma: luis cannis faccari laginatx, efum prxilant fiia- 
uiffimura. Vipcrx " in Arabia iedcs fuas habcnc fub arbonbus balfa- 'Paufani in 
mi, & quia vefcuntur eius fucco, venenum earum temperatur , & 
fit ez lethifero micius. Periica cum fuiflet in Perfide lechalis , in 
iEgypcum cranflata^ ez fiicco tanc meUori,noxiamquem babebat, 
amific. Hinc dhierfi funt diuerfis in ctimatibus morbi, etiam mores, 
quos Hypoctates ' & Galenus impuiant varib aeris , aquarum , ati' J^^^^^n 
mencorum qualicacibus. ^oi,. 

Vc corporibus fic animis inefl fua vacuiras exrcrnis replenda , 8c 
vclut fames quac congruis rcfici vulc alimentis. Sic adolcfccnciurn 
ma6x mcntes fenfibus & rationc vcnantur rcrum fpccies quibus im- 
pleocur^ videnc,audiunc, ccntant omnia vc bonum & verum quod 
nataiaUeBr appetunt , po^c aiTequi : quod fi veritatem quacrentibos 
manduspemRrasfuasobtrudatopinionesj iram,auariciam,ambitio. 
nem, turpem amorem pro honefto-, vana, momenianea , pro veris 
& zternis , mirum non efl fi calibus pafti,corrumpantur, &foeliciiIt- 
ma licet indoles, venenatis rcfcrta dcpcrcac. Non eft camendefpera* 
ca falus, quandiu fupcreft illis vica, lcd dctcriorum vfu languentes, 
talium ablhncmu, probis ctiam alimcntis mcdicamcntofis poflunc 
in inrcgrum rcftitui ; quotidie videmus in^ipuris , fangumolcntis cu- 
piditatibus unmcrfos, afflantc diuino fpuitu ad ccclcftia conuerci, & 

Senimos lubicus fub rcligiofis przcepcis veluc alimencis, fic cxucre, 
C in nouos homines transformari, vc extremz diftblucioni motum , 

Ttiij 



by Google 



. J^us Kattifale 

iuccedere foleaC; cminens incer alios fani^itasl Id prxihnc iacr^ Ic 
dioacsy ineditadones, exetdtanoiie$, iacramcnTa , <fdhm enucriun. 
nir , fed pod/fimum paQis vitaf; * maana omoimodaE (aauiiacis , om- 
tiaa.lib.*. ncm habcns in fe dulcedinem & plenltadinem ^ quia dofloraid^- 
c. lo. idem eft com dacorc; Vcrbam erac apud Deum,inqQit D. At^;afti. 

* D.Auguft. nus, cibus ciac(empiternus, * quo (aginannir fuprcms mencei^fiein. 
^^j^'^ tegrum maner quod cos (ariac & larcificar. Scd quia homo ad pancm 
^ri^,. illum non potetac afcendcre , dignatus clt panis ille defccndcrc ad 
fupet. pfal. homincm , & hoc cum incfabili picurc fadum eft , quia oportebat 

quod men(a illa ladcfcercc Angclorum, & ad paruulos pcrucnirct. 
*.Q»i«ft./7. Idcm D. Auguftinus ^ quzric cur in lege veteri , homo proliibe- 
laperLeBic, batuF cdcrc. iangainem , cum in lcge noua onmes . ad biDcndam 
in &crificio ianguincm inaitcntor. Vetitum qoidem fuit, animaliam 
fanguincm cdcrc , qaia aniraa ccnfetiir efle in ianguine, animam au- 
tem bcftialem habcrc non conuenit , at animam & fpiritum Chrifti 
habere Hbi & aliis optat ApoAolus, hc conleqoimur noc diuino ali- 
mento , quod cum nobis potenrius fit nos conuertit in fe , Chrifti. 
formcs , Dciformes cfficit, vc vnum fimus cum Chriflo & Deo. O 
falutis humana? contraria, inuida , perfida nouacorum opinio , qui 
fub humilitatis larua dcbilibus &: xgris ncganc iioc falucifcrum ali. 
' ' mencum) aflerunt enim perfedis cancum aeberi , ac hoc eft omoi- 
bas.& femper negare ^ nam fepties in dic cadit ioftus , & quilibet 
cS. CyriU. peccare non dcitoit , * qois enim deli^ intcUigit , iecondum piaU 
ub""tn "^'^^ » ^P^^^ omnino erit viuifica^ huius iandificacionis ^ qai ie 
iffMiAij. pcvfcitum exiftimat , tantifque myfteriis dignom, co ipfo iam non. 
cft, fed facrilega praefumptionc laborans. Igitur cx S. Concilio Tri- 
dentino , praemiffa (acramcntali contcflione , recurrac infirmus , re- 
currac a:c;cr ad Euchariftiam^gratiarum & mifcricordix fonrem,cum 

• DeEccleT ex D. Dionjfio j vknhabeac iiuximam perficiendx fan^^itatis. 



Uiyiiized by Google , 




Libcr fecundus. 335 

VIS ACTIVA CBRTfS ET DETER: 
minatis modis procedit. 

Lex /, 

■ 

Orma non venic in mareriam , nid quam longa diipoiido 
congruis indueric qualitatibus, & his, vcluc dotalitiis mu- 
ncribus,ruam eftcceric , non proccdic ctiam in a<5tum, ni- 
^lil^ fi prardira congcnitis vcl cxcernis conucnicntibus modis, 
qui confcrunc ad inccnti,ccrtique fui finis conrccutionem. Habenc 
animancia nacurz beneficio faaDinis 8c inftindhis aeendorum, ' (^ui- *S«p(*l« 5* 
bus ne cemer^ & fraftra labofent , diriguncur ^ habcnc mlmfins ad 
id pocencias, voluptatis praemio in (iiis muneribns fideles ; habenc 
operibus fuis exequendis organa ^iic aptc concinnata ^ vc ad vim 8c 'l^bgai: 
decorem nihil addi pofTc videacur : habenc paratos in aMTiltnyr^ ' 
pcriomm caufarum influxus 8 qui vim languentem excicenc , aber- i stapta. Uh; 
ranrcm corrigant, fupplcant dcficicnccm. Sed iterum rebus ratura- 
hbus extcrni quidam imponuntur limitcs quibus vis eorum adiua 
cocrcccur, nc latius cxcurrac, & frultrccur eo ipfo quo fe diffundic. 
Tocius vniucrn pulchricudo, & harmonia pcndec ex ordmc quemfi. 
bi dacum ab initio , res omnes fidelicer (cnianc, ne fi cumulcuos^ fe- 
rancur , vna pugnec & incurrat in aliam , hacque hocrenda coilifio- 
ne, cocum cum fuis partibus collabatur. Debec igitur rerum fingiu 
larum adio intra cuiufdam cflcncic, loci,cemporis limites fieri,nam 
ab infinico & indccecminato abhorrec natura, 8c vc efienci^ fic a^o- 
nes quac lequuntur earum naturam funt limitaca:-, nec cnim fitquod- 
libec ex quolibcc, &: quulibct modo , vndc ccnfetur miraculum ^ ^.Thom, 
quod hc non tantum pritcr ellcntiam rei , led prarcer conluccum 
agendi modum. Ad uilhir natura: , fcicntiat & arces onmcs , opus 
luum aggrediuncur & pcrficiunt |t dctcrminatis proccdcndi modis. 
Grammatica cercis (cHbic cara^teribus, {ermonem cera verborum 8c 
nominum coniugactone congruum efficic } Arichmecica fiias habet 
additionis , multiplicationts ^ parcicionis r^ulas ^ fin^ki diale^Hca (eu 
quicur fyliogifini {iii modos, quibus praecermiflis, aberracmensa ve- 
ricace : Olim apud y^gypcios,' crimen erac fi medicus acgros alitcr 'Dfodor; 
quam ex libri publici formi curaffct , nec ilhs licicum erac , cxpcri- 
menca pcr mortes facerc Kcfpublici & Religioncs antiqui luimoris ' 
accrnmi vindiccs funt, rotumquc apud iplas artcrnis quantum licer, 
ncc mucandis decrctis , peraguur. luris ciuilu atSfcioncs compofits 



4 



L lyiii^cd by Google 



lus Naturalc. 

*Vdcori* func, quibus incer fc homines difceptarent, quas adliones , ' nc po- 
Jj^' pulus ad arbicrium, inilicucrct , certas, (olcinncfquc elle volucrLinr; 

ceros numero , iblemnes propcer verborura formalitatcm , inquic 
M^nferaus ^*''^^**'*'^^^?^''^^'''^^*''^» * fontulitas fignificac ipfom adlio- 
&l'4wT* Iniereft iguur aeterns lcgis nacune pnEfcripcos agendi modos 
i9 ioidi. hic inquirere , cum hinc procedac opcima moram noiuorum dilci' 

pUna. 



jfgetu jMp$lsre profriu tnunditi aUents fg ndn immifceu 

I. 

ACtio partus eft e^remiat , cuius proptcrca conJiuoncm (cqui- 
cur,ipfamreferc, neclupranatales luos airui^ic. Vc iguui rci 
^aelibec (ingulaiis eft 9i (ibi tantum , non aliis ezilhc » ica hbi labo- 
lac, operatur quod natune ixat congruum eft , non accencis aiiomm 
inde profedibus vel incommodis. Sol ibtis gradibus & temporibus 
lufirac figna zodiaci nunquam celEaitecircuicu , nec modum accipic 
illa motus fui neccniias, licecquacdam tcrrcc clymata caloribus cor. 
reat, dum alia qu^ dcferit, lugcnt , frigoribus , icncbris , & nga 
ftcrilitatc damnata, Luna vices fuasmcnftruas obit , conlUnti varia- 
tionc , furda clamoribus morcalium , qui fic pucanc illam a dcfcctu, 
vduc e iomno tcrris infauilo, reuocarc. Czicri planeta; (imilicer luas 
decuirunc periodos, & in mutuos dettcniunc atpedhis, tardt , velo. 
ces , Renogradi, fots tancum oblequences mocoribus, alienum enim 
eft a {ingulis,quid indc cerra paciacur. Mira quidem celebcacur eo. 
rum harmoniaquz conciarias inferioris mundi partes reduat in con- 
cencum ; confufis ordinem & pulchricudinem, mortuis vicam , mo- 
tufquc regulares imprimit,fcd primi motoris crcatoris omnium Dci 
fapiencia, fic ab inicio lcgcs dixic in xcernum valirur.is- quibus dum 
calcftia neccftario parcnr , ad vniucrfi rcrumquc imguiarum bo- 
mim, vc fummiE bonuacis inftrumenca contcruuc. 

Planca vel arbor, fibi tancum mitcic radiccs , fugic alimentum , . 
ludic floribus ad (ui propagadonem produc^ femen , & vc ei parcac 
rapiendum auiditas , frudium quo concluditur , oSka in redemptio. 
nero. Quod volaC) curric, ferpic, natac, prxiiacuranimal , id quod* 
hbec aggreditur pro {ingulari fuo & foetus fui bono ; fercur innato 
*Sa ca 1 a aniore,qui,vc diximus, " a Dco datus ert vnicurque vclut tutor& 
" curator ad lui conferuarioncm. AdilLim reducunturomncsquxfunt 
in animantibus vires ik induftnr , cum cnim non ratione , fcd icnfi- 
bus lancum vaieanc , ymuerialia uec capiunt, ncc mtcndunc , lcd 

vis 



tjiyiLized by Google 



Libcr rcciindus. 



337 



nrum omnis verfacur circa fingularia fibi propiia. 
Kcuocac nos ai cor noftrum &: anciqua & Chrilliana philofo- 
phia , vt fprctis rcbus exccrnis,his impcndamur qux nobis proprix 
lunc, qux inrclledlum veritatis hicc , voluncaccm direclis in verum 
bonum affedibus , pcrficianc. NobiUfrimas illas prouidcniia nobis 
conccllir potcutias, quibus (1 legitinie velimus vci , admitimur ad 
lotius vnmcrn (pciVaculum &: impcrium. Inter toc inconJitos rcrum 
calusJccuruSjimmocus, fcclix crTc poceft lapicns, fi rcccdac mtra fe, 
& mfra vuic.it. cum ociari volcc , fortunx ludibria , morralium cr- 
rorcs 

L.mincntioradona nobis conculit Chriftus, fciHccc vt fimus tcni- 
plum Ipiritus fancli, vc cor nollrum fanifluarium (ic in quo pcrpc- 
tuum laudis lacrificium ofFcratur Dco, loquenccm,& voluntauslui 
circanos oiacula fundcntcm , audiamus , (ancflis olim Anachorctis 
fumma fuit harc occupatio, a Ib quidquid prophanum cflct , procul 
pcllcrc i lllis tota vita brcuis videbatur , huic comparandx landi- 
momx, vt Dcum dignc cognofccrenc, amarcnt , colcrcnc , & augu- 
ihi mcns hominis prxlLircc hxc munia, quibus anign.intur in ccclo 
millia millium Angclorum Dacum cit nobis, vt tilij Dci , nomine- 
mur &: fimus; fa-Iiccs fi fruamurinhabicancc Ipiritu, & in diuina: fi- 
picncix, pocellacis , glorix rorcein adopcati , ad mortalia dcgcncri 
conuerlatione non rcdeamus. 

Ncfciunt dignitatcm luam &: nati.irx Sc gratix , qui veluc nihil 
liabcanc in fe pcragcndum , quxrunc cxtcrna ncgotia quibus mi- 
phccncur faliis rcrum imaginibus adi , difcurrunc , vagancur 
cxco cupiditatum ocll:ro, in eadem ruenccs, colhduncur : plures con- 
ucniunt, fc nunquam ,a plurium liminibus cxcliifi,ncmincm cxom- 
i)ibus, difficilius domi, quam ie conucniunc. ^ Prxdia iua occupari "Senccade 
a nullo patiuncur , alios tamcn vitx fux poiTcflbrcs faciunc ^ Ncmo vkx"c!To, 
poECuniam , quifque vicam diuidic , &: adilridus in patrinionio, pro- 
fulus cil m tcmporis laclura cuius vnius honclta auaricia cil. Curio- 
fi fcirc volunc bcllorum ambiguos cafus ; aulicorum pendcntcm 
fortunam , fcdlariorum falfi dogmata ,familiarum opcs , licmmata, 
coniugia, dcniquc fingulorum amicitias &: odia, hoc ic quifque mo- 
do fcmper fugit. lllis non placec finc agicacione viia , cunt, (]uiancf 
ciunt confiilerc ; xgris vcrfari ccdic m folacium, &: fibi nunquam 
placcns animus , quam non iiabet in ic quicrcm, fruilra quxric in 
aliis. Inccrim xtas dilabitur, iucccdunt cam (olum quod diu vixcrinr, 
argumcntum , mors rapic imparatos ob iolicam rcruin fuarum incu- 
riam , &: noci niniis omnibus, ignoti fibi moriuntur j 6 vanitas ho- 
minum humana diuinaque fibi collata bencficia fic profundcniiun.? 
' » lugcnda mors prima , qux ducit ad fecundam &: xtcrnam. 

Vu 



338 



lus Naruraie, 



I4, Rcg. 1. 
'Supra. 1. j. 



q. t7j.ff.ae 

Rcg. iur 
'l. i. §. fii^. 
&,i\c pto- 
cur. 

' l.-^.ff.quc. 
teft- .nper. 
» § (J.Inft. 
Ac cxcufat, 
lutor. 

r D.Thom. 

11. q iSyi. 
i. & i. 
D.Chryf. 
lib. i.iiclit' 
ccril. 



» Scncca 
cp. 4;. 



Non abnuii^us homini publicis aliquando rebus vacandum efk 
ai id munus fpontc ku fcrri prsclaras mentes, aurei gcncris vt exi- 
ftimat Plato,^ Sc Angelis gradu proximas, Agunt in humana hicrar- 
chia , quod feparata: fuprcmarque mentes in cccIclH , purgant , illu- 
minant, pcrficiunt infcriorcs, & diuincE charitatis ardonbus , fic in 
proximi commodum dilatantur. Quos fic ad hominum regimcn , 
vocat diuina prouidentia, etiam ditat , vt Elilsum duplici fpiritu, ' 
qui priuaiis fimul & publicis valeat intcndere, nec enim Iicct,vrfu- 
pra probatum ell , ' ncglc^lo propriac lalutij» lludio , totum homi- 
ncm rcbus publicis impendi. Si vtrumque prirtari non pofiit , prx- 
fcreada clt falutis fu.-c cura, naturaliter, diuinitus, fpecialitcr vniqui- 
quc commiffa, publicx dignitati,qux ci\ ex hominum inftituto, & 
ad quam fulcipiendam nemo tcnetur nifi in quantum faccre potcff, 
dedud;o fcilicet ne cgeat ; * nam & procurator ' non potcit cogi , vt 
fuis neglcdiis rebus alienis prouideat , ne hium ei officium fit dam- 
nofum. Eadcm ratione qua patienres extrcmam paupertatem cxi- 
muntur a tutelis " fi fe impares oneri iniun<Slto poffint docere : fan(5li 
maximum onus publicx dignitatis intelligcntes , nec illi vacare fc 
poffc , fine proprix falutis dilpendio ^ cxculationibus vcl fuga fibi 
confulucrunt , ^ quafi valcret hoc in cafu quod ab antiquis di<5I:um 
ell , Nemo ialteri nalcitur , moriturus fibi. 

Humanus animus graciis potiflimum illuflratus ; facra res cft , 
qux Cic venire non dcbet in mortalium commercium , vt Qppi- 
enoretur, vtficioco pretij,vt dctrahi,&alienaii pofTit; Dei poflef^ 
fio e(t, contra qucm non prxfcribic mundus; licet illi naturalia , & 
ciuilia tradare,fcd vc Angelis, quibus proptcrca nihil dc fiia fcclici- 
tate detrahitur ^ Ad humana propitius veniac , fed maiore fui parte, 
illic fit vndc dcfcendit, " quemadmodum radij folis contingunt qui- 
dem tcrram, fed ibi funt, vndc mittunrur,fic animus magnus & fa- 
ccr , in hic dcmiffus vt propius diuina noffemus, conuerfatur qui- 
dcm nobifcum, fed hxrct origini fux, illic pcndet, illuc fj-^edat a 
nititur -, Vbicumque fit fuus ci\ , rcbus non fe tradit, fcd commo- 
dac, nec vnquam fic commodatus vt fuas non tradcc cogitacioneSj 
& fc fibi dcoquc faltfm pcr intcrualla non vindicet. 



▼ 



Liber fccundiis. \ 3iP 



^wd mtendihif , ofpartwu fnfcifundmn tf* 



\ 



A 



Gcnnum naturalium vircs , ccrtis quibufdam loci , temporif. 
cjuc limitibus cocrceri demonftratum ei\, * itauc mbil poflint •Supn.l,^, 
exira fphxram fua: ad^iuitacis & quxdatn in propria tantum cceli fo- 
lique pondooe coalefca&t. Sitniliter ibtit interoaUit » nalci, adoleC . 
cere , proficcre ^ tandem intetiie : ^ Id iia fciifibtts eft ezpofuum ^ 0e 
Buniliare, vt fit cxtta contiouerGam , & qai di6fcum hunc rebus or« 
dincm,rationenon peidpity videat oculis,& probec cxperimento, 
in his icaquc non immoror amplius , (ed d\£kis hanc fuperaddimus 
natur.T lcgcm circa rcmporis condiriones , (cilicct quod intenditur 
.opportune fufcipicndum , vc fccliciter procedat. 

Omnia tempus habent , & fuis fpatiis cranfeunt vniucrfa iub ccc- 
lo, mquit lapicns: ^ prius lolidatur tcrra, 6c ab aquis mundancibus 
expurgatur, quam Heret herbarum omnium feraz, prius (ua fcecim- 
ditate parat CruQus in efcam , quam creentur qux hit flatim indigem 
aDimaua. Noz diem prcccdit , ver zftaton, vt in ficcitacis (tue anti- . 
jdotum humore turgens terra, calore non tabeicat, ied.vdut feimeti- 
lata, ma&alis (iiperionim viribus pr^gnans , frudus fuos , fuis pariat 
temporibus. Etiom fxcula ordine fuo decurrerc alibi probauimus ' cin Apota^ 
cx D. Auguftino : Orbis Monarchiam ab vna gentc , in aliam up^fi^"^"^' 
tranllatam pro ccmporum varietate, fic cnim fic pulchrum & dccens <* Epift.5. 
fi tcmporibus conueniat : fimihtcr lcrcm naturalcm . Mofaicam, M«K<*l«no 
Euangelicam oppotctanc dacam a Deo, qui nouic quid cuique tem- ^.^a. f^. 
pofi accommoaate adhibeatur-, quid quando imperciat, addac , aufe. 9e tnft.}i 
rat, detrahat , augcac immucabilis mutabilium ficut creator , ica mo? 
derator donec vnhierfi fsecuU pulchritudo , cnius particuUe fimtque 
fuis quibufque cemporibus apca fhnt^ velut magnum carmen ciiiu^ 
dam ineflabilis modulationis czcutFat, 

Artem hanc diuinam imirantur artes omncs humanz ; quis non 
videt fabros fcrrum rundcre , dum calore molefcit ; indurare , can- 
dcns illud nquis mcrgendo , vc calor ad intra rcpcrcufTus, ibi conlu- i 
niac cpidquiJ lupcrerat humidi ca:teris metailis quam voluermc 
danc hguram , capcaco fuhonis momcnto. Sic fiunt inllancancac 
pnecipitationes ia chymicis. Agrtculcura (ationes , meifcs , vinde* 
mias, propagationes & cztera fuis quzque temporibus exercet, quaf 
fi fiani suiter ^ non fitccedunt» Infioones tunc foBliciter agreditut ' '"^, 
S cum in-infitis eft mutua copiditas vtrimque coSundi vt iti verno 
- Vu ij ' 



Digitizoa by Coo^lc 



cHypocra 
lib 



lus Naturaie 

qi»ino£Ko. Tcmpn» cft m quo occafio eft, inquit hjrpocratcs , oc- 
cafio autemin quo tempus non multum : mcdcla tcmpore, ali- 
quando ctiam occafione contmgit. Vndc Mcdicina tota cit in oc- 
cafionc temporum exploranda , vc (anicacem tucatur & morbos 
proflig.'t ; vt vidus rationcm fccundum anni tcmpora conilituat • 
«Jwphaj. inde i^crat de morbis , dc remediis iudicium : pra:cipit concoda , 
iBetipho.4t.' macuraque lum cnida mcdicariac iXKniere,ncc per initia, nifi fno- 
itb.^apho. 1^^^ impetu ; obteruandoff mpms & ludores cricicos ; Cvb 
ftiflJlt' canicula 6e ante caniculacii monec diflScilcs cfTe purgationes , nam 
fllas xSta tam imbecillis & diflbiuta naiura &cile non icrt. Dcnique 
lemedium velalimenium intempeftiuc datum venenum ell, & inna- 
tai qualicaces in contrarium vertit» non iatis obieruata tcmpocis ra- 
tio. 

Alcyones captara occafione tranquiili maris circa brumam ni- 
dum zdificant ieptem dicbus, &c tocidem lcquencibus j>ariunt. Hinc 
cdodi naucz noniotuunc.c porcu , nificum cuncremictic hycms, 
*L Cod. ^^^^ aui iis pcriculi mercacoribus ^ propcer lucrom > olim prohibe- 
HMmiofi* bacur nanigare a mehfe nouembri v(que aJ apritem s Non etiam 
^OMfr^. ^(Iji ventis , nifi cum fecundt (peramur , cz ftelkrum onu de 
«ocafii cum fole , & ex planecarum incer ie tyzygiis. Qai in Norue- 
eia vcncos venderc dicumur, nun (unc necromantici , led aftro- 
fo^x periti nauclcri , qui icumt re^i^nantci ccrto lemporc vencos 
quos Baconius ^ vocat itacos &: anniacriarios eodcm iemporc,iif- 
•1n Ififto- jpj^ locis flantes , vt lunr Etlixfii , procedunt cx co quod 



•kvMNob dcmqi 

his in locis & tcmporibus tit magiu gencratio vaporum. BcUi varios 
cafus non ita fubirent duces , fonanam non fic volarilem experi« 
rcntur , fi przuidcrcnt ex coelo var as cemporum mutuiones j intcr. 
dnm caliginem ez folis ortu cum nebulofis ad infiiias , ferennm ex 
contun€rionc vel fahci iouis atpedlu cum Luna , ad aggreffioncs fie 
commeatom j pluuias , cst infcriorum & martis atpciaibus in fignis 
aqucis & portarum apernone adquictem & iecuriiacem •, gelu a 
pr«dominio fatumi , ad aquarum &: folTarum fmc vado tranfitum. 

Non in pubJicis tantum , led in priuatis cciam vel minimis nc- 
gotiis clcdiones plunmum vaicre dicufic Albologi , &c carum pra- 
xim doccnr pluribus eUitis volummibus Obleruatio gcncralis ^ ve 
planeca prxiidcns intentis , focUx fit , die» 9c hora , totaque ccdi dif- 
pofitio taucac aftioni, deprcflis ne noceant tnfbrtunis ; fic occafio- 
tiem vbcat Plato , tcmporis florem, qui dto nc marccfcac colligcn- 
dus eft; alitem , quam mfi veniencem in manus , apprehcndas , fru- 
'Marfii.FU ftra qucrts, cum cuolaueric, rcMo pcBniccnox , non cmcndarioni 
5^J^J;^'loco.Opportunumhoctempu&ob(cruatione coclclbum cligcndum 

con^n^ailerimt , VI in mtttciidit feQuni^ 



Digitized by Google 



Liber recundus* 341 

qucnudinodath corpus Cc habet iul locum , atqiie tempus , ita mo- 
nis 6c a^o Cchaheni ad tempus, {icut cm cena qocdam corpora^ 
eoraau|ue formz , certis locis & tcmpormns coaleicunc atque fer. 
uantur, (ic Sc proprix qucdamaAiones cx propriis quibufdam cein. 
poribns efficaciam nancifcuntut , nam ad efficaciam adionis, cl&- 
^umque debct cocIefBs harmonia ad idcm confonare 5 Iiarc tantam 
habere potcntiam exirtimant, vt non folum agricolarum laboribus, 
atquc mcdicorum artificiis per hcrbas aromataquc confedis , fcd 
eiiam imaginibus , qujc apud aftrologos cx meiallis , lapidibulquc , 
fiunc , vircucem fxpc miritacam largiancur. 

Aoxium etiam fuperftitiofiim eft, liberos & indiflerentes a^h» 
veUe fcmper ad coeti legemcoUimare, vbique fibi fingere occafiou 
nem qu£ rara eft,& flos, vt diximus , non in omni tcmporis parte 
eiiftens : hzc eciam eledbio vel exquiGciffima , vana fit , li non 
confencianc qua: habeotur in dirediione , profe^ne, reuobtio- ' 
ne , tranfitu , potifllmum in radicc. Vndc farpius codcm vcilis na- 
uigio , cx codcm portu folucnribus , diucrfa pcnitus fors con- PtoUina; 
tinfjic. Ciuilis prudcntia luas habct elc<5l:ioncs minus abftradlas, ccr- ^*""*^*!* 
tiores iic lahciores , cum quis, verbi gratia , principcm adit , ad ca 
quxproponuncur excipienda rice difpoutum^ Nocec cnimfcprofcrrc 
mnc cum (ectetum 9c tenebrasafiedat j ad feria vocare ,cutas la* 
zaie copientem; non ad lcta , cuminfoeliceslugetfucce(rus,nam 
mufica in ludlu imporcuna narratio | fic Horatius mictens oltm Ao- 
gufto Cxfati libram diligeiiter monebac porticorem , vt adirct cum 
tempelUue , ac moHflima fandi tempora obfcruarcc ; ad id refcrri 
potcft , quod Impcrarores dicunt , ' ciuitatcm Rhodiorum iniuriarri 
fuam , non tam dcccnrcr quam lcro conqueltam eflc. In lure prx- ' UCiutus.^ 
fcripiio cft leeuima dcHnitio tcmporis , idco conlHcuta, vt in cm- p*"*-***^ 
nibus negotiis opportunitas cum tranquiliitatc rccuicacur , ne quid pioui». 
in Kepubiica vcl cardius , vcl prxmacurius ficrcc , quam xquum & 
bonum vtderecur. Ita laefi repelluntur ab adlione , ^ domini l re- 
lum fiiamm vindicaiione . poft fiatutum a lcgc ccmpus 1 Idquc non "7°,'°^'^^' 
tam m iauorem reorum ime ticulo poilidenuum , quam m ne- Mmpor. 
. gligentis pcinam eorum , qui qui fua funt opportune non (unt 
proicquuti , fcd ius fuum , vcluc abdicances , & pro derclidbo ha- 
Dcntcs,ifecerunc alicnum. Sic in incertum diu non remanent re* 
rum dominia, & licibus fedacis tranquiiUor ef£cicur K.cipubUcs iU- 
cus. 

In citcris humanx viti negotiis moras fimilcs occafio non pati- 
tur ,pr£ceps euolac, & momcnco pro falicibus infalicia decernic 
luuatin beUis hoftem aggredi feuiim ez itinere caftris nondnm 
mttnitis,acie iiondam ordinata ^ In certamen vocate tutiecum fi>l 

Vtt iij 



Digitizcd by Googlc 



34^ . lus Naturale 



vel Juoa oculos dus nimia-lace perftringit, cam eos » cohuerfus puU 
uis excxcac} cum in illum miliuc xcher , & cottiurati veniunt inclad 
fica venti $ deniqiie c^uidquid amor in&nus^quidquid ambitiOj^ira,aua- 
titia centar, comircre foelicius eft,quomagis opportunc fucricrufce. 
ptum. Ica pafiioncs licct natura lua prxcipites , ne frullra (xuianc, 
leruiunc tcinpori. O vana pro vanis & malis tanta follicituHo , hanc 
vigilantiorcni pro rcbus itcrnis cxij^ir a nobis Aportolus, Hortamurj 

'AXSoriadi. inquit, ' vos fi\irres,ne in vacuum gratiam Dci rccipiatis ; Ait cnim, 
tcmpore acccpto cxaudiui te , & in die ialutis adiuui te ^ Ecce nunc 
tempus acceptabile ^ Ecce nunc diet &latis : Tranleunt non reditura 
momenca, & nemo recogicat } Etiam fi diuina bonitas toties repul- 
iam paila nunquam a coimmndis ingrato gratiis defifteret ; Ini^bit 
morbus qui mentem cum corpore deiicicns , excipiendts donis diui. 
nis efficiet inualidam : Inilabit paflio , inilabic cencacio, quz totos 
occupabit affedus , & ad terrena transfcrct ; dum vita differtur, 
cranfcurrit , vlcimo dic finietur , fingulis & fcmpcr pcric. Vcrum 

"laPfal. dicis , inquic D. Auguftinus , quia Deus conuerfioni tua; indul- 

H> gcnciam promifit , (ed dilationi tuae crallmum , in quo fiac conucr- 

uo , non promific : quani ferum cll , tunc viuere inciperc cum dc- 
finendum cii ^ quam ftulca morcalitacisobliaio , differre fana confi- 
lia in tempus incercum , inualidum , & quo pauci perueniunt. Idco 
netardes conuerti'ad Dominum & ne difleras dc d c in diem, in« 

• EcdeC 5. 9^ &picns j " quia qudibec dics eil falutis occaiio non reditura ^ 
alta poteric offcrri, hxc perit , relit^, contemptar diuinx bonicacia^ 
reatu. Ad morcales fic Dci & luimet oblitos clamac rrophera. ° Darc 

^ictcm. ij. £)onriino Deo vertro gloriam ancequam tcncbrcfcac , & anccquam 
offendant pedcs veflri ad niontcs caliginoios; cxpcdlabitis lucem ,& 
ponet cam m vmbram moitis , & m caligmcm. Pundio cemporis 
maumarcrum momenta vcrtuntuc 



OrMttafa fididierfrociduat. 
. • f- ^ 

FLores' fentiunt quidcm fuum pracfencem folem , & fpintibus 
calore rccrcavis lititiairi ceftantur aperto finu , quem dum dif 
cedit , contrahunc , diligenter captata radiorum ipfos pin^cniium &c 
perficicncium occafione. Sed non idco minus ordinate procedic 
natnra , vti digefto per caulem alimento , prodentibus floribus i 
gemmis , paulacim figuram fpecici propriam, £iturot Colores , adul- 
nm pulcbiicudinem no tempore confeiac Vaiium yincercnmy iox- 



Diyiiized by Google 



Liber rcciindus. 

[lulc rempiis ci\ ,q'io fc fic a.l Mcm cvplicant prouc ful^ijLisillii- 
: cric, .it vniciiiqac Hori fun cicrcraiiiutiir .xras, qua Hc hLTbj,tubcr, 
cali\- fcfe paiildtim pandcns, propriis infcclus coloribus; hoc ordinc 
l.mpcr fcriuro , ctiam in his qui in dicm na(w-jncur, quorum vc 
vira , fic adolcfccntia brciiior ciK 

Ii;itur obicnKirc liccr, immotum quidin mobili,ccrtuni lii mw\;i to, 
111 contingcntibus cundcm icmpcr prcccdcndi modum , & mcon- 
cuflum ordincin ; Nvim qui a Dcofunt, ^ ordinara func. Sicut cnira 'Ro:na!i.i:. 
ip(um vniucrium iht harmonicc difpofitis partibus , fic motibus, 
o: vc in quolibcc compofito nacurali , partcs , fic ac^ioncs cffcnti^ 
rcipondcntcs cflc dcbcnt ordmatiflima- : Indc procedit pulchnrudo, 
Jplcndor, & dccor , non in corpore tantum , fed cciam in adione, 
nos in admuacioncm &: amorcm rapicns , quia lenfibilis qua:dam clt 
imago prima: rationis omnium ordinacncis, noflram , cuius cfl prin- 
cipium , ad fe crahcns, pcrHcicns ,5v: in agendis edoccns. 

Sapicncis quidcm munus cfl: , vc proximc diximus , ' obfcruare iSuprai.t 
coclcftcm , nacuralcm , moralcm occafioncm , «Sc illi confencirc, vc 
quod inccndic fccliciccr proccdat , led propccrea non rcccdct a Ib- 
lica morum fuorum xquabilicace : Ibic (cmpcr vnaracionis via, Hcet 
non vno gradu , ncc vnquam a mcdiocricacc , & ab vlcimo fuo Hne 
dcubbic. Non cric plancis rigidior , quin capcec occafioncm folis 
purc luccntis , vc optimas ad cius radium faciac infufioncs ; vcctur 
luna plcna ad facioncs eorum quxvolcc cicb ad fru6lum perduci; 
filencc , vc ligna csedac qux minus humidicacc curgcncia , minus in. 
poflcrum fubiaccbunc corrupcioni : Porrigcc manus vc cxcipiac 
faucncis fo